महाभारत · अध्याय 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.2.1
ततः पूर्वापरे सैन्ये समीक्ष्य भगवानृषिः ।
सर्ववेदविदां श्रेष्ठो व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ ६.२.१ ॥
तेव्हा सत्यवतीचा पुत्र, सर्व वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असा भगवान ऋषी व्यास दोन्ही सैन्यांकडे पाहून—
6.2.2
भविष्यति रणे घोरे भरतानां पितामहः ।
प्रत्यक्षदर्शी भगवान्भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ६.२.२ ॥
घोर युद्धात भरतवंशियांचे पितामह असतील — प्रत्यक्षदर्शी, भूत-वर्तमान-भविष्य जाणणारे भगवान हे जाणून होते.
6.2.3
वैचित्रवीर्यं राजानं रहस्स्थमिदमब्रवीत् ।
शोचन्तमार्तं ध्यायन्तं पुत्राणामनयं तदा ॥ ६.२.३ ॥
तेव्हा एकांतात बसलेल्या, शोकपीडित आणि पुत्रांच्या अनर्थाचा विचार करणाऱ्या विचित्रवीर्याच्या पुत्र राजाला त्यांनी हे सांगितले.
6.2.4
राजन्परिकालास्ते पुत्राश्चान्ये च पार्थिवाः ।
ते हिंसन्तीव सङ्ग्रामे समासाद्येतरेतरम् ॥ ६.२.४ ॥
हे राजा! तुझे पुत्र आणि इतर राजे काळाच्या तावडीत सापडले आहेत. युद्धात एकमेकांसमोर येऊन ते जणू एकमेकांना मारत आहेत.
6.2.5
तेषु कालपरीतेषु विनश्यत्स्वेव भारत ।
कालपर्यायमाहाय मा स्म शोके मनः कृथा ॥ ६.२.५ ॥
हे भरता! काळाने वेढलेले ते नष्ट होत असताना, काळाचा क्रम लक्षात घेऊन मन शोकात घालू नकोस.
6.2.6
यदि चेच्छसि संग्रामं द्रुष्टुमेनं विशांपते ।
चक्षुर्ददानि ते पुत्र युद्धमेतन्निशामया ॥ ६.२.६ ॥
हे प्रजापते! तुला हे युद्ध पाहायचे असेल तर, हे पुत्रा, मी तुला दिव्य दृष्टी देतो; हे युद्ध पाहा.
6.2.7
न रोचये ज्ञातिवधं द्रष्टुं ब्रह्मर्षिसत्तम ।
युद्धमेतत्त्वशेषेण श्रृणुयां तव तेजसा ॥ ६.२.७ ॥
हे ब्रह्मर्षींमधील श्रेष्ठा, नातेवाईकांचा वध पाहण्याची माझी इच्छा नाही. पण तुमच्या तेजाने हे युद्ध संपूर्ण ऐकावे असे मला वाटते.
6.2.8
तस्मिन्ननिच्छति द्रष्टुं संग्रामं श्रोतुमिच्छति ।
वराणामीश्वरो व्यासः संजयाय वरं ददौ ॥ ६.२.८ ॥
युद्ध पाहण्याची इच्छा नसताना ऐकण्याची इच्छा असलेल्या त्यांच्यासाठी, वरांचा अधिपती व्यासांनी संजयाला वर दिला.
6.2.9
एष ते संजयो राजन्युद्धमेतद्वदिष्यति ।
एतस्य सर्वं संग्रामे न परोक्षं भविष्यति ॥ ६.२.९ ॥
हे राजा, तुझा हा संजय हे युद्ध सांगेल. युद्धात घडेल ते सर्व त्याला अप्रत्यक्ष राहणार नाही.
6.2.10
चक्षुषा संजयो राजन्दिव्येनैव समन्वितः ।
कथयिष्यति ते युद्धं सर्वज्ञश्च भविष्यति ॥ ६.२.१० ॥
हे राजा, संजय दिव्य दृष्टीने युक्त होऊन तुला हे युद्ध सांगेल आणि तो सर्वज्ञही होईल.
6.2.11
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा दिवा वा यदि वा निशि ।
मनसा चिन्तितमपि सर्वं वेत्स्यति संजयः ॥ ६.२.११ ॥
उघड असो वा गुप्त, दिवसा असो वा रात्री, मनात विचार केलेले सुद्धा संजय सर्व जाणेल.
6.2.12
नैनं शस्त्राणि भेत्स्यन्ति नैनं बाधिष्यते श्रमः ।
गावल्गणिरयं जीवन्युद्धादस्माद्विमोक्ष्यते ॥ ६.२.१२ ॥
शस्त्रे याला भेदणार नाहीत, श्रम त्याला त्रास देणार नाही. गावल्गणाचा हा पुत्र जिवंत राहून या युद्धातून मुक्त होईल.
6.2.13
अहं तु कीर्तिमेतेषां करूणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां च सर्वेषां प्रथयिष्यामि मा शुचः ॥ ६.२.१३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, मी यांची, करुणामय पुरुषांची आणि सर्व पांडवांची कीर्ती पसरवीन; शोक करू नकोस.
6.2.14
दिष्टमेतन्नरव्याघ्र नाभिशोचितुमर्हसि ।
न चैव शक्यं संयन्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.२.१४ ॥
हे नरव्याघ्रा, हे दैवाने ठरलेले आहे; तू यासाठी शोक करू नये. हे रोखणेही शक्य नाही. जिथे धर्म आहे तिथेच जय आहे.
6.2.15
एवमुक्त्वा स भगवान्कुरूणां प्रतितामहः ।
पुनरेव महाभागो धृतराष्ट्रमुवाच ह ॥ ६.२.१५ ॥
कुरूंचे प्रपितामह ते भगवान असे बोलून पुन्हा महाभाग्यवान धृतराष्ट्राशी बोलले.
6.2.16
इह युद्धे महाराज भविष्यति महान्क्षयः ।
तथेह च निमित्तानि भयदान्युपलक्षये ॥ ६.२.१६ ॥
हे महाराजा, या युद्धात मोठा संहार होईल. येथे मी भयदायक शकुनही पाहत आहे.
6.2.17
श्येना गृध्राश्च काकाश्च काङ्काश्च सहिता बकैः ।
संपतन्ति ध्वजाग्रेषु समवायांश्च कुर्वते ॥ ६.२.१७ ॥
ससाणे, गिधाडे, कावळे आणि कांक पक्षी बगळ्यांसह ध्वजांच्या टोकांवर झेपावून थवे करीत आहेत.
6.2.18
अभ्यग्रं च प्रपश्यन्ति युद्धमानन्दिनो द्विजाः ।
क्रव्यादा भक्षयिष्यन्ति मांसानि गजवाजिनां ॥ ६.२.१८ ॥
आनंदित झालेले पक्षी युद्ध जवळ आलेले पाहत आहेत; मांसभक्षक पक्षी हत्ती व घोड्यांचे मांस खातील.
6.2.19
कटाकटेति वाशन्तो भैरवा भयवेदिनः ।
कङ्काः क्रोशन्ति मध्याह्ने दक्षिणामभितो दिशं ॥ ६.२.१९ ॥
कटाकटेति वाशन्तो भैरवा भयवेदिनः। कङ्काः क्रोशन्ति मध्याह्ने दक्षिणामभितो दिशम्॥
6.2.20
उभे पूर्वापरे सन्ध्ये नित्यं पश्यामि भारत ।
उदयास्तमने सूर्यं कबन्धैः परिवारितम् ॥ ६.२.२० ॥
उभे पूर्वापरे सन्ध्ये नित्यं पश्यामि भारत। उदयास्तमने सूर्यं कबन्धैः परिवारितम्॥
6.2.21
श्वेतलोहितपर्यन्ताः कृष्णाग्रीवाः सविद्युतः ।
त्रिवर्णाः परिघाः सन्धौ भानुमावारयन्त्युत ॥ ६.२.२१ ॥
श्वेतलोहितपर्यन्ताः कृष्णाग्रीवाः सविद्युतः। त्रिवर्णाः परिघाः सन्धौ भानुमावारयन्त्युत॥
6.2.22
ज्वलितार्के …त्रं निर्विशेषदिनक्षपम् ।
चन्द्रोऽभूतग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले । ॥ ६.२.२२ ॥
ज्वलितार्के …त्रं निर्विशेषदिनक्षपम्। चन्द्रोऽभूतग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले॥
6.2.23
आलक्षे प्रभया हीनां पौर्णमासीं च कीर्तिकीम् ।
चन्द्रोऽभूदग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले ॥ ६.२.२३ ॥
आलक्षे प्रभया हीनां पौर्णमासीं च कीर्तिकीम्। चन्द्रोऽभूदग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले॥
6.2.24
स्वप्स्यन्ति निहता वीरा भूमिमावृत्य पार्थिवाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः ॥ ६.२.२४ ॥
स्वप्स्यन्ति निहता वीरा भूमिमावृत्य पार्थिवाः। राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः॥
6.2.25
अन्तरिक्षे वराहस्य पृषदंशकस्य चोभयोः ।
प्रणादं युध्यतो रात्रौ रौद्रं नित्यं प्रलक्षये ॥ ६.२.२५ ॥
आकाशात वराह आणि पृषदंशक यांच्या युद्ध करणाऱ्या दोघांचा रात्री भयानक गर्जनाध्वनी मी नेहमी पाहतो.
6.2.26
देवताप्रतिमाश्चैव कम्पन्ति च हसन्ति च ।
वमन्ति रुधिरं चास्यैः स्विद्यन्ति प्रपतन्ति च ॥ ६.२.२६ ॥
देवतांच्या प्रतिमा कंपतात आणि हसतात, तोंडातून रक्त ओकतात, घामेजतात आणि पडतात.
6.2.27
अनाहता दुन्दुभयः प्रणदन्ति विशांपते ।
अयुक्ताश्च प्रवर्तन्ते क्षत्रियाणां महारथाः ॥ ६.२.२७ ॥
हे प्रजापते, न वाजवता दुंदुभी निनादतात; क्षत्रियांचे महारथी न जुंपलेल्या रथांवर पुढे सरकतात.
6.2.28
कोकिलाः शतपत्राश्च चाषा भासाः शुकास्तथा ।
सारसाश्च मयूराश्च वाचो मुञ्चन्ति दारुणाः ॥ ६.२.२८ ॥
कोकिळ, शतपत्र, चाष, भास, पोपट, तसेच सारस आणि मोर भयानक स्वर काढतात.
6.2.29
गृहीतशस्त्राः क्रोशन्ति चर्मिणो वाजिपृष्ठगाः ।
अरुणोदये प्रदृश्यन्ते शतशः शलभव्रजाः ॥ ६.२.२९ ॥
शस्त्रे धारण केलेले, ढाली बाळगणारे, घोड्यांवर स्वार झालेले ओरडतात; अरुणोदयाच्या वेळी शेकडो टोळांचे थवे दिसतात.
6.2.30
उभे सन्ध्ये प्रकाशन्ते दिशो दाहसमन्विते ।
पर्जन्यः पांसुवर्षी च मांसवर्षी च भारत ॥ ६.२.३० ॥
दोन्ही संध्या प्रकाशतात, दिशा दाहाने भरलेल्या आहेत; हे भारता, मेघ धुळीचा आणि मांसाचा वर्षाव करतो.
6.2.31
या चैषा विश्रुता राजंस्त्रैलोक्ये साधुसंमता ।
अरुन्धती तयाप्येष वसिष्ठः पृष्ठतः कृतः ॥ ६.२.३१ ॥
हे राजा, त्रिलोकात प्रसिद्ध आणि साधूंनी मान्य असलेली ही अरुंधती; तिच्यासह हा वसिष्ठही मागे ठेवला गेला आहे.
6.2.32
रोहिणीं पीडयन्नेष स्थितो राजञ्शनैश्चरः ।
व्यावृत्तं लक्ष्म सोमस्य भविष्यति महद्भयम् ॥ ६.२.३२ ॥
हे राजा, रोहिणीला पीडा देत हा शनैश्चर उभा आहे; चंद्राचे परतलेले चिन्ह होईल, मोठे भय येईल.
6.2.33
अनभ्रे च महाघोरस्तनितं श्रूयते भृशम् ।
वाहनानां च रुदतां निपतन्त्युश्रुबिन्दवः ॥ ६.२.३३ ॥
ढगांशिवाय अत्यंत भयंकर गर्जना जोराने ऐकू येत आहे; रडणाऱ्या वाहनांमधून अश्रूंचे थेंब पडत आहेत.