महाभारत · अध्याय 5.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.61.1
पितुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
आधाय विपुलं क्रोधं पुनरेवेदमब्रवीत् ॥ ५.६१.१ ॥
पित्याचे हे वचन ऐकून अत्यंत असहिष्णु धृतराष्ट्रपुत्र मोठा क्रोध धारण करून पुन्हा असे म्हणाला.
5.61.2
अशक्या देवसचिवाः पार्थाः स्युरिति यद्भवान् ।
मन्यते तद्भयं व्येतु भवतो राजसत्तम ॥ ५.६१.२ ॥
"हे राजश्रेष्ठा, पांडव देवांचे सखे असल्याने अजिंक्य आहेत असे आपल्याला वाटते, ती भीती आपल्यातून दूर होवो."
5.61.3
अकामद्वेषसंयोगाल्लोभद्रोहाच्च भारत ।
उपेक्षया च भावानां देवा देवत्वमाप्नुवन् ॥ ५.६१.३ ॥
हे भारता, काम आणि द्वेष यांच्या संयोगाने, लोभ आणि द्रोहामुळे, आणि भावनांच्या उपेक्षेने देव देवत्वाला प्राप्त झाले.
5.61.4
इति द्वैपायेनो व्यासो नारदश्च महातपाः ।
जामदग्न्यश्च रामो नः कथामकथयत्पुरा ॥ ५.६१.४ ॥
याप्रमाणे द्वैपायन व्यास, महातपस्वी नारद आणि जमदग्नीचा पुत्र राम यांनी पूर्वी आम्हाला ही कथा सांगितली होती.
5.61.5
नैव मानुषवद्देवाः प्रवर्तन्ते कदाचन ।
कामात्क्रोधात्तथा लोभाद्द्वेषाच्च भरतर्षभ ॥ ५.६१.५ ॥
हे भरतर्षभा, देव मानवांप्रमाणे काम, क्रोध, लोभ किंवा द्वेषामुळे कधीही वागत नाहीत.
5.61.6
यदा ह्यग्निश्च वायुश्च धर्म इन्द्रोऽश्विनावपि ।
कामयोगात्प्रवर्तेरन्न पार्था दुःखमाप्नुयुः ॥ ५.६१.६ ॥
अग्नी, वायू, धर्म, इंद्र आणि अश्विनीकुमार हेही जर कामवशतेने वागले असते, तर पार्थांना दुःख भोगावे लागले असते.
5.61.7
तस्मान्न भवता चिन्ता कार्यैषा स्यात्कथंचन ।
दैवेष्वपेक्षका ह्येते शश्वद्भावेषु भारत ॥ ५.६१.७ ॥
म्हणून आपण यासंबंधी कोणत्याही प्रकारे चिंता करू नये. हे सदैव दैवावर आणि नियतीवर अवलंबून असतात, हे भारता.
5.61.8
अथ चेत्कामसंयोगाद्द्वेषो लोभश्च लक्ष्यते ।
देवेषु दैवप्रामाण्यान्नैषां तद्विक्रमिष्यति ॥ ५.६१.८ ॥
परंतु कामाच्या संयोगामुळे यांच्यात द्वेष आणि लोभ दिसला, तरी देवांबाबत आणि दैवाच्या प्रामाण्यामुळे त्याचा प्रभाव यांच्यावर पडणार नाही.
5.61.9
मयाऽभिमन्त्रतः शश्वञ्जातवेदाः प्रशाम्यति ।
दिधक्षुः सकलाँल्लोकान्परिक्षिप्य समन्ततः ॥ ५.६१.९ ॥
माझ्या मंत्रांनी अभिमंत्रित झाल्यावर, सर्व लोकांना चोहोबाजूंनी वेढून जाळू इच्छिणारा हा जातवेदा (अग्नि) सदैव शांत होतो.
5.61.10
यद्वा परमकं तेजो येन युक्ता दिवौकसः ।
ममाप्यनुपमं भूयो देवेभ्यो विद्धि भारत ॥ ५.६१.१० ॥
किंवा देव ज्या परम तेजाने युक्त आहेत, ते माझ्यातही अनुपम आहे. हे भारता, ते देवांपेक्षाही श्रेष्ठ आहे असे जाण.
