મહાભારત · અધ્યાય 6.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1.1
श्रीवेदव्यासाय नमः ।
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत् ।
कथं युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः ।
पार्थिवाश्च महात्मानो नानादेशसमागताः । ॥ ६.१.१ ॥
શ્રીવેદવ્યાસને નમસ્કાર. નારાયણ, નરોત્તમ નર અને દેવી સરસ્વતીને નમસ્કાર કરીને પછી 'જય' ગ્રંથનું ઉચ્ચારણ કરવું. કુરુ, પાંડવ અને સોમક વીરો કેવી રીતે લડ્યા? અનેક દેશોમાંથી આવેલા મહાત્મા રાજાઓ કેવી રીતે લડ્યા?
6.1.2
यथा युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः ।
कुरुक्षेत्रे तपः क्षेत्रे श्रृणु त्वं पृथिवीपते ॥ ६.१.२ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, કુરુ, પાંડવ અને સોમક વીરો તપક્ષેત્ર કુરુક્ષેત્રમાં કેવી રીતે લડ્યા તે તમે સાંભળો.
6.1.3
तेऽवतीर्य कुरुक्षेत्रं पाण्डवाः सहसोमकाः ।
कौरवानभ्यवर्तन्त जिगीषन्तो महाबलाः ॥ ६.१.३ ॥
તે પાંડવો સોમકો સાથે કુરુક્ષેત્રમાં ઊતર્યા અને જીતવાની ઇચ્છાથી મહાબળવાન કૌરવો તરફ આગળ વધ્યા.
6.1.4
वेदाध्ययनसंपन्नाः सर्वे युध्दाभिनन्दिनः ।
आश्ंसन्तो जयं युध्दे बलेनाभिमुखा रणे ॥ ६.१.४ ॥
વેદાધ્યયનમાં નિપુણ એ સૌ યુદ્ધમાં આનંદ માણનારા હતા; યુદ્ધમાં વિજયની આશા રાખીને, સેના સહિત રણમાં એકબીજાની સામે ઊભા રહ્યા.
6.1.5
अभियाय च दुर्धर्षा धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम ।
प्रामुखाः पश्चिमे भागे न्यविशन्त ससैनिकाः ॥ ६.१.५ ॥
દુર્ધર્ષ પાંડવોએ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની સેના પર ચઢાઈ કરીને, સૈનિકો સહિત આગળ મુખ કરીને પશ્ચિમ ભાગમાં પડાવ નાખ્યો.
6.1.6
स्यमन्तपञ्चकाद्वाह्यं शिविराणि सहस्रशः ।
कारयामास विधिवत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ६.१.६ ॥
સમંતપંચકની બહાર કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે વિધિપૂર્વક હજારો પડાવ બનાવડાવ્યા.
6.1.7
शून्येव पृथिवी सर्वाअ बालवृध्दावशेषिता ।
निरश्वपुरुषेवासीद्रथक्कुञ्जरवर्जिता ॥ ६.१.७ ॥
પૃથ્વી જાણે સંપૂર્ણ સૂની થઈ ગઈ હતી; ફક્ત બાળકો અને વૃદ્ધો બાકી હતા; ઘોડા, પુરુષો, રથ અને હાથી વિનાની.
6.1.8
यावत्तपति सूर्यो हि जम्बूद्वीपस्य मण्डलम् ।
तावदेव समावृत्तं बलं पार्थिवसत्तम ॥ ६.१.८ ॥
સૂર્ય જંબૂદ્વીપના મંડળને જ્યાં સુધી તપાવે છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, ત્યાં સુધી સેના ફેલાયેલી હતી.
6.1.9
एकस्याः सर्ववर्णास्ते मण्डलं बहुयोजनम् ।
पर्याक्रामन्त देशांश्च नदीः शैलान्वनानि च ॥ ६.१.९ ॥
એક જ પૃથ્વીના સર્વ વર્ણો, ઘણા યોજન વિસ્તારના મંડળમાં, દેશો, નદીઓ, પર્વતો અને વનો ઓળંગીને ફેલાયા.
6.1.10
तेषां युधिष्ठिरो राजा सर्वेषां पुरुषर्षभ ।
व्यादिदेश सवाहानां भक्ष्यभोज्यमनुत्तमम् ॥ ६.१.१० ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તે સૌ માટે, તેમના વાહનો સહિત, ઉત્તમ ભક્ષ્ય-ભોજ્યની વ્યવસ્થા કરવાનો આદેશ રાજા યુધિષ્ઠિરે આપ્યો.
6.1.11
संज्ञाश्च विविघास्तात् तेषां चक्रे युधिष्ठिरः ।
एवंवादी वेदितव्यः पाण्डवेयोऽयमित्युत ॥ ६.१.११ ॥
હે તાત, યુધિષ્ઠિરે તેમના માટે વિવિધ સંકેતો બનાવ્યા, જેથી 'આ પાંડવ છે, આ આવું કહેનાર છે' એમ ઓળખાય.
6.1.12
अभिज्ञानानि सर्वेषां संज्ञाश्चाभरणानि च ।
योजयामास कौरव्यो युध्दकाल उपस्थिते ॥ ६.१.१२ ॥
યુદ્ધકાળ આવતાં, કૌરવ યુધિષ્ઠિરે સર્વ માટે ઓળખના ચિહ્નો, સંકેતો અને આભૂષણો નક્કી કર્યાં.
6.1.13
दृष्ट्वा ध्वजाग्रं पार्थस्य धार्तराष्ट्रो महामनाः ।
सहसर्वैर्महीपालैः प्रत्यव्यूहत पाण्डवम् ॥ ६.१.१३ ॥
પાર્થની ધ્વજાનો અગ્રભાગ જોઈને મહામનસ્ક ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે સર્વ રાજાઓ સાથે પાંડવો સામે વ્યૂહ રચ્યો.
6.1.14
पाण्डरेणातपत्रेण धियमाणेन मूर्धनि ।
मध्ये नागसहस्रस्य भ्रातृभिः परिवारितः ॥ ६.१.१४ ॥
માથા પર શ્વેત છત્ર ધારણ કરાતા, હજાર હાથીઓની વચ્ચે ભાઈઓથી ઘેરાયેલો તે હતો.
6.1.15
दृष्ट्वा दुर्योधनं हृष्टाः पाञ्चाला युध्दनन्दिनः ।
दध्मुः प्रीता महाशङ्खान्भेरीर्जध्रुः सहस्रशः ॥ ६.१.१५ ॥
દુર્યોધનને જોઈને યુદ્ધપ્રિય પાંચાલો હર્ષિત થયા, તેમણે મહાશંખ ફૂંક્યા અને હજારો ભેરીઓ વગાડી.
6.1.16
ततः प्रहृष्टां स्वां सेनामभिवीक्ष्याथ पाण्डवाः ।
वभूवुर्हृष्टमनसो वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ ६.१.१६ ॥
પછી પોતાની સેનાને હર્ષિત જોઈને પાંડવો આનંદિત મનવાળા થયા, અને પરાક્રમી વાસુદેવ પણ.
6.1.17
स्वयोधान्हर्षयन्तौ च वासुदेवघनञ्चयौ ।
दध्मतुः पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ शङ्खौ रथे स्थितौ ॥ ६.१.१७ ॥
પોતાના યોદ્ધાઓને હર્ષિત કરતા વાસુદેવ અને ધનંજય — રથ પર ઊભેલા એ બે પુરુષવ્યાઘ્રો — દિવ્ય શંખ ફૂંક્યા.
6.1.18
पाञ्चजन्यस्य शङ्खस्य देवदत्तस्य चोभयोः ।
श्रुत्वा तु निनदं योघाः शकृन्मूत्रं प्रसुस्त्रुवुः ॥ ६.१.१८ ॥
પાંચજન્ય અને દેવદત્ત — બંને શંખોનો નાદ સાંભળીને યોદ્ધાઓએ મળમૂત્ર ત્યાગ કર્યો.
6.1.19
यथा सिंहस्य नदतः स्वनं श्रुत्वेतरे मृगाः ।
त्रसेयुर्निनदं श्रुत्वा तथाऽसीदत तद्लम् ॥ ६.१.१९ ॥
ગર્જતા સિંહનો અવાજ સાંભળીને બીજાં હરણો જેમ ડરી જાય, તેમ તે ગર્જના સાંભળીને તે સેના ઢીલી પડી ગઈ.
6.1.20
उदतिष्ठद्रजो भौमं न प्राज्ञायत किंचन ।
असं गत इवादित्यः सैन्येन रजसा वृतः ॥ ६.१.२० ॥
ધરતીમાંથી ધૂળ ઊડી; કંઈ પણ દેખાતું ન હતું. સેનાની ધૂળથી ઘેરાયેલો સૂર્ય જાણે અસ્ત થઈ ગયો.
6.1.21
ववर्प तत्र पर्जन्यो मांसशोणितवृष्टिमान् ।
व्युक्षन्सर्वाणि सैन्यानि तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.१.२१ ॥
ત્યાં માંસ અને લોહીની વર્ષા કરતો મેઘ વરસ્યો; બધી સેનાઓને ભીંજવીને તે અદ્ભુત લાગ્યું.
6.1.22
वायुस्ततः प्रादुरभून्नीचैः शर्करकर्षणः ।
विनिध्नंस्तान्यनीकानि शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१.२२ ॥
પછી નીચેથી વહેતો, કાંકરા ખેંચતો પવન ઊઠ્યો; તેણે સેંકડો અને હજારો સેનાની ટુકડીઓને પાડી નાખી.
6.1.23
उभे सैन्ये च राजेन्द्र युध्दाय मुदिते भृशम् ।
कुरुक्षेत्रे स्थिते यत्ते सागरक्षुभितोपमे ॥ ६.१.२३ ॥
હે રાજેન્દ્ર! બંને સેનાઓ યુદ્ધ માટે અત્યંત ઉત્સાહિત થઈને કુરુક્ષેત્રમાં ઊભી હતી, જાણે ક્ષુબ્ધ સાગર હોય.
6.1.24
तयोस्तु सेनयोरासीदद्भुतः स तु संगमः ।
युगान्ते समनुप्राप्ते द्वयोः सागरयोरिव ॥ ६.१.२४ ॥
તે બંને સેનાઓનો સંગમ અદ્ભુત હતો; યુગના અંતે બે સાગરો મળે તેમ.
6.1.25
शून्याऽऽसीत्पृथिवी सर्वा वृध्दबालावशेषिता ।
निरश्वपुरुषेवासीद्रथकुञ्चरवर्जिता ।
तेन सेनासमूहेन समानीतेन कौरवैः ॥ ६.१.२५ ॥
કૌરવોએ એકત્ર કરેલા એ સેનાસમૂહથી આખી પૃથ્વી સૂની થઈ ગઈ હતી; ફક્ત વૃદ્ધો અને બાળકો બાકી રહ્યા હતા, ઘોડા અને પુરુષો નહોતા, રથ અને હાથી પણ નહોતા.
6.1.26
ततस्ते समयं चक्रुः कुरुपाण्डावसोमकाः ।
धर्मन्संस्थापयामासुर्युध्दानां भरतर्षभ ॥ ६.१.२६ ॥
પછી કુરુઓ, પાંડવો અને સોમકોએ એક કરાર કર્યો; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેમણે યુદ્ધોનો ધર્મ સ્થાપિત કર્યો.
6.1.27
निवृत्ते विहिते युध्दे स्यात्प्रीतिर्नः परस्परम् ।
यथापरं यथायोगं न च स्यात्कस्याचित्पुनः ॥ ६.१.२७ ॥
યુદ્ધ બંધ થઈ વ્યવસ્થા થયા પછી આપણી વચ્ચે પરસ્પર પ્રીતિ રહે; એક પછી એક, યોગ્ય ક્રમે; અને ફરી કોઈની સાથે (યુદ્ધ) ન થાય.
6.1.28
वाचा युध्दे प्रव्रुत्तानां वाचैव प्रतियोधनम् ।
निष्क्रान्ताः पृतनामध्यान्नहन्तव्याः कदाचन ॥ ६.१.२८ ॥
યુદ્ધમાં પ્રવૃત્ત થયેલાઓને શબ્દોથી જ જવાબ આપવો; સેનાની વચ્ચેથી બહાર નીકળી આવેલાઓને ક્યારેય મારવા નહીં.
6.1.29
रथी च रथिना योध्यो गजेन गक्षधूर्गतः ।
अश्वेनाश्वी पदातिश्च पादातेनैव भारत ॥ ६.१.२९ ॥
રથી રથી સાથે, હાથીની આગળની હરોળમાં આવેલો હાથી-યોદ્ધા સાથે લડે; અશ્વસવાર અશ્વસવાર સાથે, અને પાયદળ પાયદળ સાથે જ, હે ભારત.
6.1.30
यथायोगं यथाकामं यथोत्साहं यथाबलम् ।
समाभाप्य प्रहर्तव्यं न विश्वस्ते न विह्वले ॥ ६.१.३० ॥
યોગ્યતા પ્રમાણે, ઇચ્છા પ્રમાણે, ઉત્સાહ પ્રમાણે, બળ પ્રમાણે (શત્રુને) પડકારીને પ્રહાર કરવો; નિશ્ચિંત કે વિહ્વળ પર પ્રહાર ન કરવો.
6.1.31
परेण सह संयुक्तः प्रमत्तो विमुखस्तथा ।
क्षीणशस्त्रो विवर्मा च न हन्तव्यः कदाचन ॥ ६.१.३१ ॥
શત્રુ સાથે લડતા, બેદરકાર, પીઠ ફેરવેલા, શસ્ત્રવિહોણા કે બખ્તર વગરના માણસ પર ક્યારેય પ્રહાર ન કરવો.
6.1.32
न सूतेषु न धुर्येषु न च शस्त्रोपनायिषु ।
न भेरीशङ्खवादेषु प्रहर्तव्यं कथंचन ॥ ६.१.३२ ॥
સારથિઓ, રથના ઘોડા-બળદ, શસ્ત્ર ઉપાડનારા, કે ભેરી-શંખ વગાડનારા પર કોઈ પણ રીતે પ્રહાર ન કરવો.
6.1.33
एवं ते समयं कृत्वा कुरुपाण्डवसोमकाः ।
विस्मयं परमं जग्मुः प्रेक्षमाणाः परस्परम् ॥ ६.१.३३ ॥
આ રીતે કરાર કરીને કૌરવો, પાંડવો અને સોમકો એકબીજાને જોતાં અતિ વિસ્મિત થયા.
6.1.34
निविश्य च महात्मानस्ततस्ते पुरुषर्षभाः ।
हृष्टरुपाःसृमनसोबभूवुःसहसैनिकाः ॥ ६.१.३४ ॥
પછી તે મહાત્મા પુરુષશ્રેષ્ઠો પોતાના સૈનિકો સાથે બેસીને હર્ષિત મુખ અને પ્રસન્ન મનવાળા થયા.