ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.41.1
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विता ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्वमाहो सजस्तमः ॥ ६.४१.१ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ତ୍ୟାଗ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠା କଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ନା ତମ?
6.41.2
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां श्रृणु ॥ ६.४१.२ ॥
ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତ୍ରିବିଧ; ତାହା ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବରୁ ଜନ୍ମେ: ସାତ୍ତ୍ୱିକୀ, ରାଜସୀ ଓ ତାମସୀ। ତାହା ଶୁଣ।
6.41.3
सत्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ ६.४१.३ ॥
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃସ୍ୱଭାବ ଅନୁରୂପ ହୁଏ। ଏହି ପୁରୁଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ; ଯାହାର ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେ ସେପରି।
6.41.4
यजन्ते सात्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ ६.४१.४ ॥
ସାତ୍ତ୍ୱିକମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି; ରାଜସମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ; ଏବଂ ତାମସମାନେ ପ୍ରେତ ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି।
6.41.5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥ ६.४१.५ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ ନୁହେଁ ଏପରି ଘୋର ତପ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି; ଦମ୍ଭ ଓ ଅହଙ୍କାରରେ ଯୁକ୍ତ, କାମ, ରାଗ ଓ ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ—
6.41.6
कर्शयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तः शरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ ६.४१.६ ॥
ଶରୀରସ୍ଥ ଭୂତଗ୍ରାମକୁ ଓ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଅବିବେକୀମାନେ କୃଶ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆସୁରିକ ନିଶ୍ଚୟର ବୋଲି ଜାଣ।
6.41.7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं श्रृणु ॥ ६.४१.७ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କର ଆହାର ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଯଜ୍ଞ, ତପ ଏବଂ ଦାନ, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭେଦ ଶୁଣ।
6.41.8
आयुःसत्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याःस्रिग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराःसात्विकप्रियाः ॥ ६.४१.८ ॥
ଆୟୁ, ସତ୍ତ୍ୱ, ବଳ, ଆରୋଗ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ପ୍ରୀତି ବର୍ଦ୍ଧକ, ରସାଳ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ସ୍ଥିର, ମନୋହର ଆହାର ସାତ୍ତ୍ୱିକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।
6.41.9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥ ६.४१.९ ॥
ତିକ୍ତ, ଅମ୍ଳ, ଲୁଣିଆ, ଅତି ଉଷ୍ଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ରୁକ୍ଷ ଓ ଦାହକ ଆହାର ରାଜସମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ରୋଗ ଦିଏ।
6.41.10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ ६.४१.१० ॥
ବାସି, ରସହୀନ, ପଚା, ପର୍ଯୁଷିତ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ଅପବିତ୍ର ଭୋଜନ ତାମସମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।
6.41.11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्विकः ॥ ६.४१.११ ॥
ଫଳ ଇଚ୍ଛା ନ କରି ଯେଉଁମାନେ ବିଧି ଅନୁସାରେ 'ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ' ବୋଲି ମନ ସ୍ଥିର କରି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ।
6.41.12
अभिसंघाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ ६.४१.१२ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଫଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କିମ୍ବା ଦମ୍ଭ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ରାଜସ ବୋଲି ଜାଣ।
6.41.13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥ ६.४१.१३ ॥
ବିଧିହୀନ, ଅନ୍ନଦାନହୀନ, ମନ୍ତ୍ରହୀନ, ଦକ୍ଷିଣାହୀନ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ଯଜ୍ଞକୁ ତାମସ କୁହାଯାଏ।
6.41.14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ ६.४१.१४ ॥
ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ, ଗୁରୁ ଓ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପୂଜା, ଶୌଚ, ସରଳତା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା — ଏହାକୁ ଶାରୀରିକ ତପ କୁହାଯାଏ।
6.41.15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्भयं तप उच्यते ॥ ६.४१.१५ ॥
ଉଦ୍ବେଗ ନ ଦେଉଥିବା, ସତ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର ବାକ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଅଭ୍ୟାସ — ଏହାକୁ ବାଚିକ ତପ କୁହାଯାଏ।
6.41.16
मनःप्रसादः सम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥ ६.४१.१६ ॥
ମନର ପ୍ରସନ୍ନତା, ସୌମ୍ୟତା, ମୌନ, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଭାବଶୁଦ୍ଧି — ଏହାକୁ ମାନସିକ ତପ କୁହାଯାଏ।
6.41.17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्रिविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्विकं परिचक्षते ॥ ६.४१.१७ ॥
ଫଳାକାଂକ୍ଷା ନ କରି, ଯୋଗଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରୁଥିବା ଏହି ତ୍ରିବିଧ ତପକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯାଏ।
6.41.18
सत्कारमानपूजाराथं तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ ६.४१.१८ ॥
ସତ୍କାର, ମାନ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଦମ୍ଭରେ କରାଯାଉଥିବା ତପ ଏଠାରେ ରାଜସ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର କୁହାଯାଇଛି।
6.41.19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥ ६.४१.१९ ॥
ମୂଢ଼ ହଠରେ ନିଜକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ବିନାଶ ପାଇଁ ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହା ତାମସ ବୋଲି କଥିତ।
6.41.20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्विकं स्मृतम् ॥ ६.४१.२० ॥
ଦେବା ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବି ଯେଉଁ ଦାନ ଉପକାର କରିପାରୁ ନଥିବା ଲୋକକୁ, ଉଚିତ ଦେଶ, ଉଚିତ କାଳ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
6.41.21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ ६.४१.२१ ॥
କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟୁପକାର ପାଇଁ, ଫଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, କିମ୍ବା ପୁଣି କଷ୍ଟରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ରାଜସ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
6.41.22
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ ६.४१.२२ ॥
ଅନୁଚିତ ଦେଶ-କାଳରେ, ଅପାତ୍ରଙ୍କୁ, ସତ୍କାର ବିନା ଓ ଅବଜ୍ଞାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ତାମସ ବୋଲି କଥିତ।
6.41.23
ओंतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृताः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ ६.४१.२३ ॥
'ଓଁ ତତ୍ ସତ୍' ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ତ୍ରିବିଧ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ବିହିତ ହୋଇଥିଲା।
6.41.24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ ६.४१.२४ ॥
ତେଣୁ 'ଓଁ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟାର କର୍ମ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସତତ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
6.41.25
तदित्यनभिसंधाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥ ६.४१.२५ ॥
'ତତ୍' କହି, ଫଳ ଇଚ୍ଛା ନ କରି, ମୋକ୍ଷକାମୀମାନେ ଯଜ୍ଞ-ତପସ୍ୟାର କ୍ରିୟା ଏବଂ ବିବିଧ ଦାନକ୍ରିୟା କରନ୍ତି।
6.41.26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रुयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ ६.४१.२६ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, 'ସତ୍' ଶବ୍ଦ ସଦ୍ଭାବ ଓ ସାଧୁଭାବ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେହିପରି ପ୍ରଶଂସନୀୟ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ 'ସତ୍' ଶବ୍ଦ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
6.41.27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं सादित्येवाभिधीयते ॥ ६.४१.२७ ॥
ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନରେ ସ୍ଥିତିକୁ 'ସତ୍' କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ତଦର୍ଥେ କୃତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ 'ସତ୍' ବୋଲି ଅଭିହିତ ହୁଏ।
6.41.28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ ६.४१.२८ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କୃତ ହୋମ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ବା କର୍ମ 'ଅସତ୍' କୁହାଯାଏ; ତାହା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବା ଏହି ଲୋକରେ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ।