મહાભારત · અધ્યાય 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.3.1
खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताः ।
अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वनद्रुमाः ॥ ६.३.१ ॥
ગધેડા ગાયોમાં જન્મે છે, સંતાનો માતાઓ સાથે રમે છે, અને વનવૃક્ષો અસમયે ફૂલ તથા ફળ દર્શાવે છે.
6.3.2
गर्भिण्योऽजातपुत्राश्च जनयन्ति विभीषणान् ।
क्रव्यादाः पक्षिभिश्चापि सहा श्नन्ति परस्परम् ॥ ६.३.२ ॥
ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ, જેમને હજી પુત્ર જન્મ્યો નથી, ભયંકર જીવોને જન્મ આપે છે; માંસાહારી પ્રાણીઓ પક્ષીઓ સાથે મળીને એકબીજાને ખાય છે.
6.3.3
त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाः ।
द्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवोऽशिवाः ॥ ६.३.३ ॥
ત્રણ શિંગડાં, ચાર આંખો, પાંચ પગ, બે લિંગ, બે માથાં, બે પૂંછડાં અને દાંતવાળાં અશુભ પશુઓ.
6.3.4
जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तोऽशिवा गिरः ।
त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः ॥ ६.३.४ ॥
ખુલ્લા મુખવાળાં, અશુભ વાણી બોલતાં, ત્રણ પગવાળાં, શિખાધારી, ગરુડ જેવાં, ચાર દાંત અને શિંગડાંવાળાં જન્મે છે.
6.3.5
तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियो वै ब्रह्मवादिनाम् ।
वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्ति पुरे तव ॥ ६.३.५ ॥
એ જ રીતે બ્રહ્મવાદીઓની અન્ય સ્ત્રીઓ પણ દેખાય છે; તેઓ તમારા નગરમાં વૈનતેય (ગરુડ જેવા પક્ષીઓ) અને મોરને જન્મ આપે છે.
6.3.6
गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते ।
कुक्कुरान्करभाश्चैव शुकाश्चाशुवादिनः ॥ ६.३.६ ॥
હે રાજન! ઘોડી ગાયનું વાછરડું જન્માવે છે, કૂતરી શિયાળ જન્માવે છે; કૂતરાં, ઊંટ અને ઝડપથી બોલતા પોપટ જન્મે છે.
6.3.7
स्त्रियः काश्चित्प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाः ।
जातमात्राश्च नृत्यन्ति गायन्त च हसन्ति च ॥ ६.३.७ ॥
કેટલીક સ્ત્રીઓ ચાર-પાંચ કન્યાઓને જન્મ આપશે; જન્મતાંની સાથે તેઓ નાચશે, ગાશે અને હસશે.
6.3.8
पृथग्जनस्य सर्वस्य क्षुद्रकाः प्रहसन्ति च ।
नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्भयम् ॥ ६.३.८ ॥
બધા સામાન્ય લોકો વચ્ચે ક્ષુદ્ર લોકો હસશે, નાચશે અને ચારેબાજુ ગાતા મહાન ભયની જાહેરાત કરશે.
6.3.9
प्रतिमाश्चालिखन्त्येताः सशस्त्राः कालचोदिताः ।
अन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयः ॥ ६.३.९ ॥
કાળથી પ્રેરાઈને તેઓ શસ્ત્રધારી પ્રતિમાઓ પણ ચીતરશે; હાથમાં દંડ લઈને બાળકો એકબીજા પર દોડશે.
6.3.10
अन्योन्यमभिमृद्गन्ति नगराणि युयुत्सवः ।
पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च ॥ ६.३.१० ॥
યુદ્ધની ઇચ્છાથી તેઓ એકબીજાનાં નગરોને કચડી નાખશે; વૃક્ષો પર કમળ, ઉત્પલ અને કુમુદ ઊગશે.
6.3.11
विष्व्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो नाप्युपशाम्यति ।
अभीक्ष्णं कम्पते भूमिरर्कं राहुरुपैति च ॥ ६.३.११ ॥
ચારેબાજુ ઉગ્ર પવન વાશે, ધૂળ શમશે નહીં; પૃથ્વી વારંવાર ધ્રૂજશે, અને રાહુ સૂર્ય પાસે આવશે.
6.3.12
श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ।
अभावं हि विशेषेण कुरूणां तत्र पश्यति ॥ ६.३.१२ ॥
શ્વેત ગ્રહ પણ ચિત્રા નક્ષત્રને વટાવીને ઊભો છે; ત્યાં તે ખાસ કરીને કુરુઓનો નાશ જુએ છે.
6.3.13
धूमकेतुर्महाघोरः पुष्यं चाक्रम्य तिष्ठति ।
सेनयोरशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः ॥ ६.३.१३ ॥
ધૂમકેતુ અતિ ભયંકર થઈ પુષ્ય નક્ષત્રને આક્રમીને સ્થિત છે. એ મહાગ્રહ બંને સેનાઓ પર ઘોર અને અશુભ પરિણામ લાવશે.
6.3.14
मघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ।
भगं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते ॥ ६.३.१४ ॥
મઘામાં વક્રી મંગળ છે અને શ્રવણમાં બૃહસ્પતિ. ભગ નક્ષત્રને આક્રમીને તે સૂર્યપુત્ર (શનિ) દ્વારા પીડિત થાય છે.
6.3.15
शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विरोचते ।
उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः समुदीक्षते ॥ ६.३.१५ ॥
શુક્ર પૂર્વ પ્રોષ્ઠપદ પર ચઢીને ચમકે છે; ઉત્તર (પ્રોષ્ઠપદ)ની આસપાસ ફરીને સાથે હોય તેમ દેખાય છે.
6.3.16
श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूम इव पावकः ।
ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठामाक्रम्य तिष्ठति ॥ ६.३.१६ ॥
કાળો, પ્રજ્વલિત એ ગ્રહ ધુમાડાવાળા અગ્નિ જેવો છે. ઇન્દ્રનું તેજસ્વી નક્ષત્ર જ્યેષ્ઠાને આક્રમીને તે સ્થિત છે.
6.3.17
ध्रुवं प्रज्वलितो घोरमपसव्यं प्रवर्तते ।
रोहिणीं पीडयत्येवमुभौ च शशिभास्करो ।
चित्रास्वात्यन्तरे चैव विष्ठितः परुषग्रहः ॥ ६.३.१७ ॥
ચોક્કસ જ્વલંત અને ભયંકર એ અપસવ્ય દિશામાં ચાલે છે. આ રીતે રોહિણીને પીડે છે, અને ચંદ્ર તથા સૂર્ય બંનેને પણ; ચિત્રા અને સ્વાતિની વચ્ચે એ કઠોર ગ્રહ સ્થિત છે.
6.3.18
वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणं पावकप्रभः ।
ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥ ६.३.१८ ॥
વક્ર અને અનુવક્ર ગતિ કરીને, અગ્નિ જેવા પ્રકાશવાળો એ ગ્રહ શ્રવણને; બ્રહ્મરાશિને ઘેરીને લાલ અંગોવાળો સ્થિર રહ્યો છે.
6.3.19
सर्वसस्यपरिच्छन्ना पृथिवी सस्यमालिनी ।
पञ्चशीर्षा यवाश्चापि शतशीर्षाश्च शालयः ॥ ६.३.१९ ॥
બધા પાકોથી ઢંકાયેલી પૃથ્વી, અનાજથી શોભતી; જવના પાંચ શીર્ષ અને ડાંગરના સો શીર્ષ.
6.3.20
प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत् ।
ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत ॥ ६.३.२० ॥
સર્વ લોકમાં પ્રધાન, જેના પર આ જગત આધારિત છે, એ ગાયો વાછરડાં સાથે દૂધ વહાવતી છતાં લોહી પણ વહાવે છે.
6.3.21
निश्चेरुरर्चिषश्चापात्खङ्गाश्च ज्वलिता भृशम् ।
व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम् ॥ ६.३.२१ ॥
આકાશમાંથી જ્વાળાઓ નીકળી, તલવારો અત્યંત સળગી; યુદ્ધ નજીક આવ્યું છે તે શસ્ત્રો સ્પષ્ટ બતાવે છે.
6.3.22
अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणामुदकस्य च ।
कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महाक्षयः ॥ ६.३.२२ ॥
શસ્ત્રો, પાણી, કવચો અને ધ્વજાઓના અગ્નિ-વર્ણ તેજ જેવા; મહાવિનાશ થશે.
6.3.23
पृथिवी शोणितावर्ता ध्वजोडुपसमाकुला ।
कुरूणां वैशसे राजन्पाण्डवैः सह भारत ॥ ६.३.२३ ॥
હે રાજન, હે ભરતવંશી, કૌરવોના સંહારમાં પાંડવો સાથે પૃથ્વી લોહીના વમળોથી ફરશે, ધ્વજો અને તારાઓથી ભરેલી હશે.
6.3.24
दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाः ।
अत्याहितं दर्शयन्तः क्षत्रियाणां महद्भयम् ॥ ६.३.२४ ॥
દિશાઓમાં સળગતા મોંવાળા મૃગ અને પક્ષીઓ બોલી રહ્યાં છે; ક્ષત્રિયોને મહા અનિષ્ટ અને મહા ભય બતાવતા.
6.3.25
एकपक्षाक्षिचरणाः शकुन्ताः खेचरा निशि ।
रौद्रं वदन्ति संरब्धाः शोणितं छर्दयन्ति च ॥ ६.३.२५ ॥
એક પાંખ, એક આંખ અને એક પગવાળાં પક્ષીઓ રાત્રે આકાશમાં ફરે છે; ક્રોધે ભરાઈને ભયંકર બોલે છે અને લોહી ઓકે છે.
6.3.26
ग्रहौ ताम्रारुणनिभौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौ ।
सप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम् ॥ ६.३.२६ ॥
તાંબા અને લાલ જેવા રંગના બે ગ્રહો સળગતા હોય તેમ ઊભા છે; ઉદાર સપ્તર્ષિઓનું તેજ પૂરેપૂરું ઢાંકી રહ્યા છે.
6.3.27
संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ ।
विशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ ॥ ६.३.२७ ॥
એક વર્ષ સુધી સ્થિર રહેતા બૃહસ્પતિ અને શનૈશ્ચર એ બે ગ્રહો સળગતા થઈ વિશાખા નક્ષત્રોની પાસે છે.
6.3.28
चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ।
अपर्वमि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छतः ॥ ६.३.२८ ॥
ચંદ્ર અને સૂર્ય બંને એક જ દિવસે ત્રયોદશીએ ગ્રહણગ્રસ્ત થયા; અસમયે ગ્રહણ આવ્યું, જાણે પ્રજાના વિનાશની ઇચ્છા હોય.
6.3.29
अशोभिता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततः ।
उत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम् ॥ ६.३.२९ ॥
બધી દિશાઓ ચારેય બાજુ ધૂળના વરસાદથી ઝાંખી પડી ગઈ છે; ભયંકર ઉત્પાત મેઘો રાત્રે લોહી વરસાવે છે.
6.3.30
कृत्तिकां पीडयंस्तीक्ष्णैर्नक्षत्रं पृथिवीपते ।
अभीक्ष्णवाता वायन्ते धूमकेतुमवस्थिताः ॥ ६.३.३० ॥
હે પૃથ્વીપતિ, તીક્ષ્ણ ગ્રહો કૃત્તિકા નક્ષત્રને પીડે છે; સતત પવન વહે છે, ધૂમકેતુ સ્થિત છે.
6.3.31
विषमं जनयन्त्येत आक्रन्दजननं महत् ।
त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशांपते ।
बुधः संपततेऽभीक्ष्णं जनयन्प्राणिनां भयम् ॥ ६.३.३१ ॥
આ અસમાન રીતે મહાન આક્રંદ ઉત્પન્ન કરે છે. હે પ્રજાપતિ, પૂર્વનાં ત્રણ નક્ષત્રોમાં અને સર્વ નક્ષત્રોમાં બુધ વારંવાર ગતિ કરીને પ્રાણીઓમાં ભય ઉત્પન્ન કરે છે.
6.3.32
चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम् ।
इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम् ।
चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ॥ ६.३.३२ ॥
ચતુર્દશી, પૂર્ણિમા અને પૂર્વે બનેલી ષોડશી હું જાણું છું. પણ આ અમાવસ્યા અને ત્રયોદશી હું જાણતો નથી. એક જ દિવસે, ત્રયોદશીએ, ચંદ્ર અને સૂર્ય બંને ગ્રસ્ત થયા.
6.3.33
अपर्वणि ग्रहेणैतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः ।
मांसवर्षं पुनस्तीव्रमासीत्कृष्णचतुर्दशीम् ।
शोणितैर्वक्रसंपूर्णा अतृप्तास्तत्र राक्षसाः ॥ ६.३.३३ ॥
અકાળ ગ્રહણથી આ બંને પ્રજાનો સંહાર કરશે. કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ ફરી ભયંકર માંસવર્ષા થઈ. લોહીથી ભરેલા વળેલા જળમાં ત્યાં રાક્ષસો તૃપ્ત ન થયા.
6.3.34
प्रतिस्रोतोवहा नद्यः सरितः शोणितोदकाः ।
फेनायमानाः कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव ॥ ६.३.३४ ॥
નદીઓ વિપરીત પ્રવાહે વહેવા લાગી, નાની નદીઓએ લોહીને જ જળ બનાવ્યું, કૂવા ફીણ ઓકીને બળદોની જેમ કૂદવા લાગ્યા.
6.3.35
पतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शक्राशनिसमप्रभाः ।
अद्य चैव निशां व्युष्टामनयं समवाप्स्यथ ॥ ६.३.३५ ॥
ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન તેજસ્વી ઉલ્કાઓ ગર્જના સહિત પડી રહી છે. આજે જ રાત્રિ વીત્યા પછી તમે અનર્થ પામશો.
6.3.36
विनिःसृत्य महोल्काभिस्तिमिरं सर्वतो दिशम् ।
अन्योन्यमुपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिः ।
भूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ६.३.३६ ॥
મોટી ઉલ્કાઓ સાથે સર્વ દિશાઓમાંથી અંધકાર બહાર નીકળ્યો. ત્યાં એકબીજાની પાસે આવેલા મહર્ષિઓએ કહ્યું: હજારો રાજાઓનું રક્ત પૃથ્વી પીશે.
6.3.37
कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो विभो ।
सहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च ॥ ६.३.३७ ॥
હે વિભુ, કૈલાસ અને મંદર તથા હિમાલયનાં શિખરો પણ મહાન અવાજ સાથે હજારોની સંખ્યામાં પડે છે.
6.3.38
महाभूता भूमिकम्पे चत्वारः सागराः पृथक् ।
वेलामुद्वर्तयन्तीव क्षोभयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.३.३८ ॥
ભૂકંપમાં ચાર મહાસાગરો જુદા જુદા, જાણે કિનારો ઉલટાવતા હોય તેમ, પૃથ્વીને ક્ષુબ્ધ કરે છે.
6.3.39
वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणः ।
आभग्राः सुमहावातैरशनीभिः समाहताः ॥ ६.३.३९ ॥
વૃક્ષોને ઉખાડીને, કાંકરા ખેંચતા ઉગ્ર પવનો વાય છે; મહા પવનો અને વીજળીઓથી ઘવાઈને તૂટી ગયા છે.
6.3.40
वृक्षाः पतन्ति चैत्याश्च ग्रामेषु नगरेषु च ।
नीललोहितपीतश्च भवत्यग्निर्हुतो द्विजैः ॥ ६.३.४० ॥
ગામોમાં અને નગરોમાં વૃક્ષો અને ચૈત્યો પડે છે; દ્વિજોએ હોમેલો અગ્નિ નીલો, રાતો અને પીળો થાય છે.
6.3.41
वामार्चिर्दुष्टगन्धश्च मुञ्चन्वै दारुणं स्वनम् ।
स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते ॥ ६.३.४१ ॥
ડાબી જ્વાળાવાળો, દુર્ગંધવાળો અગ્નિ ભયાનક અવાજ કાઢે છે; હે મહીપતિ, સ્પર્શ, ગંધ અને રસ પણ વિપરીત થઈ ગયા છે.
6.3.42
धूमं ध्वजाः प्रमुञ्चन्ति कम्पमाना मुहुर्मुहुः ।
मुञ्चन्त्यङ्गारवर्षं च भेर्यश्च पटहास्तथा ॥ ६.३.४२ ॥
ધ્રૂજતી ધ્વજાઓ વારંવાર ધુમાડો છોડે છે; અંગારાનો વરસાદ પણ વરસાવે છે; ભેરીઓ અને પટહો પણ એમ જ.
6.3.43
शिखराणां समृद्धानामुपरिष्टात्समन्ततः ।
वायसाश्च रुवन्त्युग्रं वामं मण्डलमाश्रिताः ॥ ६.३.४३ ॥
સમૃદ્ધ શિખરોની ઉપર ચારે બાજુ કાગડાઓ ડાબી બાજુ વર્તુળ બનાવીને ભયંકર અવાજે ચીસો પાડે છે.
6.3.44
पक्वापक्वेऽतिसुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च ।
निलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम् ॥ ६.३.४४ ॥
પાકેલાં અને કાચાં ફળો પર પક્ષીઓ વારંવાર અતિશય ચીસો પાડે છે; પૃથ્વીના રાજાઓના વિનાશ માટે ધ્વજોના અગ્રભાગોમાં છુપાય છે.
6.3.45
ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च व्याला वेपथुसंयुताः ।
दीनास्तुरंगमाः सर्वे वारणाः सलिलाश्रयाः ॥ ६.३.४५ ॥
ધ્યાનમગ્ન અને આમતેમ વિખેરાતા, ધ્રૂજતા હિંસક પશુઓ; દીન ઘોડા અને બધા હાથીઓ જળનો આશ્રય શોધે છે.
6.3.46
एवंविधं दुर्निमित्तं क्षयाय पृथीवीक्षिताम् ।
भौमं दिव्यं चान्तरिक्षं त्रिविधं जायतेऽनिशम् ॥ ६.३.४६ ॥
આવાં દુર્લક્ષણો પૃથ્વીના રાજાઓના વિનાશ માટે છે; ભૌમ, દિવ્ય અને અંતરિક્ષ — એ ત્રણ પ્રકારના ઉત્પાત નિરંતર ઉત્પન્ન થઈ રહ્યા છે.
6.3.47
एतच्छ्रुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम् ।
यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत ॥ ६.३.४७ ॥
આ સાંભળીને હવે યોગ્ય સમયે આપ નિશ્ચય કરો, જેથી આ લોક વિનાશ ન પામે, હે ભારત.
6.3.48
पितुर्वचो निशम्यैतद्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षयः ॥ ६.३.४८ ॥
પિતાના આ વચન સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યું: મને લાગે છે કે આ પહેલેથી નિયત છે, મનુષ્યોનો વિનાશ થશે.
6.3.49
राजानः क्षत्रधर्मेण यदि वध्यन्ति संयुगे ।
वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम् ॥ ६.३.४९ ॥
રાજાઓ ક્ષત્રધર્મ પ્રમાણે યુદ્ધમાં માર્યા જાય તો વીરલોક પામીને કેવળ સુખ પામશે.
6.3.50
इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत्सुखम् ।
प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ ६.३.५० ॥
અહીં કીર્તિ અને પરલોકમાં લાંબા સમય સુધી મહાન સુખ, મહાયુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજનાર પુરુષવ્યાઘ્રો પામશે.
6.3.51
एवं मुनिस्तथेत्सुक्त्वा कवीन्द्रो राजसत्तम ।
धृतराष्ट्रेण पुत्रेण ध्यानमन्वगमत्परम् ॥ ६.३.५१ ॥
એ રીતે મુનિ, કવીન્દ્રે 'તેમ જ થાઓ' કહીને, હે રાજશ્રેષ્ઠ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર સાથે પરમ ધ્યાનમાં લીન થયા.
6.3.52
स मुहूर्तं तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षयते जगत् ॥ ६.३.५२ ॥
તે ક્ષણભર એ રીતે ધ્યાન કરીને ફરી આ વચન બોલ્યા: હે રાજેન્દ્ર, નિઃસંશય કાળ જગતનો સંહાર કરી રહ્યો છે.
6.3.53
सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम् ।
ज्ञातीनां वै कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा ॥ ६.३.५३ ॥
તે ફરીથી લોકોનું સર્જન કરે છે, પણ અહીં શાશ્વત કશું નથી. કુરુઓના જ્ઞાતિજનો, સંબંધીઓ અને મિત્રો વિશે પણ એ જ સત્ય છે.
6.3.54
धर्म्यं दर्शय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणे ।
क्षुद्रं जातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम् ॥ ६.३.५४ ॥
ધર્મસંમત માર્ગ બતાવ, કારણ કે તું આ રોકવામાં સમર્થ છે. જ્ઞાતિવધ નીચ કૃત્ય કહેવાયું છે; મારા માટે અપ્રિય કંઈ ન કર.
6.3.55
कालोऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशांपते ।
न वधः पूज्यते वेदे हितं नैव कथंचन ॥ ६.३.५५ ॥
હે પ્રજાપતિ, આ કાળ તારા પુત્રરૂપે જન્મ્યો છે. વેદમાં વધની પ્રશંસા થતી નથી; તે કોઈ રીતે હિતકર નથી.
6.3.56
हन्यात्स एनं यो हन्यात्कुलधर्मं स्विकां तनुम् ।
कालेनोत्पथगन्तसि शक्ये सति यथाऽऽपदि ॥ ६.३.५६ ॥
પોતાના જ દેહરૂપ કુલધર્મનો જે વધ કરે છે, તે ખરેખર પોતાને જ મારે છે. કાળના પ્રભાવે તું કુમાર્ગે ચાલ્યો છે; સમર્થ હોવા છતાં આપત્તિમાં પડેલા માણસની જેમ.
6.3.57
कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम् ।
अनर्थो राज्यरूपेण तव जातो विशांपते ॥ ६.३.५७ ॥
આ કુળના વિનાશ માટે અને રાજાઓના વિનાશ માટે, હે પ્રજાપતિ, તારા રાજ્યરૂપે અનર્થ જન્મ્યો છે.
6.3.58
लुप्तधर्मा परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान् ।
किं ते राज्येन दुर्धर्षयेन प्राप्तोऽसि किल्विषम् ॥ ६.३.५८ ॥
તું બીજાના પ્રભાવે ધર્મ ગુમાવી બેઠો છે. તારા પુત્રોને ધર્મ બતાવ. પાપ પ્રાપ્ત કરેલા તને આ અજેય રાજ્યથી શો લાભ?
6.3.59
यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गमाप्स्यसि ।
लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः ॥ ६.३.५९ ॥
યશ, ધર્મ અને કીર્તિનું પાલન કરવાથી તું સ્વર્ગ પામીશ. પાંડવો રાજ્ય પામો, અને કૌરવો શાંતિ પામો.
6.3.60
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
प्रशस्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यं चैवाब्रवीत्पुनः ॥ ६.३.६० ॥
વિપ્રશ્રેષ્ઠ આમ બોલ્યા ત્યારે અંબિકાના પુત્ર ધૃતરાષ્ટ્રે એ વચનની પ્રશંસા કરી અને વાક્યજ્ઞ હોવાથી ફરી આ વચન કહ્યું.
6.3.61
यथा भवान्वेत्ति तथैव वेत्ता ।
भावाभावौ विदितौ मे यथार्थौ ।
स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको ।
मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि ॥ ६.३.६१ ॥
તમે જેમ જાણો છો તેમ જ હું પણ જાણું છું. ભાવ અને અભાવ મને યથાર્થ રીતે જ્ઞાત છે. હે તાત, પોતાના સ્વાર્થમાં જ લોક મોહ પામે છે. મને પણ લોકસ્વરૂપ જ જાણો.
6.3.62
प्रसादये त्वामतुलप्रभावं ।
त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरः ।
न चापि ते वशगा मे सुताश्च ।
न चाधर्मं कर्तुमर्हा हि मे मतिः ॥ ६.३.६२ ॥
હે અતુલ પ્રભાવવાળા, હું તમને પ્રસન્ન કરવા વિનંતી કરું છું. તમે જ અમારો આશ્રય અને માર્ગ દેખાડનાર ધીર પુરુષ છો. મારા પુત્રો પણ તમારા વશમાં નથી; અને મારી બુદ્ધિ અધર્મ કરવા યોગ્ય નથી.
6.3.63
त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिः ।
कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चापि पितामहः ॥ ६.३.६३ ॥
તમે જ ધર્મ, પવિત્રતા, યશ, કીર્તિ, ધૃતિ અને સ્મૃતિ છો. કૌરવો અને પાંડવો માટે માનનીય પિતામહ પણ તમે જ છો.
6.3.64
वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्तते ।
अभिधत्स्व यथाकामं छेत्ताऽस्मि तव संशयम् ॥ ६.३.६४ ॥
હે વિચિત્રવીર્યના પુત્ર, હે રાજા, તમારા મનમાં જે છે તે ઇચ્છા મુજબ કહો. તમારી શંકા હું દૂર કરીશ.
6.3.65
यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम् ।
तानि सर्वाणि भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ६.३.६५ ॥
હે ભગવન્, યુદ્ધમાં વિજયી થનારાઓનાં જે લક્ષણો હોય છે તે બધાં હું યથાર્થ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
6.3.66
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः ।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६६ ॥
અગ્નિ પ્રસન્ન પ્રભાવાળો, ઊંચે ઊઠતાં કિરણોવાળો, જમણે વળતી જ્વાળાવાળો, ધુમાડા વિનાનો છે; આહુતિઓની પવિત્ર સુગંધ ફેલાય છે. આને આવનારા વિજયનું રૂપ કહે છે.
6.3.67
गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्र।
विशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च ।
जयस्येतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६७ ॥
ગંભીર ઘોષ અને મહાનાદવાળા શંખો અને મૃદંગો જ્યાં ગાજે છે, અને સૂર્ય તથા ચંદ્ર વિશુદ્ધ કિરણોવાળા છે; આને આવનારા વિજયનું રૂપ કહે છે.
6.3.68
इष्टा वाचः प्रसृता वायसानां ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राज-
न्ये चाग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ ६.३.६८ ॥
કાગડાઓનો ઇષ્ટ સ્વર ફેલાય છે; પ્રયાણ કરનારાઓને અને કરનારાઓને, જે પાછળથી ઉતાવળ કરાવે છે અને જે આગળથી રોકે છે, હે રાજન્.
6.3.69
कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः ।
शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्र।
प्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति सङ्ख्ये ।
ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्राः ॥ ६.३.६९ ॥
મંગલ અવાજવાળાં રાજહંસ, પોપટ, ક્રૌંચ અને શતપત્ર પક્ષીઓ યુદ્ધમાં જમણી તરફ ફરે ત્યાં વિજય ચોક્કસ છે, એમ બ્રાહ્મણો કહે છે.
6.3.70
अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुखप्रणादैर्हेषितैर्वा हयानाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून् ॥ ६.३.७० ॥
અલંકારો, કવચો, ધ્વજો અને ઘોડાઓના મધુર હણહણાટથી ઝળહળતી, જોવી મુશ્કેલ એવી સેના જેની છે, તેઓ શત્રુઓને જીતે છે.
6.3.71
हृष्टा वाचस्तथा सत्वं योधानां यत्र भारत ।
न म्लायन्ति स्रजश्चैव ते तरन्ति रणोदधिम् ॥ ६.३.७१ ॥
હે ભારત, જ્યાં યોદ્ધાઓની વાણી અને સત્ત્વ હર્ષિત રહે છે અને તેમની માળાઓ કરમાતી નથી, તેઓ રણસાગર પાર કરે છે.
6.3.72
प्रयाणे वायसो वामे दक्षिणे प्रविविक्षताम् ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ॥ ६.३.७२ ॥
પ્રયાણ સમયે કાગડો ડાબી કે જમણી બાજુ હોય તો પ્રવેશનારાઓની પાછળથી તે કાર્ય સિદ્ધ કરે છે અને આગળથી રોકે છે.
6.3.73
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविकृताः शुभाः ।
सदा हर्षश्च योधानां जयतामिह लक्षणम् ॥ ६.३.७३ ॥
શબ્દ, રૂપ, રસ, સ્પર્શ અને ગંધ વિકૃત વિના શુભ રહે છે; યોદ્ધાઓમાં સદા હર્ષ રહે છે — જીતનારાઓનું આ જ લક્ષણ છે.
6.3.74
अनुगा वायवो वान्ति तथाऽभ्राणि वयांसि च ।
अनुप्लवन्ति मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च ॥ ६.३.७४ ॥
અનુકૂળ પવનો વાય છે; તેમ જ વાદળો અને પક્ષીઓ; મેઘો તેમની પાછળ તરે છે, ઇન્દ્રધનુષ્યો પણ.
6.3.75
एतानि जयमानानां लक्षणानि विशांपते ।
भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप ॥ ६.३.७५ ॥
હે વિશાંપતિ, આ જીતનારાઓનાં લક્ષણો છે; મરવાના વાળાઓ માટે તે વિપરીત હોય છે, હે જનાધિપ.
6.3.76
अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चयः ।
हर्षो योधगणस्यैको जयलक्षणमुच्यते ॥ ६.३.७६ ॥
નાની સેના હોય કે મોટી, આ નિશ્ચય છે: યોદ્ધાઓના સમૂહનો એક જ હર્ષ જયનું લક્ષણ કહેવાય છે.
6.3.77
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि ।
तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधाः शूरतरा अपि ॥ ६.३.७७ ॥
એક જણ ભાંગી પડે તો તે અતિ વિશાળ સેનાને પણ વિખેરી નાખે છે. તે વિખરાયેલી સેનાની પાછળ અતિ શૂર યોદ્ધાઓ પણ વિખેરાઈ જાય છે.
6.3.78
दुर्निवर्त्या तदा चैव प्रभग्ना महती वमूः ।
अपामिव महावेगा त्रस्ता मगगणा इव ॥ ६.३.७८ ॥
ત્યારે ભાંગેલી તે મહાન સેનાને પાછી વાળવી મુશ્કેલ બને છે; મહાવેગી જળપ્રવાહની જેમ, અથવા ડરેલા મૃગોના ટોળાની જેમ.
6.3.79
नैव शक्या समाधातुं सन्निपाते महाचमूः ।
दीर्ण इत्येव दीर्यन्ते सुविद्वांसोऽपि भारत ॥ ६.३.७९ ॥
ભયંકર સંઘર્ષમાં મહાન સેનાને ફરી ગોઠવવી શક્ય નથી; 'તૂટી ગઈ' એમ માનીને અતિ વિદ્વાનો પણ તૂટી પડે છે, હે ભારત.
6.3.80
भीतान्भग्नांश्च संप्रेक्ष्य भयं भूयोऽभिवर्धते ।
प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विद्रवते चमूः ।
नैव स्थापयितुं शक्या शूरैरपि महाचमूः ॥ ६.३.८० ॥
ભયભીત અને ભાંગેલા સૈનિકોને જોઈને ભય વધુ વધે છે. હે રાજન, ભાંગેલી સેના અચાનક ચારે દિશાઓમાં ભાગી જાય છે. શૂરવીરો વડે પણ તે મહાન સેનાને રોકી શકાતી નથી.
6.3.81
सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां महीपतिः ।
उपायपूर्वं मेधावी यतेत सततोत्थितः ॥ ६.३.८१ ॥
ચતુરંગી મહાન સેનાનું સન્માન કરીને, બુદ્ધિમાન રાજાએ સદા સજાગ રહીને પહેલા ઉપાય વડે પ્રયત્ન કરવો.
6.3.82
उपायविजयं श्रेष्ठमाहुर्भेदेन मध्यमम् ।
जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशांपते ॥ ६.३.८२ ॥
ઉપાયથી મેળવેલા વિજયને શ્રેષ્ઠ કહે છે; ભેદથી મેળવેલો મધ્યમ. હે નરપતિ, યુદ્ધથી મળેલો વિજય સૌથી નિમ્ન છે.
6.3.83
महान्दोषः सन्निपातस्तस्याद्यः क्षय उच्यते ।
परस्परज्ञाः संहृष्टा व्यवधूताः सुनिश्चिताः ॥ ६.३.८३ ॥
તે સંઘર્ષમાં મોટો દોષ છે; તેનું પહેલું પરિણામ વિનાશ કહેવાય છે. એકબીજાને ઓળખનારા, હર્ષિત, દૃઢ નિશ્ચયવાળા (લડે છે).
6.3.84
अपि पञ्चाशतं शूरा मृद्गन्ति महतीं चमूम् ।
अपि वा पञ्च षट् सप्त विजयन्त्यनिवर्तिनः ॥ ६.३.८४ ॥
પચાસ વીરો પણ એક મોટી સેનાને કચડી શકે છે; અથવા પાંચ, છ, સાત, જે પાછા ન હટે, તેઓ પણ વિજય મેળવે છે.
6.3.85
न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम् ।
दृष्ट्वा सुपर्णोऽपचितिं महत्या अपि भारत ॥ ६.३.८५ ॥
વૈનતેય ગરુડ ટોળાની પ્રશંસા કરતો નથી. હે ભારત, સુપર્ણ (ગરુડ) મોટા (સમૂહમાં પણ) માત્ર આદર જોઈને (એમ સમજે છે).
6.3.86
न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति नित्यशः ।
अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम् ।
जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि ॥ ६.३.८६ ॥
સેનાની બહુલતાથી વિજય હંમેશાં મળતો નથી. વિજય અનિશ્ચિત છે; આમાં દૈવ જ પરમ આશ્રય છે. યુદ્ધમાં વિજયી થનારા જ કૃતકૃત્ય થાય છે.