5.61.11
विदीर्यमाणां वसुधां गिरीणां शिखराणि च ।
लोकस्य पश्यतो राजन्स्थापयाम्यभिमन्त्रणात् ॥ ५.६१.११ ॥
हे राजन्, फुटत चाललेली पृथ्वी आणि पर्वतांची शिखरे, जगाच्या डोळ्यादेखत, मी माझ्या मंत्राने पुन्हा स्थिर करीन.
5.61.12
चेतनाचेतनस्यास्य जङ्गमस्थावरस्य च ।
विनाशाय समुत्पन्नमहं घोरं महास्वनम् ॥ ५.६१.१२ ॥
या चेतन-अचेतन, जंगम-स्थावर सर्वांच्या नाशासाठी उत्पन्न झालेला मी भयंकर आणि महानाद करणारा आहे.
5.61.13
अश्मवर्षं च वायुं च शमयामीह नित्यशः ।
जगतः पश्यतोऽभीक्ष्णं भूतानामनुकम्पया ॥ ५.६१.१३ ॥
दगडांचा पाऊस आणि वारा मी येथे नेहमी शांत करतो, जग पाहत असताना, प्राण्यांवरील दयेने.
5.61.14
स्तम्भितास्वप्सु गच्छन्ति मया रथपदातयः ।
देवासुराणां भावानामहमेकः प्रवर्तिता ॥ ५.६१.१४ ॥
माझ्याकडून स्तब्ध झालेले रथ आणि पायदळ पाण्यावरून चालतात; देव-असुरांच्या भावांचा मी एकटाच प्रवर्तक आहे.
5.61.15
अक्षौहिणीभिर्यान्देशान्यामि कार्येण केनचित् ।
तत्रापो मे प्रवर्तन्ते यत्र यत्राभिकामये ॥ ५.६१.१५ ॥
कोणत्यातरी कार्यासाठी अक्षौहिणी सेनेसह मी देशांकडे जातो; तेथे मी इच्छिलेल्या प्रत्येक ठिकाणी माझ्यासाठी पाणी वाहते.
5.61.16
भयानकानि विषये व्यालादीनि न सन्ति मे ।
मन्त्रगुप्तानि भूतानि न हिंसन्ति यंकराः ॥ ५.६१.१६ ॥
माझ्या राज्यात भयानक व्याल वगैरे नाहीत; मंत्राने संरक्षित प्राणी, हानी करणारे, माझी हिंसा करत नाहीत.
5.61.17
निकामवर्षी पर्जन्यो राजन्विषयवासिनाम् ।
धर्मिष्ठाश्च प्रजाः सर्वा ईतयश्च न सन्ति मे ॥ ५.६१.१७ ॥
हे राजा, माझ्या राज्यातील रहिवाशांसाठी पर्जन्य इच्छेनुसार वर्षाव करतो; माझी सर्व प्रजा अत्यंत धर्मनिष्ठ आहे; माझ्याकडे ईती (संकटे) नाहीत.
5.61.18
अश्विनावथ वाय्वग्नी मरुद्भिः सह वृत्रहा ।
धर्मश्चैव मया द्विष्टान्नोत्सहन्तेऽभिरक्षितुम् ॥ ५.६१.१८ ॥
अश्विनीकुमार, वायू व अग्नी, मरुतांसह वृत्रहंता (इंद्र), आणि धर्मही — माझ्याशी द्वेष करणाऱ्यांचे रक्षण करण्यास समर्थ होत नाहीत.
5.61.19
यदि ह्येते समर्थाः स्युर्मद्द्विषस्त्रातुमञ्जसा ।
न स्म त्रयोदश समाः पार्था दुःखभवाप्नुयुः ॥ ५.६१.१९ ॥
हे माझ्या शत्रूंपासून सहज रक्षण करण्यास समर्थ असते तर पृथेचे पुत्र तेरा वर्षे दुःख भोगले नसते.
