મહાભારત · અધ્યાય 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.2.1
ततः पूर्वापरे सैन्ये समीक्ष्य भगवानृषिः ।
सर्ववेदविदां श्रेष्ठो व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ ६.२.१ ॥
ત્યારે સત્યવતીના પુત્ર, સર્વ વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન ઋષિ વ્યાસે બંને સેનાઓને જોઈને—
6.2.2
भविष्यति रणे घोरे भरतानां पितामहः ।
प्रत्यक्षदर्शी भगवान्भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ६.२.२ ॥
ઘોર યુદ્ધમાં ભરતવંશના પિતામહ હશે — પ્રત્યક્ષદર્શી, ભૂત-વર્તમાન-ભવિષ્ય જાણનારા ભગવાન એ જાણતા હતા.
6.2.3
वैचित्रवीर्यं राजानं रहस्स्थमिदमब्रवीत् ।
शोचन्तमार्तं ध्यायन्तं पुत्राणामनयं तदा ॥ ६.२.३ ॥
ત્યારે એકાંતમાં બેઠેલા, શોકથી પીડિત અને પુત્રોના અનર્થનું ચિંતન કરતા વિચિત્રવીર્યના પુત્ર રાજાને તેમણે આ કહ્યું.
6.2.4
राजन्परिकालास्ते पुत्राश्चान्ये च पार्थिवाः ।
ते हिंसन्तीव सङ्ग्रामे समासाद्येतरेतरम् ॥ ६.२.४ ॥
હે રાજા! તમારા પુત્રો અને બીજા રાજાઓ કાળના વશમાં આવી ગયા છે. યુદ્ધમાં એકબીજાનો સામનો કરીને તેઓ જાણે એકબીજાને મારી રહ્યા છે.
6.2.5
तेषु कालपरीतेषु विनश्यत्स्वेव भारत ।
कालपर्यायमाहाय मा स्म शोके मनः कृथा ॥ ६.२.५ ॥
હે ભરત! કાળથી ઘેરાયેલા તેઓ નાશ પામી રહ્યા છે ત્યારે, કાળના ક્રમને સમજીને મનને શોકમાં ન નાખો.
6.2.6
यदि चेच्छसि संग्रामं द्रुष्टुमेनं विशांपते ।
चक्षुर्ददानि ते पुत्र युद्धमेतन्निशामया ॥ ६.२.६ ॥
હે પ્રજાપતિ! જો તમે આ યુદ્ધ જોવા ઇચ્છો તો, હે પુત્ર, હું તમને દિવ્ય દૃષ્ટિ આપું છું; આ યુદ્ધ જુઓ.
6.2.7
न रोचये ज्ञातिवधं द्रष्टुं ब्रह्मर्षिसत्तम ।
युद्धमेतत्त्वशेषेण श्रृणुयां तव तेजसा ॥ ६.२.७ ॥
હે બ્રહ્મર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠ, જ્ઞાતિજનોનો વધ જોવાની મારી ઇચ્છા નથી. પરંતુ આપના તેજથી આ યુદ્ધ સંપૂર્ણ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
6.2.8
तस्मिन्ननिच्छति द्रष्टुं संग्रामं श्रोतुमिच्छति ।
वराणामीश्वरो व्यासः संजयाय वरं ददौ ॥ ६.२.८ ॥
યુદ્ધ જોવા ન ઇચ્છતા પણ સાંભળવા ઇચ્છતા તેમને, વરોના ઈશ્વર વ્યાસે સંજયને વર આપ્યો.
6.2.9
एष ते संजयो राजन्युद्धमेतद्वदिष्यति ।
एतस्य सर्वं संग्रामे न परोक्षं भविष्यति ॥ ६.२.९ ॥
હે રાજન્, તમારો આ સંજય આ યુદ્ધનું વર્ણન કરશે. યુદ્ધમાં જે બનશે તે બધું તેના માટે અપ્રત્યક્ષ નહીં રહે.
6.2.10
चक्षुषा संजयो राजन्दिव्येनैव समन्वितः ।
कथयिष्यति ते युद्धं सर्वज्ञश्च भविष्यति ॥ ६.२.१० ॥
હે રાજન્, સંજય દિવ્ય દૃષ્ટિથી યુક્ત થઈને તમને યુદ્ધનું વર્ણન કરશે અને સર્વજ્ઞ પણ થશે.
6.2.11
प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा दिवा वा यदि वा निशि ।
मनसा चिन्तितमपि सर्वं वेत्स्यति संजयः ॥ ६.२.११ ॥
પ્રગટ હોય કે અપ્રગટ, દિવસે હોય કે રાત્રે, મનમાં વિચારાયેલું પણ સંજય બધું જાણશે.
