మహాభారతం · అధ్యాయం 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.3.1
खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताः ।
अनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वनद्रुमाः ॥ ६.३.१ ॥
గాడిదలు ఆవులలో పుడుతున్నాయి, సంతానం తల్లులతో రమిస్తోంది, అడవి చెట్లు కాలం కాని కాలంలో పువ్వులు, పండ్లు చూపిస్తున్నాయి.
6.3.2
गर्भिण्योऽजातपुत्राश्च जनयन्ति विभीषणान् ।
क्रव्यादाः पक्षिभिश्चापि सहा श्नन्ति परस्परम् ॥ ६.३.२ ॥
గర్భిణీ స్త్రీలు, ఇంకా కుమారులను కనని వారు, భయంకర జీవులకు జన్మనిస్తున్నారు; మాంసాహారులు పక్షులతో కలసి ఒకరినొకరు తింటున్నారు.
6.3.3
त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाः ।
द्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवोऽशिवाः ॥ ६.३.३ ॥
మూడు కొమ్ములు, నాలుగు కళ్ళు, ఐదు కాళ్ళు, రెండు అవయవాలు, రెండు తలలు, రెండు తోకలు, కోరలు గల అశుభ జంతువులు.
6.3.4
जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तोऽशिवा गिरः ।
त्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः ॥ ६.३.४ ॥
తెరిచిన నోళ్లతో, అశుభమైన స్వరంతో మాట్లాడుతూ, మూడు కాళ్ళు గలవి, శిఖ గలవి, గరుడ వంటివి, నాలుగు కోరలు మరియు కొమ్ములు గలవి పుడుతున్నాయి.
6.3.5
तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियो वै ब्रह्मवादिनाम् ।
वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्ति पुरे तव ॥ ६.३.५ ॥
అలాగే బ్రహ్మవాదుల ఇతర స్త్రీలు కూడా కనిపిస్తున్నారు; వారు మీ నగరంలో వైనతేయులను, నెమళ్ళను కంటున్నారు.
6.3.6
गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपते ।
कुक्कुरान्करभाश्चैव शुकाश्चाशुवादिनः ॥ ६.३.६ ॥
ఓ రాజా! ఆడ గుర్రం ఆవు దూడను కంటుంది, ఆడ కుక్క నక్కను కంటుంది; కుక్కలు, ఒంటెలు, త్వరగా మాట్లాడే చిలకలు పుడుతున్నాయి.
6.3.7
स्त्रियः काश्चित्प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाः ।
जातमात्राश्च नृत्यन्ति गायन्त च हसन्ति च ॥ ६.३.७ ॥
కొందరు స్త్రీలు నాలుగైదు ఆడపిల్లలను కంటారు; పుట్టగానే వారు నృత్యం చేస్తారు, పాడతారు, నవ్వుతారు.
6.3.8
पृथग्जनस्य सर्वस्य क्षुद्रकाः प्रहसन्ति च ।
नृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्भयम् ॥ ६.३.८ ॥
సామాన్య జనులందరి మధ్య అల్పులు నవ్వుతారు; నృత్యం చేస్తారు, చుట్టూ పాడుతూ గొప్ప భయాన్ని ప్రకటిస్తారు.
6.3.9
प्रतिमाश्चालिखन्त्येताः सशस्त्राः कालचोदिताः ।
अन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयः ॥ ६.३.९ ॥
కాలచోదితులై ఆయుధాలతో కూడిన బొమ్మలను వీరు గీస్తారు; చేతిలో దండాలతో పిల్లలు ఒకరిపై ఒకరు పరుగెత్తుతారు.
6.3.10
अन्योन्यमभिमृद्गन्ति नगराणि युयुत्सवः ।
पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि च ॥ ६.३.१० ॥
యుద్ధకాంక్షతో ఒకరి నగరాలను ఒకరు తొక్కివేస్తారు; చెట్లపై పద్మాలు, ఉత్పలాలు, కుముదాలు పుడతాయి.
6.3.11
विष्व्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो नाप्युपशाम्यति ।
अभीक्ष्णं कम्पते भूमिरर्कं राहुरुपैति च ॥ ६.३.११ ॥
చుట్టూ భయంకర గాలులు వీస్తాయి; ధూళి శాంతించదు; భూమి తరచూ కంపిస్తుంది, రాహువు సూర్యుణ్ణి సమీపిస్తాడు.
6.3.12
श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति ।
अभावं हि विशेषेण कुरूणां तत्र पश्यति ॥ ६.३.१२ ॥
తెల్లని గ్రహం కూడా చిత్రా నక్షత్రాన్ని దాటి నిలిచి ఉంది; అక్కడ అది ముఖ్యంగా కురువంశీయుల వినాశాన్ని చూస్తోంది.
