మహాభారతం · అధ్యాయం 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ ५.३८.१ ॥
వృద్ధుడు వస్తుండగా యువకుని ప్రాణాలు పైకి లేస్తాయి; లేచి నమస్కరించడం వల్ల అవి మళ్లీ తిరిగి వస్తాయి.
5.38.2
पीठं दत्त्वा साधवेऽभ्यागताय ।
आनीयापः परिनिर्णिज्य पादौ।
सुखं पृष्ट्वा प्रतिवेद्यात्मसंस्थां ।
ततो दद्यादन्नमवेक्ष्य धीरः ॥ ५.३८.२ ॥
వచ్చిన సజ్జనుడైన అతిథికి ఆసనమిచ్చి, నీరు తెచ్చి అతని పాదాలను బాగా కడిగి; క్షేమం అడిగి, తన స్థితిని తెలిపి, తరువాత ధీరుడు ఆలోచించి అన్నం ఇవ్వాలి.
5.38.3
यस्योदकं मधुपर्कं च गां च ।
न मन्त्रवित्प्रतिगृह्णाति गेहे ।
लोभाद्भयादथ कार्पण्यतो वा ।
तस्यानर्थं जीवितमाहुरर्याः ॥ ५.३८.३ ॥
ఎవని ఇంట మంత్రజ్ఞుడు నీరు, మధుపర్కం, గోవును స్వీకరించడో — లోభం వల్ల, భయం వల్ల, లేదా పిసినారితనం వల్ల — అతని జీవితం నిష్ఫలమని ఆర్యులు అంటారు.
5.38.4
चिकित्सकः शल्यकर्तावकीर्णी ।
स्तेनः क्रूरो मद्यपो भ्रूणहा च।
सेनाजीवी श्रुतिविक्रायकश्च ।
भृशं प्रियोऽप्यतिथिर्नोदकार्हः ॥ ५.३८.४ ॥
వైద్యుడు, శస్త్రచికిత్సకుడు, వ్రతభంగం చేసినవాడు, దొంగ, క్రూరుడు, మద్యపానం చేసేవాడు, గర్భహంతకుడు, సైన్యంతో జీవించేవాడు, వేదాన్ని అమ్మేవాడు — అతిథి అత్యంత ప్రియుడైనా అతడు నీటికి అర్హుడు కాడు.
5.38.5
अविक्रेयं लवणं पक्वमन्नं ।
दधि क्षीरं मधु तैलं घृतं च।
तिला मांसं फलमूलानि शाकं ।
रक्तं वासः सर्वगन्धा गुडाश्च ॥ ५.३८.५ ॥
ఉప్పు, వండిన అన్నం, పెరుగు, పాలు, తేనె, నూనె, నెయ్యి, నువ్వులు, మాంసం, పండ్లు-దుంపలు, కూరగాయలు, ఎర్రని వస్త్రం, అన్ని సుగంధ ద్రవ్యాలు, బెల్లం — ఇవి అమ్మకూడనివి.
5.38.6
अरोषणो यः समलोष्ठाश्मकाञ्चनः ।
प्रहीणशोको गतसन्धिविग्रहः ।
निन्दाप्रशंसोपरतः प्रियाप्रिये ।
त्यजन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥ ५.३८.६ ॥
కోపం లేనివాడు, మట్టిముద్ద, రాయి, బంగారం అన్నింటినీ సమానంగా చూసేవాడు, శోకం వదిలినవాడు, సంధి విగ్రహాలకు అతీతుడు, నింద స్తుతులకు దూరంగా ఉన్నవాడు, ప్రియాప్రియాలను ఉదాసీనుడిలా త్యజించేవాడు — ఇతడే భిక్షువు.
5.38.7
नीवारमूलेङ्गुदशाकवृत्तिः ।
सुसंयतात्माग्निकार्येषु चोद्यः।
वने वसन्नतिथिष्वप्रमत्तो ।
धुरन्धरः पुण्यकृदेष तापसः ॥ ५.३८.७ ॥
నీవారం, వేర్లు, ఇంగుదీ ఫలం, కూరగాయలతో జీవించేవాడు, ఆత్మసంయమం గలవాడు, అగ్నికార్యాలలో ఉత్సాహవంతుడు, అడవిలో నివసించేవాడు, అతిథుల పట్ల అప్రమత్తుడు, భారం మోసేవాడు, పుణ్యం చేసేవాడు — ఇతడే తాపసుడు.
5.38.8
अपकृत्य बुद्धिमतो दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ ५.३८.८ ॥
బుద్ధిమంతునికి అపకారం చేసి 'నేను దూరంలో ఉన్నాను' అని నమ్మకూడదు; బుద్ధిమంతుని బాహువులు పొడవైనవి, వాటితో అతడు కొడతాడు, కొట్టబడినవాడు బాధపడతాడు.
5.38.9
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ ५.३८.९ ॥
నమ్మదగని వానిని నమ్మకూడదు; నమ్మదగిన వానిని కూడా అతిగా నమ్మకూడదు; నమ్మకం వల్ల పుట్టిన భయం వేళ్లను కూడా నరికివేస్తుంది.
5.38.10
अनीर्षुर्गुप्तदारश्च संविभागी प्रियंवदः ।
श्लक्ष्णो मधुरवाक्स्त्रीणां न चासां वशगो भवेत् ॥ ५.३८.१० ॥
ఈర్ష్య లేనివాడు, భార్యను రక్షించేవాడు, పంచుకునేవాడు, ప్రియంగా మాట్లాడేవాడు, మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడేవాడు — కానీ స్త్రీలకు వశుడు కాకూడదు.
5.38.11
पूजनीया महाभागाः पुण्याश्च गृहदीप्तयः ।
स्त्रियः श्रियो गृहस्योक्तास्तस्माद्रक्ष्या विशेषतः ॥ ५.३८.११ ॥
స్త్రీలు పూజనీయులు, మహాభాగ్యవంతులు, పవిత్రులు, ఇంటి దీపాలు; ఇంటి లక్ష్మి అని వారు చెప్పబడ్డారు, కాబట్టి వారిని ప్రత్యేకంగా రక్షించాలి.
5.38.12
पितुरन्तःपुरं दद्यान्मातुर्दद्यान्महानसम् ।
गोषु चात्मसमं दद्यात्स्वयमेव कृषिं व्रजेत्।
भृत्यैर्वाणिज्यचारं च पुत्रैः सेवेत च द्विजान् ॥ ५.३८.१२ ॥
తండ్రికి అంతఃపురాన్ని, తల్లికి వంటశాలను అప్పగించాలి; గోవుల బాధ్యతను తనతో సమానమైన విశ్వాసపాత్రునికి ఇవ్వాలి; వ్యవసాయాన్ని స్వయంగా చూడాలి; వ్యాపారాన్ని సేవకులతో నడిపించాలి; ద్విజులను కుమారుల ద్వారా సేవింపజేయాలి.
5.38.13
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ ५.३८.१३ ॥
నీటి నుండి అగ్ని, బ్రహ్మం నుండి క్షత్రం, రాయి నుండి ఇనుము పుడతాయి; వీటి సర్వత్ర వ్యాపించే తేజస్సు తమ తమ మూలాల్లోనే శాంతిస్తుంది.
5.38.14
नित्यं सन्तं कुले जाताः पावकोपमतेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ ५.३८.१४ ॥
ఎల్లప్పుడూ సత్పురుషులుగా కులంలో జన్మించినవారు, అగ్నితో సమానమైన తేజస్సు కలవారు, క్షమాశీలురు, ఆడంబరం లేనివారు—వారు కట్టెలో ఉన్న అగ్నిలా నిద్రించి ఉంటారు.
5.38.15
यस्य मन्त्रं न जानन्ति बाह्याश्चाभ्यन्तराश्च ये ।
स राजा सर्वतश्चक्षुश्चिरमैश्वर्यमश्नुते ॥ ५.३८.१५ ॥
ఎవరి మంత్రాన్ని బయటివారైనా లోపలివారైనా తెలుసుకోరో, ఆ రాజు—సర్వత్రా కన్నులున్నవాడు—చిరకాలం ఐశ్వర్యాన్ని అనుభవిస్తాడు.
5.38.16
करिष्यन्न प्रभाषेत कृतान्येव तु दर्शयेत् ।
धर्मकामार्थकार्याणि तथा मन्त्रो न भिद्यते ॥ ५.३८.१६ ॥
చేయబోయేది మాట్లాడకూడదు; చేసినదానినే చూపాలి. ఈ విధంగా ధర్మ, కామ, అర్థ కార్యాల మంత్రణ భంగం కాదు.
5.38.17
गिरिपृष्ठमुपारुह्य प्रासादं वा रहोगतः ।
अरण्ये निःशलाके वा तत्र मन्त्रोऽभिधीयते ॥ ५.३८.१७ ॥
పర్వత శిఖరం ఎక్కి, లేదా రాజభవనంలో ఏకాంతంగా, లేదా కిటికీలు లేని అరణ్యంలో—అక్కడే మంత్రాన్ని చెప్పాలి.
5.38.18
नासुहृत्परमं मन्त्रं भारतार्हति वेदितुम् ।
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान् ॥ ५.३८.१८ ॥
మిత్రుడు కానివాడు, ఓ భారతా, పరమ రహస్య మంత్రాన్ని తెలుసుకోవడానికి అర్హుడు కాడు; అతడు అపండితుడైనా, లేదా పండిత మిత్రుడైనా, ఆత్మనిగ్రహం లేనివాడైతే.
5.38.19
नापरीक्ष्य महीपालः कुर्यात्सचिवमात्मनः ।
अमात्ये ह्यर्थलिप्सा च मन्त्ररक्षणमेव च ॥ ५.३८.१९ ॥
రాజు పరీక్షించకుండా తనకు మంత్రిని నియమించకూడదు; ఎందుకంటే అమాత్యుడు కానివాడిలో ధనాశ ఉంటుంది, మంత్రరక్షణ కూడా అంతే.
5.38.20
कृतानि सर्वकार्याणि यस्य पारिषदा विदुः ।
धर्मे चार्थे च कामे च स राजा राजसत्तमः। ॥ ५.३८.२० ॥
ఏ రాజు సభికులు అతని సకల కార్యాలను — ధర్మంలో, అర్థంలో, కామంలో — సిద్ధించినవిగా తెలుసుకుంటారో, అతడే రాజులలో శ్రేష్ఠుడు.
5.38.21
गूढमन्त्रस्य नृपतेस्तस्य सिद्धिरसंशयम् ।
अप्रशस्तानि कार्याणि यो मोहादनुतिष्ठति। ॥ ५.३८.२१ ॥
గుప్త మంత్రం కలిగిన రాజుకు విజయం నిస్సందేహంగా కలుగుతుంది; కానీ మోహంతో అప్రశస్త కార్యాలను చేసేవాడికి అది కాదు.
5.38.22
स तेषां विपरिभ्रंशाद्भ्रश्यते जीवितादपि ।
कर्मणां तु प्रशस्तानामनुष्ठानं सुखावहम्। ॥ ५.३८.२२ ॥
అతడు వాటి నుండి పూర్తిగా తప్పిపోవడం వలన జీవితం నుండి కూడా పతనమవుతాడు; కాని ప్రశస్త కర్మల అనుష్ఠానం సుఖాన్నిస్తుంది.
