মহাভারত · অধ্যায় 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.2.1
ततः पूर्वापरे सैन्ये समीक्ष्य भगवानृषिः ।
सर्ववेदविदां श्रेष्ठो व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ ६.२.१ ॥
তখন সত্যবতীর পুত্র, সর্ববেদজ্ঞদের শ্রেষ্ঠ ভগবান ঋষি ব্যাস উভয় সেনাদলের দিকে তাকিয়ে—
6.2.2
भविष्यति रणे घोरे भरतानां पितामहः ।
प्रत्यक्षदर्शी भगवान्भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ६.२.२ ॥
ভয়ংকর যুদ্ধে ভরতবংশের পিতামহ থাকবেন — প্রত্যক্ষদর্শী, অতীত-বর্তমান-ভবিষ্যৎ জ্ঞাত ভগবান তা জানতেন।
6.2.3
वैचित्रवीर्यं राजानं रहस्स्थमिदमब्रवीत् ।
शोचन्तमार्तं ध्यायन्तं पुत्राणामनयं तदा ॥ ६.२.३ ॥
তখন নির্জনে উপবিষ্ট, শোকার্ত, পুত্রদের অমঙ্গল চিন্তায় মগ্ন বিচিত্রবীর্যের পুত্র রাজাকে তিনি এই কথা বললেন।
6.2.4
राजन्परिकालास्ते पुत्राश्चान्ये च पार्थिवाः ।
ते हिंसन्तीव सङ्ग्रामे समासाद्येतरेतरम् ॥ ६.२.४ ॥
হে রাজন্! তোমার পুত্রেরা ও অন্য রাজারা কালের কবলে পড়েছে। যুদ্ধে একে অপরের সম্মুখীন হয়ে তারা যেন একে অপরকে আঘাত করছে।
6.2.5
तेषु कालपरीतेषु विनश्यत्स्वेव भारत ।
कालपर्यायमाहाय मा स्म शोके मनः कृथा ॥ ६.२.५ ॥
হে ভরতবংশধর! কালের দ্বারা পরিবেষ্টিত হয়ে তারা বিনষ্ট হচ্ছে; কালের এই পর্যায় বিবেচনা করে মনকে শোকে নিমগ্ন করো না।
6.2.6
यदि चेच्छसि संग्रामं द्रुष्टुमेनं विशांपते ।
चक्षुर्ददानि ते पुत्र युद्धमेतन्निशामया ॥ ६.२.६ ॥
হে প্রজাপতি! তুমি যদি এই যুদ্ধ দেখতে চাও, তবে হে পুত্র, আমি তোমাকে দিব্যদৃষ্টি দেব; এই যুদ্ধ দেখো।
6.2.7
न रोचये ज्ञातिवधं द्रष्टुं ब्रह्मर्षिसत्तम ।
युद्धमेतत्त्वशेषेण श्रृणुयां तव तेजसा ॥ ६.२.७ ॥
হে ব্রহ্মর্ষিশ্রেষ্ঠ, জ্ঞাতিবধ দেখতে আমার ইচ্ছা নেই। কিন্তু আপনার তেজে এই যুদ্ধ সম্পূর্ণ শুনতে চাই।
6.2.8
तस्मिन्ननिच्छति द्रष्टुं संग्रामं श्रोतुमिच्छति ।
वराणामीश्वरो व्यासः संजयाय वरं ददौ ॥ ६.२.८ ॥
যুদ্ধ দেখতে অনিচ্ছুক কিন্তু শুনতে ইচ্ছুক তাঁর জন্য বরদাতা ব্যাস সঞ্জয়কে বর দিলেন।
6.2.9
एष ते संजयो राजन्युद्धमेतद्वदिष्यति ।
एतस्य सर्वं संग्रामे न परोक्षं भविष्यति ॥ ६.२.९ ॥
হে রাজন, তোমার এই সঞ্জয় এই যুদ্ধের বর্ণনা করবে। যুদ্ধে যা ঘটবে, তার কিছুই তার কাছে অগোচর থাকবে না।
6.2.10
चक्षुषा संजयो राजन्दिव्येनैव समन्वितः ।
कथयिष्यति ते युद्धं सर्वज्ञश्च भविष्यति ॥ ६.२.१० ॥
হে রাজন, সঞ্জয় দিব্য দৃষ্টিসম্পন্ন হয়ে তোমাকে যুদ্ধের বর্ণনা দেবে এবং সর্বজ্ঞ হবে।
6.2.11
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा दिवा वा यदि वा निशि ।
मनसा चिन्तितमपि सर्वं वेत्स्यति संजयः ॥ ६.२.११ ॥
প্রকাশ্যে হোক বা গোপনে, দিনে হোক বা রাতে, মনে মনে চিন্তিত বিষয়ও—সঞ্জয় সবকিছু জানবে।
6.2.12
नैनं शस्त्राणि भेत्स्यन्ति नैनं बाधिष्यते श्रमः ।
गावल्गणिरयं जीवन्युद्धादस्माद्विमोक्ष्यते ॥ ६.२.१२ ॥
অস্ত্র একে বিদ্ধ করবে না, ক্লান্তি একে পীড়া দেবে না। গবল্গণের এই পুত্র বেঁচে থেকে এই যুদ্ধ থেকে মুক্তি পাবে।
6.2.13
अहं तु कीर्तिमेतेषां करूणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां च सर्वेषां प्रथयिष्यामि मा शुचः ॥ ६.२.१३ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, আমি এঁদের, করুণাময়দের এবং সমস্ত পাণ্ডবদের কীর্তি প্রচার করব; শোক কোরো না।
6.2.14
दिष्टमेतन्नरव्याघ्र नाभिशोचितुमर्हसि ।
न चैव शक्यं संयन्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.२.१४ ॥
হে নরব্যাঘ্র, এটি নিয়তি; তোমার এর জন্য শোক করা উচিত নয়। একে রোধ করাও সম্ভব নয়। যেখানে ধর্ম, সেখানেই জয়।
6.2.15
एवमुक्त्वा स भगवान्कुरूणां प्रतितामहः ।
पुनरेव महाभागो धृतराष्ट्रमुवाच ह ॥ ६.२.१५ ॥
কুরুদের প্রপিতামহ সেই ভগবান এরূপ বলে আবার মহাভাগ্যবান ধৃতরাষ্ট্রকে বললেন।
6.2.16
इह युद्धे महाराज भविष्यति महान्क्षयः ।
तथेह च निमित्तानि भयदान्युपलक्षये ॥ ६.२.१६ ॥
হে মহারাজ, এই যুদ্ধে মহাবিনাশ ঘটবে। এখানে আমি ভয়প্রদ লক্ষণও দেখছি।
6.2.17
श्येना गृध्राश्च काकाश्च काङ्काश्च सहिता बकैः ।
संपतन्ति ध्वजाग्रेषु समवायांश्च कुर्वते ॥ ६.२.१७ ॥
বাজপাখি, শকুন, কাক ও কাঙ্ক পাখিরা বকদের সঙ্গে মিলে পতাকার মাথায় নেমে এসে দল বাঁধছে।
6.2.18
अभ्यग्रं च प्रपश्यन्ति युद्धमानन्दिनो द्विजाः ।
क्रव्यादा भक्षयिष्यन्ति मांसानि गजवाजिनां ॥ ६.२.१८ ॥
আনন্দিত পাখিরা যুদ্ধ আসন্ন দেখছে; মাংসভোজী পাখিরা হাতি ও ঘোড়ার মাংস খাবে।
6.2.19
कटाकटेति वाशन्तो भैरवा भयवेदिनः ।
कङ्काः क्रोशन्ति मध्याह्ने दक्षिणामभितो दिशं ॥ ६.२.१९ ॥
কটাকটেতি বাশন্তো ভৈরবা ভয়বেদিনঃ। কঙ্কাঃ ক্রোশন্তি মধ্যাহ্নে দক্ষিণামভিতো দিশম্॥
6.2.20
उभे पूर्वापरे सन्ध्ये नित्यं पश्यामि भारत ।
उदयास्तमने सूर्यं कबन्धैः परिवारितम् ॥ ६.२.२० ॥
উভে পূর্বাপরে সন্ধ্যে নিত্যং পশ্যামি ভারত। উদয়াস্তমনে সূর্যং কবন্ধৈঃ পরিবারিতম্॥
6.2.21
श्वेतलोहितपर्यन्ताः कृष्णाग्रीवाः सविद्युतः ।
त्रिवर्णाः परिघाः सन्धौ भानुमावारयन्त्युत ॥ ६.२.२१ ॥
শ্বেতলোহিতপর্যন্তাঃ কৃষ্ণাগ্রীবাঃ সবিদ্যুতঃ। ত্রিবর্ণাঃ পরিঘাঃ সন্ধৌ ভানুমাবারয়ন্ত্যুত॥
6.2.22
ज्वलितार्के …त्रं निर्विशेषदिनक्षपम् ।
चन्द्रोऽभूतग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले । ॥ ६.२.२२ ॥
জ্বলিতার্কে …ত্রং নির্বিশেষদিনক্ষপম্। চন্দ্রোঽভূতগ্নিবর্ণশ্চ পদ্মবর্ণে নভস্তলে॥
6.2.23
आलक्षे प्रभया हीनां पौर्णमासीं च कीर्तिकीम् ।
चन्द्रोऽभूदग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले ॥ ६.२.२३ ॥
আলক্ষে প্রভয়া হীনাং পৌর্ণমাসীং চ কীর্তিকীম্। চন্দ্রোঽভূদগ্নিবর্ণশ্চ পদ্মবর্ণে নভস্তলে॥
6.2.24
स्वप्स्यन्ति निहता वीरा भूमिमावृत्य पार्थिवाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः ॥ ६.२.२४ ॥
স্বপ্স্যন্তি নিহতা বীরা ভূমিমাবৃত্য পার্থিবাঃ। রাজানো রাজপুত্রাশ্চ শূরাঃ পরিঘবাহবঃ॥
6.2.25
अन्तरिक्षे वराहस्य पृषदंशकस्य चोभयोः ।
प्रणादं युध्यतो रात्रौ रौद्रं नित्यं प्रलक्षये ॥ ६.२.२५ ॥
আকাশে বরাহ ও পৃষদংশকের উভয়ের যুদ্ধরত অবস্থায় রাত্রিতে ভয়ংকর গর্জন আমি নিত্য প্রত্যক্ষ করছি।
6.2.26
देवताप्रतिमाश्चैव कम्पन्ति च हसन्ति च ।
वमन्ति रुधिरं चास्यैः स्विद्यन्ति प्रपतन्ति च ॥ ६.२.२६ ॥
দেবপ্রতিমারা কাঁপে ও হাসে, মুখ দিয়ে রক্ত বমি করে, ঘামে এবং পড়ে যায়।
6.2.27
अनाहता दुन्दुभयः प्रणदन्ति विशांपते ।
अयुक्ताश्च प्रवर्तन्ते क्षत्रियाणां महारथाः ॥ ६.२.२७ ॥
হে প্রজাপতি, আঘাত ছাড়াই দুন্দুভি ধ্বনিত হয়; ক্ষত্রিয়দের মহারথরা অযোজিত রথে অগ্রসর হয়।
6.2.28
कोकिलाः शतपत्राश्च चाषा भासाः शुकास्तथा ।
सारसाश्च मयूराश्च वाचो मुञ्चन्ति दारुणाः ॥ ६.२.२८ ॥
কোকিল, শতপত্র, চাষ, ভাস, শুক এবং সারস ও ময়ূর ভয়ংকর রব ছাড়ে।
6.2.29
गृहीतशस्त्राः क्रोशन्ति चर्मिणो वाजिपृष्ठगाः ।
अरुणोदये प्रदृश्यन्ते शतशः शलभव्रजाः ॥ ६.२.२९ ॥
অস্ত্রধারী, ঢালধারী, অশ্বপৃষ্ঠে আরোহীরা চিৎকার করে; অরুণোদয়ে শত শত পঙ্গপালের ঝাঁক দেখা যায়।
6.2.30
उभे सन्ध्ये प्रकाशन्ते दिशो दाहसमन्विते ।
पर्जन्यः पांसुवर्षी च मांसवर्षी च भारत ॥ ६.२.३० ॥
উভয় সন্ধ্যা উজ্জ্বল হয়, দিকসমূহ দাহে পূর্ণ; হে ভরতবংশীয়, মেঘ ধুলো ও মাংস বর্ষণ করে।
6.2.31
या चैषा विश्रुता राजंस्त्रैलोक्ये साधुसंमता ।
अरुन्धती तयाप्येष वसिष्ठः पृष्ठतः कृतः ॥ ६.२.३१ ॥
হে রাজন, ত্রিলোকে বিখ্যাত ও সাধুদের দ্বারা সম্মানিত এই অরুন্ধতী; তাঁর সঙ্গে এই বশিষ্ঠও পিছনে স্থাপিত হয়েছেন।
6.2.32
रोहिणीं पीडयन्नेष स्थितो राजञ्शनैश्चरः ।
व्यावृत्तं लक्ष्म सोमस्य भविष्यति महद्भयम् ॥ ६.२.३२ ॥
হে রাজন, রোহিণীকে পীড়ন করে এই শনৈশ্চর অবস্থান করছে; চন্দ্রের বিমুখ চিহ্ন দেখা দেবে, মহাভয় আসবে।
6.2.33
अनभ्रे च महाघोरस्तनितं श्रूयते भृशम् ।
वाहनानां च रुदतां निपतन्त्युश्रुबिन्दवः ॥ ६.२.३३ ॥
মেঘ ছাড়াই অতি ভয়ংকর বজ্রগর্জন প্রবলভাবে শোনা যাচ্ছে; কাঁদতে থাকা বাহনদের থেকে অশ্রুবিন্দু পড়ছে।