महाभारत · अध्याय 7.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.163.1
सोमदत्तं तु सम्प्रेक्ष्य विधुन्वानं महद्धनुः ।
सात्यकिः प्राह यन्तारं सोमदत्ताय मां वह ॥ ७.१६३.१ ॥
सोमदत्ताला आपले महान धनुष्य हलवताना पाहून सात्यकी सारथ्याला म्हणाला, "मला सोमदत्ताकडे घेऊन चल."
7.163.2
न ह्यहत्वा रणे शत्रुं सोमदत्तं महाबलम् ।
निवर्तिष्ये रणात्सूत सत्यमेतद्वचो मम ॥ ७.१६३.२ ॥
"हे सारथ्या, युद्धात महाबली शत्रू सोमदत्ताला मारल्याशिवाय मी रणातून परत फिरणार नाही; हेच माझे सत्य वचन आहे."
7.163.3
ततः सम्प्रैषयद्यन्ता सैन्धवांस्तान्मनोजवान् ।
तुरङ्गामाञ्छङ्खवर्णान्सर्वशब्दातिगान्रणे ॥ ७.१६३.३ ॥
मग सारथ्याने मनासारखे वेगवान, शंखाच्या वर्णाचे, युद्धात सर्व आवाजांना मागे टाकणारे ते सैंधव घोडे पुढे दामटले.
7.163.4
तेऽवहन्युयुधानं तु मनोमारुतरंहसः ।
यथेन्द्रं हरयो राजन्पुरा दैत्यवधोद्यतम् ॥ ७.१६३.४ ॥
हे राजा, मन आणि वायूच्या वेगाचे ते घोडे युयुधानाला वाहून नेऊ लागले, जसे पूर्वी दैत्यवधासाठी उद्युक्त इंद्राला हरि घोडे वाहून नेत होते.
7.163.5
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य सात्वतं रभसं रणे ।
सोमदत्तो महाबाहुरसम्भ्रान्तो न्यवर्तत ॥ ७.१६३.५ ॥
युद्धात वेगाने धावून येणाऱ्या सात्वताला (सात्यकीला) पाहून महाबाहू सोमदत्त न डगमगता त्याच्याकडे वळला.
7.163.6
विमुञ्चञ्छरवर्षाणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
छादयामास शैनेयं जलदो भास्करं यथा ॥ ७.१६३.६ ॥
पर्जन्य वृष्टी करतो तसा बाणांचा वर्षाव करून, ढग सूर्याला झाकतो तसा त्याने शैनेयाला (सात्यकीला) झाकून टाकले.
7.163.7
असम्भ्रान्तश्च समरे सात्यकिः कुरुपुङ्गवम् ।
छादयामास बाणौघैः समन्ताद्भरतर्षभ ॥ ७.१६३.७ ॥
युद्धात अविचल असलेल्या सात्यकीने कुरुश्रेष्ठाला चहूबाजूंनी बाणांच्या प्रवाहाने झाकून टाकले, हे भरतर्षभा.
7.163.8
सोमदत्तस्तुतं षष्ट्या विव्याधोरसि माधवम् ।
सात्यकिश्चापि तं राजन्नविध्यत्सायकैः शितैः ॥ ७.१६३.८ ॥
सोमदत्ताने साठ बाणांनी माधवाच्या (सात्यकीच्या) छातीत भोसकले; हे राजा, सात्यकीनेही तीक्ष्ण बाणांनी त्याला भेदले.
7.163.9
तावन्योन्यं शरैः कृत्तौ व्यराजेतां नरर्षभौ ।
सुपुष्पौ पुष्पसमये पुष्पिताविव किंशकौ ॥ ७.१६३.९ ॥
बाणांनी जखमी झालेले ते दोन नरश्रेष्ठ फुलांच्या हंगामात फुललेल्या दोन पळसांसारखे शोभू लागले.
7.163.10
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ कुरुवृष्णियशस्करौ ।
परस्परमवेक्षेतां दहन्ताविव लोचनैः ॥ ७.१६३.१० ॥
रक्ताने माखलेल्या सर्वांगांनी, कुरु आणि वृष्णींचे यश वाढवणारे ते दोघे डोळ्यांनी जणू एकमेकांना जाळत असल्यासारखे परस्परांकडे पाहू लागले.
7.163.11
रथमण्डलमार्गेषु चरन्तावरिमर्दनौ ।
घोररूपौ हितावास्तां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ ॥ ७.१६३.११ ॥
रथमंडलांच्या मार्गांवर संचार करणारे, शत्रूंना चिरडणारे, भयंकर रूपाचे ते दोघे वर्षा धारण करणाऱ्या मेघांसारखे होते.
7.163.12
शरसम्भिन्नगात्रौ तु सर्वतः शखलीकृतौ ।
श्वाविधाविव राजेन्द्र दृश्येतां शरविक्षतौ ॥ ७.१६३.१२ ॥
बाणांनी शरीर छिदलेले, सर्वत्र चाळणीसारखे झालेले ते दोघे, हे राजेंद्रा, बाणांनी जखमी झालेल्या साळिंदरांसारखे दिसत होते.
7.163.13
सुवर्णपुङ्खैरिषुभिराचितौ तौ व्यराजताम् ।
खद्योतैरावृतौ राजन्प्रावृषीव वनस्पती ॥ ७.१६३.१३ ॥
सोनेरी पंखांच्या बाणांनी आच्छादलेले ते दोघे, हे राजा, पावसाळ्यात काजव्यांनी वेढलेल्या दोन वृक्षांसारखे शोभले.
7.163.14
सम्प्रदीपितसर्वाङ्गौ सायकैस्तैर्महारथौ ।
अदृश्येतां रणे क्रुद्धावुल्काभिरिव कुञ्जरौ ॥ ७.१६३.१४ ॥
बाणांनी ज्यांचे सर्वांग प्रज्वलित झाले होते, ते दोघे महारथी रणात क्रुद्ध होऊन मशालींनी वेढलेल्या दोन हत्तींसारखे दिसले.
7.163.15
ततो युधि महारज सोमदत्तो महारथः ।
अर्धचन्द्रेम चिच्छेद माधवस्य महद्धनुः ॥ ७.१६३.१५ ॥
नंतर, हे महाराज, युद्धात महारथी सोमदत्ताने अर्धचंद्र बाणाने माधवाचे (सात्यकीचे) प्रचंड धनुष्य तोडले.
7.163.16
अथैनं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत् ।
त्वरमाणस्त्वराकाले पुनश्च दशभिः शरैः ॥ ७.१६३.१६ ॥
मग त्याने घाईघाईने त्याच्यावर पंचवीस बाण सोडले; त्या त्वरेच्या क्षणी पुन्हा दहा बाणांनीही प्रहार केला.
7.163.17
अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिर्वेगवत्तरम् ।
पञ्चभिः सायकैस्तूर्णं सोमदत्तमविध्यत ॥ ७.१६३.१७ ॥
मग सात्यकीने दुसरे धनुष्य घेऊन अतिवेगवान पाच बाणांनी तत्काळ सोमदत्ताला विद्ध केले.
7.163.18
ततोऽपरेण भल्लेन ध्वजं चिच्छेद काञ्चनम् ।
बाह्लीकस्य रणे राजन्सात्यकिः प्रहसन्निव ॥ ७.१६३.१८ ॥
मग सात्यकीने दुसऱ्या भल्ल बाणाने बाह्लीकाची सोन्याची ध्वजा तोडली, हे राजा, रणात हसल्यासारखे.
7.163.19
सोमदत्तस्त्वसम्भ्रान्तो दृष्ट्वा केतुं निपातितम् ।
शैनेयं पञ्चविंशत्या सायकानां समाचिनोत् ॥ ७.१६३.१९ ॥
सोमदत्त विचलित न होता, आपला ध्वज पडलेला पाहून, शैनेयाला (सात्यकीला) पंचवीस बाणांनी झाकून टाकला.
7.163.20
सात्वतोऽपि रणे क्रुद्धः सोमदत्तस्य धन्विनः ।
धनुश्छिच्छेद भल्लेन क्षुरप्रेण शितेन ह ॥ ७.१६३.२० ॥
सात्वत (सात्यकी)ही युद्धात संतापून, धनुर्धर सोमदत्ताचे धनुष्य तीक्ष्ण भल्ल आणि क्षुरप्र बाणाने तोडले.
7.163.21
अथैनं रुक्मपुङ्खानां शतेन नतपर्वणाम् ।
आचिनोद्बहुधा राजन्भग्नदंष्ट्रमिव द्विपम् ॥ ७.१६३.२१ ॥
मग, हे राजा, सोनेरी पंख आणि वाकलेल्या पेरांचे शंभर बाण त्याने त्याला अनेक प्रकारे झाकले, दात तुटलेल्या हत्तीप्रमाणे.
7.163.22
अथान्यद्धनुरादाय सोमदत्तो महारथः ।
सात्यकिं छादयामास शरवृष्ट्या महाबलः ॥ ७.१६३.२२ ॥
मग महारथी सोमदत्ताने दुसरे धनुष्य घेऊन, महाबलवान होऊन, बाणांच्या वर्षावाने सात्यकीला झाकले.
7.163.23
सोमदत्तं तु सङ्क्रुद्धो रणे विव्याध सात्यकिः ।
सात्यकिं शरजालेन सोमदत्तोऽप्यपीडयत् ॥ ७.१६३.२३ ॥
युद्धात अत्यंत संतप्त झालेल्या सात्यकीने सोमदत्ताला भेदले; सोमदत्तानेही बाणजाळ्याने सात्यकीला पीडा दिली.
7.163.24
दशभिः सात्वतस्यार्थे भीमोऽहन्बाह्लिकात्मजम् ।
सोमदत्तोप्यसम्भ्रान्तो भीममार्च्छच्छितैः शरैः ॥ ७.१६३.२४ ॥
सात्वताच्या (सात्यकीच्या) कारणास्तव भीमाने दहा बाणांनी बाह्लिकाच्या पुत्राला मारले; सोमदत्तानेही विचलित न होता तीक्ष्ण बाणांनी भीमावर प्रहार केला.
7.163.25
ततस्तु सात्वतस्यार्थे भीमसेनो नवं दृढम् ।
मुमोच परिघं घोरं सोमदत्तस्य वक्षसि ॥ ७.१६३.२५ ॥
तेव्हा सात्वताच्या हितासाठी भीमसेनाने नवा, दृढ, भयंकर परिघ सोमदत्ताच्या छातीवर फेकला.
7.163.26
तमापतन्तं वेगेन परिघं घोरदर्शनम् ।
द्विधा चिच्छेद समरे प्रहसन्निव कौरवः ॥ ७.१६३.२६ ॥
वेगाने येणाऱ्या त्या भयंकर दिसणाऱ्या परिघाला कौरवाने युद्धात हसत हसत दोन तुकडे करून तोडले.
7.163.27
स पपात द्विधा च्छिन्न आयसः परिघो महान् ।
महीधरस्येव महच्छिखरं वज्रदारितम् ॥ ७.१६३.२७ ॥
दोन तुकडे झालेला तो मोठा लोखंडी परिघ वज्राने फोडलेल्या पर्वतशिखराप्रमाणे कोसळला.
7.163.28
ततस्तु सात्यकी राजन्सोमदत्तस्य संयुगे ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन हस्तावापं च पञ्चभिः ॥ ७.१६३.२८ ॥
तेव्हा राजा, सात्यकीने युद्धात सोमदत्ताचे धनुष्य एका भल्लाने तोडले आणि पाच बाणांनी त्याचा हस्तावाप तोडला.
7.163.29
ततश्चतुर्भिश्च शरैस्तूर्णं तांस्तुरगोत्तमान् ।
समीपं प्रेषयामास प्रेतराजस्य भारत ॥ ७.१६३.२९ ॥
मग चार बाणांनी त्याने ते उत्तम घोडे लगेच प्रेतराज यमाकडे पाठवले, हे भारता.
7.163.30
सारथेश्च शिरः कायाद्भल्लेन नतपर्वणा ।
जहार नरशार्दूलः प्रहसञ्छिनिपुङ्गवः ॥ ७.१६३.३० ॥
त्या नरव्याघ्र, शिनिवंशातील वृषभाने हसत हसत वाकलेल्या पेराच्या भल्लाने सारथीचे मस्तक धडापासून तोडले.
7.163.31
ततः शरं महाघोरं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
मुमोच सात्वतो राजन्स्वर्णपुङ्गं शिलाशितम् ॥ ७.१६३.३१ ॥
नंतर हे राजन्, सात्वताने प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे अत्यंत भयंकर बाण सोडला; तो सोनेरी पंखांचा होता आणि दगडावर धार लावलेला होता.
7.163.32
स विमुक्तो बलवता शैनेयेन शरोत्तमः ।
घोरस्तस्योरसि विभो निपपाताशु भारत ॥ ७.१६३.३२ ॥
बलवान शैनेयाने (सात्यकीने) सोडलेला तो उत्तम भयंकर बाण, हे विभो, हे भारता, लगेच त्याच्या छातीत जाऊन पडला.
7.163.33
सोऽतिविद्धो महाराज सात्वतेन महारथः ।
सोमदत्तो महाबाहुर्निपपात ममार च ॥ ७.१६३.३३ ॥
हे महाराज, सात्वताने अत्यंत विद्ध केलेला तो महारथी, महाबाहू सोमदत्त कोसळला आणि मरण पावला.
7.163.34
तं दृष्ट्वा निहतं तत्र सोमदत्तं महारथाः ।
महता शरवर्षेण युयुधानमुपाद्रवन् ॥ ७.१६३.३४ ॥
तेथे सोमदत्ताला मारले गेलेले पाहून महारथी मोठ्या बाणवर्षावासह युयुधानाकडे (सात्यकीकडे) धावले.
7.163.35
छाद्यमानं शरैर्दृष्ट्वा युयुधानं युधिष्ठिरः ।
पाण्डवाश्च महाराज सह सर्वैः प्रभद्रकैः।
महत्या सेनया सार्धं द्रोणानीकमुपाद्रवन् ॥ ७.१६३.३५ ॥
युयुधान (सात्यकी) बाणांनी झाकलेला पाहून युधिष्ठिर आणि पांडव, हे महाराज, सर्व प्रभद्रकांसह, मोठ्या सेनेसह द्रोणाच्या सेनेकडे धावले.
7.163.36
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धस्तावकानां महाबलम् ।
शरैर्विद्रावयामास भारद्वाजस्य पश्यतः ॥ ७.१६३.३६ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या युधिष्ठिराने भारद्वाजाच्या (द्रोणाच्या) डोळ्यांदेखत तुमच्या महाबलवान सेनेला बाणांनी पळवून लावले.
7.163.37
सैन्यानि द्रावयन्तं तु द्रोणो दृष्ट्वा युधिष्ठिरम् ।
अभिदुद्राव वेगेन क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ७.१६३.३७ ॥
सैन्यांना पळवून लावणाऱ्या युधिष्ठिराला पाहून क्रोधाने लाल डोळे झालेला द्रोण वेगाने त्याच्यावर धावून गेला.
7.163.38
ततः सुनिशितैर्बाणैः पार्थं विव्याध सप्तभिः ।
युधिष्ठिरोऽपि सङ्क्रुद्धः प्रतिविव्याध पञ्चभिः ॥ ७.१६३.३८ ॥
नंतर त्याने अत्यंत तीक्ष्ण बाणांनी पार्थाला सात बाणांनी विद्ध केले. युधिष्ठिरानेही अत्यंत क्रुद्ध होऊन पाच बाणांनी प्रत्युत्तर दिले.
7.163.39
सोऽतिविद्धो महाबाहुः सृक्विणी परिसंलिहन् ।
युधिष्ठिरस्य चिच्छेद ध्वजं कार्मुकमेव च ॥ ७.१६३.३९ ॥
अत्यंत घायाळ झालेल्या महाबाहू (द्रोणाने) तोंडाचे कोपरे जिभेने चाटत युधिष्ठिराचा ध्वज आणि धनुष्यच तोडले.
7.163.40
स च्छिन्नधन्वा त्वरितस्त्वराकाले नृपोत्तमः ।
अन्यदादत्त वेगेन कार्मुकं समरे दृढम् ॥ ७.१६३.४० ॥
धनुष्य तुटल्यावर त्या श्रेष्ठ राजाने लगेच, त्या घाईच्या क्षणी, युद्धात दुसरे मजबूत धनुष्य वेगाने उचलले.
7.163.41
ततः शरसहस्रेण द्रोणं विव्याध पार्थिवः ।
साश्वसूतध्वजरथं तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.१६३.४१ ॥
नंतर राजाने हजार बाणांनी द्रोणाला विद्ध केले; घोडे, सारथी, ध्वजासह त्याचा रथ आश्चर्यकारक झाला.
7.163.42
ततो मुहूर्तं व्यथितः शरपातप्रपीडितः ।
निषसाद रथोपस्थे द्रोणो भरतसत्तम ॥ ७.१६३.४२ ॥
नंतर क्षणभर व्यथित व बाणांच्या वर्षावाने पीडित झालेला द्रोण, हे भरतश्रेष्ठा, रथाच्या तळावर बसला.
7.163.43
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां मुहूर्ताद्द्विजसत्तमः ।
क्रोधेन महताऽऽविष्टो वायव्यास्त्रमवासृजत् ॥ ७.१६३.४३ ॥
नंतर क्षणभरात चेतना परत मिळवून, द्विजांमध्ये श्रेष्ठ द्रोणाने महा क्रोधाने भरून वायव्यास्त्र सोडले.
7.163.44
असम्भ्रान्तस्ततः पार्थो वायव्येनैव वीर्यवान् ।
तदस्त्रमस्त्रेण रणे स्तम्भयामास भारत ॥ ७.१६३.४४ ॥
नंतर अविचल, पराक्रमी पार्थाने वायव्यास्त्रानेच रणात त्या अस्त्राला अस्त्राने रोखले, हे भारता.
7.163.45
चिच्छेद च धनुर्दीर्घं ब्राह्मणस्य च पाण्डवः ।
ततोऽन्यद्धनुरादत्त द्रोणः क्षत्रियमर्दनः।
तदप्यस्य शितैर्भल्लैश्चिच्छेद कुरुपुङ्गवः ॥ ७.१६३.४५ ॥
पाण्डवाने ब्राह्मणाचे (द्रोणाचे) दीर्घ धनुष्य तोडले. नंतर क्षत्रियांना चिरडणाऱ्या द्रोणाने दुसरे धनुष्य घेतले. कुरुपुंगवाने ते सुद्धा आपल्या तीक्ष्ण भल्लांनी तोडले.
7.163.46
ततोऽब्रवीद्वासुदेवः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ७.१६३.४६ ॥
नंतर वासुदेव कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला म्हणाले.
7.163.47
युधिष्ठिर महाबाहो यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छ्रणु ।
उपारमस्व युद्धे त्वं द्रोणाद्भरतसत्तम ॥ ७.१६३.४७ ॥
हे युधिष्ठिरा, हे महाबाहो, मी तुला जे सांगेन ते ऐक. हे भरतश्रेष्ठा, द्रोणाशी युद्धातून माघार घे.
7.163.48
यतते हि सदा द्रोणो ग्रहणे तव संयुगे ।
नानुरूपमहं मन्ये युद्धमस्य त्वया सह ॥ ७.१६३.४८ ॥
द्रोण नेहमी युद्धात तुला पकडण्याचा प्रयत्न करत असतो. त्याच्याशी तुझे युद्ध योग्य आहे असे मला वाटत नाही.
7.163.49
योऽस्य सृष्टो विनाशाय स एवैनं हनिष्यति ।
परिवर्ज्य गुरुं याहि यत्र राजा सुयोधनः ॥ ७.१६३.४९ ॥
त्याच्या विनाशासाठी पाठवलेला तोच त्याला मारील. गुरूला टाळून जिथे राजा सुयोधन आहे तिथे जा.
7.163.50
राजा राज्ञा हि योद्धव्यो नाराज्ञा युद्धमिष्यते ।
तत्र त्वं गच्छ कौन्तेय हस्त्यश्वरथसंवृतः ॥ ७.१६३.५० ॥
राजाशी राजानेच युद्ध करावे; अराजाशी युद्ध इच्छिले जात नाही. हे कौन्तेया, तिथे तू हत्ती, घोडे व रथांनी वेढलेला जा.
7.163.51
यावन्मात्रेण च मया सहायेन धनञ्जयः ।
भीमश्च रथशार्दूलो युध्यते कौरवैः सह ॥ ७.१६३.५१ ॥
माझ्या जितक्या सहाय्याने धनंजय आणि रथश्रेष्ठ भीम कौरवांबरोबर युद्ध करत आहेत.
7.163.52
वासुदेववचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
मुहूर्तं चिन्तयित्वा तु ततो दारुणमाहवम् ॥ ७.१६३.५२ ॥
वासुदेवाचे वचन ऐकून धर्मराज युधिष्ठिराने क्षणभर विचार केला, मग त्या भयानक युद्धाविषयी.
7.163.53
प्रायाद्द्रुतममित्रघ्नो यत्र भीमो व्यवस्थितः ।
विनिघ्नंस्तावकान्योधान्व्यादितास्य इवान्तकः ॥ ७.१६३.५३ ॥
शत्रूंना मारणारा तो वेगाने तिथे गेला जिथे भीम उभा होता; तुमच्या योद्ध्यांचा संहार करत, तोंड पसरलेल्या कालाप्रमाणे.
7.163.54
रथघोषेण महता नादयन्वसुधातलम् ।
पर्जन्य इव धर्मान्ते नादयन्वै दिशो दश।
भीमस्य निघ्नतः शत्रून्पार्ष्णिं जाग्रह पाण्डवः ॥ ७.१६३.५४ ॥
मोठ्या रथघोषाने पृथ्वी दुमदुमवत, ऋतूच्या अखेरीच्या मेघाप्रमाणे दहा दिशा दुमदुमवत, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या भीमाच्या मागील बाजूचे पाण्डवाने रक्षण केले.
7.163.55
द्रोणोऽपि पाण्डुपाञ्चालान्व्यधमद्रजनीमुखे ।
नादयंस्तलघोषेण तव सैन्यानि मारिष ॥ ७.१६३.५५ ॥
द्रोणानेही रात्रीच्या आरंभी पांडव आणि पांचाळांना चिरडले; आपल्या तळव्यांच्या आवाजाने तुमच्या सैन्यांना दुमदुमवत, हे महोदय.