महाभारत · अध्याय 7.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.165.1
प्रकाशिते तदा लोके रजसा तमसावृते ।
समाजग्मुरथो वीराः परस्परवधैषिणः ॥ ७.१६५.१ ॥
तेव्हा लोक प्रकाशित झाला होता, पण धूळ आणि अंधाराने व्यापलेला होता; तेव्हा एकमेकांचा वध करू इच्छिणारे वीर एकत्र आले.
7.165.2
ते समेत्य रणे राजञ्शस्त्रप्रासासिधारिणः ।
परस्परमुदैक्षन्त परस्परकृतागसः ॥ ७.१६५.२ ॥
हे राजा, शस्त्रे, भाले आणि तलवारी धारण केलेले ते रणांगणात एकत्र येऊन एकमेकांकडे पाहू लागले; त्यांनी एकमेकांचे अपराध केले होते.
7.165.3
प्रदीपानां सहस्रैश्च दीप्यमानैः समन्ततः ।
रत्नाचितैः स्वर्णदण्डैर्गन्धतैलावसिञ्चितैः ॥ ७.१६५.३ ॥
सुगंधी तेलात भिजवलेले, रत्नांनी जडलेले, सोन्याच्या दांड्यांचे हजारो दिवे चहूकडे प्रज्वलित होते.
7.165.4
देवगन्धर्वदीपाद्यैः प्रभाभिरधिकोज्ज्वलैः ।
विरराज तदा भूमिर्ग्रहैर्द्यौरिव भारत ॥ ७.१६५.४ ॥
देव, गंधर्व आणि इतर दिव्यांच्या अधिक तेजस्वी प्रभेने तेव्हा भूमी चमकली; हे भारता, ग्रहांनी आकाश चमकावे तसे.
7.165.5
उल्काशतैः प्रज्वलितै रणभूमिर्व्यराजत ।
दह्यमानेव लोकानामभावे च वसुन्धरा ॥ ७.१६५.५ ॥
शेकडो पेटलेल्या मशालींनी रणभूमी झळकली; जणू लोकांच्या अभावी पृथ्वी जळत आहे.
7.165.6
व्यदीप्यन्त दिशः सर्वाः प्रदीपैस्तैः समन्ततः ।
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृता वृक्षा इवाबभुः ॥ ७.१६५.६ ॥
त्या दिव्यांनी सर्व दिशा चहूकडे प्रज्वलित झाल्या; पावसाळ्याच्या संध्येला काजव्यांनी वेढलेल्या वृक्षांसारख्या.
7.165.7
असज्जन्त ततो वीरा विरेष्वेव पृथक्पृथक् ।
नागा नागैः समाजग्मुस्तुरगा हयसादिभिः।
रथा रथवरैरेव समजग्मुर्मुदा युताः ॥ ७.१६५.७ ॥
तेव्हा वीर आपापल्या रांगांमध्ये वेगवेगळे भिडले. हत्ती हत्तींशी, घोडेस्वार घोडेस्वारांशी आणि उत्तम रथी रथींशी आनंदाने भिडले.
7.165.8
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे तव पुत्रस्य शासनात् ।
चतुरङ्गस्य सैन्यस्य सम्पातश्च महारनभूत् ॥ ७.१६५.८ ॥
त्या भयंकर रात्रीच्या प्रारंभी तुझ्या पुत्राच्या आज्ञेने चतुरंगी सेनेची मोठी धडक झाली.
7.165.9
ततोऽर्जुनो महाराज कौरवाणामनीकिनीम् ।
व्यधमत्त्वरया युक्तः क्षपयन्सर्वपार्थिवान् ॥ ७.१६५.९ ॥
मग हे महाराजा, अर्जुनाने त्वरेने कौरवांच्या सेनादलाला विखरून टाकले; सर्व राजांचा संहार करीत.
7.165.10
तस्मिन्प्रविष्टे संरब्धे मम पुत्रस्य वाहिनीम् ।
अमृष्यमाणे दुर्धर्षे कथमासीन्मनो हि वः ॥ ७.१६५.१० ॥
तो संतप्त होऊन माझ्या पुत्राच्या सेनेत शिरल्यावर, न सहन होणाऱ्या त्या दुर्धर्षांचे मन कसे झाले?
7.165.11
किमकुर्वत सैन्यानि प्रविष्टे परषीडने ।
दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत ॥ ७.१६५.११ ॥
शत्रूंना पीडा देणारा तो शिरल्यावर सैन्यांनी काय केले? दुर्योधनाने योग्य वेळी कोणते कर्तव्य ठरवले?
7.165.12
के चैनं समरे वीरं प्रत्युद्ययुररिन्दमाः ।
द्रोणं च के व्यरक्षन्त प्रविष्टे श्वेतवाहने ॥ ७.१६५.१२ ॥
युद्धात त्या वीराला सामोरे जाण्यासाठी पुढे आलेले शत्रुदमन कोण होते? श्वेतअश्वांचा अर्जुन शिरल्यावर द्रोणाचे रक्षण कोणी केले?
7.165.13
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं के च द्रोणस्य सव्यतः ।
के पृष्ठतश्चाप्यभवन्वीरा वीरान्विनिघ्नतः।
के पुरस्तादगच्छन्त निघ्नन्तः शास्त्रवान्रणे ॥ ७.१६५.१३ ॥
उजवे चक्र कोणी रक्षिले? द्रोणाच्या डावीकडे कोण होते? वीरांचा संहार करीत मागे कोण उभे होते? युद्धात शास्त्रज्ञ होऊन पुढे जाऊन प्रहार करणारे कोण होते?
7.165.14
यत्प्राविशन्महेष्वासः पाञ्चालनापराजिताः ।
नृत्यन्निव नरव्याघ्रो रथमार्गेषु वीर्यवान् ॥ ७.१६५.१४ ॥
पांचालांकडून अपराजित झालेला तो महाधनुर्धर जणू नाचत रथमार्गांत शिरला; तो नरव्याघ्र पराक्रमी होता.
7.165.15
यो ददाह शरैर्द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
धूमकेतुरिव क्रुद्धः कथं मृत्युमुपेयिवान् ॥ ७.१६५.१५ ॥
ज्या द्रोणाने बाणांनी पांचालांचे रथसमूह जाळले, क्रुद्ध धूमकेतूप्रमाणे, तो द्रोण कसा मृत्यू पावला?
7.165.16
अव्यग्रानेव हि परान्कथयस्यपराजितान् ।
हृष्टानुदीर्णान्सङ्ग्रामे न तथा सूत मामकान् ॥ ७.१६५.१६ ॥
हे सूता, तू शत्रूंना निर्भय, अपराजित, हर्षित आणि उत्साहित म्हणतोस; पण युद्धात माझ्या लोकांना तसे म्हणत नाहीस.
7.165.17
हतांश्चैव विदीर्णांश्च विप्रकीर्णांश्च शंससि ।
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्वेषु मामकान् ॥ ७.१६५.१७ ॥
युद्धांत माझे लोक मारले गेले, छिन्नभिन्न झाले, विखुरले गेले, रथी आणि रथहीन झाले असे तू सांगतोस.
7.165.18
द्रोणस्य मतमाज्ञाय योद्वुकामस्य तां निशाम् ।
दुर्योधनो महाराज वश्यान्भ्रातॄनुवाच ह ॥ ७.१६५.१८ ॥
हे महाराजा, द्रोणाचा हेतू जाणून, त्या रात्री युद्ध करू इच्छिणारा दुर्योधन आज्ञाधारक भावांना म्हणाला.
7.165.19
कर्णं च वृषसेनं च मद्रराजं च कौरव ।
दुर्धर्षं दीर्घबाहुं च ये च तेषां पदानुगाः ॥ ७.१६५.१९ ॥
कर्ण, वृषसेन आणि मद्रराज, हे कौरवा; दुर्धर्ष दीर्घबाहू, आणि जे त्यांचे पदाती अनुयायी होते.
7.165.20
द्रोणं यत्ताः पराक्रान्ताः सर्वे रक्षन्तु पृष्ठतः ।
हार्दिक्यो दक्षिणं चक्रं शल्यश्चैवोत्तरं तथा ॥ ७.१६५.२० ॥
द्रोणांचे सावधान आणि पराक्रमी तुम्ही सर्वांनी मागून रक्षण करा; हार्दिक्य दक्षिण चक्राचे आणि शल्य उत्तर चक्राचे रक्षण करोत.
7.165.21
त्रिगर्तानां च ये शूरा हतशिष्टा महारथाः ।
तांश्चैव पुरतः सर्वान्पुत्रस्ते समचोदयत् ॥ ७.१६५.२१ ॥
त्रिगर्तांचे जे शूर महारथी मारले जाऊन उरले होते, त्या सर्वांना तुमच्या पुत्राने पुढे चालविले.
7.165.22
आचार्यो हि सुसंयत्तो भृशं यत्ताश्च पाण्डवाः ।
तं रक्षत सुसंयत्ता निघ्नन्तं शास्त्रवान्रणे ॥ ७.१६५.२२ ॥
आचार्य चांगले सज्ज आहेत, आणि पांडवही अत्यंत सावध आहेत; युद्धात शस्त्रज्ञ असे ते संहार करीत असताना, तुम्ही चांगले सज्ज होऊन त्यांचे रक्षण करा.
7.165.23
द्रोणो हि बलवान्युद्धे क्षिप्रहस्तः प्रतापवान् ।
निर्जयेत्त्रिदशान्युद्धे किमु पार्थान्ससोमकान् ॥ ७.१६५.२३ ॥
द्रोण युद्धात बलवान, क्षिप्रहस्त आणि प्रतापी आहेत; युद्धात ते देवांनाही जिंकू शकतात, मग सोमकांसह पार्थांना जिंकण्याची काय गोष्ट!
7.165.24
ते यूयं सहिताः सर्वे भृशं यत्ता महारथाः ।
द्रोणं रक्षत पाञ्चालाद्धृष्टद्युम्नान्महारथात् ॥ ७.१६५.२४ ॥
तुम्ही सर्वजण एकत्र, अत्यंत सावध असलेले महारथी, पांचाल महारथी धृष्टद्युम्नापासून द्रोणांचे रक्षण करा.
7.165.25
पाण्डवीयेषु सैन्येषु न तं पश्याम कञ्चन ।
यो योधयेद्रणे द्रोणं धृष्टद्युम्नादृते पुमान् ॥ ७.१६५.२५ ॥
पांडवांच्या सैन्यात युद्धात द्रोणाशी लढू शकेल असा एकही पुरुष आम्हाला दिसत नाही, धृष्टद्युम्नाखेरीज.
7.165.26
तस्मात्सर्वात्मना मन्ये भारद्वाजस्य रक्षणम् ।
सुगुप्तः पाण्डवान्हन्यात्सृञ्जयांश्च ससोमकान् ॥ ७.१६५.२६ ॥
म्हणून भारद्वाजाचे रक्षण पूर्ण मनाने करावे असे मला वाटते; नीट संरक्षित असल्यास तो पांडव, सृंजय आणि सोमकांना ठार करील.
7.165.27
सृञ्जयेष्वथ सर्वेषु निहतेषु चमूमुखे ।
धृष्टद्युम्नं रमे द्रौणिर्हनिष्यति न संशयः ॥ ७.१६५.२७ ॥
सृंजयांपैकी सर्व सैन्याच्या अग्रभागी मारले गेल्यावर द्रोणपुत्र धृष्टद्युम्नाला ठार करील, यात संशय नाही.
7.165.28
तथाऽर्जुनं च राधेयो हनिष्यति महारथः ।
भीमसेनमहं चापि युद्धेजेष्यामि दीक्षितः।
शेषांश्च पाण्डवान्योधाः प्रसभं हीनतेजसः ॥ ७.१६५.२८ ॥
तसेच महारथी राधेय अर्जुनाला ठार करील; मीही दीक्षित होऊन युद्धात भीमसेनाला जिंकीन; उरलेल्या पांडवांना आणि त्यांच्या योद्ध्यांना तेजोहीन करून बळाने जिंकीन.
7.165.29
सोयं मम जयो व्यक्तो दीर्घकालं भविष्यति ।
तस्माद्रक्षत सङ्ग्रामे द्रोणमेव महारथम् ॥ ७.१६५.२९ ॥
हाच माझा विजय स्पष्टपणे दीर्घकाल टिकेल; म्हणून युद्धात महारथी द्रोणाचेच रक्षण करा.
7.165.30
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्याधनस्तव ।
व्यादिदेश तथा सैन्यं तस्मिंस्तमसि दारुणे ॥ ७.१६५.३० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, असे बोलून तुमचा पुत्र दुर्योधन त्या भयानक अंधारात सैन्याला अशी आज्ञा देता झाला.
7.165.31
ततः प्रववृते युद्धं रात्रौ भरतसत्तम ।
उभयोः सेनयोर्घोरं परस्परजिगीषया ॥ ७.१६५.३१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा रात्री दोन्ही सैन्यांमध्ये एकमेकांवर विजय मिळवण्याच्या इच्छेने भयंकर युद्ध सुरू झाले.
7.165.32
अर्जुनः कौरवं सैन्यमर्जुनं चापि कौरवाः ।
नानाशस्त्रसमावायैरन्योन्यं समपीडयन् ॥ ७.१६५.३२ ॥
अर्जुनाने कौरव सैन्याला आणि कौरवांनी अर्जुनाला विविध शस्त्रांच्या वर्षावाने एकमेकांना अत्यंत पीडा दिली.
7.165.33
द्रौणिः पाञ्चालराजं च भारद्वाजश्च सृञ्जयान् ।
छादयांचक्रिरे सङ्ख्ये शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.१६५.३३ ॥
द्रोणपुत्राने पांचाल राजाला आणि भारद्वाज द्रोणाने सृंजयांना युद्धात वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी झाकून टाकले.
7.165.34
पाण्डुपाञ्चालसैन्यानां कौरवाणां च भारत ।
आसीन्निष्टानको घोरो निघ्नतामितरेतरम् ॥ ७.१६५.३४ ॥
हे भारता, पांडव-पांचाल सैन्यांत आणि कौरवांत एकमेकांवर प्रहार करणाऱ्यांचा भयंकर नगाऱ्याचा आवाज झाला.
7.165.35
नैवास्माभिस्तथा पूर्वैर्दृष्टपूर्वं तथाविधम् ।
युद्धं यादृशमेवासीत्तां रात्रि सुभयावहम् ॥ ७.१६५.३५ ॥
आम्ही किंवा आमच्या पूर्वजांनी यापूर्वी असे युद्ध पाहिले नव्हते; ती रात्र अतिशय भयावह होती.