ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.44.1
सनत्सुजात यामिमां परां त्वं ।
ब्राह्मीं वाचं वदसे विश्वरूपाम्।
परां हि कामेन सुदुर्लभां कथां ।
प्रब्रूहि मे वाक्यमिदं कुमार । ॥ ५.४४.१ ॥
ਹੇ ਸਨਤਸੁਜਾਤ, ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਪਰਮ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਵਾਣੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਉਹ ਪਰਮ ਕਥਾ, ਹੇ ਕੁਮਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਚਨ ਸਮਝਾ ਕੇ ਦੱਸ।
5.44.2
नैतद्ब्रह्म त्वरमाणेन लभ्यं ।
यन्मां पृच्छन्नतिहृष्यस्यतीव।
बुद्धौ विलीने मनसि प्रचिन्त्य ।
विद्या हि सा ब्रह्मचर्येण लभ्या ॥ ५.४४.२ ॥
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਉਤਾਵਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਬੁੱਧੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
5.44.3
अत्यन्तविद्यामिति यत्सनातनीं ।
ब्रवीषि त्वं ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्।
अनारभ्यां वसतीह कार्यकाले ।
कथं ब्राह्मण्यममृतत्वं लभेत ॥ ५.४४.३ ॥
ਤੂੰ ਜੋ ਸਨਾਤਨ, ਅਤਿ ਵਿਦਿਆ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਆਰੰਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?
5.44.4
अव्यक्तविद्यामभिधास्ये पराणीं ।
बुद्ध्या च तेषां ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्।
यां प्राप्यैनं मर्त्यलोकं त्यजन्ति ।
या वै विद्या गुरुवृद्धेषु नित्या ॥ ५.४४.४ ॥
ਮੈਂ ਅਵਿਅਕਤ, ਪਰਮ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5.44.5
ब्रह्मचर्येण या विद्या शक्या वेदितुमञ्चसा ।
तत्कथं ब्रह्मचर्यं स्यादेतद्ब्रह्मन्ब्रवीहि मे ॥ ५.४४.५ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਸੌਖਿਆਂ ਜਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
5.44.6
आचार्ययोनिमिह ये प्रविश्य ।
भूत्वा गर्भे ब्रह्मचर्यं चरन्ति।
इहैव ते शास्त्रकारा भवन्ति ।
प्रहाय देहं परमं यान्ति योगम् ॥ ५.४४.६ ॥
ਜੋ ਇਥੇ ਆਚਾਰਜ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਕਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
5.44.7
अस्मिँल्लोके वै जयन्तीह कामा-
न्ब्राह्मीं स्थितिं ह्यनुतितिक्षमाणाः।
त आत्मानं निर्हरन्तीह देहा-
न्मुञ्जादिषीकामिव सत्वसंस्थाः ॥ ५.४४.७ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਉਹ ਇਥੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮੂੰਜ ਘਾਹ ਦੀ ਸਲਾਈ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।
5.44.8
शरीरमेतौ कुरुतः पिता माता च भारत ।
आचार्यशास्ता या जातिः सा पुण्या साऽऽजराऽमम ॥ ५.४४.८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਇਹ ਦੋ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਆਚਾਰਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਰਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ।
5.44.9
यः प्रावृणोत्यवितथेन वर्णा-
नृतं कुर्वन्नमृतं संप्रयच्छम्।
तं मन्येत पितरं मातरं च ।
तस्मै न द्रुह्येत्कतमस्य जानन् ॥ ५.४४.९ ॥
ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰੇ।
5.44.10
गुरुं शिष्यो नित्यमभिवादयीत ।
स्वाध्यायमिच्छेच्छुचिरप्रमत्तः।
मानं न कुर्यान्नादधीत रोप-
मेप प्रथमो ब्रह्मचर्यस्य पादः ॥ ५.४४.१० ॥
ਸ਼ਿਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸਵਾਧਿਆਏ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ। ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਪਾਲੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਦ ਹੈ।
5.44.11
शिष्यवृत्तिक्रमेणैव विद्यामाप्नोति यः शुचिः ।
ब्रह्मचर्यव्रतस्यास्य प्रथमः पाद उच्यते ॥ ५.४४.११ ॥
ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਵਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.44.12
आचार्यस्य प्रियं कुर्यात्प्राणैरपि धनैरपि ।
कर्मणा मनसा वाचा द्वितीयः पाद उच्यते ॥ ५.४४.१२ ॥
ਆਚਾਰਿਆ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕਾਰਜ ਕਰੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵੀ। ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਦੂਜਾ ਪਾਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.44.13
समा गुरौ यथा वृत्तिर्गरुपत्न्यां तथा चरेत् ।
तत्पुत्रे च तथा कुर्वन्द्वितीयः पाद उच्यते ॥ ५.४४.१३ ॥
ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਵਰਤਾਓ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜਾ ਪਾਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.44.14
आचार्येणात्मकृतं विजानन् ।
ज्ञात्वा चार्थं भावितोऽस्मीत्यनेन ।
यन्मन्यते तं प्रति हृष्टबुद्धिः ।
स वै तृतीयो ब्रह्मचर्यस्य पादः ॥ ५.४४.१४ ॥
ਆਚਾਰਿਆ ਦੇ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਰਥ ਸਮਝ ਕੇ, 'ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੰਸਕਾਰੀ ਹੋਇਆ' ਐਸਾ ਮੰਨ ਕੇ ਜੋ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਾਦ ਹੈ।
5.44.15
नाचार्यस्यानपाकृत्य प्रवासं ।
प्राज्ञः कुर्वीत नैतदहं करोमि।
इतीव मन्येत न भाषयेत ।
स वै चतुर्थो ब्रह्मचर्यस्य पादः ॥ ५.४४.१५ ॥
ਆਚਾਰਿਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਦੇਸ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ' ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪਾਦ ਹੈ।
5.44.16
कालेन पादं लभते तथार्थं ।
ततश्च पादं गुरुयोगतश्च।
उत्साहयोगेन च पादमृच्छे-
च्छास्त्रेण पादं च ततोऽभियाति ॥ ५.४४.१६ ॥
ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਵੀ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਉਤਸਾਹ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
5.44.17
धर्मादयो द्वादश यस्य रूप-
मन्यानि चाङ्गानि तथा बलं च।
आचार्ययोगे फलतीति चाहु-
र्ब्रह्मार्थयोगेन च ब्रह्मचर्यम् ॥ ५.४४.१७ ॥
ਧਰਮ ਆਦਿ ਬਾਰਾਂ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਤੇ ਬਲ ਵੀ; 'ਆਚਾਰਿਆ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਫਲਦਾ ਹੈ' ਐਸਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਅਰਥ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ।
5.44.18
एवं प्रवृत्तो यदुपालभेत वै ।
धनमाचार्याय तदनुप्रयच्छेत्।
स तां वृत्तिं बहुगुणामेवमेति ।
गुरोः पुत्रे भवति च वृत्तिरेषा ॥ ५.४४.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਜੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਉਲਾਹਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਨ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਇਹੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
5.44.19
एवं वसन्सर्वतो वर्धतीह ।
बहून्पुत्रांल्लभते च प्रतिष्ठाम्।
वर्षन्ति चास्मै प्रदिशो दिशश्च ।
वसत्यस्मिन्ब्रह्मचर्ये जनाश्च ॥ ५.४४.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
5.44.20
एतेन ब्रह्मंचर्येण देवा देवत्वमाप्नुवन् ।
ऋषयश्च महाभागा ब्रह्मलोकं मनीषिणः ॥ ५.४४.२० ॥
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਵ ਪਾਇਆ; ਮਹਾਭਾਗ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚੇ।
5.44.21
गन्धर्वाणामनेनैव रूपमप्सरसमभूत् ।
एतेन ब्रह्मचर्येण सूर्योऽप्यह्नाय जायते ॥ ५.४४.२१ ॥
ਇਸੇ ਨਾਲ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮਿਲਿਆ; ਇਸੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵੀ ਦਿਨ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
5.44.22
आकाङ्क्ष्यार्थस्य संयोगाद्रसभेदार्थिनामिव ।
एवं ह्येते समाज्ञाय तादृग्भावं गता इमे ॥ ५.४४.२२ ॥
ਰਸ-ਭੇਦ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
