ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.61.1
पितुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
आधाय विपुलं क्रोधं पुनरेवेदमब्रवीत् ॥ ५.६१.१ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤਿ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਆਖਿਆ।
5.61.2
अशक्या देवसचिवाः पार्थाः स्युरिति यद्भवान् ।
मन्यते तद्भयं व्येतु भवतो राजसत्तम ॥ ५.६१.२ ॥
"ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਂਡਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜਿੱਤ ਹਨ, ਇਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਭਉ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।"
5.61.3
अकामद्वेषसंयोगाल्लोभद्रोहाच्च भारत ।
उपेक्षया च भावानां देवा देवत्वमाप्नुवन् ॥ ५.६१.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਦੇਵਤਾਪਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
5.61.4
इति द्वैपायेनो व्यासो नारदश्च महातपाः ।
जामदग्न्यश्च रामो नः कथामकथयत्पुरा ॥ ५.६१.४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।
5.61.5
नैव मानुषवद्देवाः प्रवर्तन्ते कदाचन ।
कामात्क्रोधात्तथा लोभाद्द्वेषाच्च भरतर्षभ ॥ ५.६१.५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਜਾਂ ਦਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
5.61.6
यदा ह्यग्निश्च वायुश्च धर्म इन्द्रोऽश्विनावपि ।
कामयोगात्प्रवर्तेरन्न पार्था दुःखमाप्नुयुः ॥ ५.६१.६ ॥
ਜੇ ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਧਰਮ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਵਰਤਦੇ, ਤਾਂ ਪਾਰਥ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ।
5.61.7
तस्मान्न भवता चिन्ता कार्यैषा स्यात्कथंचन ।
दैवेष्वपेक्षका ह्येते शश्वद्भावेषु भारत ॥ ५.६१.७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
5.61.8
अथ चेत्कामसंयोगाद्द्वेषो लोभश्च लक्ष्यते ।
देवेषु दैवप्रामाण्यान्नैषां तद्विक्रमिष्यति ॥ ५.६१.८ ॥
ਪਰ ਜੇ ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
5.61.9
मयाऽभिमन्त्रतः शश्वञ्जातवेदाः प्रशाम्यति ।
दिधक्षुः सकलाँल्लोकान्परिक्षिप्य समन्ततः ॥ ५.६१.९ ॥
ਮੇਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਜਾਤਵੇਦਾ (ਅਗਨੀ) ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5.61.10
यद्वा परमकं तेजो येन युक्ता दिवौकसः ।
ममाप्यनुपमं भूयो देवेभ्यो विद्धि भारत ॥ ५.६१.१० ॥
ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ ਜਿਸ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਣੋ।
5.61.11
विदीर्यमाणां वसुधां गिरीणां शिखराणि च ।
लोकस्य पश्यतो राजन्स्थापयाम्यभिमन्त्रणात् ॥ ५.६१.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਮੈਂ ਮੰਤਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
5.61.12
चेतनाचेतनस्यास्य जङ्गमस्थावरस्य च ।
विनाशाय समुत्पन्नमहं घोरं महास्वनम् ॥ ५.६१.१२ ॥
ਇਸ ਚੇਤਨ-ਅਚੇਤਨ, ਜੰਗਮ-ਸਥਾਵਰ ਸਭ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਦ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
5.61.13
अश्मवर्षं च वायुं च शमयामीह नित्यशः ।
जगतः पश्यतोऽभीक्ष्णं भूतानामनुकम्पया ॥ ५.६१.१३ ॥
ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।
5.61.14
स्तम्भितास्वप्सु गच्छन्ति मया रथपदातयः ।
देवासुराणां भावानामहमेकः प्रवर्तिता ॥ ५.६१.१४ ॥
ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਥੰਮ੍ਹੇ ਰੱਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹਾਂ।
5.61.15
अक्षौहिणीभिर्यान्देशान्यामि कार्येण केनचित् ।
तत्रापो मे प्रवर्तन्ते यत्र यत्राभिकामये ॥ ५.६१.१५ ॥
ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.61.16
भयानकानि विषये व्यालादीनि न सन्ति मे ।
मन्त्रगुप्तानि भूतानि न हिंसन्ति यंकराः ॥ ५.६१.१६ ॥
ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਵਿਆਲ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੀਵ, ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
5.61.17
निकामवर्षी पर्जन्यो राजन्विषयवासिनाम् ।
