ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.2.1
ततः पूर्वापरे सैन्ये समीक्ष्य भगवानृषिः ।
सर्ववेदविदां श्रेष्ठो व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ ६.२.१ ॥
ਫਿਰ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—
6.2.2
भविष्यति रणे घोरे भरतानां पितामहः ।
प्रत्यक्षदर्शी भगवान्भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ६.२.२ ॥
ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਰਤਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੋਣਗੇ — ਪ੍ਰਤੱਖਦਰਸ਼ੀ, ਭੂਤ-ਵਰਤਮਾਨ-ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।
6.2.3
वैचित्रवीर्यं राजानं रहस्स्थमिदमब्रवीत् ।
शोचन्तमार्तं ध्यायन्तं पुत्राणामनयं तदा ॥ ६.२.३ ॥
ਤਦ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਵਿਚਿੱਤਰਵੀਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
6.2.4
राजन्परिकालास्ते पुत्राश्चान्ये च पार्थिवाः ।
ते हिंसन्तीव सङ्ग्रामे समासाद्येतरेतरम् ॥ ६.२.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।
6.2.5
तेषु कालपरीतेषु विनश्यत्स्वेव भारत ।
कालपर्यायमाहाय मा स्म शोके मनः कृथा ॥ ६.२.५ ॥
ਹੇ ਭਰਤ! ਕਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਾਲ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਓ।
6.2.6
यदि चेच्छसि संग्रामं द्रुष्टुमेनं विशांपते ।
चक्षुर्ददानि ते पुत्र युद्धमेतन्निशामया ॥ ६.२.६ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ! ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਯੁੱਧ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਨਜ਼ਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਯੁੱਧ ਵੇਖ।
6.2.7
न रोचये ज्ञातिवधं द्रष्टुं ब्रह्मर्षिसत्तम ।
युद्धमेतत्त्वशेषेण श्रृणुयां तव तेजसा ॥ ६.२.७ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਵੇਖਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਹ ਯੁੱਧ ਪੂਰਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
6.2.8
तस्मिन्ननिच्छति द्रष्टुं संग्रामं श्रोतुमिच्छति ।
वराणामीश्वरो व्यासः संजयाय वरं ददौ ॥ ६.२.८ ॥
ਯੁੱਧ ਵੇਖਣਾ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਪਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਉਸ ਲਈ, ਵਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
6.2.9
एष ते संजयो राजन्युद्धमेतद्वदिष्यति ।
एतस्य सर्वं संग्रामे न परोक्षं भविष्यति ॥ ६.२.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੰਜਯ ਇਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੇਗਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰੇਗਾ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
6.2.10
चक्षुषा संजयो राजन्दिव्येनैव समन्वितः ।
कथयिष्यति ते युद्धं सर्वज्ञश्च भविष्यति ॥ ६.२.१० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੰਜਯ ਦਿਬ੍ਯ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।
6.2.11
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा दिवा वा यदि वा निशि ।
मनसा चिन्तितमपि सर्वं वेत्स्यति संजयः ॥ ६.२.११ ॥
ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਪਤ, ਦਿਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਸੰਜਯ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਵੇਗਾ।
6.2.12
नैनं शस्त्राणि भेत्स्यन्ति नैनं बाधिष्यते श्रमः ।
गावल्गणिरयं जीवन्युद्धादस्माद्विमोक्ष्यते ॥ ६.२.१२ ॥
ਸ਼ਸਤਰ ਇਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣਗੇ ਨਹੀਂ, ਥਕਾਵਟ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ। ਗਵਲਗਣ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ।
6.2.13
अहं तु कीर्तिमेतेषां करूणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां च सर्वेषां प्रथयिष्यामि मा शुचः ॥ ६.२.१३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ, ਕਰੁਣਾਮਈ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ; ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ।
6.2.14
दिष्टमेतन्नरव्याघ्र नाभिशोचितुमर्हसि ।
न चैव शक्यं संयन्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.२.१४ ॥
ਹੇ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ, ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਲੇਖ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਿੱਤ ਹੈ।
6.2.15
एवमुक्त्वा स भगवान्कुरूणां प्रतितामहः ।
पुनरेव महाभागो धृतराष्ट्रमुवाच ह ॥ ६.२.१५ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਮਹਾਭਾਗ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.2.16
इह युद्धे महाराज भविष्यति महान्क्षयः ।
तथेह च निमित्तानि भयदान्युपलक्षये ॥ ६.२.१६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਗਨ ਵੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
6.2.17
श्येना गृध्राश्च काकाश्च काङ्काश्च सहिता बकैः ।
संपतन्ति ध्वजाग्रेषु समवायांश्च कुर्वते ॥ ६.२.१७ ॥
ਬਾਜ਼, ਗਿੱਧ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਕ ਪੰਛੀ ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਝੁੰਡ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
6.2.18
