Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 5.59

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

5.59.1

ब्रूहि सञ्जय यच्छेषं वासुदेवादनन्तरम् ।
यजर्जुन उवाच त्वां परं कौतूहलं हि मे ॥ ५.५९.१ ॥

हे सञ्जय, वासुदेव के बाद अर्जुन ने जो शेष कहा, वह बताओ। मुझे उसे सुनने की बहुत उत्सुकता है।

5.59.2

वासुदेववचः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
उवाच काले दुर्धर्षो वासुदेवस्य शृण्वतः ॥ ५.५९.२ ॥

वासुदेव के वचन सुनकर कुन्तीपुत्र धनञ्जय, जो दुर्धर्ष हैं, उचित समय पर वासुदेव के सुनते हुए बोले।

5.59.3

पितामहं शान्तनवं धृतराष्ट्रं च सञ्जय ।
द्रोणं कृपं च शल्यं च महाराजं च बाह्लिकम् ॥ ५.५९.३ ॥

पितामह शान्तनु-पुत्र (भीष्म), धृतराष्ट्र, हे सञ्जय, द्रोण, कृप और शल्य, तथा महाराज बाह्लीक।

5.59.4

द्रौणिं च सौमदत्तिं च शकुनिं चापि सौबलम् ।
दुश्शासनं शलं चैव पुरुमित्रं विविंशतिम् ॥ ५.५९.४ ॥

द्रोण-पुत्र (अश्वत्थामा) और सोमदत्त-पुत्र (भूरिश्रवा), शकुनि और सुबल-पुत्र भी, दुःशासन, शल, पुरुमित्र और विविंशति।

5.59.5

विकर्णं चित्रसेनं च जयत्सेनं च पार्थिवम् ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ दुर्मुखं चापि पौरवम् ॥ ५.५९.५ ॥

विकर्ण, चित्रसेन और राजा जयत्सेन, अवन्ति के दोनों राजकुमार विन्द और अनुविन्द, तथा पौरव दुर्मुख भी।

5.59.6

सैन्धवं दुस्सहं चैव भूरिश्रवसमेव च ।
भगदत्तं च राजानं जलसन्धं च पौरवम् ॥ ५.५९.६ ॥

सिन्धु-राजा (जयद्रथ), दुस्सह, भूरिश्रवा भी, राजा भगदत्त, और पौरव जलसन्ध।

5.59.7

ये चाप्यन्ये पार्थिवास्तत्र योद्धुं ।
समागताः कौरवाणां प्रियार्थम्।
मुमूर्षवः पाण्डवाग्नौ प्रदीप्ते ।
समानीता धार्तराष्ट्रोण सूत ॥ ५.५९.७ ॥

हे सूत, वे अन्य राजा भी जो वहाँ युद्ध करने के लिए कौरवों के प्रिय हेतु एकत्र हुए हैं, और जिन्हें धृतराष्ट्र के पुत्र ने लाया है, वे पाण्डवों की जलती हुई अग्नि में मरने की इच्छा रखते हैं।

5.59.8

यथान्यायं कुशलं वन्दनं च ।
समागता मद्वचनेन वाच्याः ॥ ५.५९.८ ॥

उचित रीति से कुशल-मंगल और अभिवादन, और मेरे कहने से एकत्र हुए लोगों से कहना चाहिए।

5.59.9

सहामात्यं सञ्जय श्रावयेथाः ॥ ५.५९.९ ॥

हे संजय, मंत्रियों सहित (उन्हें) सुनाना।

5.59.10

एवं परिष्वज्य धनञ्जयो मां ।
ततोऽर्थवद्धर्मवच्चापि वाक्यम्।
प्रोवाचेदं वासुदेवं समीक्ष्य ।
पार्थो धीमाँल्लोहितान्तायताक्षः ॥ ५.५९.१० ॥

इस प्रकार मुझे आलिंगन कर धनञ्जय ने, फिर अर्थयुक्त और धर्मयुक्त वाणी कही; वासुदेव की ओर देखकर, बुद्धिमान पार्थ, जिनकी आँखें कोनों पर लाल और लम्बी थीं, ने यह कहा।

5.59.11

यथाश्रुतं ते वदतो महात्मनो ।
यदुप्रवीरस्य वचः समाहितम्।
तथैव वाच्यं भवतापि मद्वचः ।
समागतेषु क्षितिपेषु सर्वशः ॥ ५.५९.११ ॥

जैसा आपने सुना, उस महात्मा के वचन, जो यदुवीरों में श्रेष्ठ ने कहे थे, वैसे ही आप भी मेरे वचन समागत सभी राजाओं से सब प्रकार कहिए।

5.59.12

शराग्निधूमे रथनेमिनादिते ।
धनुस्स्त्रुवेणास्त्रबलापहारिणा ।
यथा न होमः क्रियते महामृधे ।
तथा समेत्य प्रयतध्वमादृताः ॥ ५.५९.१२ ॥

बाणों की अग्नि के धुएँ में, रथ-पहियों की गड़गड़ाहट से गूंजते हुए, जहाँ धनुष स्रुवा है और अस्त्रों का बल हरने वाला है, उस महायुद्ध में जैसे होम नहीं किया जाता, वैसे ही आदरपूर्वक एकत्र होकर प्रयत्न करो।

5.59.13

न चेत्प्रयच्छध्वममित्रघातिनो ।
युधिष्ठिरस्यार्धमभीप्सितं स्वकम्।
नयामि वः साश्वपदातिकुञ्जरा-
न्दिशं पितॄणामशिवां शितैः शरैः ॥ ५.५९.१३ ॥

यदि आप लोग युधिष्ठिर को उनका अभीष्ट आधा राज्य, जो उनका अपना है, नहीं दोगे, तो हे शत्रुघाती वीरो, मैं घोड़ों, पैदल सैनिकों और हाथियों सहित आप सबको तीखे बाणों से पितरों की अशुभ दिशा में पहुँचा दूँगा।

5.59.14

ततोऽहमामन्त्र्य चतुर्भुजं हरिं ।
धनञ्जयं चैव नमस्य सत्वरम्।
जवेन संप्राप्त इहामरद्युते ।
तवान्तिकं प्रापयितुं वचो महत् ॥ ५.५९.१४ ॥

तब मैंने चतुर्भुज हरि और धनंजय को प्रणाम कर शीघ्र ही विदा ली और हे देवतुल्य तेजस्वी, आपके समीप यह महत्वपूर्ण संदेश पहुँचाने के लिए तीव्र गति से यहाँ आ पहुँचा हूँ।