มหาภารตะ · อัธยายะ 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.3.1
खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताः ।
अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वनद्रुमाः ॥ ६.३.१ ॥
ลาเกิดในฝูงโค บรรดาลูกๆ ยินดีอยู่กับแม่ของตน และต้นไม้ในป่าก็ออกดอกออกผลนอกฤดูกาล
6.3.2
गर्भिण्योऽजातपुत्राश्च जनयन्ति विभीषणान् ।
क्रव्यादाः पक्षिभिश्चापि सहा श्नन्ति परस्परम् ॥ ६.३.२ ॥
หญิงมีครรภ์ที่ยังไม่เคยมีบุตรชายให้กำเนิดสัตว์น่าสะพรึงกลัว สัตว์กินเนื้อกับนกต่างกัดกินกันเอง
6.3.3
त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाः ।
द्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवोऽशिवाः ॥ ६.३.३ ॥
สัตว์อัปมงคลมีสามเขา สี่ตา ห้าขา สองอวัยวะเพศ สองหัว สองหาง และมีเขี้ยว
6.3.4
जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तोऽशिवा गिरः ।
त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः ॥ ६.३.४ ॥
มีสัตว์ที่อ้าปาก เปล่งเสียงอัปมงคล มีสามขา มีหงอน คล้ายนก มีสี่เขี้ยว และมีเขาถือกำเนิดขึ้น
6.3.5
तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियो वै ब्रह्मवादिनाम् ।
वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्ति पुरे तव ॥ ६.३.५ ॥
ในทำนองเดียวกัน ก็เห็นหญิงอื่นของบรรดาพรหมวาที (ผู้กล่าวพรหมัน) ให้กำเนิดไวนเตยะ (นกคล้ายครุฑ) และนกยูงในนครของพระองค์
6.3.6
गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते ।
कुक्कुरान्करभाश्चैव शुकाश्चाशुवादिनः ॥ ६.३.६ ॥
ข้าแต่จอมปฐพี ม้าตัวเมียให้กำเนิดลูกโค สุนัขตัวเมียให้กำเนิดหมาจิ้งจอก สุนัข อูฐ และนกแก้วที่พูดเร็วก็ถือกำเนิดขึ้น
6.3.7
स्त्रियः काश्चित्प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाः ।
जातमात्राश्च नृत्यन्ति गायन्त च हसन्ति च ॥ ६.३.७ ॥
ผู้หญิงบางคนจะให้กำเนิดลูกสาวสี่หรือห้าคน และทันทีที่เกิดมา พวกนางก็จะเต้นรำ ร้องเพลง และหัวเราะ
6.3.8
पृथग्जनस्य सर्वस्य क्षुद्रकाः प्रहसन्ति च ।
नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्भयम् ॥ ६.३.८ ॥
ท่ามกลางประชาชนทั้งหมด คนต่ำช้าจะหัวเราะและเต้นรำ ร้องเพลงรอบด้าน ประกาศความหวาดกลัวอันยิ่งใหญ่
6.3.9
प्रतिमाश्चालिखन्त्येताः सशस्त्राः कालचोदिताः ।
अन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयः ॥ ६.३.९ ॥
ถูกเวลาผลักดัน พวกเขาถึงกับวาดรูปเทวรูปที่ถืออาวุธ และเด็กๆ ที่ถือไม้ในมือจะวิ่งเข้าใส่กันและกัน
6.3.10
अन्योन्यमभिमृद्गन्ति नगराणि युयुत्सवः ।
पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च ॥ ६.३.१० ॥
ใคร่จะรบ พวกเขาจะย่ำยีเมืองของกันและกัน บัวหลวง บัวเขียว และบัวสัตตบงกชจะขึ้นบนต้นไม้
6.3.11
विष्व्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो नाप्युपशाम्यति ।
अभीक्ष्णं कम्पते भूमिरर्कं राहुरुपैति च ॥ ६.३.११ ॥
พายุหมุนรุนแรงจะพัดไปทุกทิศ และฝุ่นก็จะไม่สงบลง แผ่นดินจะสั่นไหวซ้ำแล้วซ้ำเล่า และราหูจะเข้ามาใกล้พระอาทิตย์
6.3.12
श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ।
अभावं हि विशेषेण कुरूणां तत्र पश्यति ॥ ६.३.१२ ॥
ดาวสีขาวก็เช่นกัน ล่วงเลยจิตราแล้วตั้งอยู่ และที่นั่นมันเห็นโดยเฉพาะความพินาศของพวกกุรุ
6.3.13
