ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.3.1
खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताः ।
अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वनद्रुमाः ॥ ६.३.१ ॥
ਖੋਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਬੇਮੌਸਮ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.3.2
गर्भिण्योऽजातपुत्राश्च जनयन्ति विभीषणान् ।
क्रव्यादाः पक्षिभिश्चापि सहा श्नन्ति परस्परम् ॥ ६.३.२ ॥
ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਜਨਮਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
6.3.3
त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाः ।
द्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवोऽशिवाः ॥ ६.३.३ ॥
ਤਿੰਨ ਸਿੰਗ, ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਪੰਜ ਪੈਰ, ਦੋ ਲਿੰਗ, ਦੋ ਸਿਰ, ਦੋ ਪੂਛਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੁਭ ਪਸ਼ੂ।
6.3.4
जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तोऽशिवा गिरः ।
त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः ॥ ६.३.४ ॥
ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਅਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
6.3.5
तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियो वै ब्रह्मवादिनाम् ।
वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्ति पुरे तव ॥ ६.३.५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਪੰਛੀ) ਅਤੇ ਮੋਰ ਜੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।
6.3.6
गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते ।
कुक्कुरान्करभाश्चैव शुकाश्चाशुवादिनः ॥ ६.३.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਘੋੜੀ ਗਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਜੰਮਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਤੀ ਗਿੱਦੜ ਜੰਮਦੀ ਹੈ; ਕੁੱਤੇ, ਊਠ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤੋਤੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
6.3.7
स्त्रियः काश्चित्प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाः ।
जातमात्राश्च नृत्यन्ति गायन्त च हसन्ति च ॥ ६.३.७ ॥
ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਜਨਮਣਗੀਆਂ; ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਨੱਚਣਗੀਆਂ, ਗਾਉਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਸਣਗੀਆਂ।
6.3.8
पृथग्जनस्य सर्वस्य क्षुद्रकाः प्रहसन्ति च ।
नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्भयम् ॥ ६.३.८ ॥
ਸਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਲੋਕ ਹੱਸਣਗੇ, ਨੱਚਣਗੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਡਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਗੇ।
6.3.9
प्रतिमाश्चालिखन्त्येताः सशस्त्राः कालचोदिताः ।
अन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयः ॥ ६.३.९ ॥
ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਉਣਗੇ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਲਈ ਬੱਚੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੌੜਨਗੇ।
6.3.10
अन्योन्यमभिमृद्गन्ति नगराणि युयुत्सवः ।
पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च ॥ ६.३.१० ॥
ਲੜਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦੇਣਗੇ; ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ, ਉਤਪਲ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਉੱਗਣਗੇ।
6.3.11
विष्व्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो नाप्युपशाम्यति ।
अभीक्ष्णं कम्पते भूमिरर्कं राहुरुपैति च ॥ ६.३.११ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਣਗੀਆਂ, ਧੂੜ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ; ਧਰਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬੇਗੀ, ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਆਵੇਗਾ।
6.3.12
श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ।
अभावं हि विशेषेण कुरूणां तत्र पश्यति ॥ ६.३.१२ ॥
ਚਿੱਟਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਚਿੱਤਰਾ ਨਛੱਤਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
6.3.13
धूमकेतुर्महाघोरः पुष्यं चाक्रम्य तिष्ठति ।
सेनयोरशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः ॥ ६.३.१३ ॥
ਧੂਮਕੇਤੂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਗ੍ਰਹਿ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਲਈ ਅਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਘੋਰ ਫਲ ਲਿਆਏਗਾ।
6.3.14
मघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ।
भगं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते ॥ ६.३.१४ ॥
ਮਘਾ ਵਿੱਚ ਵਕ੍ਰੀ ਮੰਗਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ। ਭਗ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਹ ਸੂਰਜਪੁੱਤਰ (ਸ਼ਨੀ) ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੈ।
6.3.15
शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विरोचते ।
उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः समुदीक्षते ॥ ६.३.१५ ॥
ਸ਼ੁੱਕਰ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਰ (ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ) ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
6.3.16
श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूम इव पावकः ।
ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठामाक्रम्य तिष्ठति ॥ ६.३.१६ ॥
ਕਾਲਾ, ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
6.3.17
ध्रुवं प्रज्वलितो घोरमपसव्यं प्रवर्तते ।
रोहिणीं पीडयत्येवमुभौ च शशिभास्करो ।
चित्रास्वात्यन्तरे चैव विष्ठितः परुषग्रहः ॥ ६.३.१७ ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਲਦਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਉਹ ਅਪਸਵਿਆ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਚਿਤਰਾ ਅਤੇ ਸਵਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਕਠੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਸਥਿਤ ਹੈ।
6.3.18
वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणं पावकप्रभः ।
ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥ ६.३.१८ ॥
ਵਕ੍ਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਕ੍ਰ ਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ; ਬ੍ਰਹਮਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
6.3.19
सर्वसस्यपरिच्छन्ना पृथिवी सस्यमालिनी ।
पञ्चशीर्षा यवाश्चापि शतशीर्षाश्च शालयः ॥ ६.३.१९ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਧਰਤੀ, ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਜੌਂ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿਰ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਸੌ ਸਿਰ।
6.3.20
प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत् ।
ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत ॥ ६.३.२० ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਜਗਤ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਵੱਛਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੁੱਧ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਹੂ ਵੀ ਵਹਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
6.3.21
निश्चेरुरर्चिषश्चापात्खङ्गाश्च ज्वलिता भृशम् ।
व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम् ॥ ६.३.२१ ॥
ਅਸਮਾਨੋਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਬਹੁਤ ਬਲਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਯੁੱਧ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ।
6.3.22
अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणामुदकस्य च ।
कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महाक्षयः ॥ ६.३.२२ ॥
ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪਾਣੀ, ਕਵਚਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ-ਰੰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ; ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
6.3.23
पृथिवी शोणितावर्ता ध्वजोडुपसमाकुला ।
कुरूणां वैशसे राजन्पाण्डवैः सह भारत ॥ ६.३.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਲਹੂ ਦੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮੇਗੀ, ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
6.3.24
दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाः ।
अत्याहितं दर्शयन्तः क्षत्रियाणां महद्भयम् ॥ ६.३.२४ ॥
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਪੰਛੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਨਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭੈ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
6.3.25
एकपक्षाक्षिचरणाः शकुन्ताः खेचरा निशि ।
रौद्रं वदन्ति संरब्धाः शोणितं छर्दयन्ति च ॥ ६.३.२५ ॥
ਇੱਕ ਖੰਭ, ਇੱਕ ਅੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਤ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਹੂ ਉਲਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.3.26
ग्रहौ ताम्रारुणनिभौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौ ।
सप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम् ॥ ६.३.२६ ॥
ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਦੋ ਗ੍ਰਹਿ ਬਲਦੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ; ਉਦਾਰ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕ ਰਹੇ ਹਨ।
6.3.27
संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ ।
विशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ ॥ ६.३.२७ ॥
ਇੱਕ ਸਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਗ੍ਰਹਿ, ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ, ਬਲਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ।
6.3.28
चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ।
अपर्वमि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छतः ॥ ६.३.२८ ॥
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸੇ ਗਏ; ਬੇਮੌਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਜਾ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।
6.3.29
अशोभिता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततः ।
उत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम् ॥ ६.३.२९ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਧੂੜ ਦੀ ਬਰਖਾ ਨਾਲ ਮੱਧਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਭਿਆਨਕ ਉਤਪਾਤ-ਬੱਦਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਹੂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.3.30
कृत्तिकां पीडयंस्तीक्ष्णैर्नक्षत्रं पृथिवीपते ।
अभीक्ष्णवाता वायन्ते धूमकेतुमवस्थिताः ॥ ६.३.३० ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੱਖੇ ਗ੍ਰਹਿ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਲਗਾਤਾਰ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਧੂਮਕੇਤੂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.3.31
विषमं जनयन्त्येत आक्रन्दजननं महत् ।
त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशांपते ।
बुधः संपततेऽभीक्ष्णं जनयन्प्राणिनां भयम् ॥ ६.३.३१ ॥
ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਰਲਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਧ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.3.32
चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम् ।
इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम् ।
चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ॥ ६.३.३२ ॥
ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸ਼ੋਡਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਸ ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਕੋ ਦਿਨ, ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸੇ ਗਏ।
6.3.33
अपर्वणि ग्रहेणैतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः ।
मांसवर्षं पुनस्तीव्रमासीत्कृष्णचतुर्दशीम् ।
शोणितैर्वक्रसंपूर्णा अतृप्तास्तत्र राक्षसाः ॥ ६.३.३३ ॥
ਅਕਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਮਾਸ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਟੇਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
6.3.34
प्रतिस्रोतोवहा नद्यः सरितः शोणितोदकाः ।
फेनायमानाः कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव ॥ ६.३.३४ ॥
ਦਰਿਆ ਉਲਟੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਨਦੀਆਂ ਨੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਣੀ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਖੂਹ ਝੱਗ ਛੱਡਦੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।
6.3.35
पतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शक्राशनिसमप्रभाः ।
अद्य चैव निशां व्युष्टामनयं समवाप्स्यथ ॥ ६.३.३५ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਉਲਕਾਵਾਂ ਗਰਜ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਅਨਰਥ ਪਾਓਗੇ।
6.3.36
विनिःसृत्य महोल्काभिस्तिमिरं सर्वतो दिशम् ।
अन्योन्यमुपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिः ।
भूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ६.३.३६ ॥
ਵੱਡੀਆਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨੇਰਾ ਨਿਕਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਲਹੂ ਧਰਤੀ ਪੀਵੇਗੀ।
6.3.37
कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो विभो ।
सहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च ॥ ६.३.३७ ॥
ਹੇ ਵਿਭੂ, ਕੈਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
6.3.38
महाभूता भूमिकम्पे चत्वारः सागराः पृथक् ।
वेलामुद्वर्तयन्तीव क्षोभयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.३.३८ ॥
ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਪਲਟਦੇ ਹੋਣ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.3.39
वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणः ।
आभग्राः सुमहावातैरशनीभिः समाहताः ॥ ६.३.३९ ॥
ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਕੰਕਰ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਉਗਰ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੱਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ।
6.3.40
वृक्षाः पतन्ति चैत्याश्च ग्रामेषु नगरेषु च ।
नीललोहितपीतश्च भवत्यग्निर्हुतो द्विजैः ॥ ६.३.४० ॥
ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਯ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਮਿਆ ਅਗਨੀ ਨੀਲਾ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.3.41
वामार्चिर्दुष्टगन्धश्च मुञ्चन्वै दारुणं स्वनम् ।
स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते ॥ ६.३.४१ ॥
ਖੱਬੀ ਲਾਟ ਵਾਲਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਅਗਨੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਛੋਹ, ਗੰਧ ਅਤੇ ਰਸ ਵੀ ਉਲਟੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
6.3.42
धूमं ध्वजाः प्रमुञ्चन्ति कम्पमाना मुहुर्मुहुः ।
मुञ्चन्त्यङ्गारवर्षं च भेर्यश्च पटहास्तथा ॥ ६.३.४२ ॥
ਕੰਬਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ; ਅੰਗਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਟਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
6.3.43
शिखराणां समृद्धानामुपरिष्टात्समन्ततः ।
वायसाश्च रुवन्त्युग्रं वामं मण्डलमाश्रिताः ॥ ६.३.४३ ॥
ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸਿਖਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੂਕ ਰਹੇ ਹਨ।
6.3.44
पक्वापक्वेऽतिसुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च ।
निलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम् ॥ ६.३.४४ ॥
ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੂਕਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.3.45
ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च व्याला वेपथुसंयुताः ।
दीनास्तुरंगमाः सर्वे वारणाः सलिलाश्रयाः ॥ ६.३.४५ ॥
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖਿੰਡਦੇ, ਕੰਬਦੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ; ਦੀਨ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
6.3.46
एवंविधं दुर्निमित्तं क्षयाय पृथीवीक्षिताम् ।
भौमं दिव्यं चान्तरिक्षं त्रिविधं जायतेऽनिशम् ॥ ६.३.४६ ॥
ਅਜਿਹੇ ਦੁਰਲੱਛਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹਨ; ਭੌਮ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕ੍ਸ਼ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਤਪਾਤ ਲਗਾਤਾਰ ਉਪਜ ਰਹੇ ਹਨ।
6.3.47
एतच्छ्रुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम् ।
यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत ॥ ६.३.४७ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੁਣ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.3.48
पितुर्वचो निशम्यैतद्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षयः ॥ ६.३.४८ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
6.3.49
राजानः क्षत्रधर्मेण यदि वध्यन्ति संयुगे ।
वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम् ॥ ६.३.४९ ॥
ਰਾਜੇ ਜੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀਰਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਹੀ ਪਾਉਣਗੇ।
6.3.50
इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत्सुखम् ।
प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ ६.३.५० ॥
ਇੱਥੇ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਸੁਖ, ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।
6.3.51
एवं मुनिस्तथेत्सुक्त्वा कवीन्द्रो राजसत्तम ।
धृतराष्ट्रेण पुत्रेण ध्यानमन्वगमत्परम् ॥ ६.३.५१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ, ਕਵੀਂਦਰ ਨੇ 'ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪਰਮ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।
6.3.52
स मुहूर्तं तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षयते जगत् ॥ ६.३.५२ ॥
ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਕਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.3.53
सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम् ।
ज्ञातीनां वै कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा ॥ ६.३.५३ ॥