6.2.12
नैनं शस्त्राणि भेत्स्यन्ति नैनं बाधिष्यते श्रमः ।
गावल्गणिरयं जीवन्युद्धादस्माद्विमोक्ष्यते ॥ ६.२.१२ ॥
શસ્ત્રો તેને વીંધશે નહીં, થાક તેને પીડા નહીં આપે. ગવલ્ગણનો આ પુત્ર જીવતો રહીને આ યુદ્ધમાંથી મુક્ત થશે.
6.2.13
अहं तु कीर्तिमेतेषां करूणां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां च सर्वेषां प्रथयिष्यामि मा शुचः ॥ ६.२.१३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું આમની, કરુણામય પુરુષોની અને બધા પાંડવોની કીર્તિ ફેલાવીશ; શોક ન કર.
6.2.14
दिष्टमेतन्नरव्याघ्र नाभिशोचितुमर्हसि ।
न चैव शक्यं संयन्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.२.१४ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, આ વિધિનું વિધાન છે; તારે તેના માટે શોક ન કરવો જોઈએ. તેને રોકવું પણ શક્ય નથી. જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં જય છે.
6.2.15
एवमुक्त्वा स भगवान्कुरूणां प्रतितामहः ।
पुनरेव महाभागो धृतराष्ट्रमुवाच ह ॥ ६.२.१५ ॥
કુરુઓના પ્રપિતામહ તે ભગવાને આમ કહીને ફરી મહાભાગ્યશાળી ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું.
6.2.16
इह युद्धे महाराज भविष्यति महान्क्षयः ।
तथेह च निमित्तानि भयदान्युपलक्षये ॥ ६.२.१६ ॥
હે મહારાજ, આ યુદ્ધમાં મહાન વિનાશ થશે. અહીં હું ભયજનક શુકનો પણ જોઉં છું.
6.2.17
श्येना गृध्राश्च काकाश्च काङ्काश्च सहिता बकैः ।
संपतन्ति ध्वजाग्रेषु समवायांश्च कुर्वते ॥ ६.२.१७ ॥
બાજ, ગીધ, કાગડા અને કાંક પક્ષીઓ બગલાઓ સાથે મળીને ધ્વજાઓના અગ્રભાગ પર ઉતરીને ટોળાં બનાવે છે.
6.2.18
अभ्यग्रं च प्रपश्यन्ति युद्धमानन्दिनो द्विजाः ।
क्रव्यादा भक्षयिष्यन्ति मांसानि गजवाजिनां ॥ ६.२.१८ ॥
આનંદિત પક્ષીઓ યુદ્ધ નજીક આવેલું જુએ છે; માંસભક્ષી પક્ષીઓ હાથીઓ અને ઘોડાઓનું માંસ ખાશે.
6.2.19
कटाकटेति वाशन्तो भैरवा भयवेदिनः ।
कङ्काः क्रोशन्ति मध्याह्ने दक्षिणामभितो दिशं ॥ ६.२.१९ ॥
કટાકટેતિ વાશન્તો ભૈરવા ભયવેદિનઃ। કઙ્કાઃ ક્રોશન્તિ મધ્યાહ્ને દક્ષિણામભિતો દિશમ્॥
6.2.20
उभे पूर्वापरे सन्ध्ये नित्यं पश्यामि भारत ।
उदयास्तमने सूर्यं कबन्धैः परिवारितम् ॥ ६.२.२० ॥
ઉભે પૂર્વાપરે સન્ધ્યે નિત્યં પશ્યામિ ભારત। ઉદયાસ્તમને સૂર્યં કબન્ધૈઃ પરિવારિતમ્॥
6.2.21
श्वेतलोहितपर्यन्ताः कृष्णाग्रीवाः सविद्युतः ।
त्रिवर्णाः परिघाः सन्धौ भानुमावारयन्त्युत ॥ ६.२.२१ ॥
શ્વેતલોહિતપર્યન્તાઃ કૃષ્ણાગ્રીવાઃ સવિદ્યુતઃ। ત્રિવર્ણાઃ પરિઘાઃ સન્ધૌ ભાનુમાવારયન્ત્યુત॥
6.2.22
ज्वलितार्के …त्रं निर्विशेषदिनक्षपम् ।
चन्द्रोऽभूतग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले । ॥ ६.२.२२ ॥
જ્વલિતાર્કે …ત્રં નિર્વિશેષદિનક્ષપમ્। ચન્દ્રોઽભૂતગ્નિવર્ણશ્ચ પદ્મવર્ણે નભસ્તલે॥
6.2.23
आलक्षे प्रभया हीनां पौर्णमासीं च कीर्तिकीम् ।
चन्द्रोऽभूदग्निवर्णश्च पद्मवर्णे नभस्तले ॥ ६.२.२३ ॥
આલક્ષે પ્રભયા હીનાં પૌર્ણમાસીં ચ કીર્તિકીમ્। ચન્દ્રોઽભૂદગ્નિવર્ણશ્ચ પદ્મવર્ણે નભસ્તલે॥
6.2.24
स्वप्स्यन्ति निहता वीरा भूमिमावृत्य पार्थिवाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः ॥ ६.२.२४ ॥
સ્વપ્સ્યન્તિ નિહતા વીરા ભૂમિમાવૃત્ય પાર્થિવાઃ। રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ શૂરાઃ પરિઘબાહવઃ॥
6.2.25
अन्तरिक्षे वराहस्य पृषदंशकस्य चोभयोः ।
प्रणादं युध्यतो रात्रौ रौद्रं नित्यं प्रलक्षये ॥ ६.२.२५ ॥
આકાશમાં વરાહ અને પૃષદંશક, બંને યુદ્ધ કરતા હોય ત્યારે રાત્રે ભયંકર ગર્જના હું સદા જોઉં છું.
6.2.26
देवताप्रतिमाश्चैव कम्पन्ति च हसन्ति च ।
वमन्ति रुधिरं चास्यैः स्विद्यन्ति प्रपतन्ति च ॥ ६.२.२६ ॥
દેવપ્રતિમાઓ કંપે છે અને હસે છે, મુખમાંથી રક્ત ઓકે છે, પરસેવો વળે છે અને પડી જાય છે.
6.2.27
अनाहता दुन्दुभयः प्रणदन्ति विशांपते ।
अयुक्ताश्च प्रवर्तन्ते क्षत्रियाणां महारथाः ॥ ६.२.२७ ॥
હે પ્રજાપતિ, વગાડ્યા વિના દુંદુભિઓ ગાજે છે; ક્ષત્રિયોના મહારથીઓ ન જોડેલા રથો પર આગળ વધે છે.
6.2.28
कोकिलाः शतपत्राश्च चाषा भासाः शुकास्तथा ।
सारसाश्च मयूराश्च वाचो मुञ्चन्ति दारुणाः ॥ ६.२.२८ ॥
કોયલ, શતપત્ર, ચાષ, ભાસ, પોપટ, તેમજ સારસ અને મોર ભયંકર વાણી ઉચ્ચારે છે.
6.2.29
गृहीतशस्त्राः क्रोशन्ति चर्मिणो वाजिपृष्ठगाः ।
अरुणोदये प्रदृश्यन्ते शतशः शलभव्रजाः ॥ ६.२.२९ ॥
શસ્ત્રો ધારણ કરેલા, ઢાલ લીધેલા, ઘોડા પર સવાર થયેલા બૂમો પાડે છે; અરુણોદયે સેંકડો તીડના ટોળાં દેખાય છે.
6.2.30
उभे सन्ध्ये प्रकाशन्ते दिशो दाहसमन्विते ।
पर्जन्यः पांसुवर्षी च मांसवर्षी च भारत ॥ ६.२.३० ॥
બંને સંધ્યાઓ પ્રકાશે છે, દિશાઓ દાહથી ભરેલી છે; હે ભારત, મેઘ ધૂળ અને માંસનો વરસાદ વરસાવે છે.
6.2.31
या चैषा विश्रुता राजंस्त्रैलोक्ये साधुसंमता ।
अरुन्धती तयाप्येष वसिष्ठः पृष्ठतः कृतः ॥ ६.२.३१ ॥
હે રાજન, ત્રણેય લોકમાં વિખ્યાત અને સાધુઓ દ્વારા આદરણીય એવી આ અરુંધતી; તેની સાથે આ વસિષ્ઠ પણ પાછળ મૂકાયા છે.
6.2.32
रोहिणीं पीडयन्नेष स्थितो राजञ्शनैश्चरः ।
व्यावृत्तं लक्ष्म सोमस्य भविष्यति महद्भयम् ॥ ६.२.३२ ॥
હે રાજન, રોહિણીને પીડતો આ શનૈશ્ચર ઊભો છે; ચંદ્રનું પાછું વળેલું ચિહ્ન થશે, મોટો ભય આવશે.
6.2.33
अनभ्रे च महाघोरस्तनितं श्रूयते भृशम् ।
वाहनानां च रुदतां निपतन्त्युश्रुबिन्दवः ॥ ६.२.३३ ॥
વાદળ વિના પણ અતિ ભયંકર ગર્જના ખૂબ સંભળાય છે; રડતાં વાહનોમાંથી આંસુનાં બિંદુઓ પડે છે.