6.3.13
धूमकेतुर्महाघोरः पुष्यं चाक्रम्य तिष्ठति ।
सेनयोरशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहः ॥ ६.३.१३ ॥
ధూమకేతువు అతి భయంకరంగా పుష్య నక్షత్రాన్ని ఆక్రమించి నిలిచి ఉన్నాడు. ఆ మహాగ్రహం రెండు సేనలకూ అశుభమైన, భయంకరమైన ఫలితాన్ని కలిగిస్తుంది.
6.3.14
मघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः ।
भगं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यते ॥ ६.३.१४ ॥
మఘలో వక్ర అంగారకుడు, శ్రవణంలో బృహస్పతి ఉన్నారు. భగ నక్షత్రాన్ని ఆక్రమించి అది సూర్యపుత్రునిచే పీడింపబడుతోంది.
6.3.15
शुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विरोचते ।
उत्तरे तु परिक्रम्य सहितः समुदीक्षते ॥ ६.३.१५ ॥
శుక్రుడు పూర్వ ప్రోష్ఠపదపై ఎక్కి ప్రకాశిస్తున్నాడు; ఉత్తర (ప్రోష్ఠపద) చుట్టూ తిరిగి కలిసి ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నాడు.
6.3.16
श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूम इव पावकः ।
ऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठामाक्रम्य तिष्ठति ॥ ६.३.१६ ॥
నల్లనైన, ప్రజ్వలించే ఆ గ్రహం పొగతో కూడిన అగ్నిలా ఉంది. ఇంద్రుని తేజోవంతమైన నక్షత్రం జ్యేష్ఠను ఆక్రమించి నిలిచి ఉంది.
6.3.17
ध्रुवं प्रज्वलितो घोरमपसव्यं प्रवर्तते ।
रोहिणीं पीडयत्येवमुभौ च शशिभास्करो ।
चित्रास्वात्यन्तरे चैव विष्ठितः परुषग्रहः ॥ ६.३.१७ ॥
నిశ్చయంగా ప్రజ్వలిస్తూ భయంకరంగా ఆ గ్రహం అపసవ్య దిశగా సాగుతోంది. ఇలా రోహిణిని పీడిస్తుంది, చంద్రుణ్ణి సూర్యుణ్ణి ఇద్దరినీ కూడా; చిత్ర, స్వాతి మధ్య ఆ కఠిన గ్రహం నిలిచి ఉంది.
6.3.18
वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणं पावकप्रभः ।
ब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः ॥ ६.३.१८ ॥
వక్ర, అనువక్ర గతులు చేసి, అగ్ని కాంతితో ఉన్న ఆ గ్రహం శ్రవణాన్ని; బ్రహ్మరాశిని చుట్టుముట్టి ఎర్రని అంగాలతో స్థిరంగా నిలిచి ఉంది.
6.3.19
सर्वसस्यपरिच्छन्ना पृथिवी सस्यमालिनी ।
पञ्चशीर्षा यवाश्चापि शतशीर्षाश्च शालयः ॥ ६.३.१९ ॥
అన్ని పంటలతో కప్పబడిన భూమి, ధాన్యాలతో అలంకరించబడినది; యవలు ఐదు శీర్షాలతోనూ, శాలులు వంద శీర్షాలతోనూ.
6.3.20
प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत् ।
ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत ॥ ६.३.२० ॥
లోకానికంతటికీ ప్రధానమైన, ఈ జగత్తు దేనిపై ఆధారపడి ఉందో ఆ గోవులు, దూడలతో కూడి పాలు కారుస్తూ రక్తం కూడా కారుస్తున్నాయి.
6.3.21
निश्चेरुरर्चिषश्चापात्खङ्गाश्च ज्वलिता भृशम् ।
व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम् ॥ ६.३.२१ ॥
ఆకాశం నుండి జ్వాలలు వెలువడ్డాయి; కత్తులు అత్యధికంగా మండుతున్నాయి; యుద్ధం సమీపించిందని ఆయుధాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.
6.3.22
अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणामुदकस्य च ।
कवचानां ध्वजानां च भविष्यति महाक्षयः ॥ ६.३.२२ ॥
ఆయుధాల, నీటి, కవచాల, ధ్వజాల అగ్ని-వర్ణ కాంతుల వలె; మహా వినాశం కలుగుతుంది.
6.3.23
पृथिवी शोणितावर्ता ध्वजोडुपसमाकुला ।
कुरूणां वैशसे राजन्पाण्डवैः सह भारत ॥ ६.३.२३ ॥
ఓ రాజా, భరతవంశీయుడా, కౌరవుల వధలో పాండవులతో కలిసి భూమి రక్త-సుడులతో తిరుగుతుంది, ధ్వజాలు, నక్షత్రాలతో నిండి ఉంటుంది.
6.3.24
दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाः ।
अत्याहितं दर्शयन्तः क्षत्रियाणां महद्भयम् ॥ ६.३.२४ ॥
దిక్కులలో మండుతున్న ముఖాలతో మృగాలు, పక్షులు అరుస్తున్నాయి; క్షత్రియులకు మహా అనర్థాన్ని, మహా భయాన్ని సూచిస్తూ.
6.3.25
एकपक्षाक्षिचरणाः शकुन्ताः खेचरा निशि ।
रौद्रं वदन्ति संरब्धाः शोणितं छर्दयन्ति च ॥ ६.३.२५ ॥
ఒకే రెక్క, ఒకే కన్ను, ఒకే కాలు గల పక్షులు రాత్రి ఆకాశంలో తిరుగుతాయి; కోపంతో భయంకరమైనవి పలికి రక్తాన్ని వాంతి చేస్తాయి.
6.3.26
ग्रहौ ताम्रारुणनिभौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौ ।
सप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम् ॥ ६.३.२६ ॥
రాగి, ఎరుపు రంగులలా మండుతున్న రెండు గ్రహాలు నిలిచి ఉన్నాయి; ఉదారులైన సప్తర్షుల కాంతిని పూర్తిగా కప్పివేస్తున్నాయి.
6.3.27
संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौ ।
विशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ ॥ ६.३.२७ ॥
ఒక సంవత్సరం పాటు నిలిచి ఉండే రెండు గ్రహాలు, బృహస్పతి మరియు శనైశ్చరుడు, మండుతూ విశాఖ నక్షత్రాల సమీపంలో ఉన్నాయి.
6.3.28
चन्द्रादित्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ।
अपर्वमि ग्रहं यातौ प्रजासंक्षयमिच्छतः ॥ ६.३.२८ ॥
చంద్రుడు, సూర్యుడు ఇద్దరూ ఒకే రోజు త్రయోదశినాడు గ్రహణం పట్టారు; కాలం కాని సమయంలో గ్రహణానికి గురయ్యారు, ప్రజల నాశనాన్ని కోరుకున్నట్లు.
6.3.29
अशोभिता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततः ।
उत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम् ॥ ६.३.२९ ॥
అన్ని దిక్కులు అన్నివైపులా ధూళి వర్షాలతో వెలుగు కోల్పోయాయి; భయంకరమైన ఉత్పాత మేఘాలు రాత్రిపూట రక్తాన్ని వర్షిస్తున్నాయి.
6.3.30
कृत्तिकां पीडयंस्तीक्ष्णैर्नक्षत्रं पृथिवीपते ।
अभीक्ष्णवाता वायन्ते धूमकेतुमवस्थिताः ॥ ६.३.३० ॥
ఓ భూపతీ, తీక్ష్ణమైన గ్రహాలు కృత్తిక నక్షత్రాన్ని బాధిస్తున్నాయి; ఎడతెగని గాలులు వీస్తున్నాయి, ధూమకేతువు స్థిరంగా ఉంది.
6.3.31
विषमं जनयन्त्येत आक्रन्दजननं महत् ।
त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशांपते ।
बुधः संपततेऽभीक्ष्णं जनयन्प्राणिनां भयम् ॥ ६.३.३१ ॥
ఇవి క్రమరహితంగా గొప్ప ఆక్రందనను కలిగిస్తున్నాయి. ప్రజాపతీ, ముందున్న మూడు నక్షత్రాలలోనూ అన్ని నక్షత్రాలలోనూ బుధుడు తరచూ సంచరించి ప్రాణులకు భయాన్ని కలిగిస్తున్నాడు.
6.3.32
चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम् ।
इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम् ।
चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकाह्ना हि त्रयोदशीम् ॥ ६.३.३२ ॥
చతుర్దశి, పూర్ణిమ, గతంలో జరిగిన షోడశి తిథులను నేను ఎరుగుదును. కానీ ఈ అమావాస్యనూ త్రయోదశినూ నేను ఎరుగను. ఒకే రోజు, త్రయోదశినాడు, చంద్రుడు సూర్యుడు ఇద్దరూ గ్రహణానికి గురయ్యారు.
6.3.33
अपर्वणि ग्रहेणैतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः ।
मांसवर्षं पुनस्तीव्रमासीत्कृष्णचतुर्दशीम् ।
शोणितैर्वक्रसंपूर्णा अतृप्तास्तत्र राक्षसाः ॥ ६.३.३३ ॥
అకాల గ్రహణంతో ఈ ఇద్దరూ ప్రజలను నాశనం చేస్తారు. కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు మళ్లీ భయంకరమైన మాంసవర్షం కురిసింది. రక్తంతో నిండిన వంకర నీటిలో అక్కడ రాక్షసులు తృప్తి చెందలేదు.
6.3.34
प्रतिस्रोतोवहा नद्यः सरितः शोणितोदकाः ।
फेनायमानाः कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव ॥ ६.३.३४ ॥
నదులు ఎదురు ప్రవాహంలో ప్రవహించాయి, వాగులు రక్తాన్నే జలంగా కలిగి ఉన్నాయి, బావులు నురగలు కక్కుతూ ఎద్దుల్లా దుముకాయి.
6.3.35
पतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शक्राशनिसमप्रभाः ।
अद्य चैव निशां व्युष्टामनयं समवाप्स्यथ ॥ ६.३.३५ ॥
ఇంద్రుని వజ్రంతో సమానమైన కాంతి గల ఉల్కలు ఉరుములతో పడుతున్నాయి. ఈ రోజే రాత్రి తెల్లారిన తర్వాత మీరు అనర్థాన్ని పొందుతారు.
6.3.36
विनिःसृत्य महोल्काभिस्तिमिरं सर्वतो दिशम् ।
अन्योन्यमुपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिः ।
भूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ६.३.३६ ॥
పెద్ద ఉల్కలతో అన్ని దిక్కులలో చీకటి బయల్వెడలి వ్యాపించింది. అక్కడ ఒకరినొకరు సమీపించిన మహర్షులు ఇలా చెప్పారు: వేల మంది రాజుల రక్తాన్ని భూమి తాగుతుంది.
6.3.37
कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो विभो ।
सहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च ॥ ६.३.३७ ॥
ఓ విభుడా, కైలాసం, మందరం మరియు హిమాలయ శిఖరాలు కూడా గొప్ప శబ్దంతో వేలకొలది పడిపోతున్నాయి.
6.3.38
महाभूता भूमिकम्पे चत्वारः सागराः पृथक् ।
वेलामुद्वर्तयन्तीव क्षोभयन्तो वसुन्धराम् ॥ ६.३.३८ ॥
భూకంపంలో నాలుగు మహాసముద్రాలు విడివిడిగా, తీరాన్ని తిరగదిప్పుతున్నట్లు, భూమిని కలవరపెడుతూ ఉన్నాయి.
6.3.39
वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणः ।
आभग्राः सुमहावातैरशनीभिः समाहताः ॥ ६.३.३९ ॥
చెట్లను పెకలించి, రాళ్లను ఈడ్చుకుంటూ ఉగ్రమైన గాలులు వీస్తున్నాయి; మహా గాలులచేత, పిడుగులచేత కొట్టబడి విరిగిపోయాయి.
6.3.40
वृक्षाः पतन्ति चैत्याश्च ग्रामेषु नगरेषु च ।
नीललोहितपीतश्च भवत्यग्निर्हुतो द्विजैः ॥ ६.३.४० ॥
గ్రామాలలో, నగరాలలో వృక్షాలు, చైత్యాలు పడిపోతున్నాయి; ద్విజులు హోమం చేసిన అగ్ని నీలంగా, ఎరుపుగా, పసుపుగా అవుతోంది.
6.3.41
वामार्चिर्दुष्टगन्धश्च मुञ्चन्वै दारुणं स्वनम् ।
स्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते ॥ ६.३.४१ ॥
ఎడమవైపు మంటతో, దుర్వాసనతో, భయంకర ధ్వనిని విడుదల చేస్తూ; ఓ మహీపతీ, స్పర్శలు, వాసనలు, రుచులు కూడా విపరీతమయ్యాయి.
6.3.42
धूमं ध्वजाः प्रमुञ्चन्ति कम्पमाना मुहुर्मुहुः ।
मुञ्चन्त्यङ्गारवर्षं च भेर्यश्च पटहास्तथा ॥ ६.३.४२ ॥
వణుకుతున్న ధ్వజాలు పదేపదే పొగను విడుస్తున్నాయి; నిప్పు కణాల వర్షాన్ని కురిపిస్తున్నాయి; భేరులు, పటహాలు కూడా అలాగే.
