ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.38.1
ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति ।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते ॥ ५.३८.१ ॥
ବୃଦ୍ଧ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଯୁବକର ପ୍ରାଣ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠେ; ଉଠି ଅଭିବାଦନ କଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରି ଆସନ୍ତି।
5.38.2
पीठं दत्त्वा साधवेऽभ्यागताय ।
आनीयापः परिनिर्णिज्य पादौ।
सुखं पृष्ट्वा प्रतिवेद्यात्मसंस्थां ।
ततो दद्यादन्नमवेक्ष्य धीरः ॥ ५.३८.२ ॥
ଆସିଥିବା ସଜ୍ଜନ ଅତିଥିକୁ ଆସନ ଦେଇ, ଜଳ ଆଣି ତାଙ୍କ ପାଦ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ; କୁଶଳ ପଚାରି, ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଜଣାଇ, ତା'ପରେ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ବିଚାର କରି ଅନ୍ନ ଦିଅନ୍ତୁ।
5.38.3
यस्योदकं मधुपर्कं च गां च ।
न मन्त्रवित्प्रतिगृह्णाति गेहे ।
लोभाद्भयादथ कार्पण्यतो वा ।
तस्यानर्थं जीवितमाहुरर्याः ॥ ५.३८.३ ॥
ଯାହାର ଘରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଜଳ, ମଧୁପର୍କ ଓ ଗାଈ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ — ଲୋଭରୁ, ଭୟରୁ କିମ୍ବା କୃପଣତାରୁ — ତା'ର ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ, ଏହା ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି।
5.38.4
चिकित्सकः शल्यकर्तावकीर्णी ।
स्तेनः क्रूरो मद्यपो भ्रूणहा च।
सेनाजीवी श्रुतिविक्रायकश्च ।
भृशं प्रियोऽप्यतिथिर्नोदकार्हः ॥ ५.३८.४ ॥
ଚିକିତ୍ସକ, ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସକ, ବ୍ରତଭଙ୍ଗକାରୀ, ଚୋର, କ୍ରୂର, ମଦ୍ୟପାୟୀ, ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାକାରୀ, ସୈନ୍ୟବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା ଚଳାଉଥିବା ଓ ବେଦ ବିକ୍ରୟକାରୀ — ଅତି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଳ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
5.38.5
अविक्रेयं लवणं पक्वमन्नं ।
दधि क्षीरं मधु तैलं घृतं च।
तिला मांसं फलमूलानि शाकं ।
रक्तं वासः सर्वगन्धा गुडाश्च ॥ ५.३८.५ ॥
ଲୁଣ, ରନ୍ଧା ଅନ୍ନ, ଦହି, କ୍ଷୀର, ମଧୁ, ତେଲ, ଘିଅ, ତିଳ, ମାଂସ, ଫଳମୂଳ, ଶାକ, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଡ଼ — ଏଗୁଡ଼ିକ ବିକ୍ରୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
5.38.6
अरोषणो यः समलोष्ठाश्मकाञ्चनः ।
प्रहीणशोको गतसन्धिविग्रहः ।
निन्दाप्रशंसोपरतः प्रियाप्रिये ।
त्यजन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥ ५.३८.६ ॥
ଯିଏ କ୍ରୋଧହୀନ, ମାଟିର ଢେଳା, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ, ଯାହାର ଶୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସନ୍ଧି-ବିଗ୍ରହର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ, ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାରୁ ବିରତ, ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟକୁ ଉଦାସୀନ ପରି ତ୍ୟାଗ କରେ — ସେ ହିଁ ଭିକ୍ଷୁ।
5.38.7
नीवारमूलेङ्गुदशाकवृत्तिः ।
सुसंयतात्माग्निकार्येषु चोद्यः।
वने वसन्नतिथिष्वप्रमत्तो ।
धुरन्धरः पुण्यकृदेष तापसः ॥ ५.३८.७ ॥
ନୀବାର, ମୂଳ, ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଓ ଶାକ ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସୁସଂଯତ ଆତ୍ମା, ଅଗ୍ନିକର୍ମରେ ଉଦ୍ୟୋଗୀ, ବନରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଅତିଥିଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପ୍ରମତ୍ତ, ଭାର ବହନକାରୀ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମକାରୀ — ସେ ହିଁ ତାପସ।
5.38.8
अपकृत्य बुद्धिमतो दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ ५.३८.८ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଅପକାର କରି 'ମୁଁ ଦୂରରେ ଅଛି' ବୋଲି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ବାହୁ ଦୀର୍ଘ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରହାର କରେ ଓ ପ୍ରହାରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଃଖ ପାଏ।
5.38.9
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ ५.३८.९ ॥
ଅବିଶ୍ୱସ୍ତଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶ୍ୱସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶ୍ୱାସରୁ ଜାତ ଭୟ ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦିଏ।
5.38.10
अनीर्षुर्गुप्तदारश्च संविभागी प्रियंवदः ।
श्लक्ष्णो मधुरवाक्स्त्रीणां न चासां वशगो भवेत् ॥ ५.३८.१० ॥
ଈର୍ଷାହୀନ, ପତ୍ନୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ବାଣ୍ଟି ଖାଉଥିବା, ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା, କୋମଳ ଓ ମଧୁର ବାଣୀ ବୋଲୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବଶରେ ନ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ।
5.38.11
पूजनीया महाभागाः पुण्याश्च गृहदीप्तयः ।
स्त्रियः श्रियो गृहस्योक्तास्तस्माद्रक्ष्या विशेषतः ॥ ५.३८.११ ॥
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୂଜନୀୟା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ପବିତ୍ରା ଓ ଗୃହର ଦୀପ; ସେମାନଙ୍କୁ ଗୃହର ଲକ୍ଷ୍ମୀ କୁହାଯାଇଛି, ତେଣୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
5.38.12
पितुरन्तःपुरं दद्यान्मातुर्दद्यान्महानसम् ।
गोषु चात्मसमं दद्यात्स्वयमेव कृषिं व्रजेत्।
भृत्यैर्वाणिज्यचारं च पुत्रैः सेवेत च द्विजान् ॥ ५.३८.१२ ॥
ପିତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁର, ମାତାଙ୍କୁ ରୋଷଶାଳା ସମର୍ପଣ କରିବ; ଗାଈମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସମାନ ବିଶ୍ୱସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବ; କୃଷି ନିଜେ ଦେଖିବ; ବାଣିଜ୍ୟ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଇବ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବା କରାଇବ।
5.38.13
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ ५.३८.१३ ॥
ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମରୁ କ୍ଷାତ୍ର, ପଥରରୁ ଲୌହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବତ୍ର ଗତିଶୀଳ ତେଜ ନିଜ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
5.38.14
नित्यं सन्तं कुले जाताः पावकोपमतेजसः ।
क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते ॥ ५.३८.१४ ॥
ସର୍ବଦା ସଜ୍ଜନ ହୋଇ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ଅଗ୍ନିସମ ତେଜସ୍ୱୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ବାହ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବରହୀନ—ସେମାନେ କାଠରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଶୋଇଥା'ନ୍ତି।
5.38.15
यस्य मन्त्रं न जानन्ति बाह्याश्चाभ्यन्तराश्च ये ।
स राजा सर्वतश्चक्षुश्चिरमैश्वर्यमश्नुते ॥ ५.३८.१५ ॥
ଯାହାର ମନ୍ତ୍ରଣା ବାହାରର କି ଭିତରର କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ରାଜା—ସର୍ବତ୍ର ଚକ୍ଷୁଥିବା—ଦୀର୍ଘକାଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
5.38.16
करिष्यन्न प्रभाषेत कृतान्येव तु दर्शयेत् ।
धर्मकामार्थकार्याणि तथा मन्त्रो न भिद्यते ॥ ५.३८.१६ ॥
ଯାହା କରିବ ତାହା କହିବ ନାହିଁ, କେବଳ କରାଯାଇଥିବା କାମ ଦେଖାଇବ। ଏପରି ଭାବରେ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ରଣା ଭଗ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.38.17
गिरिपृष्ठमुपारुह्य प्रासादं वा रहोगतः ।
अरण्ये निःशलाके वा तत्र मन्त्रोऽभिधीयते ॥ ५.३८.१७ ॥
ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, କିମ୍ବା ପ୍ରାସାଦରେ ଏକାନ୍ତରେ, କିମ୍ବା ଝରକାହୀନ ଅରଣ୍ୟରେ—ସେଇଠି ମନ୍ତ୍ରଣା କୁହାଯାଏ।
5.38.18
नासुहृत्परमं मन्त्रं भारतार्हति वेदितुम् ।
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान् ॥ ५.३८.१८ ॥
ଯେ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ, ସେ ପରମ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ଅପଣ୍ଡିତ ହେଉ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ବନ୍ଧୁ ହେଉ, ଯଦି ସେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ନ ହୁଏ।
5.38.19
नापरीक्ष्य महीपालः कुर्यात्सचिवमात्मनः ।
अमात्ये ह्यर्थलिप्सा च मन्त्ररक्षणमेव च ॥ ५.३८.१९ ॥
ରାଜା ପରୀକ୍ଷା ନ କରି ନିଜ ପାଇଁ ସଚିବ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଅମାତ୍ୟ ନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନଲୋଭ ଥାଏ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରରକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ।
5.38.20
कृतानि सर्वकार्याणि यस्य पारिषदा विदुः ।
धर्मे चार्थे च कामे च स राजा राजसत्तमः। ॥ ५.३८.२० ॥
ଯାହାର ସଭାସଦମାନେ ତାହାର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ — ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ — ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେ ହିଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
5.38.21
गूढमन्त्रस्य नृपतेस्तस्य सिद्धिरसंशयम् ।
अप्रशस्तानि कार्याणि यो मोहादनुतिष्ठति। ॥ ५.३८.२१ ॥
ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଥିବା ରାଜାର ସିଦ୍ଧି ନିଃସଂଶୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ମୋହବଶତଃ ଅପ୍ରଶସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ।
5.38.22
स तेषां विपरिभ्रंशाद्भ्रश्यते जीवितादपि ।
कर्मणां तु प्रशस्तानामनुष्ठानं सुखावहम्। ॥ ५.३८.२२ ॥
ସେ ସେଗୁଡ଼ିକରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଜୀବନରୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ ସୁଖଦାୟକ।
5.38.23
तेषामेवाननुष्ठानं पश्चात्तापकरं मतम् ।
अनधीत्य यथा वेदान्न विप्रः श्राद्धमर्हति । ॥ ५.३८.२३ ॥
ସେଗୁଡ଼ିକର ଅନୁଷ୍ଠାନ ନ କରିବା ପଶ୍ଚାତ୍ତାପର କାରଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଯେପରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.38.24
एवमश्रुतषाङ्गुण्यो न मन्त्रं श्रोतुमर्हति ।
स्थानवृद्धिक्षयज्ञस्य षाङ्गुण्यविदितात्मनः। ॥ ५.३८.२४ ॥
ଏପରି ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟ ନ ଶୁଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଜାଣି ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ଯେ, ସେ (ଯୋଗ୍ୟ)।
5.38.25
अनवज्ञातशीलस्य स्वाधीना पृथिवी नृप ।
अमोघक्रोधहर्षस्य स्वयं कृत्वान्ववेक्षिणः। ॥ ५.३८.२५ ॥
ଅବମାନିତ ନ ହେଉଥିବା ଶୀଳଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ରାଜନ୍, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ; ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଓ ହର୍ଷ ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ ଏବଂ ଯେ ନିଜେ କରି ଭଲ ଭାବେ ପରଖେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ।
5.38.26
आत्मप्रत्ययकोशस्य वसुदैव वसुन्धरा ।
नाममात्रेणा तुष्येत छत्रेण च महीपतिः। ॥ ५.३८.२६ ॥
ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ହିଁ ଯାହାର ଭଣ୍ଡାର, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ଧନ ଦିଏ; କେବଳ ନାମମାତ୍ରରେ ଓ ଛତ୍ରରେ ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।
5.38.27
भृत्येभ्यो विसृजेदर्थान्नैकः सर्वहरो भवेत् ।
ब्राह्मणं ब्राह्मणो वेद भर्ता वेद स्त्रियं तथा। ॥ ५.३८.२७ ॥
ସେବକମାନଙ୍କୁ ଧନ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ, ଏକାକୀ ସବୁକିଛି ହରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାଣେ, ସ୍ୱାମୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଜାଣେ, ସେହିପରି।
5.38.28
अमात्यं नृपतिर्वेद राजा राजानमेव च ।
न शत्रुर्वशमापन्नो मोक्तव्यो वध्यतां गतः। ॥ ५.३८.२८ ॥
ରାଜା ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ଜାଣେ, ରାଜା ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ; ଶତ୍ରୁ ବଶରେ ଆସିଲେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବଧ୍ୟ ହେଲେ (ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ)।
5.38.29
न्यग्भूत्वा पर्युपासीत वध्वं हन्याद्बले सति ।
अहताद्धि भयं तस्माज्जायते नचिरादिव ॥ ५.३८.२९ ॥
ନମ୍ରଭାବରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ବଳ ଥିଲେ ଆଘାତ କରିବା ଉଚିତ; ଅହତ (ଶତ୍ରୁ)ଠାରୁ ଭୟ ଜନ୍ମେ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଉପୁଜେ।
5.38.30
दैवतेषु प्रयत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च ।
नियन्तव्यः सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च ॥ ५.३८.३० ॥
ଦେବତା, ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ରୋଗୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସର୍ବଦା କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
5.38.31
निरर्थं कलहं प्राज्ञो वर्जयेन्मूढसेवितम् ।
कीर्ति च लभते लोके न चानर्थेन युज्यते ॥ ५.३८.३१ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ନିରର୍ଥକ କଳହ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଜଗତରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଅନର୍ଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
5.38.32
प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः ।
न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः ॥ ५.३८.३२ ॥
ଯାହାର ଅନୁଗ୍ରହ ନିଷ୍ଫଳ ଓ କ୍ରୋଧ ନିରର୍ଥକ, ସେହି ପ୍ରଭୁକୁ ଲୋକେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନପୁଂସକ ସ୍ୱାମୀକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
5.38.33
न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यमसमृद्धये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ ५.३८.३३ ॥
ବୁଦ୍ଧି ଧନଲାଭ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଜଡ଼ତା ସମୃଦ୍ଧି ଅଭାବ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଜଗତର ପରିବର୍ତ୍ତନର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପ୍ରାଜ୍ଞ ହିଁ ଜାଣେ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ।
5.38.34
विद्याशीलवयोवृद्धान्बुद्धिवृद्धांश्च भारत ।
धनाभिजातवृद्धांश्च नित्यं मूढोऽवमन्यते ॥ ५.३८.३४ ॥
ହେ ଭାରତ! ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବଦା ବିଦ୍ୟା, ଶୀଳ ଓ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଧନ ଓ କୁଳରେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରେ।
5.38.35
अनार्यवृत्तमप्राज्ञमसूयकमधार्मिकम् ।
अनर्थाः क्षिप्रमायान्ति वाग्दुष्टं क्रोधनं तथा ॥ ५.३८.३५ ॥
ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଈର୍ଷାପରାୟଣ, ଅଧାର୍ମିକ, କଟୁବାକ୍ୟ କହୁଥିବା ଓ କ୍ରୋଧୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଅନର୍ଥ ଆସେ।
5.38.36
अविसंवादनं दानं समयस्याव्यतिक्रमः ।
आवर्तयन्ति भूतानि सम्यक्प्रणिहिता च वाक् ॥ ५.३८.३६ ॥
ବିବାଦ ନ କରିବା, ଦାନ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ନ କରିବା, ଏବଂ ସଠିକ ଭାବେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥିବା ବାଣୀ — ଏସବ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣେ।
5.38.37
अविसंवादको दक्षः कृतज्ञो मतिमानृजुः ।
अपि संक्षीणकोशोऽपि लभते परिवारणम् ॥ ५.३८.३७ ॥
ବିବାଦ ନ କରୁଥିବା, ଦକ୍ଷ, କୃତଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସରଳ — ଭଣ୍ଡାର କମିଗଲେ ମଧ୍ୟ ପରିବାରର ସମର୍ଥନ ପାଏ।
5.38.38
धृतिः शमो दमः शौचं कारुण्यं वागनिष्ठुरा ।
मित्राणां चानभिद्रोहः सप्तैताः समिधः श्रियः ॥ ५.३८.३८ ॥
ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶମ, ଦମ, ଶୌଚ, କରୁଣା, କଠୋରତାହୀନ ବାଣୀ, ମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ ନ କରିବା — ଏହି ସାତ ଶ୍ରୀର ସମିଧ।
5.38.39
असंविभागी दुष्टात्मा कृतघ्नो निरपत्रपः ।
तादृङ्वराधिपो लोके वर्जनीयो नराधिप ॥ ५.३८.३९ ॥
ଯେ ବାଣ୍ଟେ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା, କୃତଘ୍ନ, ନିର୍ଲଜ୍ଜ — ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ହେ ନରାଧିପ, ଜଗତରେ ବର୍ଜନୀୟ।
5.38.40
न च रात्रौ सुखं शेते ससर्प इव वेश्मनि ।
यः कोपयति निर्दोषं सदोषोऽभ्यन्तरं जनम् ॥ ५.३८.४० ॥
ଦୋଷୀ ହୋଇ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ନିକଟସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କ୍ରୋଧିତ କରେ, ସେ ଘରେ ସାପ ସହିତ ଶୋଇଥିବା ପରି ରାତିରେ ସୁଖରେ ଶୋଇ ପାରେ ନାହିଁ।
5.38.41
येषु दुष्टेषु दोषः स्याद्योगक्षेमस्य भारत ।
सदा प्रसादनं तेषां देवतानामिवाचरेत् ॥ ५.३८.४१ ॥
ହେ ଭାରତ, ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଯାହାଙ୍କ କାରଣରୁ ଯୋଗ-କ୍ଷେମରେ ଦୋଷ ଆସେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରସନ୍ନ ରଖିବା ଉଚିତ।
5.38.42
येऽर्थाः स्त्रीषु समायुक्ताः प्रमत्तपतितेषु च ।
ये चानार्ये समासक्ताः सर्वे ते संशयं गताः ॥ ५.३८.४२ ॥
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କରେ, ପ୍ରମତ୍ତ ଓ ପତିତମାନଙ୍କରେ ନିୟୋଜିତ ଧନ, ଏବଂ ଅନାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଆସକ୍ତ ଧନ—ସେସବୁ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
5.38.43
यत्र स्त्री यत्र कितवो बालो यत्रानुशासिता ।
मञ्जन्ति तेऽवशा राजन्नद्यामश्मप्लवा इव ॥ ५.३८.४३ ॥
ଯେଉଁଠି ସ୍ତ୍ରୀର ଶାସନ, ଯେଉଁଠି ଜୁଆଡ଼ି, ବାଳକ ବା ଅନୁଶାସନହୀନ—ସେଠାରେ ସେମାନେ ଅସହାୟ ହୋଇ ବୁଡ଼ନ୍ତି, ହେ ରାଜନ୍, ନଦୀରେ ପଥର ଭେଳା ପରି।
5.38.44
प्रयोजनेषु ये सक्ता न विशेषेषु भारत ।
तानहं पण्डितान्मन्ये विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ ५.३८.४४ ॥
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟୋଜନରେ ଆସକ୍ତ, ବିଶେଷରେ ନୁହେଁ—ହେ ଭାରତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପଣ୍ଡିତ ମନେ କରେ, କାରଣ ବିଶେଷ ହିଁ ଅତିରେକକୁ ଘେନି ଯାଏ।
5.38.45
यं प्रशंसन्ति कितवा यं प्रशंसन्ति चारणाः ।
यं प्रशंसन्ति बन्धक्यो न स जीवति मानवः ॥ ५.३८.४५ ॥
ଯାହାକୁ ଜୁଆଡ଼ି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଚାରଣମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ବଞ୍ଚେ ନାହିଁ।
5.38.46
हित्वा तान्परमेष्वासान्पाण्डवानमितौजसः ।
आहितं भारतैश्वर्यं त्वया दुर्योधने महत् ॥ ५.३८.४६ ॥
ସେହି ପରମ ଧନୁର୍ଧର, ଅପରିମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ଭରତବଂଶର ମହାଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଉପରେ ଅର୍ପଣ କରିଛ।
5.38.47
तं द्रक्ष्यसि परिभ्रष्टं तस्मात्त्वमचिरादिव ।
ऐश्वर्यमदसंमूढं बलिं लोकत्रयादिव ॥ ५.३८.४७ ॥
ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟମଦରେ ମୋହିତ ବଳି ଯେପରି ତ୍ରିଲୋକରୁ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେପରି ତୁମେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ପତିତ ହେବାର ଦେଖିବ।