ਉਹ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸਦੀਵੀ ਨਹੀਂ। ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਗੋਤੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
6.3.54
धर्म्यं दर्शय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणे ।
क्षुद्रं जातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम् ॥ ६.३.५४ ॥
ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗ ਵਿਖਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ। ਜਾਤੀ-ਵੱਧ ਨੂੰ ਨੀਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ।
6.3.55
कालोऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशांपते ।
न वधः पूज्यते वेदे हितं नैव कथंचन ॥ ६.३.५५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਇਹ ਕਾਲ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ। ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਧ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨਹੀਂ।
6.3.56
हन्यात्स एनं यो हन्यात्कुलधर्मं स्विकां तनुम् ।
कालेनोत्पथगन्तसि शक्ये सति यथाऽऽपदि ॥ ६.३.५६ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਕੁਲਧਰਮ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੁਮਾਰਗ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈਂ; ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਵਾਂਗ।
6.3.57
कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम् ।
अनर्थो राज्यरूपेण तव जातो विशांपते ॥ ६.३.५७ ॥
ਇਸ ਕੁਲ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨਰਥ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।
6.3.58
लुप्तधर्मा परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान् ।
किं ते राज्येन दुर्धर्षयेन प्राप्तोऽसि किल्विषम् ॥ ६.३.५८ ॥
ਤੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਧਰਮ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿਖਾ। ਪਾਪ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਅਜੇਯ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?
6.3.59
यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गमाप्स्यसि ।
लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः ॥ ६.३.५९ ॥
ਯਸ਼, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਪਾਏਂਗਾ। ਪਾਂਡਵ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਕੌਰਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਣ।
6.3.60
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
प्रशस्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यं चैवाब्रवीत्पुनः ॥ ६.३.६० ॥
ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸ ਬਚਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਕ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
6.3.61
यथा भवान्वेत्ति तथैव वेत्ता ।
भावाभावौ विदितौ मे यथार्थौ ।
स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको ।
मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि ॥ ६.३.६१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਾਵ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਹਨ। ਹੇ ਤਾਤ, ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕਰੂਪ ਹੀ ਜਾਣੋ।
6.3.62
प्रसादये त्वामतुलप्रभावं ।
त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरः ।
न चापि ते वशगा मे सुताश्च ।
न चाधर्मं कर्तुमर्हा हि मे मतिः ॥ ६.३.६२ ॥
ਹੇ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਧੀਰ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਅਧਰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.3.63
त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिः ।
कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चापि पितामहः ॥ ६.३.६३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਮ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਹੋ। ਕੌਰਵਾਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਪਿਤਾਮਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।
6.3.64
वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्तते ।
अभिधत्स्व यथाकामं छेत्ताऽस्मि तव संशयम् ॥ ६.३.६४ ॥
ਹੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।
6.3.65
यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम् ।
तानि सर्वाणि भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ६.३.६५ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
6.3.66
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः ।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६६ ॥
ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ, ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਵਲ ਖਾਂਦੀ ਲਾਟ ਵਾਲੀ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.3.67
गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्र।
विशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च ।
जयस्येतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६७ ॥
ਗੰਭੀਰ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਦ ਵਾਲੇ ਸੰਖ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਜਿੱਥੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਸਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.3.68
इष्टा वाचः प्रसृता वायसानां ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राज-
न्ये चाग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ ६.३.६८ ॥
ਕਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਛਤ ਬੋਲੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਤੁਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਜੋ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
6.3.69
कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः ।
शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्र।
प्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति सङ्ख्ये ।
ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्राः ॥ ६.३.६९ ॥