5.38.23
तेषामेवाननुष्ठानं पश्चात्तापकरं मतम् ।
अनधीत्य यथा वेदान्न विप्रः श्राद्धमर्हति । ॥ ५.३८.२३ ॥
వాటిని ఆచరించకపోవడం పశ్చాత్తాపాన్ని కలిగిస్తుందని భావించబడింది; వేదాలను అధ్యయనం చేయని బ్రాహ్మణుడు శ్రాద్ధానికి అర్హుడు కానట్లు.
5.38.24
एवमश्रुतषाङ्गुण्यो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ।
स्थानवृद्धिक्षयज्ञस्य षाङ्गुण्यविदितात्मनः। ॥ ५.३८.२४ ॥
ఈ విధంగా షాడ్గుణ్యాన్ని వినని వాడు మంత్రాన్ని వినడానికి అర్హుడు కాడు; స్థానం, వృద్ధి, క్షయం తెలిసి షాడ్గుణ్యం ద్వారా తన్ను తెలిసుకున్నవాడే (అర్హుడు).
5.38.25
अनवज्ञातशीलस्य स्वाधीना पृथिवी नृप ।
अमोघक्रोधहर्षस्य स्वयं कृत्वान्ववेक्षिणः। ॥ ५.३८.२५ ॥
అవమానించబడని శీలం కలవాడికి, ఓ రాజా, భూమి అతని అధీనంలో ఉంటుంది; కోపం, సంతోషం వ్యర్థం కాని, స్వయంగా చేసి బాగా పరిశీలించే వానికి.
5.38.26
आत्मप्रत्ययकोशस्य वसुदैव वसुन्धरा ।
नाममात्रेणा तुष्येत छत्रेण च महीपतिः। ॥ ५.३८.२६ ॥
ఆత్మవిశ్వాసమే కోశంగా కలవానికి భూమి ధనాన్ని ఇస్తుంది; కేవలం పేరుతోనూ గొడుగుతోనూ రాజు తృప్తి చెందుతాడు.
5.38.27
भृत्येभ्यो विसृजेदर्थान्नैकः सर्वहरो भवेत् ।
ब्राह्मणं ब्राह्मणो वेद भर्ता वेद स्त्रियं तथा। ॥ ५.३८.२७ ॥
సేవకులకు ధనం పంచాలి; ఒక్కడే అన్నీ అపహరించేవాడు కాకూడదు; బ్రాహ్మణుని బ్రాహ్మణుడు తెలుసుకుంటాడు, భర్త భార్యను తెలుసుకుంటాడు, అలాగే.
5.38.28
अमात्यं नृपतिर्वेद राजा राजानमेव च ।
न शत्रुर्वशमापन्नो मोक्तव्यो वध्यतां गतः। ॥ ५.३८.२८ ॥
రాజు మంత్రిని తెలుసుకుంటాడు, రాజు రాజును కూడా తెలుసుకుంటాడు; శత్రువు వశమైతే విడిచిపెట్టకూడదు; వధార్హుడైతే (విడిచిపెట్టకూడదు).
5.38.29
न्यग्भूत्वा पर्युपासीत वध्वं हन्याद्बले सति ।
अहताद्धि भयं तस्माज्जायते नचिरादिव ॥ ५.३८.२९ ॥
వినయంతో సేవించాలి; బలం ఉన్నప్పుడు దెబ్బ తీయాలి; కొట్టబడని (శత్రువు) వల్ల భయం పుడుతుంది, అది వెంటనే కలుగుతుంది.
5.38.30
दैवतेषु प्रयत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च ।
नियन्तव्यः सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च ॥ ५.३८.३० ॥
దేవతలు, రాజులు, బ్రాహ్మణులు, అలాగే వృద్ధులు, బాలురు, రోగులు వీరిపట్ల కోపాన్ని ప్రయత్నపూర్వకంగా ఎల్లప్పుడూ అదుపులో ఉంచాలి.
