マハーバーラタ · 章 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.3.1
खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताः ।
अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वनद्रुमाः ॥ ६.३.१ ॥
ロバは牛の中に生まれ、子らは母親と戯れ、森の木々は季節外れに花と実を見せる。
6.3.2
गर्भिण्योऽजातपुत्राश्च जनयन्ति विभीषणान् ।
क्रव्यादाः पक्षिभिश्चापि सहा श्नन्ति परस्परम् ॥ ६.३.२ ॥
まだ男児を産んでいない妊婦は恐ろしい存在を産み、肉食の獣は鳥とともに互いを食らう。
6.3.3
त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाः ।
द्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवोऽशिवाः ॥ ६.३.३ ॥
三本の角、四つの目、五本の足、二つの性器、二つの頭、二つの尾、牙を持つ不吉な獣。
6.3.4
जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तोऽशिवा गिरः ।
त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः ॥ ६.३.४ ॥
口を開け不吉な声を発しながら、三本足で冠毛があり、ガルダに似て、四本の牙と角を持つ者が生まれる。
6.3.5
तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियो वै ब्रह्मवादिनाम् ।
वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्ति पुरे तव ॥ ६.३.५ ॥
同様に、ブラフマンを説く者たちの他の女性たちも、あなたの都でヴァイナテーヤ（ガルダのような鳥）や孔雀を産むのが見られる。
6.3.6
गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते ।
कुक्कुरान्करभाश्चैव शुकाश्चाशुवादिनः ॥ ६.३.६ ॥
大王よ、雌馬は牛の子を、雌犬は山犬を産む。犬、ラクダ、そして速く話すオウムが生まれる。
6.3.7
स्त्रियः काश्चित्प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाः ।
जातमात्राश्च नृत्यन्ति गायन्त च हसन्ति च ॥ ६.३.७ ॥
ある女たちは四、五人の娘を産むだろう。生まれるとすぐに、彼女らは踊り、歌い、笑う。
6.3.8
पृथग्जनस्य सर्वस्य क्षुद्रकाः प्रहसन्ति च ।
नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्भयम् ॥ ६.३.८ ॥
すべての庶民の中で、卑しい者たちが笑い、踊り、あたりで歌いながら大いなる恐怖を告げるだろう。
6.3.9
प्रतिमाश्चालिखन्त्येताः सशस्त्राः कालचोदिताः ।
अन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयः ॥ ६.३.९ ॥
時に駆られて、彼らは武装した像さえ描くだろう。棒を手にした子らが互いに襲いかかるだろう。
6.3.10
अन्योन्यमभिमृद्गन्ति नगराणि युयुत्सवः ।
पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च ॥ ६.३.१० ॥
戦を望む者たちは互いの都市を踏みにじるだろう。木々には蓮や睡蓮、夜の蓮が生えるだろう。
6.3.11
विष्व्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो नाप्युपशाम्यति ।
अभीक्ष्णं कम्पते भूमिरर्कं राहुरुपैति च ॥ ६.३.११ ॥
激しい旋風が四方に吹き荒れ、塵は収まらない。大地は絶えず震え、ラーフは太陽に近づくだろう。
6.3.12
श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ।
अभावं हि विशेषेण कुरूणां तत्र पश्यति ॥ ६.३.१२ ॥
白い惑星もチトラー星宿を越えて留まっており、そこで特にクル族の破滅を見ている。
6.3.13
धूमकेतुर्महाघोरः पुष्यं चाक्रम्य तिष्ठति ।
सेनयोरशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः ॥ ६.३.१३ ॥
彗星ダゥマケートゥは極めて恐ろしく、プシュヤ宿を侵して留まっている。この大いなる遊星は両軍に不吉で恐ろしい結果をもたらすであろう。
6.3.14
मघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ।
भगं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते ॥ ६.३.१४ ॥
逆行する火星はマガーにあり、木星はシュラヴァナにある。バガ宿を侵したそれは、太陽の子（土星）に苦しめられている。
6.3.15
शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विरोचते ।
उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः समुदीक्षते ॥ ६.३.१५ ॥
