ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1.1
श्रीवेदव्यासाय नमः ।
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत् ।
कथं युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः ।
पार्थिवाश्च महात्मानो नानादेशसमागताः । ॥ ६.१.१ ॥
ଶ୍ରୀବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣ, ନରୋତ୍ତମ ନର ଓ ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତା ପରେ 'ଜୟ' ଗ୍ରନ୍ଥ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। କୁରୁ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକ ବୀରମାନେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ନାନା ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ କିପରି ଲଢ଼ିଲେ?
6.1.2
यथा युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः ।
कुरुक्षेत्रे तपः क्षेत्रे श्रृणु त्वं पृथिवीपते ॥ ६.१.२ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, କୁରୁ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକ ବୀରମାନେ ତପଃକ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତାହା ତୁମେ ଶୁଣ।
6.1.3
तेऽवतीर्य कुरुक्षेत्रं पाण्डवाः सहसोमकाः ।
कौरवानभ्यवर्तन्त जिगीषन्तो महाबलाः ॥ ६.१.३ ॥
ସେହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୋମକମାନଙ୍କ ସହିତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଓହ୍ଲାଇ, ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛାରେ ମହାବଳ କୌରବମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
6.1.4
वेदाध्ययनसंपन्नाः सर्वे युध्दाभिनन्दिनः ।
आश्ंसन्तो जयं युध्दे बलेनाभिमुखा रणे ॥ ६.१.४ ॥
ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିପୁଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଆଶା କରି, ସେନା ସହିତ ରଣରେ ପରସ୍ପର ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.1.5
अभियाय च दुर्धर्षा धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम ।
प्रामुखाः पश्चिमे भागे न्यविशन्त ससैनिकाः ॥ ६.१.५ ॥
ଦୁର୍ଧର୍ଷ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସୈନିକମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମୁଖକୁ ମୁହଁ କରି ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଛାଉଣି ପକାଇଲେ।
6.1.6
स्यमन्तपञ्चकाद्वाह्यं शिविराणि सहस्रशः ।
कारयामास विधिवत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ६.१.६ ॥
ସମନ୍ତପଞ୍ଚକର ବାହାରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଧିପୂର୍ବକ ହଜାର ହଜାର ଛାଉଣି ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।
6.1.7
शून्येव पृथिवी सर्वाअ बालवृध्दावशेषिता ।
निरश्वपुरुषेवासीद्रथक्कुञ्जरवर्जिता ॥ ६.१.७ ॥
ପୃଥିବୀ ଯେମିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା; କେବଳ ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ; ଘୋଡ଼ା, ପୁରୁଷ, ରଥ ଓ ହାତୀ ବିନା।
6.1.8
यावत्तपति सूर्यो हि जम्बूद्वीपस्य मण्डलम् ।
तावदेव समावृत्तं बलं पार्थिवसत्तम ॥ ६.१.८ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମଣ୍ଡଳକୁ ଯେତେ ଦୂର ତପାଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ସେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୈନ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
6.1.9
एकस्याः सर्ववर्णास्ते मण्डलं बहुयोजनम् ।
पर्याक्रामन्त देशांश्च नदीः शैलान्वनानि च ॥ ६.१.९ ॥
ସେହି ଏକା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ, ବହୁ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ମଣ୍ଡଳରେ, ଦେଶ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ବନ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ୟାପିଗଲେ।
6.1.10
तेषां युधिष्ठिरो राजा सर्वेषां पुरुषर्षभ ।
व्यादिदेश सवाहानां भक्ष्यभोज्यमनुत्तमम् ॥ ६.१.१० ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ବାହନ ସହିତ, ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଦେଶ ଦେଲେ।
6.1.11
संज्ञाश्च विविघास्तात् तेषां चक्रे युधिष्ठिरः ।