अभ्यग्रं च प्रपश्यन्ति युद्धमानन्दिनो द्विजाः ।
क्रव्यादा भक्षयिष्यन्ति मांसानि गजवाजिनां ॥ ६.२.१८ ॥
ਖੁਸ਼ ਪੰਛੀ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ; ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਪੰਛੀ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਗੇ।
6.2.19
कटाकटेति वाशन्तो भैरवा भयवेदिनः ।
कङ्काः क्रोशन्ति मध्याह्ने दक्षिणामभितो दिशं ॥ ६.२.१९ ॥
ਕਟਾਕਟੇਤਿ ਵਾਸ਼ੰਤੋ ਭੈਰਵਾ ਭਯਵੇਦਿਨਃ। ਕੰਕਾਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ੰਤਿ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਭਿਤੋ ਦਿਸ਼ਮ੍॥
6.2.20
उभे पूर्वापरे सन्ध्ये नित्यं पश्यामि भारत ।
उदयास्तमने सूर्यं कबन्धैः परिवारितम् ॥ ६.२.२० ॥
ਉਭੇ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਨਿਤ੍ਯੰ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਾਰਤ। ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇ ਸੂਰ੍ਯੰ ਕਬਨ੍ਧੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍॥
6.2.21
श्वेतलोहितपर्यन्ताः कृष्णाग्रीवाः सविद्युतः ।
त्रिवर्णाः परिघाः सन्धौ भानुमावारयन्त्युत ॥ ६.२.२१ ॥
ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰੁਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰੀਵਾਃ ਸਵਿਦ੍ਯੁਤਃ। ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਾਃ ਪਰਿਘਾਃ ਸਨ੍ਧੌ ਭਾਨੁਮਾਵਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ॥
6.2.22
ज्वलितार्के …त्रं निर्विशेषदिनक्षपम् ।
चन्द्रोऽभूतग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले । ॥ ६.२.२२ ॥
ਜ੍ਵਲਿਤਾਰ੍ਕੇ …ਤ੍ਰੰ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਦਿਨਕ੍ਸ਼ਪਮ੍। ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਭੂਤਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਵਰ੍ਣੇ ਨਭਸ੍ਤਲੇ॥
6.2.23
आलक्षे प्रभया हीनां पौर्णमासीं च कीर्तिकीम् ।
चन्द्रोऽभूदग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले ॥ ६.२.२३ ॥
ਆਲਕ੍ਸ਼ੇ ਪ੍ਰਭਯਾ ਹੀਨਾਂ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਕੀਮ੍। ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਭੂਦਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਵਰ੍ਣੇ ਨਭਸ੍ਤਲੇ॥
6.2.24
स्वप्स्यन्ति निहता वीरा भूमिमावृत्य पार्थिवाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः ॥ ६.२.२४ ॥
ਸ੍ਵਪ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਹਤਾ ਵੀਰਾ ਭੂਮਿਮਾਵ੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ। ਰਾਜਾਨੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਾਃ ਪਰਿਘਬਾਹਵਃ॥
6.2.25
अन्तरिक्षे वराहस्य पृषदंशकस्य चोभयोः ।
प्रणादं युध्यतो रात्रौ रौद्रं नित्यं प्रलक्षये ॥ ६.२.२५ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਦੰਸ਼ਕ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਨਾ ਮੈਂ ਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
6.2.26
देवताप्रतिमाश्चैव कम्पन्ति च हसन्ति च ।
वमन्ति रुधिरं चास्यैः स्विद्यन्ति प्रपतन्ति च ॥ ६.२.२६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
6.2.27
अनाहता दुन्दुभयः प्रणदन्ति विशांपते ।
अयुक्ताश्च प्रवर्तन्ते क्षत्रियाणां महारथाः ॥ ६.२.२७ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਬਿਨਾਂ ਵਜਾਏ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਬਿਨਾਂ ਜੁੜੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
6.2.28
कोकिलाः शतपत्राश्च चाषा भासाः शुकास्तथा ।
सारसाश्च मयूराश्च वाचो मुञ्चन्ति दारुणाः ॥ ६.२.२८ ॥
ਕੋਇਲਾਂ, ਸ਼ਤਪੱਤਰ, ਚਾਸ਼, ਭਾਸ, ਤੋਤੇ, ਤੇ ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਮੋਰ ਭਿਆਨਕ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
6.2.29
गृहीतशस्त्राः क्रोशन्ति चर्मिणो वाजिपृष्ठगाः ।
अरुणोदये प्रदृश्यन्ते शतशः शलभव्रजाः ॥ ६.२.२९ ॥
ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ, ਢਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਚੀਕਦੇ ਹਨ; ਅਰੁਣੋਦਯ ਵੇਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਟਿੱਡੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
6.2.30
उभे सन्ध्ये प्रकाशन्ते दिशो दाहसमन्विते ।
पर्जन्यः पांसुवर्षी च मांसवर्षी च भारत ॥ ६.२.३० ॥
ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਦਾਹ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬੱਦਲ ਧੂੜ ਤੇ ਮਾਸ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.2.31
या चैषा विश्रुता राजंस्त्रैलोक्ये साधुसंमता ।
अरुन्धती तयाप्येष वसिष्ठः पृष्ठतः कृतः ॥ ६.२.३१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨੀ ਗਈ ਇਹ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
6.2.32
रोहिणीं पीडयन्नेष स्थितो राजञ्शनैश्चरः ।
व्यावृत्तं लक्ष्म सोमस्य भविष्यति महद्भयम् ॥ ६.२.३२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਪਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇਗਾ, ਵੱਡਾ ਡਰ ਆਵੇਗਾ।
6.2.33
अनभ्रे च महाघोरस्तनितं श्रूयते भृशम् ।
वाहनानां च रुदतां निपतन्त्युश्रुबिन्दवः ॥ ६.२.३३ ॥
ਬਿਨਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਬਹੁਤ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।