金星は前のプロシュタパダーに昇って輝き、後のプロシュタパダーを巡ると、それと共にあるように見える。
6.3.16
श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूम इव पावकः ।
ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठामाक्रम्य तिष्ठति ॥ ६.३.१६ ॥
その暗く燃え上がる遊星は、煙を伴う火のようである。インドラの輝く宿ジェーシュターを侵して、それは留まっている。
6.3.17
ध्रुवं प्रज्वलितो घोरमपसव्यं प्रवर्तते ।
रोहिणीं पीडयत्येवमुभौ च शशिभास्करो ।
चित्रास्वात्यन्तरे चैव विष्ठितः परुषग्रहः ॥ ६.३.१७ ॥
この燃え盛る恐ろしい遊星は、確かに不吉な左回りに進む。こうして彼はローヒニーを苦しめ、月と太陽の両方をも苦しめる。この厳しい遊星はチトラーとスヴァーティの間に位置している。
6.3.18
वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणं पावकप्रभः ।
ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥ ६.३.१८ ॥
曲がりくねり逆行を繰り返し、火のように輝く赤い肢体のその遊星は、シュラヴァナとブラフマーの宿を取り囲んで堅く留まっている。
6.3.19
सर्वसस्यपरिच्छन्ना पृथिवी सस्यमालिनी ।
पञ्चशीर्षा यवाश्चापि शतशीर्षाश्च शालयः ॥ ६.३.१९ ॥
あらゆる作物に覆われ、穀物で飾られた大地。五つの穂の大麦と百の穂の稲。
6.3.20
प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत् ।
ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत ॥ ६.३.२० ॥
全世界の最も重要な牝牛たち、この世界が依存するもの。子牛と共に乳を流しながら、血も滴らせている。
6.3.21
निश्चेरुरर्चिषश्चापात्खङ्गाश्च ज्वलिता भृशम् ।
व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम् ॥ ६.३.२१ ॥
天から炎が噴き出し、剣は激しく燃え上がった。武器がはっきり見える、戦いが近づいたのだ。
6.3.22
अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणामुदकस्य च ।
कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महाक्षयः ॥ ६.३.२२ ॥
武器や水、鎧や旗の火のような輝きのように、大いなる破滅が起こるだろう。
6.3.23
पृथिवी शोणितावर्ता ध्वजोडुपसमाकुला ।
कुरूणां वैशसे राजन्पाण्डवैः सह भारत ॥ ६.३.२३ ॥
王よ、バラタの末裔よ。クル族の殺戮において、パーンダヴァたちと共に、大地は血の渦を巻き、旗と星々で満ちるであろう。
6.3.24
दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाः ।
अत्याहितं दर्शयन्तः क्षत्रियाणां महद्भयम् ॥ ६.३.२४ ॥
四方で、口から炎を噴く鹿と鳥が鳴き叫び、戦士たちに大いなる災いと恐怖を示している。
6.3.25
एकपक्षाक्षिचरणाः शकुन्ताः खेचरा निशि ।
रौद्रं वदन्ति संरब्धाः शोणितं छर्दयन्ति च ॥ ६.३.२५ ॥
片翼・片目・片足の鳥が夜の空を飛び交い、怒りに満ちて恐ろしい声を発し、血を吐く。
6.3.26
ग्रहौ ताम्रारुणनिभौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौ ।
सप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम् ॥ ६.३.२६ ॥
銅色と赤色の二つの惑星が燃えるように立ち、高潔な七聖仙の輝きをすっかり覆っている。
6.3.27
संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ ।
विशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ ॥ ६.३.२७ ॥
一年間留まる二つの惑星、木星と土星が燃えるように、ヴィシャーカー宿の近くにある。
6.3.28
चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ।
अपर्वमि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छतः ॥ ६.३.२८ ॥
月と太陽が同じ日の十三日目に共に食に襲われた。季節外れの食は、民の滅亡を望むかのようであった。
6.3.29
अशोभिता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततः ।
उत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम् ॥ ६.३.२९ ॥
あらゆる方角が四方から砂塵の雨に曇らされ、恐ろしい凶兆の雲が夜に血を降らせる。
6.3.30
कृत्तिकां पीडयंस्तीक्ष्णैर्नक्षत्रं पृथिवीपते ।
अभीक्ष्णवाता वायन्ते धूमकेतुमवस्थिताः ॥ ६.३.३० ॥
大地の主よ、猛烈な惑星がクリッティカー宿を苦しめ、絶え間ない風が吹き、彗星が留まっている。
6.3.31
विषमं जनयन्त्येत आक्रन्दजननं महत् ।
त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशांपते ।
बुधः संपततेऽभीक्ष्णं जनयन्प्राणिनां भयम् ॥ ६.३.३१ ॥
これらは不規則に大きな嘆きを生じさせる。人の主よ、前の三つの星宿とすべての星宿において、ブダ（水星）は絶えず動き、生きとし生けるものに恐怖を生じさせる。
6.3.32
चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम् ।
इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम् ।
चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ॥ ६.३.३२ ॥
十四日、十五日、そして以前に起きた十六日は知っている。しかしこの新月の日と十三日は知らない。ただ一日、十三日に、月と太陽の両方が食に捕らえられた。
6.3.33
अपर्वणि ग्रहेणैतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः ।
मांसवर्षं पुनस्तीव्रमासीत्कृष्णचतुर्दशीम् ।
शोणितैर्वक्रसंपूर्णा अतृप्तास्तत्र राक्षसाः ॥ ६.३.३३ ॥
時ならぬ食によって、この二つは生きものを滅ぼすであろう。黒半月の十四日にも再び激しい肉の雨が降った。血に満ちた曲がった水のなかで、羅刹たちはそこで満足しなかった。
6.3.34
प्रतिस्रोतोवहा नद्यः सरितः शोणितोदकाः ।
फेनायमानाः कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव ॥ ६.३.३४ ॥
川は逆流し、小川は血を水としていた。井戸は泡を立てて、雄牛のように跳ね上がった。
6.3.35
पतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शक्राशनिसमप्रभाः ।
अद्य चैव निशां व्युष्टामनयं समवाप्स्यथ ॥ ६.३.३५ ॥
インドラの雷霆のように輝く流星が雷鳴とともに落ちている。今日のうちに、夜が明けたとき、お前たちは災いに遭うであろう。
6.3.36
विनिःसृत्य महोल्काभिस्तिमिरं सर्वतो दिशम् ।
अन्योन्यमुपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिः ।
भूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ६.३.३६ ॥
大きな火球とともに四方から闇が噴き出し、そこで互いに近寄った大聖仙たちは言った。大地は幾千もの王の血を飲むであろう、と。
6.3.37
कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो विभो ।
सहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च ॥ ६.३.३७ ॥
ああ、偉大なる者よ。カイラーサとマンダラ、そしてヒマーラヤの峰々も、大音響とともに幾千も落ちる。
6.3.38
महाभूता भूमिकम्पे चत्वारः सागराः पृथक् ।
वेलामुद्वर्तयन्तीव क्षोभयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.३.३८ ॥
地震の中、四つの大海はそれぞれ別々に、岸辺をひっくり返すかのように、大地をかき乱す。
6.3.39
वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणः ।
आभग्राः सुमहावातैरशनीभिः समाहताः ॥ ६.३.३९ ॥
木々を引き抜き、砂利を引きずって、激しい風が吹く。大風と雷に打たれて、それらは砕けている。
6.3.40
वृक्षाः पतन्ति चैत्याश्च ग्रामेषु नगरेषु च ।
नीललोहितपीतश्च भवत्यग्निर्हुतो द्विजैः ॥ ६.३.४० ॥
村々や町々では木々や祠が倒れ、再生族によって供えられた火は青・赤・黄色になる。
6.3.41
वामार्चिर्दुष्टगन्धश्च मुञ्चन्वै दारुणं स्वनम् ।
स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते ॥ ६.३.४१ ॥
炎は左に曲がり、悪臭を放ち、恐ろしい音を立てる。そして、大地の主よ、触覚・嗅覚・味覚もまた逆転している。
6.3.42
धूमं ध्वजाः प्रमुञ्चन्ति कम्पमाना मुहुर्मुहुः ।
मुञ्चन्त्यङ्गारवर्षं च भेर्यश्च पटहास्तथा ॥ ६.३.४२ ॥
震える旗はくり返し煙を吐き、炭火の雨を降らせる。戦太鼓と大太鼓もまた同様である。
6.3.43
शिखराणां समृद्धानामुपरिष्टात्समन्ततः ।
वायसाश्च रुवन्त्युग्रं वामं मण्डलमाश्रिताः ॥ ६.३.४३ ॥
繁茂する峰々の上、四方で、左回りの輪を描く烏が凄まじく鳴き叫ぶ。
6.3.44
पक्वापक्वेऽतिसुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च ।
निलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम् ॥ ६.३.४४ ॥
熟れた果実も未熟な果実も、鳥たちは幾度となく激しく鳴き叫び、旗の先端に身を潜める。地上の王たちの滅亡のために。
6.3.45
ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च व्याला वेपथुसंयुताः ।
दीनास्तुरंगमाः सर्वे वारणाः सलिलाश्रयाः ॥ ६.३.४५ ॥
物思いに沈み、散り散りになり、震える猛獣たち。哀れな馬と象はことごとく水に身を寄せる。
6.3.46
एवंविधं दुर्निमित्तं क्षयाय पृथीवीक्षिताम् ।
भौमं दिव्यं चान्तरिक्षं त्रिविधं जायतेऽनिशम् ॥ ६.३.४६ ॥
このような凶兆は地上の王たちの滅亡を告げる。地上・天・空中の三種の異変が絶え間なく生じている。
6.3.47
एतच्छ्रुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम् ।
यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत ॥ ६.३.४७ ॥
これを聞いたのだから、今こそ時に適った決断をせよ。この世界が滅びぬように、バーラタよ。
6.3.48
पितुर्वचो निशम्यैतद्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षयः ॥ ६.३.४८ ॥
父の言葉を聞いて、ドリタラーシュトラはこう言った。これは以前から定められていたと私は思う、人々の滅亡が起こるだろう。
6.3.49
राजानः क्षत्रधर्मेण यदि वध्यन्ति संयुगे ।
वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम् ॥ ६.३.४९ ॥
王たちが戦士の義務に従って戦いで殺されるなら、英雄の世界に至り、ただ幸福のみを得るであろう。
6.3.50
इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत्सुखम् ।
प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ ६.३.५० ॥
この世では名声を、来世では長きにわたる大いなる幸福を、大戦で命を捨てた人中の虎たちは得るであろう。
6.3.51
एवं मुनिस्तथेत्सुक्त्वा कवीन्द्रो राजसत्तम ।
धृतराष्ट्रेण पुत्रेण ध्यानमन्वगमत्परम् ॥ ६.३.५१ ॥
こうして詩人の長、聖者は「そうあれ」と言い、王の中の最上の者よ、ドリタラーシュトラの息子と共に最高の瞑想に入った。
6.3.52
स मुहूर्तं तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षयते जगत् ॥ ६.३.५२ ॥
彼はしばしそのように瞑想してから、再びこの言葉を語った。王の主よ、疑いなく時が世界を滅ぼしているのだ。
6.3.53
सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम् ।
ज्ञातीनां वै कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा ॥ ६.३.५३ ॥
それは再び世界を創造するが、ここには永遠のものは何もない。クルの親族、縁者、友人についても同様である。
6.3.54
धर्म्यं दर्शय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणे ।
क्षुद्रं जातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम् ॥ ६.३.५४ ॥
ダルマに適う道を示せ。お前はこれを止める力があるのだから。同族を殺すことは卑しいと言われる。私の意に反することをするな。
6.3.55
कालोऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशांपते ।
न वधः पूज्यते वेदे हितं नैव कथंचन ॥ ६.३.५५ ॥
人民の主よ、この時代はお前の息子の姿で生まれた。ヴェーダでは殺生は称賛されず、決して益にもならない。
6.3.56
हन्यात्स एनं यो हन्यात्कुलधर्मं स्विकां तनुम् ।
कालेनोत्पथगन्तसि शक्ये सति यथाऽऽपदि ॥ ६.३.५६ ॥
自らの身体である家の法を殺す者は、実のところ自分自身を殺すのだ。時の力によってお前は邪道に迷い込んだ。力はあるのに、災難に陥った者のように。
6.3.57
कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम् ।
अनर्थो राज्यरूपेण तव जातो विशांपते ॥ ६.३.५७ ॥
この家の滅びのため、また王たちの滅びのため、人民の主よ、お前の王権という姿で災いが生まれた。
6.3.58
लुप्तधर्मा परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान् ।
किं ते राज्येन दुर्धर्षयेन प्राप्तोऽसि किल्विषम् ॥ ६.३.५८ ॥
お前は他人に影響されてダルマを失った。息子たちにダルマを示せ。罪だけを得たのであれば、この難攻不落の王国がお前に何の益があろうか。
6.3.59
यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गमाप्स्यसि ।
लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः ॥ ६.३.५९ ॥
名声とダルマと栄誉を守れば、お前は天界に至るだろう。パーンダヴァたちは王国を得よ、カウラヴァたちは平和に至れ。
6.3.60
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
प्रशस्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यं चैवाब्रवीत्पुनः ॥ ६.३.६० ॥
ヴィプラの主がこのように語ると、アンビカーの子ドリタラーシュトラはその言葉を称賛し、言葉を知る者として再びこう語った。
6.3.61
यथा भवान्वेत्ति तथैव वेत्ता ।
भावाभावौ विदितौ मे यथार्थौ ।
स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको ।
मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि ॥ ६.३.६१ ॥
あなたが知るように、私もまた知っている。有と無は私にありのままに知られている。愛しき者よ、世間は自らの利益に惑わされる。私もまた世間そのものであると知れ。
6.3.62
प्रसादये त्वामतुलप्रभावं ।
त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरः ।
न चापि ते वशगा मे सुताश्च ।
न चाधर्मं कर्तुमर्हा हि मे मतिः ॥ ६.३.६२ ॥
比類なき威力の方よ、私はあなたに懇願する。あなたは我らの拠り所であり、道を示す堅固な方である。私の息子たちもあなたの支配下にはなく、私の心は不正を行うにふさわしくない。
6.3.63
त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिः ।
कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चापि पितामहः ॥ ६.३.६३ ॥
あなたこそダルマであり清浄であり、栄誉、名声、堅固さ、記憶である。クルとパーンドゥの人々に尊ばれる祖父もまたあなたである。
6.3.64
वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्तते ।
अभिधत्स्व यथाकामं छेत्ताऽस्मि तव संशयम् ॥ ६.३.६४ ॥
ヴィチトラヴィーリヤの子よ、王よ、心にあることを望むままに語れ。汝の疑いを私が断とう。
6.3.65
यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम् ।
तानि सर्वाणि भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ६.३.६५ ॥
尊者よ、戦いで勝利する者に現れるしるしを、すべて真実のとおりに聞きたいと思う。
6.3.66
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः ।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६६ ॥
火は澄んだ輝きを放ち、光は上へ伸び、炎は右回りに巻き、煙がない。供物の清らかな香りが広がる。これを来たるべき勝利の姿と言う。
6.3.67
गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्र।
विशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च ।
जयस्येतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६७ ॥
深く響く音と大きな轟きを立てて法螺貝と太鼓が鳴り、太陽と月が清らかな光を放つ。これを来たるべき勝利の姿と言う。
6.3.68
इष्टा वाचः प्रसृता वायसानां ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राज-
न्ये चाग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ ६.३.६८ ॥
カラスの吉兆の鳴き声が広がる。出発した者も出発しようとする者も、後ろから急がせる者もあれば、前から引き止める者もいる、おお王よ。
6.3.69
कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः ।
शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्र।
प्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति सङ्ख्ये ।
ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्राः ॥ ६.३.६९ ॥
吉祥の声を持つ王鵞・オウム・ツルや百羽の鳥が戦いで右回りに旋回するところ、そこには勝利が確実にあると、バラモンたちは言う。
6.3.70
अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुखप्रणादैर्हेषितैर्वा हयानाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून् ॥ ६.३.७० ॥
装飾、鎧、旗、そして馬の心地よいいななきで輝き、直視しがたい軍勢を持つ者たちは、敵に勝利する。
6.3.71
हृष्टा वाचस्तथा सत्वं योधानां यत्र भारत ।
न म्लायन्ति स्रजश्चैव ते तरन्ति रणोदधिम् ॥ ६.३.७१ ॥
バーラタよ、戦士たちの言葉と気概が喜びにあふれ、その花輪がしぼまないところでは、彼らは戦いの大海を渡る。