एवंवादी वेदितव्यः पाण्डवेयोऽयमित्युत ॥ ६.१.११ ॥
ହେ ତାତ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିବିଧ ସଙ୍କେତ ସ୍ଥିର କଲେ, ଯେମିତି ଜଣାପଡ଼େ ଯେ 'ଏ ପାଣ୍ଡବ, ଏ ଏପରି କହୁଥିବା ଲୋକ'।
6.1.12
अभिज्ञानानि सर्वेषां संज्ञाश्चाभरणानि च ।
योजयामास कौरव्यो युध्दकाल उपस्थिते ॥ ६.१.१२ ॥
ଯୁଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, କୌରବ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପରିଚୟ ଚିହ୍ନ, ସଙ୍କେତ ଓ ଅଳଙ୍କାର ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
6.1.13
दृष्ट्वा ध्वजाग्रं पार्थस्य धार्तराष्ट्रो महामनाः ।
सहसर्वैर्महीपालैः प्रत्यव्यूहत पाण्डवम् ॥ ६.१.१३ ॥
ପାର୍ଥଙ୍କ ଧ୍ୱଜାଗ୍ର ଦେଖି ମହାମନା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟୂହ ରଚନା କଲେ।
6.1.14
पाण्डरेणातपत्रेण धियमाणेन मूर्धनि ।
मध्ये नागसहस्रस्य भ्रातृभिः परिवारितः ॥ ६.१.१४ ॥
ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଛତ୍ର ଧରାଯାଉଥିବା ବେଳେ ହଜାରେ ହାତୀଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ସେ ଥିଲେ।
6.1.15
दृष्ट्वा दुर्योधनं हृष्टाः पाञ्चाला युध्दनन्दिनः ।
दध्मुः प्रीता महाशङ्खान्भेरीर्जध्रुः सहस्रशः ॥ ६.१.१५ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ମହାଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ ଏବଂ ହଜାରେ ଭେରୀ ବଜାଇଲେ।
6.1.16
ततः प्रहृष्टां स्वां सेनामभिवीक्ष्याथ पाण्डवाः ।
वभूवुर्हृष्टमनसो वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ ६.१.१६ ॥
ତାପରେ ନିଜ ସେନାକୁ ହର୍ଷିତ ଦେଖି ପାଣ୍ଡବେ ଆନନ୍ଦିତ ମନା ହେଲେ, ଏବଂ ପରାକ୍ରମୀ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ।
6.1.17
स्वयोधान्हर्षयन्तौ च वासुदेवघनञ्चयौ ।
दध्मतुः पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ शङ्खौ रथे स्थितौ ॥ ६.१.१७ ॥
ନିଜ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କରି ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ — ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦୁଇ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର — ଦିବ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।
6.1.18
पाञ्चजन्यस्य शङ्खस्य देवदत्तस्य चोभयोः ।
श्रुत्वा तु निनदं योघाः शकृन्मूत्रं प्रसुस्त्रुवुः ॥ ६.१.१८ ॥
ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଓ ଦେବଦତ୍ତ — ଦୁଇ ଶଙ୍ଖର ନାଦ ଶୁଣି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ।
6.1.19
यथा सिंहस्य नदतः स्वनं श्रुत्वेतरे मृगाः ।
त्रसेयुर्निनदं श्रुत्वा तथाऽसीदत तद्लम् ॥ ६.१.१९ ॥
ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହର ସ୍ୱର ଶୁଣି ଅନ୍ୟ ହରିଣମାନେ ଯେପରି ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ସେହି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ସେହି ସେନା ଅବସନ୍ନ ହେଲା।
6.1.20
उदतिष्ठद्रजो भौमं न प्राज्ञायत किंचन ।
असं गत इवादित्यः सैन्येन रजसा वृतः ॥ ६.१.२० ॥
ପୃଥିବୀରୁ ଧୂଳି ଉଠିଲା; କିଛି ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ସେନାର ଧୂଳିରେ ଆବୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅସ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
6.1.21
ववर्प तत्र पर्जन्यो मांसशोणितवृष्टिमान् ।
व्युक्षन्सर्वाणि सैन्यानि तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.१.२१ ॥
ସେଠାରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ବର୍ଷା କରୁଥିବା ମେଘ ବର୍ଷିଲା; ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଭିଜାଇ ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା।
6.1.22
वायुस्ततः प्रादुरभून्नीचैः शर्करकर्षणः ।
विनिध्नंस्तान्यनीकानि शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१.२२ ॥
ତା'ପରେ ତଳେ ବହୁଥିବା, ଶିଳା ଟାଣୁଥିବା ପବନ ଉଠିଲା; ତାହା ଶହଶହ ଓ ହଜାର ହଜାର ସେନାଦଳକୁ ପ୍ରହାର କଲା।
6.1.23
उभे सैन्ये च राजेन्द्र युध्दाय मुदिते भृशम् ।
कुरुक्षेत्रे स्थिते यत्ते सागरक्षुभितोपमे ॥ ६.१.२३ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଉଭୟ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ; କ୍ଷୁବ୍ଧ ସାଗର ପରି।