धूमकेतुर्महाघोरः पुष्यं चाक्रम्य तिष्ठति ।
सेनयोरशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः ॥ ६.३.१३ ॥
ดาวหางธูมเกตุ ร้ายแรงยิ่งนัก ตั้งอยู่เหนือปุษยะที่ถูกรุกล้ำ ดาวใหญ่ดวงนั้นจะก่อให้เกิดผลอัปมงคลและน่าสะพรึงแก่กองทัพทั้งสองฝ่าย
6.3.14
मघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ।
भगं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते ॥ ६.३.१४ ॥
ดาวอังคารโคจรถอยหลังอยู่ในมฆา และดาวพฤหัสบดีอยู่ในศรวณะ เมื่อรุกล้ำนักษัตรภคแล้ว ก็ถูกบุตรของพระอาทิตย์เบียดเบียน
6.3.15
शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विरोचते ।
उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः समुदीक्षते ॥ ६.३.१५ ॥
ดาวศุกร์เมื่อขึ้นสู่ปูรโวษฐปทาแล้วก็ส่องแสง และเมื่อโคจรรอบอุตรโวษฐปทาแล้ว ก็ปรากฏอยู่ร่วมกับนักษัตรนั้น
6.3.16
श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूम इव पावकः ।
ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठामाक्रम्य तिष्ठति ॥ ६.३.१६ ॥
ดาวดำที่ลุกโชนนั้นเหมือนไฟที่มีควัน เมื่อรุกล้ำเชษฐาซึ่งเป็นนักษัตรรุ่งโรจน์ของพระอินทร์แล้วก็ตั้งอยู่
6.3.17
ध्रुवं प्रज्वलितो घोरमपसव्यं प्रवर्तते ।
रोहिणीं पीडयत्येवमुभौ च शशिभास्करो ।
चित्रास्वात्यन्तरे चैव विष्ठितः परुषग्रहः ॥ ६.३.१७ ॥
แน่นอน ดาวที่ลุกโชนและน่าสะพรึงนั้นเดินในวิถีอัปมงคลทวนทิศ ดังนี้มันเบียดเบียนโรหิณี และทั้งจันทร์และพระอาทิตย์ด้วย ดาวอันรุนแรงดวงนั้นตั้งอยู่ระหว่างจิตราและสวาติ
6.3.18
वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणं पावकप्रभः ।
ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥ ६.३.१८ ॥
ดาวที่มีแสงดุจไฟ มีอวัยวะสีแดง โคจรคดไปมาอย่างวกวน ล้อมศรวณะและราศีของพรหมา แล้วตั้งอยู่อย่างมั่นคง
6.3.19
सर्वसस्यपरिच्छन्ना पृथिवी सस्यमालिनी ।
पञ्चशीर्षा यवाश्चापि शतशीर्षाश्च शालयः ॥ ६.३.१९ ॥
แผ่นดินเต็มไปด้วยพืชผลทุกชนิดและประดับด้วยธัญชาติ ข้าวบาร์เลย์มีห้ายอด และข้าวสาลีมีร้อยยอด
6.3.20
प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत् ।
ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत ॥ ६.३.२० ॥
โคผู้เป็นหัวหน้าของโลกทั้งมวล ซึ่งจักรวาลนี้ขึ้นอยู่กับมัน ไหลด้วยน้ำนมพร้อมลูกโค แต่กลับหยดโลหิตด้วยเช่นกัน
6.3.21
निश्चेरुरर्चिषश्चापात्खङ्गाश्च ज्वलिता भृशम् ।
व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम् ॥ ६.३.२१ ॥
ไฟพวยพุ่งออกจากท้องฟ้า และดาบทั้งหลายก็ลุกโชนอย่างรุนแรง อาวุธทั้งหลายปรากฏชัดแจ้งให้เห็น เพราะการสงครามใกล้เข้ามาแล้ว
6.3.22
अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणामुदकस्य च ।
कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महाक्षयः ॥ ६.३.२२ ॥
ดุจแสงสีเพลิงของอาวุธ ของน้ำ ของเกราะ และของธง จะเกิดความพินาศครั้งใหญ่
6.3.23
पृथिवी शोणितावर्ता ध्वजोडुपसमाकुला ।
कुरूणां वैशसे राजन्पाण्डवैः सह भारत ॥ ६.३.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ ในการสังหารหมู่ของเหล่ากุรุพร้อมทั้งปาณฑพ พื้นปฐพีจะหมุนวนไปด้วยกระแสเลือด เต็มไปด้วยธงและดวงดาว
6.3.24
दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाः ।
अत्याहितं दर्शयन्तः क्षत्रियाणां महद्भयम् ॥ ६.३.२४ ॥
ในทิศทั้งหลาย สัตว์ป่าและนกต่างส่งเสียงร้องด้วยปากที่ลุกโชน แสดงถึงภัยพิบัติอันร้ายแรง และความหวาดกลัวอันยิ่งใหญ่ของเหล่ากษัตริย์
6.3.25
एकपक्षाक्षिचरणाः शकुन्ताः खेचरा निशि ।
रौद्रं वदन्ति संरब्धाः शोणितं छर्दयन्ति च ॥ ६.३.२५ ॥
นกมีปีกเดียว ตาเดียว และขาเดียว บินไปมาบนท้องฟ้าในยามค่ำคืน โกรธเกรี้ยว ส่งเสียงร้องน่ากลัว และอาเจียนเลือดออกมา
6.3.26
ग्रहौ ताम्रारुणनिभौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौ ।
सप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम् ॥ ६.३.२६ ॥
ดาวเคราะห์สองดวงสีแดงทองแดงและสีแดงเรื่อ ตั้งอยู่ดุจลุกโชน บดบังรัศมีของพระฤๅษีผู้สูงส่งทั้งเจ็ดโดยสิ้นเชิง
6.3.27
संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ ।
विशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ ॥ ६.३.२७ ॥
ดาวเคราะห์ที่คงอยู่หนึ่งปีสองดวง คือพฤหัสบดีและเสาร์ ลุกโชนอยู่ใกล้กลุ่มดาววิศาขา
6.3.28
चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ।
अपर्वमि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छतः ॥ ६.३.२८ ॥
ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ถูกราหูจับทั้งสองดวงในวันเดียวกัน คือวันที่สิบสาม ราหูเข้ามาผิดฤดูกาล ดุจปรารถนาให้ประชาชนพินาศ
6.3.29
अशोभिता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततः ।
उत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम् ॥ ६.३.२९ ॥
ทิศทั้งปวงมืดมัวไปทุกด้านด้วยฝนฝุ่น เมฆอาเพศอันน่ากลัวโปรยเลือดในยามค่ำคืน
6.3.30
कृत्तिकां पीडयंस्तीक्ष्णैर्नक्षत्रं पृथिवीपते ।
अभीक्ष्णवाता वायन्ते धूमकेतुमवस्थिताः ॥ ६.३.३० ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน ดาวเคราะห์ร้ายรบกวนกลุ่มดาวกฤตติกา ลมพัดไม่หยุดหย่อน และดาวหางปรากฏนิ่งอยู่บนท้องฟ้า
6.3.31
विषमं जनयन्त्येत आक्रन्दजननं महत् ।
त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशांपते ।
बुधः संपततेऽभीक्ष्णं जनयन्प्राणिनां भयम् ॥ ६.३.३१ ॥
สิ่งเหล่านี้ก่อให้เกิดความไม่สมดุลและเสียงคร่ำครวญอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ในกลุ่มดาวทั้งสามก่อนหน้าและในกลุ่มดาวทั้งปวง พุธโคจรไปมาอย่างต่อเนื่อง ก่อให้เกิดความหวาดกลัวแก่สรรพสัตว์
6.3.32
चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम् ।
इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम् ।
चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ॥ ६.३.३२ ॥
ข้าพเจ้ารู้จักวันขึ้นสิบสี่ค่ำ วันขึ้นสิบห้าค่ำ และวันขึ้นสิบหกค่ำที่เคยเกิดขึ้นในอดีต แต่วันอมาวสีและวันขึ้นสิบสามค่ำนี้ ข้าพเจ้าไม่รู้จัก ในวันเดียว คือวันขึ้นสิบสามค่ำ ทั้งดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ถูกราหูจับ
6.3.33
अपर्वणि ग्रहेणैतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः ।
मांसवर्षं पुनस्तीव्रमासीत्कृष्णचतुर्दशीम् ।
शोणितैर्वक्रसंपूर्णा अतृप्तास्तत्र राक्षसाः ॥ ६.३.३३ ॥
เพราะการจับที่ไม่ถูกฤดูกาลของดาวเคราะห์ ทั้งสองนี้จะทำลายประชาชน ต่อมาในวันขึ้นสิบสี่ค่ำของปักษ์มืด มีฝนเนื้อตกอย่างรุนแรงอีก ในแม่น้ำคดโค้งที่เต็มไปด้วยเลือด เหล่ารากษสที่อยู่ที่นั่นก็ยังไม่อิ่มหนำ
6.3.34
प्रतिस्रोतोवहा नद्यः सरितः शोणितोदकाः ।
फेनायमानाः कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव ॥ ६.३.३४ ॥
แม่น้ำไหลสวนกระแส ลำธารมีเลือดเป็นน้ำ บ่อน้ำเกิดฟองและกระโดดขึ้นเหมือนโคตัวผู้
6.3.35
पतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शक्राशनिसमप्रभाः ।
अद्य चैव निशां व्युष्टामनयं समवाप्स्यथ ॥ ६.३.३५ ॥
อุกกาบาตตกลงมาพร้อมเสียงฟ้าผ่า สว่างดุจสายฟ้าของพระอินทร์ วันนี้เอง เมื่อราตรีผ่านไปแล้ว พวกท่านจะประสบกับความวิบัติ
6.3.36
विनिःसृत्य महोल्काभिस्तिमिरं सर्वतो दिशम् ।
अन्योन्यमुपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिः ।
भूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ६.३.३६ ॥
ความมืดแผ่ไปทุกทิศทุกทางเมื่อมีคบไฟขนาดใหญ่พุ่งออกมา และที่นั่น เหล่ามหาฤๅษีที่เข้ามาใกล้กันได้กล่าวไว้ว่า แผ่นดินจะดื่มเลือดของกษัตริย์นับพัน
6.3.37
कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो विभो ।
सहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च ॥ ६.३.३७ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงฤทธิ์ ยอดเขาไกรลาสและมันทระ และเช่นเดียวกันของหิมาลัย พังทลายลงเป็นพันๆ ยอดพร้อมเสียงดังกึกก้องอย่างใหญ่หลวง
6.3.38
महाभूता भूमिकम्पे चत्वारः सागराः पृथक् ।
वेलामुद्वर्तयन्तीव क्षोभयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.३.३८ ॥
ในแผ่นดินไหว มหาสมุทรทั้งสี่แยกจากกัน ดุจพลิกฝั่งทะเลของตน กวนให้แผ่นดินปั่นป่วน
6.3.39
वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणः ।
आभग्राः सुमहावातैरशनीभिः समाहताः ॥ ६.३.३९ ॥
ลมแรงพัดถอนต้นไม้ พัดพาเม็ดทราย ต้นไม้ที่ถูกลมพายุใหญ่และสายฟ้าฟาดหักโค่นลง
6.3.40
वृक्षाः पतन्ति चैत्याश्च ग्रामेषु नगरेषु च ।
नीललोहितपीतश्च भवत्यग्निर्हुतो द्विजैः ॥ ६.३.४० ॥
ต้นไม้และศาลเจ้าล้มลงในหมู่บ้านและในเมือง และไฟที่พราหมณ์บูชาก็กลายเป็นสีน้ำเงินเข้ม สีแดง และสีเหลือง
6.3.41
वामार्चिर्दुष्टगन्धश्च मुञ्चन्वै दारुणं स्वनम् ।
स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते ॥ ६.३.४१ ॥
ลมเปลวไฟไปทางซ้ายและกลิ่นเหม็นเน่า ส่งเสียงน่ากลัวดังก้อง และการสัมผัส กลิ่น และรส ต่างกลับตาลปัตร ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน
6.3.42
धूमं ध्वजाः प्रमुञ्चन्ति कम्पमाना मुहुर्मुहुः ।
मुञ्चन्त्यङ्गारवर्षं च भेर्यश्च पटहास्तथा ॥ ६.३.४२ ॥
ธงทั้งหลายที่สั่นไหวพ่นควันออกมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า และโปรยฝนถ่านเพลิงลงมา กลองศึกและกลองใหญ่ก็เช่นกัน
6.3.43
शिखराणां समृद्धानामुपरिष्टात्समन्ततः ।
वायसाश्च रुवन्त्युग्रं वामं मण्डलमाश्रिताः ॥ ६.३.४३ ॥
เหนือยอดเขาอันอุดมรอบด้าน อีกาที่บินวนเป็นวงกลมไปทางซ้ายร้องเสียงดุร้าย
6.3.44
पक्वापक्वेऽतिसुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च ।
निलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम् ॥ ६.३.४४ ॥
บนผลไม้ทั้งสุกและดิบ นกทั้งหลายส่งเสียงร้องซ้ำแล้วซ้ำเล่าอย่างยิ่งยวด และซ่อนตัวอยู่ที่ปลายธง เพื่อความพินาศของบรรดากษัตริย์แห่งแผ่นดิน
6.3.45
ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च व्याला वेपथुसंयुताः ।
दीनास्तुरंगमाः सर्वे वारणाः सलिलाश्रयाः ॥ ६.३.४५ ॥
สัตว์ป่าทั้งหลายครุ่นคิดและกระจายตัวไปมา สั่นเทา ม้าทั้งปวงที่น่าสงสารและช้างทั้งหมดแสวงที่พึ่งในน้ำ
6.3.46
एवंविधं दुर्निमित्तं क्षयाय पृथीवीक्षिताम् ।
भौमं दिव्यं चान्तरिक्षं त्रिविधं जायतेऽनिशम् ॥ ६.३.४६ ॥
ลางร้ายเช่นนี้บ่งถึงความพินาศของบรรดากษัตริย์แห่งแผ่นดิน ลางสามประการ คือทางแผ่นดิน ทางสวรรค์ และทางอากาศ เกิดขึ้นไม่ขาดสาย
6.3.47
एतच्छ्रुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम् ।
यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत ॥ ६.३.४७ ॥
เมื่อได้ฟังเช่นนี้แล้ว ท่านควรตัดสินใจสิ่งที่เหมาะสมในเวลานี้ เพื่อมิให้โลกนี้ต้องถึงความพินาศ ข้าแต่ภรตะ
6.3.48
पितुर्वचो निशम्यैतद्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षयः ॥ ६.३.४८ ॥
เมื่อท้าวธฤตราษฎร์ได้ฟังคำของบิดาแล้ว จึงกล่าวดังนี้ ข้าคิดว่าเรื่องนี้ถูกกำหนดไว้แต่ก่อนแล้ว ความพินาศของมนุษย์จักมาถึง
6.3.49
राजानः क्षत्रधर्मेण यदि वध्यन्ति संयुगे ।
वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम् ॥ ६.३.४९ ॥
หากบรรดากษัตริย์ถูกฆ่าในการรบ ด้วยธรรมของนักรบ เมื่อไปถึงโลกของวีรชน พวกเขาจักได้รับความสุขแต่เพียงอย่างเดียว
6.3.50
इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत्सुखम् ।
प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ ६.३.५० ॥
ในโลกนี้จักได้รับเกียรติยศ ในโลกหน้าจักได้รับความสุขอันยิ่งใหญ่เป็นเวลานาน ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดั่งพยัคฆ์ เมื่อสละลมหายใจในสงครามอันยิ่งใหญ่
6.3.51
एवं मुनिस्तथेत्सुक्त्वा कवीन्द्रो राजसत्तम ।
धृतराष्ट्रेण पुत्रेण ध्यानमन्वगमत्परम् ॥ ६.३.५१ ॥
ฤๅษีผู้เป็นประมุขของกวีจึงกล่าวว่า เป็นเช่นนั้นเถิด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ แล้วจึงเข้าสู่สมาธิอันสูงสุดร่วมกับโอรสของท้าวธฤตราษฎร์
6.3.52
स मुहूर्तं तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षयते जगत् ॥ ६.३.५२ ॥
ท่านทำสมาธิเช่นนั้นอยู่ชั่วครู่ แล้วจึงกล่าวถ้อยคำอีกครั้ง ข้าแต่จอมกษัตริย์ ไม่ต้องสงสัยเลยว่ากาลเวลากำลังทำลายโลก
6.3.53
सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम् ।
ज्ञातीनां वै कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा ॥ ६.३.५३ ॥
แต่กาลเวลาก็สร้างโลกขึ้นใหม่ ในที่นี้ไม่มีสิ่งใดคงอยู่ตลอดไป เช่นเดียวกับญาติพี่น้องของชาวกุรุ ผู้เกี่ยวข้องและมิตรสหายทั้งหลาย
6.3.54
धर्म्यं दर्शय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणे ।
क्षुद्रं जातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम् ॥ ६.३.५४ ॥
จงแสดงทางแห่งธรรม เพราะท่านสามารถห้ามการรบนี้ได้ การฆ่าพี่น้องร่วมวงศ์เรียกกันว่าเป็นการกระทำอันต่ำทราม อย่ากระทำสิ่งที่ข้าไม่พอใจเลย
6.3.55
कालोऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशांपते ।
न वधः पूज्यते वेदे हितं नैव कथंचन ॥ ६.३.५५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งประชาชน กาลเวลานี้ได้เกิดขึ้นในรูปของโอรสของท่าน การฆ่าไม่เป็นที่สรรเสริญในพระเวท และไม่เป็นประโยชน์เลยแม้แต่น้อย
6.3.56
हन्यात्स एनं यो हन्यात्कुलधर्मं स्विकां तनुम् ।
कालेनोत्पथगन्तसि शक्ये सति यथाऽऽपदि ॥ ६.३.५६ ॥
ผู้ที่ฆ่าธรรมประจำตระกูล ซึ่งก็คือร่างกายของตนเอง ย่อมฆ่าตนเองแท้จริง ท่านได้หลงทางไปด้วยอำนาจของกาลเวลา ทั้งที่ท่านสามารถแก้ไขได้ ดั่งผู้ที่ตกอยู่ในความทุกข์ยาก
6.3.57
कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम् ।
अनर्थो राज्यरूपेण तव जातो विशांपते ॥ ६.३.५७ ॥
เพื่อความพินาศของวงศ์ตระกูลนี้ และเช่นเดียวกันของบรรดากษัตริย์ ความหายนะได้บังเกิดขึ้นในรูปของความเป็นกษัตริย์ของท่าน ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งประชาชน
6.3.58
लुप्तधर्मा परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान् ।
किं ते राज्येन दुर्धर्षयेन प्राप्तोऽसि किल्विषम् ॥ ६.३.५८ ॥
ท่านได้สูญเสียธรรมของตนไปโดยผู้อื่น จงแสดงธรรมแก่บุตรทั้งหลายของท่านเถิด ราชอาณาจักรอันยากจะต้านทานนี้จะมีประโยชน์อะไรแก่ท่าน ในเมื่อท่านได้รับเพียงบาปเท่านั้น
6.3.59
यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गमाप्स्यसि ।
लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः ॥ ६.३.५९ ॥
เมื่อรักษาเกียรติยศ ธรรม และชื่อเสียงไว้ ท่านจักบรรลุสวรรค์ ขอให้บรรดาปาณฑพได้รับราชอาณาจักร และขอให้เการพทั้งหลายได้รับความสงบ
6.3.60
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
प्रशस्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यं चैवाब्रवीत्पुनः ॥ ६.३.६० ॥
เมื่อผู้เป็นประมุขแห่งพราหมณ์กล่าวดังนี้แล้ว ท้าวธฤตราษฎร์ โอรสของพระนางอัมพิกา ได้สรรเสริญถ้อยคำนั้น และผู้รู้ถ้อยคำจึงกล่าวถ้อยคำอีกครั้งหนึ่ง
6.3.61
यथा भवान्वेत्ति तथैव वेत्ता ।
भावाभावौ विदितौ मे यथार्थौ ।
स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको ।
मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि ॥ ६.३.६१ ॥
ท่านรู้เช่นใด ข้าก็รู้เช่นนั้น ภาวะและอภาวะเป็นที่รู้แจ้งแก่ข้าตามที่มันเป็นจริง ดูก่อนลูกรัก โลกย่อมหลงในประโยชน์ของตน จงรู้เถิดว่าแม้ข้าก็ประกอบขึ้นจากโลกนี้เช่นกัน
6.3.62
प्रसादये त्वामतुलप्रभावं ।
त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरः ।
न चापि ते वशगा मे सुताश्च ।
न चाधर्मं कर्तुमर्हा हि मे मतिः ॥ ६.३.६२ ॥
ข้าขอวิงวอนท่าน ผู้มีอานุภาพเปรียบไม่ได้ ท่านเป็นที่พึ่งของพวกเรา และเป็นผู้มั่นคงผู้ชี้ทาง บุตรของข้าไม่อยู่ในอำนาจของท่าน และใจของข้าก็ไม่ควรกระทำอธรรม
6.3.63
त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिः ।
कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चापि पितामहः ॥ ६.३.६३ ॥
ท่านคือธรรมและความบริสุทธิ์ คือยศ เกียรติ ความมั่นคง และความจำ ท่านยังเป็นปู่ผู้เป็นที่เคารพของชาวกุรุและชาวปาณฑพด้วย
6.3.64
वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्तते ।
अभिधत्स्व यथाकामं छेत्ताऽस्मि तव संशयम् ॥ ६.३.६४ ॥
ดูก่อนพระโอรสของวิจิตรวีรยะ ข้าแต่พระราชา จงกล่าวออกมาโดยเสรีว่าสิ่งใดอยู่ในใจของท่าน ข้าจะขจัดความสงสัยของท่านให้
6.3.65
यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम् ।
तानि सर्वाणि भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ६.३.६५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นสิริมงคล ข้าปรารถนาจะฟังโดยแท้จริงถึงเครื่องหมายทั้งหมดที่ปรากฏในสงคราม สำหรับผู้ที่จะได้ชัยชนะ
6.3.66
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः ।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६६ ॥
ไฟลุกโชนด้วยแสงใส รัศมีพุ่งขึ้นสูง เปลววนไปทางขวา ปราศจากควัน กลิ่นหอมอันศักดิ์สิทธิ์ของเครื่องบูชาแผ่ไป นี่เรียกกันว่ารูปลักษณ์ของชัยชนะที่กำลังจะมาถึง
6.3.67
गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्र।
विशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च ।
जयस्येतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६७ ॥
ที่ใดที่สังข์และกลองดังก้องด้วยเสียงลึกและเสียงคำรามอันยิ่งใหญ่ และดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์ส่องด้วยรัศมีอันบริสุทธิ์ นี่เรียกกันว่ารูปลักษณ์ของชัยชนะที่กำลังจะมาถึง
6.3.68
इष्टा वाचः प्रसृता वायसानां ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राज-
न्ये चाग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ ६.३.६८ ॥
เสียงร้องอันเป็นมงคลของอีกาแผ่กระจายออกไป ของผู้ที่ออกเดินทางแล้วและผู้ที่กำลังจะไป บางคนเร่งเร้าจากข้างหลัง และบางคนห้ามไว้จากข้างหน้า ดูก่อนพระราชา
6.3.69
कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः ।
शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्र।
प्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति सङ्ख्ये ।
ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्राः ॥ ६.३.६९ ॥
ที่ใดที่นกมีเสียงเป็นมงคล ได้แก่หงส์หลวง นกแก้ว นกกระเรียน และนกร้อยปีกหมุนวนไปทางขวาในสงคราม ที่นั่นพราหมณ์กล่าวว่าชัยชนะเป็นสิ่งแน่นอน
6.3.70
अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुखप्रणादैर्हेषितैर्वा हयानाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून् ॥ ६.३.७० ॥
ผู้ที่กองทัพเปล่งประกายด้วยเครื่องประดับ เกราะ ธง และเสียงม้าร้องอย่างน่าฟัง ยากที่จะมองดู ผู้นั้นย่อมพิชิตศัตรูได้
6.3.71
हृष्टा वाचस्तथा सत्वं योधानां यत्र भारत ।
न म्लायन्ति स्रजश्चैव ते तरन्ति रणोदधिम् ॥ ६.३.७१ ॥
ดูก่อนภารตะ ที่ใดคำพูดและจิตใจของนักรบเปี่ยมด้วยความยินดี และพวงมาลัยของพวกเขาไม่เหี่ยวเฉา พวกเขาย่อมข้ามมหาสมุทรแห่งการรบได้
6.3.72
प्रयाणे वायसो वामे दक्षिणे प्रविविक्षताम् ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ॥ ६.३.७२ ॥
เมื่อออกเดินทาง หากอีกาอยู่ทางซ้ายหรือทางขวาของผู้ที่กำลังจะเข้าไป มันจะช่วยให้ผู้ที่ตามมาข้างหลังสำเร็จประสงค์ และขัดขวางผู้ที่อยู่ข้างหน้า
6.3.73
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविकृताः शुभाः ।
सदा हर्षश्च योधानां जयतामिह लक्षणम् ॥ ६.३.७३ ॥
เสียง รูป รส สัมผัส และกลิ่นยังคงไม่แปรเปลี่ยนและเป็นมงคล และความยินดีมีอยู่เสมอในหมู่นักรบ นี่คือเครื่องหมายของผู้ที่กำลังชนะอยู่ในที่นี้
6.3.74
अनुगा वायवो वान्ति तथाऽभ्राणि वयांसि च ।
अनुप्लवन्ति मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च ॥ ६.३.७४ ॥
ลมที่เป็นคุณพัดมา เมฆและนกก็เช่นกัน เมฆฝนลอยตามมาข้างหลัง และสายรุ้งก็เช่นกัน
6.3.75
एतानि जयमानानां लक्षणानि विशांपते ।
भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप ॥ ६.३.७५ ॥
ดูก่อนจอมประชาชน นี่คือเครื่องหมายของผู้ที่กำลังชนะ ส่วนสำหรับผู้ที่กำลังจะตาย เครื่องหมายเหล่านี้กลับกันทั้งหมด ดูก่อนจอมคน
6.3.76
अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चयः ।
हर्षो योधगणस्यैको जयलक्षणमुच्यते ॥ ६.३.७६ ॥
ไม่ว่ากองทัพจะเล็กหรือใหญ่ ข้อนี้แน่นอน คือความยินดีเพียงอย่างเดียวของกองนักรบ ถูกประกาศว่าเป็นเครื่องหมายของชัยชนะ
6.3.77
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि ।
तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधाः शूरतरा अपि ॥ ६.३.७७ ॥
นักรบผู้แตกหักเพียงคนเดียวทำให้กองทัพอันยิ่งใหญ่แตกได้ และเมื่อกองทัพนั้นแตกแล้ว แม้นักรบผู้กล้าหาญที่สุดก็แตกตามไปเช่นกัน
6.3.78
दुर्निवर्त्या तदा चैव प्रभग्ना महती वमूः ।
अपामिव महावेगा त्रस्ता मगगणा इव ॥ ६.३.७८ ॥
ครั้นนั้น กองทัพอันใหญ่ที่แตกพ่ายไปแล้วไม่อาจหันกลับได้ เปรียบเหมือนกระแสน้ำที่พุ่งด้วยแรงมหาศาล หรือฝูงกวางที่หวาดกลัว
6.3.79
नैव शक्या समाधातुं सन्निपाते महाचमूः ।
दीर्ण इत्येव दीर्यन्ते सुविद्वांसोऽपि भारत ॥ ६.३.७९ ॥
ในการปะทะของสงคราม กองทัพใหญ่ไม่อาจจัดให้เป็นระเบียบได้อีก ผู้มีความรู้ยิ่งก็ยังแตกพ่าย ด้วยคิดว่า “มันแตกแล้ว” ดูก่อนภารตะ
6.3.80
भीतान्भग्नांश्च संप्रेक्ष्य भयं भूयोऽभिवर्धते ।
प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विद्रवते चमूः ।
नैव स्थापयितुं शक्या शूरैरपि महाचमूः ॥ ६.३.८० ॥
เมื่อเห็นผู้หวาดกลัวและผู้พ่ายแพ้ ความกลัวก็ยิ่งเพิ่มพูนขึ้น ข้าแต่พระราชา กองทัพที่พ่ายแพ้ย่อมหนีไปทุกทิศทันที แม้วีรบุรุษก็ไม่อาจหยุดกองทัพอันยิ่งใหญ่นั้นได้
6.3.81
सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां महीपतिः ।
उपायपूर्वं मेधावी यतेत सततोत्थितः ॥ ६.३.८१ ॥
พระราชาผู้ฉลาด ต้องให้เกียรติกองทัพใหญ่ที่มีองค์สี่ ตื่นตัวอยู่เสมอ และพยายามโดยใช้อุบายเป็นสิ่งแรก
6.3.82
उपायविजयं श्रेष्ठमाहुर्भेदेन मध्यमम् ।
जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशांपते ॥ ६.३.८२ ॥
ชัยชนะด้วยอุบายเรียกกันว่าสูงสุด ชัยชนะด้วยการแตกแยกเป็นระดับกลาง ส่วนชัยชนะด้วยการรบนี้ ข้าแต่จอมคน เป็นระดับต่ำสุด
6.3.83
महान्दोषः सन्निपातस्तस्याद्यः क्षय उच्यते ।
परस्परज्ञाः संहृष्टा व्यवधूताः सुनिश्चिताः ॥ ६.३.८३ ॥
ในการปะทะกันนั้นมีโทษใหญ่ ผลแรกของมันกล่าวกันว่าคือความพินาศ ผู้รู้จักกันและกัน ฮึกเหิม และตั้งใจมั่น ย่อมต่อสู้
6.3.84
अपि पञ्चाशतं शूरा मृद्गन्ति महतीं चमूम् ।
अपि वा पञ्च षट् सप्त विजयन्त्यनिवर्तिनः ॥ ६.३.८४ ॥
แม้วีรบุรุษเพียงห้าสิบคนก็อาจบดขยี้กองทัพใหญ่ได้ หรือแม้เพียงห้า หก หรือเจ็ดคนที่ไม่ถอยหลัง ก็ย่อมได้ชัยชนะ
6.3.85
न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम् ।
दृष्ट्वा सुपर्णोऽपचितिं महत्या अपि भारत ॥ ६.३.८५ ॥
พระครุฑ โอรสของพระวินตา ไม่ยกย่องฝูงชนจำนวนมาก ข้าแต่ภรตะ พระสุบรรณเห็นความเคารพแม้ในกองทัพใหญ่ จึงวินิจฉัยเช่นนั้น
6.3.86
न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति नित्यशः ।
अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम् ।
जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि ॥ ६.३.८६ ॥
ชัยชนะไม่ได้มาเสมอด้วยจำนวนมากของกองทัพ เพราะชัยชนะไม่แน่นอน และโชคชะตาเป็นที่พึ่งสุดท้ายในเรื่องนี้ ผู้ที่ได้ชัยชนะในสงครามย่อมบรรลุผลสำเร็จ