5.61.20
नैव देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ।
शक्तास्त्रातुं मया द्विष्टं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ५.६१.२० ॥
देव, गंधर्व, असुर वा राक्षस कोणीही माझ्या द्वेष्ट्याचे रक्षण करण्यास समर्थ नाहीत; हे सत्य मी तुला सांगतो.
5.61.21
दयभिध्याम्यहं शश्वच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
नैतद्विपन्नपूर्वं मे मित्रेष्वरिषु चोभयोः ॥ ५.६१.२१ ॥
शुभ किंवा अशुभ जे काही असेल त्याचेच मी सतत चिंतन करतो; हे मित्र आणि शत्रू दोघांबाबतही कधी अपयशी ठरले नाही.
5.61.22
भविष्यतीदमिति वा यद्ब्रवीमि परन्तप ।
नान्यथा भूतपूर्वं च सत्यवागिति मां विदुः ॥ ५.६१.२२ ॥
हे परंतपा! 'हे होईल' असे मी जे म्हणतो ते पूर्वी कधी उलट घडले नाही; म्हणूनच लोक मला सत्यवादी म्हणून ओळखतात.
5.61.23
लोकसाक्षिकमेतन्मे माहात्म्यं दिक्षु विश्रुतम् ।
आश्वासनार्थं भवतः प्रोक्तं न श्लाघया नृप ॥ ५.६१.२३ ॥
लोकसाक्षी असलेले माझे हे माहात्म्य सर्व दिशांत प्रसिद्ध आहे; हे नृपा, तुला धीर देण्यासाठीच हे सांगितले, स्वतःच्या स्तुतीसाठी नाही.
5.61.24
न ह्यहं श्लाघनो राजन्भूतपूर्वः कदाचन ।
असदाचरितं ह्येतद्यदात्मानं प्रशंसति ॥ ५.६१.२४ ॥
हे राजा! मी कधीही आत्मस्तुती करणारा नव्हतो; जो स्वतःची स्तुती करतो तो निश्चितच अयोग्य आचरण करतो.
5.61.25
पाण्डवांश्चैव मत्स्यांश्च पाञ्चालान्केकयैः सह ।
सात्यकिं वासुदेवं च श्रोतासि विजितान्मया ॥ ५.६१.२५ ॥
पाण्डवांना, मत्स्यांना, केकयांसह पाञ्चालांना, सात्यकीला आणि वासुदेवालाही — ते माझ्याकडून पराजित झाले आहेत हे तू ऐकशील.
5.61.26
सरितः सागरं प्राप्य यथा नश्यन्ति सर्वशः ।
तथैव ते विनङ्क्ष्यन्ति मामासाद्य सहान्वयाः ॥ ५.६१.२६ ॥
नद्या समुद्राला मिळून जशा पूर्णपणे नष्ट होतात, तसेच ते आपल्या वंशजांसह माझ्याशी सामना करून नष्ट होतील.
5.61.27
परा बुद्धिः परं तेजो वीर्यं च परमं मम ।
परा विद्या परो योगो मम तेभ्यो विशिष्यते ॥ ५.६१.२७ ॥
माझी बुद्धी श्रेष्ठ, माझे तेज श्रेष्ठ, माझे वीर्य अत्यंत श्रेष्ठ; माझी विद्या श्रेष्ठ, माझा योग श्रेष्ठ — तो त्यांच्यापेक्षा सरस आहे.
5.61.28
पितामहश्च द्रोणश्च कृपः शल्यः शलस्तथा ।
अस्त्रेषु यत्प्रजानन्ति सर्वं तन्मयि विद्यते ॥ ५.६१.२८ ॥
पितामह, द्रोण, कृप, शल्य आणि शल — अस्त्रांविषयी ते जे काही जाणतात, ते सर्व माझ्यामध्ये आहे.
5.61.29
इत्युक्ते सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत ।
ज्ञात्वा युयुत्सोः कार्याणि प्राप्तकालमरिन्दमः ॥ ५.६१.२९ ॥
असे सांगितल्यावर, हे भारता, शत्रुदमन पुन्हा संजयाला विचारू लागला — युद्धेच्छुकाची कर्तव्ये, योग्य वेळी काय करायचे ते जाणून घेण्यासाठी.