6.1.24
तयोस्तु सेनयोरासीदद्भुतः स तु संगमः ।
युगान्ते समनुप्राप्ते द्वयोः सागरयोरिव ॥ ६.१.२४ ॥
ସେହି ଦୁଇ ସେନାର ସଂଗମ ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା; ଯୁଗାନ୍ତରେ ଦୁଇ ସାଗର ମିଳନ ପରି।
6.1.25
शून्याऽऽसीत्पृथिवी सर्वा वृध्दबालावशेषिता ।
निरश्वपुरुषेवासीद्रथकुञ्चरवर्जिता ।
तेन सेनासमूहेन समानीतेन कौरवैः ॥ ६.१.२५ ॥
କୌରବମାନେ ଏକତ୍ର କରିଥିବା ସେହି ସେନାସମୂହ ଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା; କେବଳ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁମାନେ ରହିଥିଲେ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପୁରୁଷ ନଥିଲେ, ରଥ ଓ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।
6.1.26
ततस्ते समयं चक्रुः कुरुपाण्डावसोमकाः ।
धर्मन्संस्थापयामासुर्युध्दानां भरतर्षभ ॥ ६.१.२६ ॥
ତା'ପରେ କୁରୁ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକମାନେ ଏକ ସମଝୌତା କଲେ; ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
6.1.27
निवृत्ते विहिते युध्दे स्यात्प्रीतिर्नः परस्परम् ।
यथापरं यथायोगं न च स्यात्कस्याचित्पुनः ॥ ६.१.२७ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ ହୋଇ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେବା ପରେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ପ୍ରୀତି ରହୁ; ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ, ଉଚିତ କ୍ରମରେ; ଆଉ କାହାସହ ପୁନଃ (ଯୁଦ୍ଧ) ନ ହେଉ।
6.1.28
वाचा युध्दे प्रव्रुत्तानां वाचैव प्रतियोधनम् ।
निष्क्रान्ताः पृतनामध्यान्नहन्तव्याः कदाचन ॥ ६.१.२८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବଳ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ; ସେନାର ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆସିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କଦାପି ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.1.29
रथी च रथिना योध्यो गजेन गक्षधूर्गतः ।
अश्वेनाश्वी पदातिश्च पादातेनैव भारत ॥ ६.१.२९ ॥
ରଥୀ ରଥୀ ସହ, ହାତୀର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଆସିଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ହାତୀ-ଯୋଦ୍ଧା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ; ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ସହ, ଓ ପଦାତିକ ପଦାତିକ ସହ ହିଁ, ହେ ଭାରତ।
6.1.30
यथायोगं यथाकामं यथोत्साहं यथाबलम् ।
समाभाप्य प्रहर्तव्यं न विश्वस्ते न विह्वले ॥ ६.१.३० ॥
ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ସାହ ଅନୁସାରେ, ବଳ ଅନୁସାରେ (ଶତ୍ରୁକୁ) ଆହ୍ୱାନ କରି ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ; ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ବା ବିହ୍ୱଳ ଲୋକ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.1.31
परेण सह संयुक्तः प्रमत्तो विमुखस्तथा ।
क्षीणशस्त्रो विवर्मा च न हन्तव्यः कदाचन ॥ ६.१.३१ ॥
ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରତ, ଅସାବଧାନ, ପିଠି ଫେରାଇଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ କିମ୍ବା କବଚହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କଦାପି ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.1.32
न सूतेषु न धुर्येषु न च शस्त्रोपनायिषु ।
न भेरीशङ्खवादेषु प्रहर्तव्यं कथंचन ॥ ६.१.३२ ॥
ସାରଥି, ରଥର ପଶୁ, ଅସ୍ତ୍ରବାହକ, କିମ୍ବା ଭେରୀ ଓ ଶଙ୍ଖ ବଜାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.1.33
एवं ते समयं कृत्वा कुरुपाण्डवसोमकाः ।
विस्मयं परमं जग्मुः प्रेक्षमाणाः परस्परम् ॥ ६.१.३३ ॥
ଏହିପରି ସମ୍ମତି କରି କୌରବ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
6.1.34
निविश्य च महात्मानस्ततस्ते पुरुषर्षभाः ।
हृष्टरुपाःसृमनसोबभूवुःसहसैनिकाः ॥ ६.१.३४ ॥
ତା'ପରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସୈନିକଙ୍କ ସହିତ ବସି ଆନନ୍ଦିତ ମୁଖ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ।