Mahābhārata · Adhyāya 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.3.1
खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताः ।
अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वनद्रुमाः ॥ ६.३.१ ॥
Los burros nacen entre las vacas, los hijos se deleitan con sus madres, y los árboles del bosque muestran flores y frutos fuera de tiempo.
6.3.2
गर्भिण्योऽजातपुत्राश्च जनयन्ति विभीषणान् ।
क्रव्यादाः पक्षिभिश्चापि सहा श्नन्ति परस्परम् ॥ ६.३.२ ॥
Las mujeres embarazadas que aún no han dado a luz un hijo engendran seres espantosos; los devoradores de carne, junto con las aves, se devoran unos a otros.
6.3.3
त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाः ।
द्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवोऽशिवाः ॥ ६.३.३ ॥
Bestias funestas de tres cuernos, cuatro ojos, cinco patas, dos miembros, dos cabezas, dos colas y colmillos.
6.3.4
जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तोऽशिवा गिरः ।
त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः ॥ ६.३.४ ॥
Nacen con las bocas abiertas, profiriendo voces funestas: de tres patas, con cresta, semejantes a Tārkṣya, de cuatro colmillos y con cuernos.
6.3.5
तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियो वै ब्रह्मवादिनाम् ।
वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्ति पुरे तव ॥ ६.३.५ ॥
Igualmente se ven otras mujeres de los que hablan del Brahman que, en tu ciudad, dan a luz a los Vainateyas y a los pavos reales.
6.3.6
गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते ।
कुक्कुरान्करभाश्चैव शुकाश्चाशुवादिनः ॥ ६.३.६ ॥
Oh señor de la tierra, una yegua da a luz un becerro, una perra un chacal; nacen perros, camellos y loros de habla rápida.
6.3.7
स्त्रियः काश्चित्प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाः ।
जातमात्राश्च नृत्यन्ति गायन्त च हसन्ति च ॥ ६.३.७ ॥
Algunas mujeres darán a luz cuatro o cinco hijas, y en cuanto nacen bailarán, cantarán y reirán.
6.3.8
पृथग्जनस्य सर्वस्य क्षुद्रकाः प्रहसन्ति च ।
नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्भयम् ॥ ६.३.८ ॥
Entre toda la gente común, los viles reirán y bailarán, cantando por todas partes y anunciando un gran temor.
6.3.9
प्रतिमाश्चालिखन्त्येताः सशस्त्राः कालचोदिताः ।
अन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयः ॥ ६.३.९ ॥
Impulsados por el tiempo, incluso dibujarán imágenes armadas; niños con palos en la mano se lanzarán unos contra otros.
6.3.10
अन्योन्यमभिमृद्गन्ति नगराणि युयुत्सवः ।
पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च ॥ ६.३.१० ॥
Ansiosos de guerra, pisotearán las ciudades unos de otros; en los árboles nacerán lotos, nenúfares y lirios nocturnos.
6.3.11
विष्व्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो नाप्युपशाम्यति ।
अभीक्ष्णं कम्पते भूमिरर्कं राहुरुपैति च ॥ ६.३.११ ॥
Vientos furiosos soplarán en todas direcciones y el polvo no se asentará; la tierra temblará una y otra vez, y Rāhu se acercará al sol.
6.3.12
श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ।
अभावं हि विशेषेण कुरूणां तत्र पश्यति ॥ ६.३.१२ ॥
El planeta blanco también se encuentra tras haber sobrepasado a Citrā, y allí contempla especialmente la ruina de los Kurus.
6.3.13
धूमकेतुर्महाघोरः पुष्यं चाक्रम्य तिष्ठति ।
सेनयोरशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः ॥ ६.३.१३ ॥
El cometa Dhūmaketu, sumamente terrible, se alza tras invadir Puṣya. Ese gran planeta traerá un desenlace funesto y terrible para ambos ejércitos.
6.3.14
मघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ।
भगं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते ॥ ६.३.१४ ॥
Marte, retrógrado, está en Maghā, y Júpiter en Śravaṇa. Tras invadir la constelación Bhaga, es afligido por el hijo del Sol.
6.3.15
शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विरोचते ।
उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः समुदीक्षते ॥ ६.३.१५ ॥
Venus, tras ascender a la Proṣṭhapadā anterior, resplandece; y tras girar en torno a la posterior, se la contempla junto a ella.
6.3.16
श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूम इव पावकः ।
ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठामाक्रम्य तिष्ठति ॥ ६.३.१६ ॥
Ese planeta oscuro y ardiente es como un fuego humeante. Tras invadir Jyeṣṭhā, la brillante constelación de Indra, permanece allí.
6.3.17
ध्रुवं प्रज्वलितो घोरमपसव्यं प्रवर्तते ।
रोहिणीं पीडयत्येवमुभौ च शशिभास्करो ।
चित्रास्वात्यन्तरे चैव विष्ठितः परुषग्रहः ॥ ६.३.१७ ॥
Sin duda, ese planeta ardiente y terrible avanza en la dirección aciaga, hacia la izquierda. Así aflige a Rohiṇī, y también a la luna y al sol; ese planeta cruel se encuentra entre Citrā y Svāti.
6.3.18
वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणं पावकप्रभः ।
ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥ ६.३.१८ ॥
Describiendo una trayectoria torcida y de vaivén, ese planeta de brillo de fuego, de miembros rojos, permanece firme, envolviendo Śravaṇa y el signo de Brahmā.
6.3.19
सर्वसस्यपरिच्छन्ना पृथिवी सस्यमालिनी ।
पञ्चशीर्षा यवाश्चापि शतशीर्षाश्च शालयः ॥ ६.३.१९ ॥
La tierra, cubierta de toda clase de cosechas y adornada de grano; la cebada de cinco espigas y el arroz de cien espigas.
6.3.20
प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत् ।
ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत ॥ ६.३.२० ॥
Las vacas, principales del mundo entero, de las que depende este universo, manan leche con sus becerros, y también gotean sangre.
6.3.21
निश्चेरुरर्चिषश्चापात्खङ्गाश्च ज्वलिता भृशम् ।
व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम् ॥ ६.३.२१ ॥
De lo alto surgieron llamas y las espadas ardieron intensamente; las armas se ven claramente, pues la batalla se ha acercado.
6.3.22
अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणामुदकस्य च ।
कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महाक्षयः ॥ ६.३.२२ ॥
Como el brillo color de fuego de las armas, del agua, de las armaduras y de los estandartes, habrá una gran destrucción.
6.3.23
पृथिवी शोणितावर्ता ध्वजोडुपसमाकुला ।
कुरूणां वैशसे राजन्पाण्डवैः सह भारत ॥ ६.३.२३ ॥
Oh rey, oh descendiente de Bharata, en la matanza de los Kurus junto con los Pāṇḍavas, la tierra girará con remolinos de sangre, abarrotada de estandartes y estrellas.
6.3.24
दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाः ।
अत्याहितं दर्शयन्तः क्षत्रियाणां महद्भयम् ॥ ६.३.२४ ॥
En las direcciones, con bocas ardientes, los ciervos y las aves claman, mostrando una gran calamidad y un gran temor para los guerreros.
6.3.25
एकपक्षाक्षिचरणाः शकुन्ताः खेचरा निशि ।
रौद्रं वदन्ति संरब्धाः शोणितं छर्दयन्ति च ॥ ६.३.२५ ॥
Aves con un ala, un ojo y una pata vagan por el cielo de noche; encolerizadas, profieren cosas terribles y vomitan sangre.
6.3.26
ग्रहौ ताम्रारुणनिभौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौ ।
सप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम् ॥ ६.३.२६ ॥
Dos planetas, de color cobrizo y rojizo, se mantienen como si ardieran, cubriendo por completo el resplandor de los nobles siete sabios.
6.3.27
संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ ।
विशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ ॥ ६.३.२७ ॥
Los dos planetas que permanecen un año, Júpiter y Saturno, ardientes, se hallan cerca de las constelaciones de Viśākhā.
6.3.28
चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ।
अपर्वमि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छतः ॥ ६.३.२८ ॥
La luna y el sol fueron ambos atrapados por un eclipse el mismo día, en el decimotercer día lunar; el eclipse llegó fuera de temporada, como si desearan la destrucción del pueblo.
6.3.29
अशोभिता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततः ।
उत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम् ॥ ६.३.२९ ॥
Todas las direcciones quedan opacadas por todas partes por lluvias de polvo; nubes terribles de presagio llueven sangre por la noche.
6.3.30
कृत्तिकां पीडयंस्तीक्ष्णैर्नक्षत्रं पृथिवीपते ।
अभीक्ष्णवाता वायन्ते धूमकेतुमवस्थिताः ॥ ६.३.३० ॥
Oh señor de la tierra, planetas feroces afligen la constelación de Kṛttikā; soplan vientos incesantes y un cometa permanece fijo.
6.3.31
विषमं जनयन्त्येत आक्रन्दजननं महत् ।
त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशांपते ।
बुधः संपततेऽभीक्ष्णं जनयन्प्राणिनां भयम् ॥ ६.३.३१ ॥
Estos producen de forma desigual un gran lamento. Oh señor de los hombres, en las tres mansiones lunares precedentes y en todas las mansiones lunares, Budha (Mercurio) se mueve constantemente, produciendo temor en los seres vivos.
6.3.32
चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम् ।
इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम् ।
चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ॥ ६.३.३२ ॥
Conozco el decimocuarto y el decimoquinto día lunar, y el decimosexto que ocurrió antes; pero este día de luna nueva y el decimotercero no los reconozco. En un solo día, el decimotercero, la Luna y el Sol fueron ambos atrapados por un eclipse.
6.3.33
अपर्वणि ग्रहेणैतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः ।
मांसवर्षं पुनस्तीव्रमासीत्कृष्णचतुर्दशीम् ।
शोणितैर्वक्रसंपूर्णा अतृप्तास्तत्र राक्षसाः ॥ ६.३.३३ ॥
Por un eclipse fuera de tiempo, estos dos destruirán a las criaturas. En el decimocuarto día de la quincena oscura hubo de nuevo una feroz lluvia de carne; en las aguas torcidas llenas de sangre, los demonios allí no quedaron satisfechos.
6.3.34
प्रतिस्रोतोवहा नद्यः सरितः शोणितोदकाः ।
फेनायमानाः कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव ॥ ६.३.३४ ॥
Los ríos fluían contra la corriente; los arroyos tenían sangre por agua; los pozos, espumando, saltaban como toros.
6.3.35
पतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शक्राशनिसमप्रभाः ।
अद्य चैव निशां व्युष्टामनयं समवाप्स्यथ ॥ ६.३.३५ ॥
Caen meteoros con estruendos, brillantes como el rayo de Indra. Hoy mismo, cuando la noche haya amanecido, encontraréis la desgracia.
6.3.36
विनिःसृत्य महोल्काभिस्तिमिरं सर्वतो दिशम् ।
अन्योन्यमुपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिः ।
भूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ६.३.३६ ॥
Surgiendo con grandes bolas de fuego, la oscuridad se extendió por todas las direcciones; y allí los grandes sabios, acercándose unos a otros, dijeron: la tierra beberá la sangre de miles de reyes.
6.3.37
कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो विभो ।
सहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च ॥ ६.३.३७ ॥
¡Oh poderoso!, los picos del Kailāsa y del Mandara, y también del Himālaya, caen por miles con un gran estruendo.
6.3.38
महाभूता भूमिकम्पे चत्वारः सागराः पृथक् ।
वेलामुद्वर्तयन्तीव क्षोभयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.३.३८ ॥
En el terremoto, los cuatro grandes océanos, cada uno aparte, como si volcaran sus orillas, agitan la tierra.
6.3.39
वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणः ।
आभग्राः सुमहावातैरशनीभिः समाहताः ॥ ६.३.३९ ॥
Arrancando árboles, soplan vientos feroces, arrastrando grava; golpeados por grandes vientos y rayos, quedan rotos.
6.3.40
वृक्षाः पतन्ति चैत्याश्च ग्रामेषु नगरेषु च ।
नीललोहितपीतश्च भवत्यग्निर्हुतो द्विजैः ॥ ६.३.४० ॥
Caen árboles y santuarios en aldeas y ciudades; y el fuego ofrecido por los dvija se vuelve azul, rojo y amarillo.
6.3.41
वामार्चिर्दुष्टगन्धश्च मुञ्चन्वै दारुणं स्वनम् ।
स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते ॥ ६.३.४१ ॥
Con llama hacia la izquierda y olor fétido, emitiendo un sonido terrible; y el tacto, el olfato y el gusto, oh señor de la tierra, se han invertido.
6.3.42
धूमं ध्वजाः प्रमुञ्चन्ति कम्पमाना मुहुर्मुहुः ।
मुञ्चन्त्यङ्गारवर्षं च भेर्यश्च पटहास्तथा ॥ ६.३.४२ ॥
Los estandartes temblorosos emiten humo una y otra vez, y derraman una lluvia de brasas; así también las bherís y los paṭahas.
6.3.43
शिखराणां समृद्धानामुपरिष्टात्समन्ततः ।
वायसाश्च रुवन्त्युग्रं वामं मण्डलमाश्रिताः ॥ ६.३.४३ ॥
Sobre los picos prósperos, por todas partes, cuervos formando un círculo hacia la izquierda graznan con furia.
6.3.44
पक्वापक्वेऽतिसुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च ।
निलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम् ॥ ६.३.४४ ॥
Sobre frutos maduros y verdes, las aves graznan repetidamente con gran intensidad, y se ocultan en las puntas de los estandartes, para la destrucción de los reyes de la tierra.
6.3.45
ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च व्याला वेपथुसंयुताः ।
दीनास्तुरंगमाः सर्वे वारणाः सलिलाश्रयाः ॥ ६.३.४५ ॥
Abstraídas y dispersándose, temblando, las fieras; los caballos afligidos y todos los elefantes buscan refugio en el agua.
6.3.46
एवंविधं दुर्निमित्तं क्षयाय पृथीवीक्षिताम् ।
भौमं दिव्यं चान्तरिक्षं त्रिविधं जायतेऽनिशम् ॥ ६.३.४६ ॥
Tales presagios funestos anuncian la destrucción de los reyes de la tierra; presagios de tres clases —terrestres, celestes y atmosféricos— surgen sin cesar.
6.3.47
एतच्छ्रुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम् ।
यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत ॥ ६.३.४७ ॥
Habiendo escuchado esto, decidid ahora lo que convenga al momento, para que este mundo no caiga en la destrucción, oh Bhārata.
6.3.48
पितुर्वचो निशम्यैतद्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षयः ॥ ६.३.४८ ॥
Habiendo oído las palabras de su padre, Dhṛtarāṣṭra dijo esto: creo que esto fue destinado desde antiguo; habrá destrucción de hombres.
6.3.49
राजानः क्षत्रधर्मेण यदि वध्यन्ति संयुगे ।
वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम् ॥ ६.३.४९ ॥
Si los reyes son muertos en batalla según el deber del guerrero, habiendo alcanzado el mundo de los héroes, obtendrán solamente felicidad.
6.3.50
इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत्सुखम् ।
प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ ६.३.५० ॥
Aquí la fama, y en el otro mundo una gran felicidad por largo tiempo, obtendrán los tigres entre los hombres que entreguen sus alientos en la gran batalla.
6.3.51
एवं मुनिस्तथेत्सुक्त्वा कवीन्द्रो राजसत्तम ।
धृतराष्ट्रेण पुत्रेण ध्यानमन्वगमत्परम् ॥ ६.३.५१ ॥
Así, el sabio, príncipe de los poetas, habiendo dicho 'así sea', oh mejor de los reyes, se entregó a la suprema meditación junto al hijo de Dhṛtarāṣṭra.
6.3.52
स मुहूर्तं तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षयते जगत् ॥ ६.३.५२ ॥
Tras meditar así por un momento, volvió a decir estas palabras: Oh señor de reyes, sin duda el Tiempo está destruyendo el mundo.
6.3.53
सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम् ।
ज्ञातीनां वै कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा ॥ ६.३.५३ ॥
Vuelve a crear los mundos, pero nada aquí es eterno; así también con los parientes de los Kurus, sus allegados y amigos.
6.3.54
धर्म्यं दर्शय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणे ।
क्षुद्रं जातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम् ॥ ६.३.५४ ॥
Muestra el camino del dharma, pues tú eres capaz de impedirlo. Se dice que matar a los parientes es vil; no hagas lo que me desagrada.
6.3.55
कालोऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशांपते ।
न वधः पूज्यते वेदे हितं नैव कथंचन ॥ ६.३.५५ ॥
Oh señor de los pueblos, este tiempo ha nacido en forma de tu hijo. En el Veda no se alaba la matanza, y de ninguna manera es beneficiosa.
6.3.56
हन्यात्स एनं यो हन्यात्कुलधर्मं स्विकां तनुम् ।
कालेनोत्पथगन्तसि शक्ये सति यथाऽऽपदि ॥ ६.३.५६ ॥
Quien mata el deber de su linaje, que es su propio cuerpo, en verdad se mata a sí mismo. Por el poder del tiempo te has desviado, aunque eres capaz, como alguien en desgracia.
6.3.57
कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम् ।
अनर्थो राज्यरूपेण तव जातो विशांपते ॥ ६.३.५७ ॥
Para la destrucción de este linaje, y asimismo de los reyes, una calamidad ha nacido en forma de tu realeza, oh señor de los pueblos.
6.3.58
लुप्तधर्मा परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान् ।
किं ते राज्येन दुर्धर्षयेन प्राप्तोऽसि किल्विषम् ॥ ६.३.५८ ॥
Has perdido tu dharma por influencia de otro. Muestra el dharma a tus hijos. ¿De qué te sirve este reino invencible, si solo has obtenido pecado?
6.3.59
यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गमाप्स्यसि ।
लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः ॥ ६.३.५९ ॥
Protegiendo la fama, el dharma y la gloria, alcanzarás el cielo. Que los Pāṇḍavas obtengan el reino, y que los Kauravas alcancen la paz.
6.3.60
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
प्रशस्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यं चैवाब्रवीत्पुनः ॥ ६.३.६० ॥
Cuando el señor de los brahmanes habló así, Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, alabó sus palabras y, conocedor de la palabra, volvió a decir estas palabras.
6.3.61
यथा भवान्वेत्ति तथैव वेत्ता ।
भावाभावौ विदितौ मे यथार्थौ ।
स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको ।
मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि ॥ ६.३.६१ ॥
Como tú lo sabes, así también lo sé yo. Ser y no ser me son conocidos tal como son. Querido, el mundo se extravía por su propio interés; sabe que yo también soy del mundo.
6.3.62
प्रसादये त्वामतुलप्रभावं ।
त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरः ।
न चापि ते वशगा मे सुताश्च ।
न चाधर्मं कर्तुमर्हा हि मे मतिः ॥ ६.३.६२ ॥
Oh tú de poder incomparable, te suplico. Tú eres nuestro refugio y el sabio que muestra el camino. Mis hijos no están bajo tu control, y mi mente no es apta para hacer lo injusto.
6.3.63
त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिः ।
कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चापि पितामहः ॥ ६.३.६३ ॥
Tú eres el dharma y la pureza, la gloria, la fama, la firmeza y la memoria. Eres también el abuelo honrado por los Kurus y los Pāṇḍavas.
6.3.64
वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्तते ।
अभिधत्स्व यथाकामं छेत्ताऽस्मि तव संशयम् ॥ ६.३.६४ ॥
Hijo de Vicitravīrya, oh rey, di libremente lo que tienes en la mente. Disiparé tu duda.
6.3.65
यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम् ।
तानि सर्वाणि भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ६.३.६५ ॥
Oh bienaventurado, deseo oír con verdad todos los signos que se dan en la batalla de quienes han de vencer.
6.3.66
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः ।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६६ ॥
El fuego arde con una luz clara, sus rayos se elevan, su llama se curva hacia la derecha y no hay humo; se difunde la fragancia sagrada de las ofrendas. A esto llaman la forma de la victoria que está por venir.
6.3.67
गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्र।
विशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च ।
जयस्येतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६७ ॥
Donde resuenan caracolas y tambores con profundos ecos y gran estruendo, y el sol y la luna brillan con rayos puros: esto llaman la forma de la victoria que está por venir.
6.3.68
इष्टा वाचः प्रसृता वायसानां ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राज-
न्ये चाग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ ६.३.६८ ॥
Se difunden los gritos propicios de los cuervos. De quienes han partido y de quienes van a partir, unos los apremian por detrás y otros los detienen por delante, oh rey.
6.3.69
कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः ।
शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्र।
प्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति सङ्ख्ये ।
ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्राः ॥ ६.३.६९ ॥
Donde aves de canto propicio —cisnes reales, loros, grullas y aves de cien alas— giran hacia la derecha en la batalla, allí, dicen los brahmanes, la victoria es segura.
6.3.70
अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुखप्रणादैर्हेषितैर्वा हयानाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून् ॥ ६.३.७० ॥
Aquellos cuyo ejército resplandece con ornamentos, armaduras, estandartes y el grato relincho de los caballos, difícil de mirar, esos vencen a sus enemigos.
6.3.71
हृष्टा वाचस्तथा सत्वं योधानां यत्र भारत ।
न म्लायन्ति स्रजश्चैव ते तरन्ति रणोदधिम् ॥ ६.३.७१ ॥
Oh Bhārata, donde las palabras y el valor de los guerreros son alegres y sus guirnaldas no se marchitan, ellos cruzan el océano de la batalla.
6.3.72
प्रयाणे वायसो वामे दक्षिणे प्रविविक्षताम् ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ॥ ६.३.७२ ॥
Al partir, si un cuervo está a la izquierda o a la derecha, lleva a cabo el propósito de quienes entran desde atrás y lo impide desde delante.
6.3.73
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविकृताः शुभाः ।
सदा हर्षश्च योधानां जयतामिह लक्षणम् ॥ ६.३.७३ ॥
Sonidos, formas, sabores, tactos y olores permanecen no distorsionados y auspiciosos, y la alegría siempre está presente entre los guerreros: esta es la señal de quienes aquí vencen.
6.3.74
अनुगा वायवो वान्ति तथाऽभ्राणि वयांसि च ।
अनुप्लवन्ति मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च ॥ ६.३.७४ ॥
Soplan vientos favorables, y también nubes y aves; las nubes de lluvia flotan detrás, y también los arcoíris.
6.3.75
एतानि जयमानानां लक्षणानि विशांपते ।
भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप ॥ ६.३.७५ ॥
Estas son las señales de quienes vencen, oh señor de los pueblos; para quienes están por morir son opuestas, oh señor de los hombres.
6.3.76
अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चयः ।
हर्षो योधगणस्यैको जयलक्षणमुच्यते ॥ ६.३.७६ ॥
Ya sea un ejército pequeño o grande, esto es cierto: la alegría única de la hueste de guerreros se declara como señal de victoria.
6.3.77
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि ।
तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधाः शूरतरा अपि ॥ ६.३.७७ ॥
Un solo hombre que se quiebra quiebra incluso a un ejército muy grande, y tras ese ejército roto también se quiebran los guerreros más valientes.
6.3.78
दुर्निवर्त्या तदा चैव प्रभग्ना महती वमूः ।
अपामिव महावेगा त्रस्ता मगगणा इव ॥ ६.३.७८ ॥
Entonces el gran ejército, una vez roto, no puede hacerse volver, como una corriente de agua de gran impetu o una manada de ciervos aterrados.
6.3.79
नैव शक्या समाधातुं सन्निपाते महाचमूः ।
दीर्ण इत्येव दीर्यन्ते सुविद्वांसोऽपि भारत ॥ ६.३.७९ ॥
En el choque de la batalla, un gran ejército no puede volver a ponerse en orden; pensando «está roto», incluso los muy sabios se quiebran, oh Bhārata.
6.3.80
भीतान्भग्नांश्च संप्रेक्ष्य भयं भूयोऽभिवर्धते ।
प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विद्रवते चमूः ।
नैव स्थापयितुं शक्या शूरैरपि महाचमूः ॥ ६.३.८० ॥
Al ver a los asustados y a los rotos, el miedo crece aún más. Oh rey, un ejército roto huye de repente en todas direcciones; ni siquiera los héroes pueden detener a ese gran ejército.
6.3.81
सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां महीपतिः ।
उपायपूर्वं मेधावी यतेत सततोत्थितः ॥ ६.३.८१ ॥
Habiendo honrado al gran ejército de cuatro cuerpos, el rey sabio, siempre alerta, debe esforzarse primero por medio de la estrategia.
6.3.82
उपायविजयं श्रेष्ठमाहुर्भेदेन मध्यमम् ।
जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशांपते ॥ ६.३.८२ ॥
Se dice que la victoria por medio de la estratagema es la mejor, y la victoria por la división, la intermedia. Esta victoria por la batalla, oh señor de los hombres, es la más baja.
6.3.83
महान्दोषः सन्निपातस्तस्याद्यः क्षय उच्यते ।
परस्परज्ञाः संहृष्टा व्यवधूताः सुनिश्चिताः ॥ ६.३.८३ ॥
En ese choque hay una gran falta; su primer resultado se dice que es la destrucción. Quienes se conocen unos a otros, exultantes y firmemente resueltos, [luchan].
6.3.84
अपि पञ्चाशतं शूरा मृद्गन्ति महतीं चमूम् ।
अपि वा पञ्च षट् सप्त विजयन्त्यनिवर्तिनः ॥ ६.३.८४ ॥
Incluso cincuenta héroes pueden aplastar a un gran ejército; o incluso cinco, seis o siete que no retroceden alcanzan la victoria.
6.3.85
न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम् ।
दृष्ट्वा सुपर्णोऽपचितिं महत्या अपि भारत ॥ ६.३.८५ ॥
Garuḍa, hijo de Vinatā, no alaba a una gran multitud; oh Bhārata, el Suparṇa (Garuḍa), viendo reverencia incluso en una gran hueste, [así lo juzga].
6.3.86
न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति नित्यशः ।
अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम् ।
जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि ॥ ६.३.८६ ॥
La victoria no siempre llega por la mera cantidad de un ejército; la victoria es incierta, y el destino es el refugio supremo en ello. Los que triunfan en la batalla quedan realizados.