महाभारत · अध्याय 7.171
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.171.1
तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयावहे ।
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणमेवाभ्यवर्तत ॥ ७.१७१.१ ॥
उस अत्यन्त भयंकर और घोर युद्ध के चलते रहने पर, हे महाराज, धृष्टद्युम्न द्रोण की ओर बढ़ा।
7.171.2
सन्दधानो धनुःश्रेष्ठं ज्यां विकुर्षन्पुनः पुनः ।
अभ्यद्रवत द्रोणस्य रथं रुक्मविभूषितम् ॥ ७.१७१.२ ॥
उत्तम धनुष पर बाण चढ़ाकर और बार-बार प्रत्यंचा खींचते हुए वह स्वर्ण से सजे द्रोण के रथ पर टूट पड़ा।
7.171.3
धृष्टद्युम्नमथायान्तं द्रोणस्यान्तचिकीर्षया ।
परिवव्रुर्महाराज पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ७.१७१.३ ॥
हे महाराज, द्रोण का अंत करने की इच्छा से आते हुए धृष्टद्युम्न को पाण्डवों सहित पांचालों ने चारों ओर से घेर लिया।
7.171.4
तथा परिवृतं दृष्ट्वा द्रोणमाचार्यसत्तमम् ।
पुत्रास्ते सर्वतो यत्ता ररक्षुर्द्रोणमाहवे ॥ ७.१७१.४ ॥
द्रोणाचार्य को इस प्रकार घिरा देखकर आपके पुत्र सब ओर से सावधान होकर युद्ध में द्रोण की रक्षा करने लगे।
7.171.5
बलार्णवौ ततस्तौ तु समेयातां निशामुखे ।
गातोद्धूतौ क्षुब्धसत्वौ भैरवौ सागराविव ॥ ७.१७१.५ ॥
तब रात्रि के आरम्भ में वे दोनों सेनारूपी समुद्र आपस में टकरा गए—दो भयानक सागरों की तरह, उमड़ते और क्षुब्ध मन वाले।
7.171.6
ततो द्रोणं महाराज पाञ्चाल्यः पञ्चभिः शरैः ।
विव्याध हृदये तूर्णं सिंहनादं ननाद च ॥ ७.१७१.६ ॥
तब, हे महाराज, पांचाल राजकुमार ने पाँच बाणों से द्रोण की छाती को शीघ्र बेध दिया और सिंह के समान गर्जना की।
7.171.7
तं द्रोणः पञ्चविंशत्या विद्धा भारत संयुगे ।
चिच्छेदान्येन भल्लेन धनुरस्य महास्वनम् ॥ ७.१७१.७ ॥
द्रोण ने युद्ध में, हे भारत, पच्चीस बाणों से उसे बींधकर, दूसरे भल्ल से उसके महाध्वनि करने वाले धनुष को काट डाला।
7.171.8
धृष्टद्युम्नस्तु निर्विद्धो द्रोणेन भरतर्षभ ।
उत्ससर्ज धनुस्तूर्णं सन्दश्य दशनच्छदम् ॥ ७.१७१.८ ॥
किंतु हे भरतश्रेष्ठ, द्रोण से विद्ध होकर धृष्टद्युम्न ने होंठ दबाकर शीघ्र ही अपना धनुष फेंक दिया।
7.171.9
ततः क्रुद्धो महाराज धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
आददेऽन्यद्धनुःश्रेष्ठं द्रोणस्यान्तचिकीर्षया ॥ ७.१७१.९ ॥
तब हे महाराज, क्रुद्ध और पराक्रमी धृष्टद्युम्न ने द्रोण का अंत करने की इच्छा से एक और श्रेष्ठ धनुष उठा लिया।
7.171.10
विकृष्य च धनुश्चित्रमाकर्णात्परवीरहा ।
द्रोणस्यानत्करं घोरं व्यसृजत्सायकं ततः ॥ ७.१७१.१० ॥
तब शत्रुवीरों का संहारक उसने विचित्र धनुष को कान तक खींचकर द्रोण पर एक भयंकर, अनिवार्य बाण छोड़ा।
7.171.11
स विसृष्टो बलवता शरो घोरो महामृधे ।
भासयामास तत्सैन्यं दिवाकर इवोदितः ॥ ७.१७१.११ ॥
उस बलवान के द्वारा छोड़ा गया वह भयंकर बाण उस महासंग्राम में उदित सूर्य की भाँति उस सेना को प्रकाशित कर गया।
7.171.12
तं तु दृष्ट्वा शरं घोरं देवगन्धर्वमानवाः ।
स्वस्त्यस्तु समरे राजन्द्रोणायेत्यब्रुवन्वचः ॥ ७.१७१.१२ ॥
हे राजन्, उस भयंकर बाण को देखकर देव, गंधर्व और मनुष्य बोल उठे, 'युद्ध में द्रोण का कल्याण हो!'