5.38.31
निरर्थं कलहं प्राज्ञो वर्जयेन्मूढसेवितम् ।
कीर्ति च लभते लोके न चानर्थेन युज्यते ॥ ५.३८.३१ ॥
జ్ఞాని మూర్ఖులు అనుసరించే నిరర్థకమైన కలహాన్ని విడిచిపెట్టాలి. అతడు లోకంలో కీర్తిని పొందుతాడు, అనర్థంతో కూడడు.
5.38.32
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३८.३२ ॥
ఎవని అనుగ్రహం నిష్ఫలమో, కోపం కూడా నిరర్థకమో, అటువంటి యజమానిని ప్రజలు కోరరు; స్త్రీలు నపుంసకుడైన భర్తను కోరనట్లు.
5.38.33
न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यमसमृद्धये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ ५.३८.३३ ॥
బుద్ధి ధనలాభం కోసం కాదు; జడత్వం సంపద లేమి కోసం కాదు. లోకపు మార్పుల వృత్తాంతాన్ని జ్ఞాని మాత్రమే తెలుసుకుంటాడు, ఇతరులు తెలుసుకోరు.
5.38.34
विद्याशीलवयोवृद्धान्बुद्धिवृद्धांश्च भारत ।
धनाभिजातवृद्धांश्च नित्यं मूढोऽवमन्यते ॥ ५.३८.३४ ॥
ఓ భారతా! మూర్ఖుడు ఎల్లప్పుడూ విద్య, శీలం, వయసులలో పెద్దలను, బుద్ధిలో పెద్దలను, ధనం మరియు కులగౌరవంలో పెద్దలను అవమానిస్తాడు.
5.38.35
अनार्यवृत्तमप्राज्ञमसूयकमधार्मिकम् ।
अनर्थाः क्षिप्रमायान्ति वाग्दुष्टं क्रोधनं तथा ॥ ५.३८.३५ ॥
అనార్య ప్రవర్తన కలవాడు, అవివేకి, అసూయాపరుడు, అధార్మికుడు, దుర్భాషలాడేవాడు, కోపిష్ఠుడు—వారిపైకి అనర్థాలు త్వరగా వస్తాయి.
5.38.36
अविसंवादनं दानं समयस्याव्यतिक्रमः ।
आवर्तयन्ति भूतानि सम्यक्प्रणिहिता च वाक् ॥ ५.३८.३६ ॥
వివాదం లేకపోవడం, దానం, ఒప్పందాన్ని అతిక్రమించకపోవడం, సక్రమంగా ప్రయోగించిన వాక్కు — ఇవి ప్రాణులను తిరిగి మళ్ళిస్తాయి.
5.38.37
अविसंवादको दक्षः कृतज्ञो मतिमानृजुः ।
अपि संक्षीणकोशोऽपि लभते परिवारणम् ॥ ५.३८.३७ ॥
వివాదం చేయనివాడు, సమర్థుడు, కృతజ్ఞుడు, బుద్ధిమంతుడు, ఋజువర్తనుడు — ఖజానా తరిగినా పరివారాన్ని పొందుతాడు.
5.38.38
धृतिः शमो दमः शौचं कारुण्यं वागनिष्ठुरा ।
मित्राणां चानभिद्रोहः सप्तैताः समिधः श्रियः ॥ ५.३८.३८ ॥
ధైర్యం, శాంతి, దమం, శౌచం, కరుణ, కఠినం కాని మాట, మిత్రులకు ద్రోహం చేయకపోవడం — ఈ ఏడు శ్రీ యొక్క సమిధలు.
5.38.39
असंविभागी दुष्टात्मा कृतघ्नो निरपत्रपः ।
तादृङ्वराधिपो लोके वर्जनीयो नराधिप ॥ ५.३८.३९ ॥
పంచనివాడు, దుష్టచిత్తుడు, కృతఘ్నుడు, సిగ్గులేనివాడు — అటువంటి రాజు, ఓ నరాధిపా, లోకంలో విడిచిపెట్టదగినవాడు.
5.38.40
न च रात्रौ सुखं शेते ससर्प इव वेश्मनि ।
यः कोपयति निर्दोषं सदोषोऽभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.३८.४० ॥
దోషం కలవాడై నిర్దోషిని, సన్నిహితుడైన వ్యక్తిని కోపింపజేసేవాడు, ఇంట్లో పామితో కలిసి పడుకున్నవానిలా రాత్రి సుఖంగా నిద్రపోడు.
5.38.41
येषु दुष्टेषु दोषः स्याद्योगक्षेमस्य भारत ।
सदा प्रसादनं तेषां देवतानामिवाचरेत् ॥ ५.३८.४१ ॥
భారతా, దుష్టులు ఉన్నప్పుడు యోగక్షేమంలో దోషం కలుగుతుందో, వారిని ఎల్లప్పుడూ దేవతలవలె ప్రసన్నం చేయాలి.
5.38.42
येऽर्थाः स्त्रीषु समायुक्ताः प्रमत्तपतितेषु च ।
ये चानार्ये समासक्ताः सर्वे ते संशयं गताः ॥ ५.३८.४२ ॥
స్త్రీలలో, అప్రమత్తులలో, పతితులలో ఉంచబడిన అర్థాలు, అనార్యులపై ఆసక్తితో అంటిపెట్టుకున్నవి—అవన్నీ సందేహంలో పడతాయి.
5.38.43
यत्र स्त्री यत्र कितवो बालो यत्रानुशासिता ।
मञ्जन्ति तेऽवशा राजन्नद्यामश्मप्लवा इव ॥ ५.३८.४३ ॥
స్త్రీ పాలన ఎక్కడ, జూదగాడు ఎక్కడ, బాలుడు ఎక్కడ, నియంత్రణ లేనివారు ఎక్కడ—అక్కడ వారు నిస్సహాయంగా మునిగిపోతారు, ఓ రాజా, నదిలో రాతి తెప్పల వలె.
5.38.44
प्रयोजनेषु ये सक्ता न विशेषेषु भारत ।
तानहं पण्डितान्मन्ये विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ ५.३८.४४ ॥
ప్రయోజనాలలో నిమగ్నులైనవారిని, ఓ భరతుని వంశజా, విశేషాలలో కాదు—వారిని నేను పండితులుగా భావిస్తాను, ఎందుకంటే విశేషాలే అతిశయానికి దారితీస్తాయి.
5.38.45
यं प्रशंसन्ति कितवा यं प्रशंसन्ति चारणाः ।
यं प्रशंसन्ति बन्धक्यो न स जीवति मानवः ॥ ५.३८.४५ ॥
ఎవరిని జూదగాళ్లు పొగడతారో, ఎవరిని చారణులు పొగడతారో, ఎవరిని వేశ్యలు పొగడతారో—ఆ మనిషి జీవించడు.
5.38.46
हित्वा तान्परमेष्वासान्पाण्डवानमितौजसः ।
आहितं भारतैश्वर्यं त्वया दुर्योधने महत् ॥ ५.३८.४६ ॥
ఆ మహా విలుకాండ్రను, అపార తేజస్సు గల పాండవులను విడిచిపెట్టి, భరతవంశ మహా ఐశ్వర్యాన్ని నీవు దుర్యోధనునిపై ఉంచావు.
5.38.47
तं द्रक्ष्यसि परिभ्रष्टं तस्मात्त्वमचिरादिव ।
ऐश्वर्यमदसंमूढं बलिं लोकत्रयादिव ॥ ५.३८.४७ ॥
ఐశ్వర్య మదంతో మోహించిన బలి మూడు లోకాల నుండి పడిపోయినట్లు, అతడు త్వరలో పతనమై పోవడం నీవు చూస్తావు.