ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.11.1
जम्बूखण्डस्त्वया प्रोक्तो यथावदिह सञ्जय ।
विष्कम्भमस्य प्रब्रूहि परिमाणं तु तत्त्वतः ॥ ६.११.१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਤੂੰ ਇਥੇ ਜੰਬੂਖੰਡ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਤੇ ਮਾਪ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਦੱਸ।
6.11.2
समुद्रस्य प्रमाणं च सम्यगच्छिद्रदर्शनम् ।
शाकद्वीपं च मे ब्रूहि कुशद्वीपं च सञ्जय ॥ ६.११.२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਾਪ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਦੀਪ ਤੇ ਕੁਸ਼ਦੀਪ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.11.3
शाल्मलिं चैव तत्त्वेन क्रौञ्चद्वीपं तथैव च ।
ब्रूहि गावल्गणे सर्वं राहोः सोमार्कयोस्तथा ॥ ६.११.३ ॥
ਹੇ ਗਾਵਲਗਣੇ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੀਪ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਦੱਸ; ਸਭ ਕੁਝ, ਅਤੇ ਰਾਹੂ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸ।
6.11.4
राजन्सुबहवो द्वीपा यैरिदं सन्ततं जगत् ।
सप्त द्वीपान्प्रवक्ष्यामि चन्द्रादित्यौ ग्रहं तथा ॥ ६.११.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੀਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ, ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਰਾਹੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
6.11.5
अष्टादश सहस्राणि योजनानि विशांपते ।
षट् शतानि च पूर्णानि विष्कम्भो जम्बुपर्वतः ॥ ६.११.५ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ, ਜੰਬੂ ਪਰਬਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਾ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹੈ।
6.11.6
लावणस्य समुद्रस्य विष्कम्भो द्विगुणः स्मृतः ।
नानाजनपदाकीर्णो मणिविद्रुमचित्रितः ॥ ६.११.६ ॥
ਲੂਣ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦੁੱਗਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੇਕ ਜਨਪਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.11.7
नैकधातुविचित्रैश्च पर्वतैरुपशोभितः ।
सिद्धचारणसंकीर्णः सागरः परिमण्डलः ॥ ६.११.७ ॥
ਅਨੇਕ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਿੱਤਰ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਸਾਗਰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੈ।
6.11.8
शाकद्वीपं च वक्ष्यामि यथावदिह पार्थिव ।
शृणु मे त्वं यथान्यायं ब्रुवतः कुरुनन्दन ॥ ६.११.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਾਂ ਉਹ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣ।
6.11.9
जम्बूद्वीपपरमाणेन द्विगुणः स नराधिप ।
विष्कम्भेण महाराज सागरोऽपि विभागशः ॥ ६.११.९ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਹ ਜੰਬੂਦ੍ਵੀਪ ਦੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਸਾਗਰ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
6.11.10
क्षीरोदो भरतश्रेष्ठ येन संपरिवारिताः ।
तत्र पुण्या जनपदास्तत्र न म्रियते जनः।
कुत एव हि दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुता हि ते ॥ ६.११.१० ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰੋਦ ਸਾਗਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਖਿਮਾ ਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਵੇ?
6.11.11
शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावद्भरतर्षभ ।
उक्त एष महाराज किमन्यत्कथयामि ते ॥ ६.११.११ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
6.11.12
शाकद्वीपस्य संक्षेपो यथावदिह सञ्जय ।
उक्तस्त्वया महाप्राज्ञ विस्तरं ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ६.११.१२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਹੁਣ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।
6.11.13
तथैव पर्वता राजन्सप्तात्र मणिभूषिताः ।
रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु ॥ ६.११.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਹਨ; ਰਤਨਾਕਰ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।
6.11.14
अतीव गुणवत्सर्वं तत्र पुण्यं जनाधिप ॥ ६.११.१४ ॥
ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤਿਅੰਤ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
6.11.15
देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते ।
प्रागायतो महाराज मलयो नाम पर्वतः ॥ ६.११.१५ ॥
ਦੇਵਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪਰਬਤ ਮੇਰੁ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਮਲਯ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ਹੈ।
6.11.16
ततो मेघाः प्रवर्तन्ते प्रभवन्ति च सर्वशः ।
ततः परेण कौरव्य जलधारो महागिरिः ॥ ६.११.१६ ॥
ਉੱਥੋਂ ਬੱਦਲ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕੌਰਵਯ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਲਧਾਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਹੈ।
6.11.17
ततो नित्युमुपादत्ते वासवः परमं जलम् ।
ततो वर्षं प्रभवति वर्षकाले जनेश्वर ॥ ६.११.१७ ॥
ਉੱਥੋਂ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਜਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ।
6.11.18
उच्चैर्गिरी रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता ।
रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः ॥ ६.११.१८ ॥
ਉੱਚਾ ਰੈਵਤਕ ਪਰਬਤ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਰੇਵਤੀ ਨਾਮਕ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
6.11.19
उत्तरेण तु राजेन्द्र श्यामो नाम महागिरिः ।
नवमेघप्रभः प्रांशुः श्रीमानुज्ज्वलविग्रहः ।
यतः श्यामत्वमापन्नाः प्रजा जनपदेश्वर ॥ ६.११.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ਿਆਮ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਉੱਜਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ। ਹੇ ਜਨਪਦੇਸ਼ਵਰ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਪਰਜਾ ਸ਼ਿਆਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
6.11.20
सुमहान्संशयो मेऽद्य प्रोक्तोऽयं सञ्जय त्वया ।
प्रजाः कथं सूतपुत्र संप्राप्ताः श्यामतामिह ॥ ६.११.२० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੰਸ਼ਯ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਪਰਜਾ ਸ਼ਿਆਮਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਗਈ?
6.11.21
सर्वेष्वेव महाराज द्वीपेषु कुरुनन्दन ।
गौरः कृष्णश्च पतगस्तयोर्वर्णान्तरे नृप ॥ ६.११.२१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਸਾਰੇ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਣ ਹਨ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ।
6.11.22
श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्माच्छ्यामो गिरिःस्मृतः ॥ ६.११.२२ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਿਆਮਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਰਬਤ ਸ਼ਿਆਮ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.11.23
ततः परं कौरवेन्द्र दुर्गशैलो महोदयः ।
केसरः केसरयुतो यतो वातः प्रवर्तते ॥ ६.११.२३ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਕੌਰਵੇਂਦਰ, ਮਹੋਦਯ ਵਾਲਾ ਦੁਰਗਸ਼ੈਲ ਹੈ; ਕੇਸਰ ਨਾਮ ਦਾ, ਕੇਸਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ।
6.11.24
तेषां योजनविष्कम्भो द्विगुणः प्रविभागशः ।
वर्षाणि तेषु कौरव्य सप्तोक्तानि मनीषिभिः ॥ ६.११.२४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ; ਹੇ ਕੌਰਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਰਸ਼ (ਭੂਖੰਡ) ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਹੇ ਹਨ।
6.11.25
महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरः ।
जलधारो महाराज सुकुमार इति स्मृतः ॥ ६.११.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਾਮੇਰੂ, ਮਹਾਕਾਸ਼, ਜਲਦ, ਕੁਮੁਦੋਤਰ, ਜਲਧਾਰ ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.11.26
रेवतस्य तु कौमारः श्यामस्य मणिकाञ्चनः ।
केसरस्याथ मौदाकी परेण तु महापुमान् ॥ ६.११.२६ ॥
ਰੇਵਤ ਦਾ ਕੌਮਾਰ, ਸ਼ਿਆਮ ਦਾ ਮਣਿਕਾਂਚਨ, ਕੇਸਰ ਦਾ ਮੌਦਾਕੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਹਾਪੁਮਾਨ।
6.11.27
परिवार्य तु कौरव्य दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च ।
जम्बूद्वीपेन संक्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः ॥ ६.११.२७ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ, ਇਹ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਛੋਟਾਪਣ ਵੀ ਜੰਬੂਦੀਪ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਵਰਿਖ ਹੈ।
6.11.28
शाको नाम महाराज प्रजा तस्य सदानुगा ।
तत्र पुण्या जनपदाः पूज्यते तत्र शंकरः ॥ ६.११.२८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਕ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪਰਜਾ ਸਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ ਦੇਸ਼ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.11.29
तत्र गच्छन्ति सिद्धाश्च चारणा दैवतानि च ।
धार्मिकाश्च प्रजा राजंश्चत्वारोऽतीव भारत ॥ ६.११.२९ ॥
ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਪਰਜਾ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਹੈ—ਚਾਰੇ ਵਰਣ।
6.11.30
वर्णाः स्वकर्मनिरता न च स्तेनोऽत्र दृश्यते ।
दीर्घायुषो महाराज जरामृत्युविवर्जिताः ॥ ६.११.३० ॥
ਵਰਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ-ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।
6.11.31
प्रजास्तत्र विवर्धन्ते वर्षास्विव समुद्रगाः ।
नद्यः पुण्यजलास्तत्र गङ्गा च बहुधा गता ॥ ६.११.३१ ॥
ਉੱਥੇ ਪਰਜਾ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ-ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਵੀ ਹੈ।
6.11.32
सुकुमारी कुमारी च शीताशी वेणिका तथा ।
महानदी च कौरव्य तथा मणिजला नदी ॥ ६.११.३२ ॥
ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਸ਼ੀਤਾਸ਼ੀ, ਵੇਣਿਕਾ, ਮਹਾਨਦੀ, ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਮਣਿਜਲਾ ਨਦੀ ਵੀ ਹੈ।
6.11.33
चक्षुर्वर्धनिका चैव नदी भरतसत्तम ।
तत्र प्रवृत्ताः पुण्योदा नद्यः कुरुकुलोद्वह ॥ ६.११.३३ ॥
ਚਕਸ਼ੁਰਵਰਧਨਿਕਾ ਨਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਰਤਸੱਤਮ। ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਕੁਰੂਕੁਲੋਦ੍ਵਹ।
6.11.34
सहस्राणां शतान्येव यतो वर्षति वासवः ।
न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च ॥ ६.११.३४ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੋਂ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਬਰਸਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।
6.11.35
शक्यन्ते परिसंख्यातुं पुण्यास्ता हि सरिद्वराः ।
तत्र पुण्या जनपदाश्चत्वारो लोकसंमताः ॥ ६.११.३५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਉੱਥੇ ਲੋਕ-ਮਾਨਤ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਪਦ ਹਨ।
6.11.36
मङ्गाश्च मशकाश्चैव मानसा मन्दगास्तथा ।
मङ्गा ब्राह्मणभूयिष्ठाः स्वकर्मनिरता नृप ॥ ६.११.३६ ॥
ਮੰਗ, ਮਸ਼ਕ, ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਮੰਦਗ ਵੀ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
6.11.37
मशकेषु च राजन्या धार्मिकाः सर्वकामदाः ।
मानसाश्च महाराज वैश्यधर्मोपजीविनः ॥ ६.११.३७ ॥
ਮਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਾਨਸ ਲੋਕ ਵੈਸ਼ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.11.38
सर्वकामसमायुक्ताः शूरा धर्मार्थनिश्चिताः ।
शूद्रास्तु मन्दगा नित्यं पुरुषा धर्मशीलिनः ॥ ६.११.३८ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੂਰਬੀਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ। ਸ਼ੂਦਰ ਸਦਾ ਮੰਦਗਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ।
6.11.39
न तत्र राजा राजेन्द्र न दण्डो न च दण्डिकाः ।
स्वधर्मेणैव धर्मज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम् ॥ ६.११.३९ ॥
ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਨਾ ਦੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.11.40
एतावदेव शक्यं तु तत्र द्वीपे प्रभाषितुम् ।
एतदेव च श्रोतव्यं शाकद्वीपे महौजसि ॥ ६.११.४० ॥
ਉਸ ਦੀਪ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਾਕਦੀਪ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।