5.44.23
य आश्रयेत्पावयेच्चापि राज-
न्सर्वं शरीरं तपसा तप्यमानः।
एतेन वै बाल्यमभ्येति विद्वान् ।
मृत्युं तथा स जयत्यन्तकाले ॥ ५.४४.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸੇ ਨਾਲ ਬਾਲਪਨ ਮੁੜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
5.44.24
अन्तवतः क्षत्रिय ते जयन्ति ।
लोकाञ्जनाः कर्मणा निर्मलेन ।
ब्रह्मैव विद्वांस्तेन चाभ्येति सर्वं ।
नान्यः पन्था अयनाथ विद्यते ॥ ५.४४.२४ ॥
ਹੇ ਖੱਤਰੀ, ਲੋਕ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ; ਨਿਰਮਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਣ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
5.44.25
आभाति शुक्लमिव लोहितमि-
वाथो कृष्णमथाञ्जनं काद्रवं वा।
सद्ब्रह्मणः पश्यति योऽत्र विद्वा-
न्कथं रूपं तदमृतमक्षरं पदम् ॥ ५.४४.२५ ॥
ਇੱਥੇ ਸਤ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਚਿੱਟੇ ਵਰਗਾ, ਲਾਲ ਵਰਗਾ, ਕਾਲੇ, ਅੰਜਨ ਜਾਂ ਕਾਦਰਵ ਵਰਗਾ ਭਾਸਦਾ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਅਕਸ਼ਰ ਪਦ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
5.44.26
आभाति शुक्लमिव लोहितमि-
वाथो कृष्णमायसमर्कवर्णम्।
न पृथिव्यां तिष्ठति नान्तरिक्षे ।
नैतत्समुद्रे सलिलं बिभर्ति ॥ ५.४४.२६ ॥
ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਵਾਂਗ, ਲਾਲ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਕਾਲੇ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਨਾ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ; ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦਾ।
5.44.27
न तारकासु न च विद्युदाश्रितं ।
न चाभ्रेषु दृश्यते रूपमस्य।
न चापि वायौ न च देवतासु ।
नैतच्चन्द्रे दृश्यते नोत सूर्ये ॥ ५.४४.२७ ॥
ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।
5.44.28
नैवर्क्षु तन्न यजुष्षु नाप्यथर्वसु ।
न दृश्यते वै विमलेषु सामसु।
रथन्तरे बार्हद्रथे वापि राज-
न्महाव्रते नैव दृश्येद्भ्रुवं तत् ॥ ५.४४.२८ ॥
ਇਹ ਰਿਚਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਯਜੁਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅਥਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਨਿਰਮਲ ਸਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਥੰਤਰ, ਬਾਰਹਦ੍ਰਥ ਜਾਂ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸੇਗਾ।
5.44.29
अपारणीयं तमसः परस्ता-
त्तदन्तकोऽप्येति विनाशकाले।
अणीयो रूपं क्षुरधारया समं ।
महच्च रूपं तद्वै पर्वतेभ्यः ॥ ५.४४.२९ ॥
ਇਹ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਪਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਵੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂਖਮ ਹੈ, ਛੁਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ।
5.44.30
सा प्रतिष्ठा तदमृतं लोकास्तद्ब्रह्म तद्यशः ।
भूतानि जझिरे तस्मात्प्रलयं यान्ति तत्र हि ॥ ५.४४.३० ॥
ਉਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਹਨ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਯਸ਼ ਹੈ। ਭੂਤ ਉਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
5.44.31
अनामयं तन्महदुद्यतं यशो ।
वाचो विकारं कवयो वदन्ति।
यस्मिञ्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितं ।
ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ५.४४.३१ ॥
ਉਹ ਨਿਰੋਗ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਯਸ਼ ਹੈ; ਕਵੀ ਉਸਨੂੰ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.44.32
तदेतदह्ना संस्थितं भाति सर्वं ।
तदात्मवित्पश्यति ज्ञानयोगात्।
तस्मिञ्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितं ।
ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ५.४४.३२ ॥
ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।