6.3.43
शिखराणां समृद्धानामुपरिष्टात्समन्ततः ।
वायसाश्च रुवन्त्युग्रं वामं मण्डलमाश्रिताः ॥ ६.३.४३ ॥
సమృద్ధమైన శిఖరాలపై నలువైపులా కాకులు ఎడమవైపు వలయంగా తిరుగుతూ భయంకరంగా అరుస్తున్నాయి.
6.3.44
पक्वापक्वेऽतिसुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि च ।
निलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम् ॥ ६.३.४४ ॥
పండిన, పండని పండ్లపై పక్షులు మళ్ళీ మళ్ళీ అధికంగా అరుస్తున్నాయి; భూమి రాజుల వినాశం కోసం ధ్వజాగ్రాలపై దాక్కుంటున్నాయి.
6.3.45
ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च व्याला वेपथुसंयुताः ।
दीनास्तुरंगमाः सर्वे वारणाः सलिलाश्रयाः ॥ ६.३.४५ ॥
ధ్యానిస్తూ, చెల్లాచెదురవుతూ, వణుకుతూ ఉన్న క్రూరమృగాలు; దీనమైన గుర్రాలు, అన్ని ఏనుగులు నీటి ఆశ్రయాన్ని కోరుతున్నాయి.
6.3.46
एवंविधं दुर्निमित्तं क्षयाय पृथीवीक्षिताम् ।
भौमं दिव्यं चान्तरिक्षं त्रिविधं जायतेऽनिशम् ॥ ६.३.४६ ॥
ఇటువంటి దుశ్శకునాలు భూమి రాజుల వినాశం కోసమే; భౌమ, దివ్య, అంతరిక్ష భేదాలతో మూడు విధాల ఉత్పాతాలు నిరంతరం కలుగుతున్నాయి.
6.3.47
एतच्छ्रुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम् ।
यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत ॥ ६.३.४७ ॥
ఇది విని, తగిన సమయంలో మీరు నిశ్చయం చేయండి; ఈ లోకం వినాశానికి వెళ్ళకుండా ఉండేలా, భారతా.
6.3.48
पितुर्वचो निशम्यैतद्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ।
दिष्टमेतत्पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षयः ॥ ६.३.४८ ॥
తండ్రి ఈ మాటలు విని ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది ముందే విధించబడినదని నేను భావిస్తున్నాను, మనుషుల వినాశనం జరుగుతుంది.
6.3.49
राजानः क्षत्रधर्मेण यदि वध्यन्ति संयुगे ।
वीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम् ॥ ६.३.४९ ॥
రాజులు క్షత్రధర్మం ప్రకారం యుద్ధంలో చంపబడితే, వీరలోకాన్ని పొంది కేవలం సుఖాన్నే పొందుతారు.
6.3.50
इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत्सुखम् ।
प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ ६.३.५० ॥
ఇక్కడ కీర్తిని, పరలోకంలో దీర్ఘకాలం గొప్ప సుఖాన్ని మహాయుద్ధంలో ప్రాణాలను విడిచిన పురుషవ్యాఘ్రులు పొందుతారు.
6.3.51
एवं मुनिस्तथेत्सुक्त्वा कवीन्द्रो राजसत्तम ।
धृतराष्ट्रेण पुत्रेण ध्यानमन्वगमत्परम् ॥ ६.३.५१ ॥
ఈ విధంగా మునీంద్రుడు 'అలాగే అగుగాక' అని చెప్పి, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారునితో కలిసి పరమ ధ్యానంలో మునిగాడు.
6.3.52
स मुहूर्तं तथा ध्यात्वा पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षयते जगत् ॥ ६.३.५२ ॥
ఆయన క్షణకాలం అలా ధ్యానించి మళ్ళీ ఈ మాట అన్నాడు: ఓ రాజాధిరాజా, సందేహం లేదు, కాలం ఈ జగత్తును నాశనం చేస్తోంది.
6.3.53
सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम् ।
ज्ञातीनां वै कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा ॥ ६.३.५३ ॥
అది లోకాలను మళ్ళీ సృష్టిస్తుంది, కానీ ఇక్కడ శాశ్వతమైనది ఏదీ లేదు. కురువుల బంధువులు, సంబంధీకులు, మిత్రుల విషయంలోనూ ఇదే నిజం.
6.3.54
धर्म्यं दर्शय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणे ।
क्षुद्रं जातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम् ॥ ६.३.५४ ॥
ధర్మమైన మార్గాన్ని చూపించు, నీవు దీనిని ఆపగల సమర్థుడవు. బంధువులను చంపడం నీచమని చెప్పబడింది; నాకు అప్రియమైనది చేయకు.
6.3.55
कालोऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशांपते ।
न वधः पूज्यते वेदे हितं नैव कथंचन ॥ ६.३.५५ ॥
ప్రజాపతీ, ఈ కాలం నీ కుమారుని రూపంలో పుట్టింది. వేదంలో వధ ప్రశంసించబడదు; అది ఏ విధంగానూ హితకరం కాదు.
6.3.56
हन्यात्स एनं यो हन्यात्कुलधर्मं स्विकां तनुम् ।
कालेनोत्पथगन्तसि शक्ये सति यथाऽऽपदि ॥ ६.३.५६ ॥
తన స్వంత దేహమైన కులధర్మాన్ని చంపేవాడు, నిజానికి తనను తానే చంపుకుంటాడు. కాలవశంవల్ల నీవు కుమార్గంలోకి వెళ్ళావు; శక్తి ఉన్నప్పటికీ, ఆపదలో ఉన్నవానిలా.
6.3.57
कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम् ।
अनर्थो राज्यरूपेण तव जातो विशांपते ॥ ६.३.५७ ॥
ఈ కులం నాశనానికి, రాజుల నాశనానికి, ప్రజాపతీ, నీ రాజ్యరూపంలో అనర్థం పుట్టింది.
6.3.58
लुप्तधर्मा परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान् ।
किं ते राज्येन दुर्धर्षयेन प्राप्तोऽसि किल्विषम् ॥ ६.३.५८ ॥
నీవు ఇతరుల ప్రభావంవల్ల ధర్మాన్ని కోల్పోయావు. నీ కుమారులకు ధర్మాన్ని చూపించు. జయించలేని ఈ రాజ్యంవల్ల నీకు ఏమి లాభం, నీవు పాపాన్నే పొందినప్పుడు?
6.3.59
यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गमाप्स्यसि ।
लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः ॥ ६.३.५९ ॥
యశస్సును, ధర్మాన్ని, కీర్తిని కాపాడితే నీవు స్వర్గాన్ని పొందుతావు. పాండవులు రాజ్యాన్ని పొందుదురుగాక; కౌరవులు శాంతిని పొందుదురుగాక.
6.3.60
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
प्रशस्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यं चैवाब्रवीत्पुनः ॥ ६.३.६० ॥
విప్రేంద్రుడు ఇలా పలకగా, అంబిక కుమారుడు ధృతరాష్ట్రుడు ఆ మాటను ప్రశంసించి, వాక్కును ఎరిగినవాడై మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు.
6.3.61
यथा भवान्वेत्ति तथैव वेत्ता ।
भावाभावौ विदितौ मे यथार्थौ ।
स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको ।
मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि ॥ ६.३.६१ ॥
మీరు ఎలా తెలుసుకున్నారో అలాగే నేనూ తెలుసుకున్నవాడను. భావాభావాలు నాకు యథార్థంగా తెలిసినవి. తాతా, తమ స్వార్థంలోనే లోకం మోహితమవుతుంది. నన్ను కూడా లోకస్వరూపుడిగానే తెలుసుకో.
6.3.62
प्रसादये त्वामतुलप्रभावं ।
त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरः ।
न चापि ते वशगा मे सुताश्च ।
न चाधर्मं कर्तुमर्हा हि मे मतिः ॥ ६.३.६२ ॥
సాటిలేని ప్రభావం కలవాడా, నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను. నీవే మాకు ఆశ్రయం, మార్గం చూపే ధీరుడవు. నా కుమారులు కూడా నీ వశంలో లేరు; నా బుద్ధి అధర్మం చేయదగినది కాదు.
6.3.63
त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिः ।
कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चापि पितामहः ॥ ६.३.६३ ॥
నీవే ధర్మం, పవిత్రత, యశస్సు, కీర్తి, ధైర్యం, స్మృతి. కౌరవులకూ పాండవులకూ గౌరవనీయుడైన పితామహుడవు నీవే.
6.3.64
वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्तते ।
अभिधत्स्व यथाकामं छेत्ताऽस्मि तव संशयम् ॥ ६.३.६४ ॥
విచిత్రవీర్యుని కుమారా, రాజా, నీ మనసులో ఏముందో ఇష్టం వచ్చినట్లు చెప్పు. నీ సందేహాన్ని నేను తొలగిస్తాను.
6.3.65
यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम् ।
तानि सर्वाणि भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ६.३.६५ ॥
భగవంతుడా, యుద్ధంలో విజయం సాధించబోయేవారికి ఉండే లక్షణాలన్నింటినీ యథార్థంగా వినాలని కోరుతున్నాను.
6.3.66
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः ।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६६ ॥
అగ్ని ప్రసన్నమైన కాంతితో, పైకి ఎగసిన కిరణాలతో, కుడివైపు తిరిగే జ్వాలతో, పొగ లేకుండా ఉంది; ఆహుతుల పవిత్ర సుగంధం వ్యాపిస్తోంది. ఇది రాబోయే విజయానికి రూపమని అంటారు.
6.3.67
गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्र।
विशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च ।
जयस्येतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ ६.३.६७ ॥
గంభీరమైన ధ్వనితో, మహా ధ్వనులతో శంఖాలు, మృదంగాలు మ్రోగే చోట, సూర్యచంద్రులు స్వచ్ఛమైన కిరణాలతో ప్రకాశిస్తారు; ఇది రాబోయే విజయానికి రూపమని అంటారు.
6.3.68
इष्टा वाचः प्रसृता वायसानां ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राज-
न्ये चाग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ ६.३.६८ ॥
కాకుల ఇష్టమైన ధ్వని వ్యాపిస్తోంది; బయలుదేరుతున్నవారిని, బయలుదేరబోయేవారిని, వెనుక నుంచి త్వరపెట్టేవారు, ముందు నుంచి అడ్డుకునేవారు ఉన్నారు, ఓ రాజా.
6.3.69
कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः ।
शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्र।
प्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति सङ्ख्ये ।
ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्राः ॥ ६.३.६९ ॥
మంగళకరమైన ధ్వనులు చేసే రాజహంసలు, చిలుకలు, క్రౌంచలు, శతపత్రాలు యుద్ధంలో కుడివైపుగా తిరిగే చోట, అక్కడ విజయం నిశ్చయమని బ్రాహ్మణులు అంటారు.
6.3.70
अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुखप्रणादैर्हेषितैर्वा हयानाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून् ॥ ६.३.७० ॥
అలంకారాలతో, కవచాలతో, ధ్వజాలతో, గుర్రాల ఇంపైన సకిలింపులతో మెరిసిపోతూ, చూడలేనంత తేజంతో ఉన్న సైన్యం ఎవరిదో, వారే శత్రువులను జయిస్తారు.
6.3.71
हृष्टा वाचस्तथा सत्वं योधानां यत्र भारत ।
न म्लायन्ति स्रजश्चैव ते तरन्ति रणोदधिम् ॥ ६.३.७१ ॥
ఓ భారతా, యోధుల మాటలు, ధైర్యం ఆనందంగా ఉన్నచోట, వారి పూలమాలలు వాడవు; వారు యుద్ధ సముద్రాన్ని దాటుతారు.
6.3.72
प्रयाणे वायसो वामे दक्षिणे प्रविविक्षताम् ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधति ॥ ६.३.७२ ॥
ప్రయాణ సమయంలో కాకి ఎడమవైపున లేదా కుడివైపున ఉంటే, ప్రవేశించేవారికి వెనుక నుండి అది కార్యాన్ని సాధిస్తుంది, ముందు నుండి అడ్డుకుంటుంది.
6.3.73
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविकृताः शुभाः ।
सदा हर्षश्च योधानां जयतामिह लक्षणम् ॥ ६.३.७३ ॥
శబ్దం, రూపం, రసం, స్పర్శం, గంధం వికారం లేకుండా శుభంగా ఉంటాయి; యోధులలో ఎల్లప్పుడూ ఆనందం ఉంటుంది — ఇక్కడ విజయం సాధించేవారి లక్షణం ఇదే.
6.3.74
अनुगा वायवो वान्ति तथाऽभ्राणि वयांसि च ।
अनुप्लवन्ति मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च ॥ ६.३.७४ ॥
అనుకూల గాలులు వీస్తాయి; అలాగే మేఘాలు, పక్షులు; వర్షమేఘాలు వెంబడిస్తూ తేలుతాయి, ఇంద్రధనుస్సులు కూడా.
6.3.75
एतानि जयमानानां लक्षणानि विशांपते ।
भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप ॥ ६.३.७५ ॥
ఓ ప్రజాధిపతీ, ఇవి గెలిచేవారి లక్షణాలు; చనిపోబోయేవారికి ఇవి విపరీతంగా ఉంటాయి, ఓ జనాధిపా.
6.3.76
अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चयः ।
हर्षो योधगणस्यैको जयलक्षणमुच्यते ॥ ६.३.७६ ॥
చిన్న సైన్యమైనా, పెద్ద సైన్యమైనా, ఇది నిశ్చయం: యోధగణంలోని ఒకే ఒక ఆనందమే విజయ లక్షణంగా చెప్పబడుతుంది.