धर्मिष्ठाश्च प्रजाः सर्वा ईतयश्च न सन्ति मे ॥ ५.६१.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਪਰਜਨਯ ਮਨਚਾਹਾ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਈਤੀਆਂ (ਬਿਪਤਾਵਾਂ) ਨਹੀਂ ਹਨ।
5.61.18
अश्विनावथ वाय्वग्नी मरुद्भिः सह वृत्रहा ।
धर्मश्चैव मया द्विष्टान्नोत्सहन्तेऽभिरक्षितुम् ॥ ५.६१.१८ ॥
ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਿਤਰਹੰਤਾ (ਇੰਦਰ), ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੀ — ਮੈਨੂੰ ਦਵੈਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
5.61.19
यदि ह्येते समर्थाः स्युर्मद्द्विषस्त्रातुमञ्जसा ।
न स्म त्रयोदश समाः पार्था दुःखभवाप्नुयुः ॥ ५.६१.१९ ॥
ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਸੌਖਿਆਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੁੱਖ ਨਾ ਭੋਗਦੇ।
5.61.20
नैव देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ।
शक्तास्त्रातुं मया द्विष्टं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ५.६१.२० ॥
ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦਵੇਸ਼ੇ ਗਏ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
5.61.21
दयभिध्याम्यहं शश्वच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
नैतद्विपन्नपूर्वं मे मित्रेष्वरिषु चोभयोः ॥ ५.६१.२१ ॥
ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
5.61.22
भविष्यतीदमिति वा यद्ब्रवीमि परन्तप ।
नान्यथा भूतपूर्वं च सत्यवागिति मां विदुः ॥ ५.६१.२२ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ! 'ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ' ਇਹ ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਵਾਦੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
5.61.23
लोकसाक्षिकमेतन्मे माहात्म्यं दिक्षु विश्रुतम् ।
आश्वासनार्थं भवतः प्रोक्तं न श्लाघया नृप ॥ ५.६१.२३ ॥
ਲੋਕ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਖੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਫ਼ਤ ਲਈ ਨਹੀਂ।
5.61.24
न ह्यहं श्लाघनो राजन्भूतपूर्वः कदाचन ।
असदाचरितं ह्येतद्यदात्मानं प्रशंसति ॥ ५.६१.२४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਗ਼ਲਤ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5.61.25
पाण्डवांश्चैव मत्स्यांश्च पाञ्चालान्केकयैः सह ।
सात्यकिं वासुदेवं च श्रोतासि विजितान्मया ॥ ५.६१.२५ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਮਤਸਿਆਂ ਨੂੰ, ਕੇਕਯਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ, ਸਾਤਯਕੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ — ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਤੂੰ ਸੁਣੇਂਗਾ।
5.61.26
सरितः सागरं प्राप्य यथा नश्यन्ति सर्वशः ।
तथैव ते विनङ्क्ष्यन्ति मामासाद्य सहान्वयाः ॥ ५.६१.२६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
5.61.27
परा बुद्धिः परं तेजो वीर्यं च परमं मम ।
परा विद्या परो योगो मम तेभ्यो विशिष्यते ॥ ५.६१.२७ ॥
ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਤੇਜ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵੀਰਜ ਪਰਮ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਯੋਗ ਉੱਤਮ ਹੈ — ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ।
5.61.28
पितामहश्च द्रोणश्च कृपः शल्यः शलस्तथा ।
अस्त्रेषु यत्प्रजानन्ति सर्वं तन्मयि विद्यते ॥ ५.६१.२८ ॥
ਪਿਤਾਮਹ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਪ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਲ — ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
5.61.29
इत्युक्ते सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत ।
ज्ञात्वा युयुत्सोः कार्याणि प्राप्तकालमरिन्दमः ॥ ५.६१.२९ ॥
ਏਦਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸ਼ਤਰੂਦਮਨ ਨੇ ਫਿਰ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ — ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਰਮ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣ ਕੇ।