മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.27.1
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ ६.२७.१ ॥
ജനാർദ്ദനാ, നിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ബുദ്ധി കർമ്മത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമെങ്കിൽ, കേശവാ, ഈ ഘോരകർമ്മത്തിൽ എന്തിന് എന്നെ നിയോഗിക്കുന്നു?
6.27.2
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ ६.२७.२ ॥
നിന്റെ കലർന്ന വാക്കുകളാൽ എന്റെ ബുദ്ധി മോഹിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. അതിനാൽ നിശ്ചയിച്ച് ഒന്നു പറയൂ, അതിലൂടെ ഞാൻ ശ്രേയസ്സ് നേടട്ടെ.
6.27.3
लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोप्ता मयाऽनघ ।
ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ६.२७.३ ॥
നിഷ്പാപനേ, ഈ ലോകത്തിൽ രണ്ടുവിധം നിഷ്ഠകൾ മുൻപ് ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: സാംഖ്യർക്ക് ജ്ഞാനയോഗത്താലും യോഗികൾക്ക് കർമ്മയോഗത്താലും.
6.27.4
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्रुते ।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ६.२७.४ ॥
കർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിക്കാതിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ നൈഷ്കർമ്മ്യം നേടുന്നില്ല; സംന്യാസത്താൽ മാത്രം സിദ്ധിയും നേടുന്നില്ല.
6.27.5
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ६.२७.५ ॥
സത്യത്തിൽ ആരും ഒരു നിമിഷം പോലും കർമ്മം ചെയ്യാതെ നിൽക്കുന്നില്ല; പ്രകൃതിജങ്ങളായ ഗുണങ്ങളാൽ എല്ലാവരും നിർബന്ധിതമായി കർമ്മം ചെയ്യിക്കപ്പെടുന്നു.
6.27.6
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचाराः स उच्यते ॥ ६.२७.६ ॥
കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കി, മനസ്സാൽ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ ഓർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മോഹിതാത്മാവ് മിഥ്യാചാരി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
6.27.7
यस्त्विन्द्रियाणि पनसा नियम्यारमभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ ६.२७.७ ॥
എന്നാൽ അർജുനാ, മനസ്സുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, കർമേന്ദ്രിയങ്ങളാൽ അനാസക്തനായി കർമയോഗം ആരംഭിക്കുന്നവൻ ശ്രേഷ്ഠനാകുന്നു.
6.27.8
नियतं कुरु कर्म त्वं ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रतिद्ध्येदकर्मणः ॥ ६.२७.८ ॥
നീ നിയതമായ കർമം ചെയ്യുക; കർമരഹിതമായിരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ കർമം ചെയ്യുന്നതാണ് ഉത്തമം. കർമമില്ലാതെ നിന്റെ ശരീരയാത്രപോലും സാധിക്കില്ല.
6.27.9
यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥ ६.२७.९ ॥
യജ്ഞത്തിനായുള്ള കർമമല്ലാത്ത മറ്റു കർമങ്ങളാൽ ഈ ലോകം ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ കൗന്തേയാ, സംഗമില്ലാതെ അതിനുവേണ്ടി തന്നെ കർമം നന്നായി ചെയ്യുക.
6.27.10
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ ६.२७.१० ॥
പണ്ട് യജ്ഞത്തോടൊപ്പം പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ച പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: ഇതിനാൽ നിങ്ങൾ വർധിക്കുക; ഇത് നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടകാമങ്ങൾ ചുരത്തുന്ന കാമധേനുവാകട്ടെ.
6.27.11
देवान्भावयताऽनेन ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ६.२७.११ ॥
ഇതിനാൽ ദേവന്മാരെ പരിപോഷിപ്പിക്കുക; ആ ദേവന്മാർ നിങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കട്ടെ; അന്യോന്യം പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ പരമമായ ശ്രേയസ്സ് നേടും.
6.27.12
इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ ६.२७.१२ ॥
യജ്ഞത്താൽ പോഷിതരായ ദേവന്മാർ നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ നൽകും; അവർ നൽകിയതിനെ അവർക്ക് സമർപ്പിക്കാതെ അനുഭവിക്കുന്നവൻ കള്ളൻ തന്നെ.
6.27.13
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ ६.२७.१३ ॥
യജ്ഞശേഷം ഭക്ഷിക്കുന്ന സജ്ജനങ്ങൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തരാകുന്നു; സ്വന്തത്തിനായി പാചകം ചെയ്യുന്ന പാപികൾ പാപം തന്നെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
6.27.14
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसंभवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ ६.२७.१४ ॥
അന്നത്തിൽ നിന്ന് ജീവികൾ ഉണ്ടാകുന്നു; മഴയിൽ നിന്ന് അന്നം ഉണ്ടാകുന്നു; യജ്ഞത്തിൽ നിന്ന് മഴ ഉണ്ടാകുന്നു; യജ്ഞം കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
6.27.15
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माऽक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ ६.२७.१५ ॥
കർമ്മം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് അറിയുക; ബ്രഹ്മം അക്ഷരത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതെന്നും അറിയുക. അതിനാൽ സർവ്വവ്യാപിയായ ബ്രഹ്മം എന്നും യജ്ഞത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.
6.27.16
एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ ६.२७.१६ ॥
ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കപ്പെട്ട ചക്രത്തെ ഇവിടെ ആരാണ് അനുസരിക്കാത്തത്, അവൻ പാപജീവിതം നയിക്കുന്നവനും ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിൽ രമിക്കുന്നവനുമാണ്; പാർത്ഥാ, അവൻ വ്യർത്ഥമായി ജീവിക്കുന്നു.
6.27.17
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च संतुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ ६.२७.१७ ॥
എന്നാൽ ആത്മാവിൽ തന്നെ രമിക്കുകയും ആത്മാവിനാൽ തൃപ്തനാകുകയും ആത്മാവിൽ തന്നെ സന്തുഷ്ടനാകുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് ചെയ്യേണ്ട കർമ്മമില്ല.
6.27.18
नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ ६.२७.१८ ॥
അവന് ഇവിടെ ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഒരു പ്രയോജനവുമില്ല; ചെയ്യാത്തതുകൊണ്ടും പ്രയോജനമില്ല. സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും അവന് ഏതെങ്കിലും പ്രയോജനത്തെ ആശ്രയിക്കേണ്ടതുമില്ല.
6.27.19
तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पुरूषः ॥ ६.२७.१९ ॥
അതിനാൽ നിരന്തരം ആസക്തിയില്ലാതെ കർത്തവ്യമായ കർമ്മം നന്നായി ചെയ്യുക. ആസക്തിയില്ലാതെ കർമ്മം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
6.27.20
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ ६.२७.२० ॥
ജനകൻ മുതലായവർ കർമ്മത്താൽ തന്നെ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. ലോകസംഗ്രഹം കണ്ടും നീ കർമ്മം ചെയ്യണം.
6.27.21
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ६.२७.२१ ॥
ശ്രേഷ്ഠൻ ഏതേത് ആചരിക്കുന്നുവോ, മറ്റുള്ളവരും അതുതന്നെ ചെയ്യുന്നു. അവൻ ഏതിനെ പ്രമാണമാക്കുന്നുവോ, ലോകം അതിനെ അനുസരിക്കുന്നു.
6.27.22
न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ ६.२७.२२ ॥
പാർത്ഥാ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ട കർത്തവ്യം ഒന്നുമില്ല. നേടാത്തതായി നേടേണ്ടതും ഒന്നുമില്ല. എങ്കിലും ഞാൻ കർമ്മത്തിൽ വ്യാപൃതനാകുന്നു.
6.27.23
यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ६.२७.२३ ॥
ഞാൻ ഒരിക്കലും അലസതയില്ലാതെ കർമ്മത്തിൽ വ്യാപൃതനാകാതിരുന്നാൽ, പാർത്ഥാ, മനുഷ്യർ എല്ലാ വിധത്തിലും എന്റെ മാർഗ്ഗത്തെത്തന്നെ പിന്തുടരും.
6.27.24
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
संकरस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ ६.२७.२४ ॥
ഞാൻ കർമ്മം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ ഈ ലോകങ്ങൾ നശിച്ചുപോകും. അപ്പോൾ ഞാൻ വർണ്ണസങ്കരത്തിന് കാരണക്കാരനാകും; ഈ പ്രജകളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനുമാകും.
6.27.25
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथाऽसक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ ६.२७.२५ ॥
ഭാരതാ, അജ്ഞാനികൾ ആസക്തിയോടെ കർമ്മം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, വിദ്വാൻ ലോകസംഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് അനാസക്തനായി കർമ്മം ചെയ്യണം.
6.27.26
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ ६.२७.२६ ॥
യുക്തനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിദ്വാൻ കർമ്മാസക്തരായ അജ്ഞാനികളുടെ ബുദ്ധിയിൽ ഭേദമുണ്ടാക്കരുത്; എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും നന്നായി ചെയ്ത് അവരെയും അതിൽ ഏർപ്പെടുത്തണം.
6.27.27
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥ ६.२७.२७ ॥
പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളാൽ സകല കർമ്മങ്ങളും എല്ലാവിധത്തിലും ചെയ്യപ്പെടുന്നു; അഹങ്കാരത്താൽ മോഹിതമായ ആത്മാവ് "ഞാനാണ് കർത്താവ്" എന്ന് കരുതുന്നു.
6.27.28
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सञ्जते ॥ ६.२७.२८ ॥
എന്നാൽ മഹാബാഹോ, ഗുണ-കർമ്മ വിഭാഗത്തെ അറിയുന്ന തത്ത്വജ്ഞാനി, ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ വർത്തിക്കുന്നു എന്നറിഞ്ഞ് ആസക്തനാകുന്നില്ല.
6.27.29
प्रकृतेर्गुणसंमूढाः सञ्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ ६.२७.२९ ॥
പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളാൽ മോഹിതരായവർ ഗുണകർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തരാകുന്നു; സമ്പൂർണ്ണജ്ഞാനി, സമഗ്രത അറിയാത്ത ആ മന്ദബുദ്ധികളെ ഇളക്കരുത്.
6.27.30
मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ६.२७.३० ॥
സകല കർമ്മങ്ങളും എനിക്ക് സമർപ്പിച്ച്, അധ്യാത്മചിത്തത്തോടെ, ഫലാശയമില്ലാതെ, മമതയില്ലാതെ, സന്താപം വിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്യുക.
6.27.31
ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ६.२७.३१ ॥
ആരെല്ലാം എന്റെ ഈ മതം എപ്പോഴും അനുഷ്ഠിക്കുന്നുവോ, ശ്രദ്ധയുള്ളവരും അസൂയയില്ലാത്തവരുമായ ആ മനുഷ്യരും കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു.
6.27.32
ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ६.२७.३२ ॥
ആരെങ്കിലും ഇതിനെ നിന്ദിച്ച് എന്റെ മതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നില്ലയോ, അവരെ സർവ്വജ്ഞാനത്തിൽ മോഹിതരും നശിച്ചവരും ബുദ്ധിയില്ലാത്തവരുമെന്ന് അറിയുക.
6.27.33
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ६.२७.३३ ॥
ജ്ഞാനിയും തന്റെ സ്വഭാവത്തിന് അനുസൃതമായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; എല്ലാ ജീവികളും അവയുടെ പ്രകൃതിയിലേക്ക് തന്നെ പോകുന്നു; അപ്പോൾ നിഗ്രഹം എന്ത് ചെയ്യും?
6.27.34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ६.२७.३४ ॥
ഓരോ ഇന്ദ്രിയത്തിനും അതിന്റെ വിഷയത്തിൽ രാഗദ്വേഷങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവ രണ്ടിന്റെയും വശത്തിൽ ഒരാൾ വീഴരുത്, കാരണം അവ തന്നെയാണ് അവന്റെ ശത്രുക്കൾ.
6.27.35
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ६.२७.३५ ॥
സ്വധർമ്മം കുറവുള്ളതെങ്കിലും, പരധർമ്മം നന്നായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്; സ്വധർമ്മത്തിൽ മരണവും ശ്രേഷ്ഠം; പരധർമ്മം ഭയം നൽകുന്നത്.
6.27.36
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ६.२७.३६ ॥
അപ്പോൾ, വാർഷ്ണേയാ, ഇച്ഛയില്ലാതിരുന്നിട്ടും ബലാൽക്കാരമായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ ഈ മനുഷ്യൻ എന്തിനാൽ പ്രേരിതനായി പാപം ചെയ്യുന്നു?
6.27.37
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ६.२७.३७ ॥
ഇതു കാമം, ഇതു ക്രോധം; രജോഗുണത്തിൽ നിന്നുണ്ടായത്. ഇതു മഹാഭോജനൻ, മഹാപാപി; ഇതിനെ ഇവിടെ ശത്രുവായി അറിയുക.
6.27.38
धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च ।
यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ६.२७.३८ ॥
പുകകൊണ്ട് തീ മൂടുന്നതുപോലെയും, മാലിന്യം കൊണ്ട് കണ്ണാടി മൂടുന്നതുപോലെയും, ചർമ്മം കൊണ്ട് ഗർഭം മൂടുന്നതുപോലെയും, അതിനാൽ ഇത് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
6.27.39
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ ६.२७.३९ ॥
കൗന്തേയാ! ജ്ഞാനിയുടെ ജ്ഞാനം ഈ നിത്യശത്രുവാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് കാമരൂപവും നിറയ്ക്കാനാവാത്ത അഗ്നിയുമാണ്.
6.27.40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्त्य देहिनम् ॥ ६.२७.४० ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും ഇതിന്റെ അധിഷ്ഠാനമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇവ വഴി ഇത് ജ്ഞാനത്തെ മറച്ച് ദേഹിയെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു.
6.27.41
तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ६.२७.४१ ॥
അതിനാൽ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ജ്ഞാനവിജ്ഞാനങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപിയെ നിശ്ചയമായും വധിക്കുക.
6.27.42
इन्द्रियामि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ६.२७.४२ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ മനസ്സ് ശ്രേഷ്ഠം; മനസ്സിനെക്കാൾ ബുദ്ധി ശ്രേഷ്ഠം; ബുദ്ധിക്കും അപ്പുറമുള്ളവനാണ് അവൻ.
6.27.43
एवं बुद्धेः परं बुद्धाः संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ६.२७.४३ ॥
ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിക്കും അപ്പുറമുള്ളതറിഞ്ഞ്, സ്വയം തന്നെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഉറപ്പിച്ച്, മഹാബാഹുവേ, കാമരൂപവും ജയിക്കാൻ പ്രയാസവുമായ ശത്രുവിനെ വധിക്കൂ.