6.3.77
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि ।
तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधाः शूरतरा अपि ॥ ६.३.७७ ॥
ఒక్కడు చెదిరినా అతి పెద్ద సైన్యాన్ని కూడా అది చెదరగొడుతుంది. ఆ చెదిరిన సైన్యం వెంట అత్యంత శూరులైన యోధులు కూడా చెదిరిపోతారు.
6.3.78
दुर्निवर्त्या तदा चैव प्रभग्ना महती वमूः ।
अपामिव महावेगा त्रस्ता मगगणा इव ॥ ६.३.७८ ॥
అప్పుడు విరిగిన ఆ మహా సేనను తిరిగి నిలపడం కష్టమవుతుంది; మహా వేగంతో ప్రవహించే నీటిని లేదా భయపడిన జింకల గుంపును వెనక్కి మళ్లించలేనట్లు.
6.3.79
नैव शक्या समाधातुं सन्निपाते महाचमूः ।
दीर्ण इत्येव दीर्यन्ते सुविद्वांसोऽपि भारत ॥ ६.३.७९ ॥
భీకర సంఘర్షణలో మహా సైన్యాన్ని తిరిగి సరిచేయడం సాధ్యం కాదు; 'చెదిరిపోయింది' అని తలచి అత్యంత విద్వాంసులు కూడా చెదిరిపోతారు, ఓ భరతా.
6.3.80
भीतान्भग्नांश्च संप्रेक्ष्य भयं भूयोऽभिवर्धते ।
प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विद्रवते चमूः ।
नैव स्थापयितुं शक्या शूरैरपि महाचमूः ॥ ६.३.८० ॥
భయపడిన వారిని, విరిగిపోయిన వారిని చూసి భయం మరింత పెరుగుతుంది. ఓ రాజా, చెదిరిన సేన అకస్మాత్తుగా నలుదిక్కులకూ పారిపోతుంది. శూరులైనవారి చేత కూడా ఆ మహా సైన్యాన్ని నిలపలేము.
6.3.81
सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां महीपतिः ।
उपायपूर्वं मेधावी यतेत सततोत्थितः ॥ ६.३.८१ ॥
నాలుగు అంగాలు గల మహా సైన్యాన్ని గౌరవించి, తెలివిగల రాజు ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉంటూ, ముందుగా ఉపాయంతో ప్రయత్నించాలి.
6.3.82
उपायविजयं श्रेष्ठमाहुर्भेदेन मध्यमम् ।
जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशांपते ॥ ६.३.८२ ॥
ఉపాయంతో సాధించిన విజయాన్ని శ్రేష్ఠమని అంటారు; భేదంతో సాధించినది మధ్యమం. ఓ నరపతీ, యుద్ధంతో సాధించే విజయం అత్యల్పమైనది.
6.3.83
महान्दोषः सन्निपातस्तस्याद्यः क्षय उच्यते ।
परस्परज्ञाः संहृष्टा व्यवधूताः सुनिश्चिताः ॥ ६.३.८३ ॥
ఆ ఘర్షణలో గొప్ప దోషం ఉంది; దాని మొదటి ఫలితం వినాశనం అని చెప్పబడుతుంది. ఒకరినొకరు తెలిసినవారు, ఆనందంతో నిండినవారు, దృఢంగా నిశ్చయించుకున్నవారు (పోరాడతారు).
6.3.84
अपि पञ्चाशतं शूरा मृद्गन्ति महतीं चमूम् ।
अपि वा पञ्च षट् सप्त विजयन्त्यनिवर्तिनः ॥ ६.३.८४ ॥
యాభై మంది వీరులు కూడా ఒక మహా సైన్యాన్ని అణచివేయగలరు; లేదా ఐదు, ఆరు, ఏడుగురు కూడా, వెనుదిరగని వారై విజయం సాధిస్తారు.
6.3.85
न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम् ।
दृष्ट्वा सुपर्णोऽपचितिं महत्या अपि भारत ॥ ६.३.८५ ॥
వైనతేయుడైన గరుత్మంతుడు గుంపును ప్రశంసించడు. ఓ భారతా, సుపర్ణుడు మహా సమూహంలో కూడా గౌరవాన్ని చూసి (ఆ విధంగా భావిస్తాడు).
6.3.86
न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति नित्यशः ।
अध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम् ।
जयवन्तो हि संग्रामे कृतकृत्या भवन्ति हि ॥ ६.३.८६ ॥
సైన్యం అధికంగా ఉండటం వలన విజయం ఎల్లప్పుడూ రాదు. విజయం అనిశ్చితమైనది; ఇందులో దైవమే పరమ ఆశ్రయం. యుద్ధంలో విజయం పొందినవారే కృతార్థులవుతారు.