ਮੰਗਲ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਹੰਸ, ਤੋਤੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਤੇ ਸ਼ਤਪੱਤਰ ਪੰਛੀ ਜਿੱਥੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਜਿੱਤ ਯਕੀਨੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ।
6.3.70
अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुखप्रणादैर्हेषितैर्वा हयानाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून् ॥ ६.३.७० ॥
ਗਹਿਣਿਆਂ, ਕਵਚਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਹਿਣਕਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਵੇਖਣੀ ਔਖੀ ਫ਼ੌਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।
6.3.71
हृष्टा वाचस्तथा सत्वं योधानां यत्र भारत ।
न म्लायन्ति स्रजश्चैव ते तरन्ति रणोदधिम् ॥ ६.३.७१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੁਰਝਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਰਣ-ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.3.72
प्रयाणे वायसो वामे दक्षिणे प्रविविक्षताम् ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ॥ ६.३.७२ ॥
ਰਵਾਨਗੀ ਵੇਲੇ ਕਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
6.3.73
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविकृताः शुभाः ।
सदा हर्षश्च योधानां जयतामिह लक्षणम् ॥ ६.३.७३ ॥
ਸ਼ਬਦ, ਰੂਪ, ਰਸ, ਛੋਹ ਤੇ ਗੰਧ ਬਿਨਾਂ ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ — ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹੀ ਲੱਛਣ ਹੈ।
6.3.74
अनुगा वायवो वान्ति तथाऽभ्राणि वयांसि च ।
अनुप्लवन्ति मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च ॥ ६.३.७४ ॥
ਅਨੁਕੂਲ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਦਲ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ; ਮੇਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵੀ।
6.3.75
एतानि जयमानानां लक्षणानि विशांपते ।
भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप ॥ ६.३.७५ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਇਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ; ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਉਲਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ।
6.3.76
अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चयः ।
हर्षो योधगणस्यैको जयलक्षणमुच्यते ॥ ६.३.७६ ॥
ਛੋਟੀ ਸੈਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡੀ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ: ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਲੱਛਣ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
6.3.77
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि ।
तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधाः शूरतरा अपि ॥ ६.३.७७ ॥
ਇੱਕ ਜਣਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੰਡਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਖਿੰਡੀ ਸੈਨਾ ਮਗਰੋਂ ਅਤਿ ਸੂਰਮੇ ਯੋਧੇ ਵੀ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.3.78
दुर्निवर्त्या तदा चैव प्रभग्ना महती वमूः ।
अपामिव महावेगा त्रस्ता मगगणा इव ॥ ६.३.७८ ॥
ਉਦੋਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਉਸ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ।
6.3.79
नैव शक्या समाधातुं सन्निपाते महाचमूः ।
दीर्ण इत्येव दीर्यन्ते सुविद्वांसोऽपि भारत ॥ ६.३.७९ ॥
ਭਿਆਨਕ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; 'ਟੁੱਟ ਗਈ' ਸਮਝ ਕੇ ਅਤਿ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.3.80
भीतान्भग्नांश्च संप्रेक्ष्य भयं भूयोऽभिवर्धते ।
प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विद्रवते चमूः ।
नैव स्थापयितुं शक्या शूरैरपि महाचमूः ॥ ६.३.८० ॥
ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ ਅਚਾਨਕ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਮਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
6.3.81
सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां महीपतिः ।
उपायपूर्वं मेधावी यतेत सततोत्थितः ॥ ६.३.८१ ॥
ਚਤੁਰੰਗੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਾਅ ਰਾਹੀਂ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.3.82
उपायविजयं श्रेष्ठमाहुर्भेदेन मध्यमम् ।
जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशांपते ॥ ६.३.८२ ॥
ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭੇਦ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਮੱਧਮ। ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜਿੱਤ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਹੈ।
6.3.83
महान्दोषः सन्निपातस्तस्याद्यः क्षय उच्यते ।
परस्परज्ञाः संहृष्टा व्यवधूताः सुनिश्चिताः ॥ ६.३.८३ ॥
ਉਸ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਨਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ (ਲੜਦੇ ਹਨ)।
6.3.84
अपि पञ्चाशतं शूरा मृद्गन्ति महतीं चमूम् ।
अपि वा पञ्च षट् सप्त विजयन्त्यनिवर्तिनः ॥ ६.३.८४ ॥
ਪੰਜਾਹ ਸੂਰਮੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਪੰਜ, ਛੇ, ਸੱਤ ਵੀ, ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ, ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
6.3.85
न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम् ।
दृष्ट्वा सुपर्णोऽपचितिं महत्या अपि भारत ॥ ६.३.८५ ॥
ਵੈਨਤੇਯ ਗਰੁੜ ਭੀੜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੁਪਰਣ (ਗਰੁੜ) ਵੱਡੀ (ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੀ) ਸਿਰਫ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ)।
6.3.86
न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति नित्यशः ।
अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम् ।
जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि ॥ ६.३.८६ ॥
ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਿੱਤ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੈਵ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੀ ਕਿਰਤਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।