6.3.72
प्रयाणे वायसो वामे दक्षिणे प्रविविक्षताम् ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ॥ ६.३.७२ ॥
出発の時、カラスが左または右にいれば、後ろから入る者の目的を成就させ、前から阻む。
6.3.73
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविकृताः शुभाः ।
सदा हर्षश्च योधानां जयतामिह लक्षणम् ॥ ६.३.७३ ॥
音、形、味、触、香りは歪まず吉祥であり、戦士たちの間には常に喜びがある。これがここで勝利する者の印である。
6.3.74
अनुगा वायवो वान्ति तथाऽभ्राणि वयांसि च ।
अनुप्लवन्ति मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च ॥ ६.३.७४ ॥
順風が吹き、雲や鳥もまた同じである。雨雲が後に従い漂い、虹もまた同じである。
6.3.75
एतानि जयमानानां लक्षणानि विशांपते ।
भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप ॥ ६.३.७५ ॥
これらは勝利する者の印である、民の主よ。死にゆく者にとってはそれが逆になる、人の主よ。
6.3.76
अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चयः ।
हर्षो योधगणस्यैको जयलक्षणमुच्यते ॥ ६.३.७६ ॥
軍が小さくとも大きくとも、これは確かである。戦士の群れにある唯一の喜びこそが、勝利の印と言われる。
6.3.77
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि ।
तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधाः शूरतरा अपि ॥ ६.३.७७ ॥
一人が崩れれば、非常に大きな軍勢をも散らしてしまう。その崩れた軍勢に続いて、最も勇敢な戦士たちも次々に崩れていく。
6.3.78
दुर्निवर्त्या तदा चैव प्रभग्ना महती वमूः ।
अपामिव महावेगा त्रस्ता मगगणा इव ॥ ६.३.७८ ॥
その時、崩れた大軍は引き返させることができない。大きな勢いで流れる水や、怯えた鹿の群れのように。
6.3.79
नैव शक्या समाधातुं सन्निपाते महाचमूः ।
दीर्ण इत्येव दीर्यन्ते सुविद्वांसोऽपि भारत ॥ ६.३.७९ ॥
戦いの衝突の中では、大軍を再び整えることはできない。「崩れた」と思い込めば、最も博学な者さえも崩れてしまう、バーラタよ。
6.3.80
भीतान्भग्नांश्च संप्रेक्ष्य भयं भूयोऽभिवर्धते ।
प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विद्रवते चमूः ।
नैव स्थापयितुं शक्या शूरैरपि महाचमूः ॥ ६.३.८० ॥
怯えた者や崩れた者を見ると、恐怖はさらに増す。王よ、崩れた軍勢は突然四方へ逃げ散る。英雄たちでさえ、その大軍を食い止めることはできない。
6.3.81
सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां महीपतिः ।
उपायपूर्वं मेधावी यतेत सततोत्थितः ॥ ६.३.८१ ॥
四軍からなる大軍を敬い、賢明な王は常に油断せず、まず策略によって努めるべきである。
6.3.82
उपायविजयं श्रेष्ठमाहुर्भेदेन मध्यमम् ।
जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशांपते ॥ ६.३.८२ ॥
策略によって得る勝利を最上といい、離間によるものを中程度という。人の主よ、戦いによって得る勝利こそ最も劣る。
6.3.83
महान्दोषः सन्निपातस्तस्याद्यः क्षय उच्यते ।
परस्परज्ञाः संहृष्टा व्यवधूताः सुनिश्चिताः ॥ ६.३.८३ ॥
その衝突には大きな過失がある。その最初の結果は破滅と言われる。互いを知り、歓喜に満ち、固く決意した者たちが〔戦う〕。
6.3.84
अपि पञ्चाशतं शूरा मृद्गन्ति महतीं चमूम् ।
अपि वा पञ्च षट् सप्त विजयन्त्यनिवर्तिनः ॥ ६.३.८४ ॥
五十人の勇士でさえ大軍を打ち砕くことができる。あるいは退かない五人、六人、七人でさえ勝利を収める。
6.3.85
न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम् ।
दृष्ट्वा सुपर्णोऽपचितिं महत्या अपि भारत ॥ ६.३.८५ ॥
ヴィナターの子ガルダは大群衆を称賛しない。バーラタよ、スパルナ（ガルダ）は大軍の中にさえ尊敬だけを見て、そう判断する。
6.3.86
न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति नित्यशः ।
अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम् ।
जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि ॥ ६.३.८६ ॥
軍勢の多さだけで勝利が常にもたらされるわけではない。勝利は不確かであり、そこでは運命こそが究極の拠り所である。戦いに勝った者こそ成就する。