7.171.13
तं तु सायकमायान्तमाचार्यस्य रथं प्रति ।
कर्णो द्वादशधआ राजंश्चिच्छेद कृतहस्तवत् ॥ ७.१७१.१३ ॥
आचार्य के रथ की ओर आते उस बाण को कर्ण ने, हे राजन्, कुशल हाथ वाले की भाँति बारह टुकड़ों में काट डाला।
7.171.14
स च्छिन्नो बहुधा राजन्सूतपुत्रेण धन्विना ।
निपपात शरस्तूर्णं निर्विषो भुजगो यथा ॥ ७.१७१.१४ ॥
हे राजन्, सूतपुत्र धनुर्धर कर्ण द्वारा अनेक टुकड़ों में कटा वह बाण तुरंत गिर पड़ा, जैसे विषहीन सर्प गिर पड़ता है।
7.171.15
छित्त्वा तु समरे बाणं शरैः सन्नतपर्वभिः ।
धृष्टद्युम्नं ततः कर्णो विव्याध दशभिः शरैः ॥ ७.१७१.१५ ॥
युद्ध में उस बाण को काटकर, फिर कर्ण ने झुके हुए जोड़ों वाले बाणों से धृष्टद्युम्न को दस बाणों से बींध दिया।
7.171.16
पञ्चभिर्द्रोणपुत्रस्तु स्वयं द्रोणस्तु सप्तभिः ।
शल्यश्च दशभिर्बाणैस्त्रिभिर्दुःशासनस्तथा ॥ ७.१७१.१६ ॥
द्रोणपुत्र ने पाँच बाणों से, और स्वयं द्रोण ने सात बाणों से, शल्य ने दस बाणों से, तथा दुःशासन ने तीन बाणों से।
7.171.17
दुर्योधनस्तु विंशत्या शकुनिश्चापि पञ्चभिः ।
पाञ्चाल्यं त्वरयाऽविध्यन्सर्व एव महारथाः ॥ ७.१७१.१७ ॥
दुर्योधन ने बीस बाणों से और शकुनि ने भी पाँच बाणों से, सभी महारथियों ने शीघ्रता से पांचाल-पुत्र को बींध दिया।
7.171.18
स विद्धः सप्तभिर्घोरैर्द्रोणस्यार्थे महाहवे ।
सर्वानसम्भ्रमाद्राज प्रत्यविद्ध्यत्त्रिभिस्त्रिभिः।
द्रोणं द्रौणिं च कर्णं च विव्याध च तवात्मजम् ॥ ७.१७१.१८ ॥
द्रोण के लिए उस महायुद्ध में सात भयानक बाणों से बिंधकर उसने, हे राजन्, बिना घबराए सभी को तीन-तीन बाणों से प्रत्युत्तर दिया। उसने द्रोण, द्रौणि, कर्ण और आपके पुत्र को भी बींधा।
7.171.19
ते भिन्ना धन्विना तेन धृष्टद्युम्नं पुनर्मृधे ।
विव्यधुः पञ्चभिस्तूर्णमेकैको रथिनां वरः ॥ ७.१७१.१९ ॥
उस धनुर्धर द्वारा घायल होकर उन्होंने रणभूमि में फिर से धृष्टद्युम्न को शीघ्र ही पाँच-पाँच बाणों से बींध दिया, प्रत्येक रथियों में श्रेष्ठ था।
7.171.20
द्रुमसेनस्तु सङ्क्रुद्धो राजन्विव्याध पत्रिणा ।
त्रिभिश्चान्यैः शरैस्तूर्णं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.१७१.२० ॥
परंतु हे राजन्, द्रुमसेन अत्यंत क्रुद्ध होकर एक बाण से और फिर तीन तथा अन्य बाणों से शीघ्र ही बींधकर बोला, 'रुको, रुको!'
7.171.21
स तु तं प्रतिविव्याध त्रिभिस्तीक्ष्णैरजिह्मगैः ।
स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैः प्राणान्तकरमैर्युधि ॥ ७.१७१.२१ ॥
परंतु उसने उसे तीन तीखे, सीधे उड़ने वाले, सोने के पंखों वाले, पत्थर पर पैने किए हुए, युद्ध में प्राणघातक बाणों से प्रतिबिंधित किया।
7.171.22
भल्लेनान्येन तु पुनः सुवर्णोज्ज्वलकुण्डलम् ।
निचकर्त शिरः कायाद्द्रुमसेनस्य वीर्यवान् ॥ ७.१७१.२२ ॥
फिर उस पराक्रमी ने एक और भल्ल बाण से द्रुमसेन का सिर, जिसके कुंडल सोने से चमक रहे थे, धड़ से काट डाला।
7.171.23
तच्छिरो न्यपतद्भूमौ सन्दष्टौष्ठपुटं रणे ।
महावातसमुद्धूतं पक्वं तालफलं यथा ॥ ७.१७१.२३ ॥
वह सिर, जिसके होंठ दाँतों से दबे थे, रणभूमि में भूमि पर ऐसे गिरा जैसे महावायु से हिलाया गया पका ताल-फल गिरता है।
7.171.24
तान्स विद्धा पुनर्योधान्वीरः सुनिशितैः शरैः ।
राधेयस्याच्छिनद्भल्लैः कार्मुकं चित्रयोधिनः ॥ ७.१७१.२४ ॥
उस वीर ने उन योद्धाओं को फिर से अत्यंत पैने बाणों से बींधकर भल्ल बाणों से राधापुत्र कर्ण के उस चित्र-योद्धा के धनुष को काट दिया।
7.171.25
न तु तन्ममृषे कर्णो धनुषश्छेदनं तथा ।
निकर्तनमिवात्युग्रं लाङ्गूलस्य महाहरिः ॥ ७.१७१.२५ ॥
किन्तु कर्ण ने धनुष का वह कटना वैसे ही नहीं सहा, जैसे किसी महासिंह को अपनी पूँछ का अत्यन्त भयंकर कटना नहीं सहन होता।
7.171.26
सोऽन्यद्धनुः समादाय क्रोधरक्तेक्षणः श्वसन् ।
अभ्यद्रवच्छरौघैस्तं धृष्टद्युम्नं महाबलम् ॥ ७.१७१.२६ ॥
वह दूसरा धनुष लेकर, क्रोध से लाल नेत्रों वाला और लम्बी साँसें लेता हुआ, बाणों की वर्षा के साथ उस महाबली धृष्टद्युम्न पर टूट पड़ा।
7.171.27
दृष्ट्वा कर्णं तु संरब्धं ते वीराः षड्रथर्षभाः ।
पाञ्चाल्यपुत्रं त्वरिताः परिवव्रुर्जिघांसया ॥ ७.१७१.२७ ॥
कर्ण को क्रोध में देखकर वे छह श्रेष्ठ रथी वीर शीघ्रता से पांचाल-पुत्र को मारने की इच्छा से उसे घेर बैठे।
7.171.28
षण्णां योधप्रवीराणां तावकानां पुरस्कृतम् ।
मृत्योरास्यमनुप्राप्तं धृष्टद्युम्नमममंस्महि ॥ ७.१७१.२८ ॥
आपके उन छह श्रेष्ठ योद्धाओं के आगे रखा गया धृष्टद्युम्न हमें मृत्यु के मुख में पहुँचा हुआ लगा।
7.171.29
पतस्मिन्नेव काले तु दाशार्हो विकिरञ्छरान् ।
धृष्टद्युम्नं पराक्रान्तं सात्यकिः प्रत्यपद्यत ॥ ७.१७१.२९ ॥
उसी समय दाशार्ह सात्यकि बाणों की वर्षा करते हुए पराक्रमी धृष्टद्युम्न की सहायता के लिए आ पहुँचे।
7.171.30
तमायान्तं महेष्वासं सात्यकिं युद्धदुर्मदम् ।
राधेयो दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यदजिह्मगैः ॥ ७.१७१.३० ॥
युद्ध में मदोन्मत्त उस महाधनुर्धर सात्यकि को आते देखकर राधेय कर्ण ने सीधे जाने वाले दस बाणों से उसे प्रतिप्रहार करके बींध दिया।
7.171.31
तं सात्यकिर्महाराज विव्याध दशभिः शरैः ।
पश्यतां सर्ववीराणां मा गास्तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.१७१.३१ ॥
हे महाराज, सात्यकि ने दस बाणों से उसे बींध दिया और सभी वीरों के देखते हुए कहा, 'मत जाओ, खड़े रहो।'
7.171.32
स सात्यकेस्तु बलिनः कर्णस्य च महात्मनः ।
आसीत्समागमो राजन्बलिवासवयोरिव ॥ ७.१७१.३२ ॥
हे राजन्, वह बलवान सात्यकि और महात्मा कर्ण का मुकाबला बलि और इन्द्र के युद्ध जैसा था।
7.171.33
त्रासयन्रथघोषेण क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः ।
राजीवलोचनं कर्णं सात्यकिः प्रत्यविध्यत ॥ ७.१७१.३३ ॥
क्षत्रियों में श्रेष्ठ सात्यकि ने रथ की गड़गड़ाहट से क्षत्रियों को भयभीत करते हुए कमललोचन कर्ण को बींध दिया।
7.171.34
कम्पयन्निव घोषेण धनुषो वसुधां बली ।
सूतपुत्रो महाराज सात्यकिं प्रत्ययोधयत् ॥ ७.१७१.३४ ॥
हे महाराज, बलवान सूतपुत्र ने धनुष की टंकार से मानो पृथ्वी को कँपाते हुए सात्यकि से युद्ध किया।
7.171.35
विपाठकर्णिनाराचैर्वत्सदन्तैः क्षुरैरपि ।
कर्णः शरशतैश्चापि शैनेयं प्रत्यनिद्व्यत ॥ ७.१७१.३५ ॥
कर्ण ने विपाठ, कर्णिन, नाराच, वत्सदन्त और क्षुर बाणों से तथा सैकड़ों बाणों से सात्यकि पर प्रहार किया।
7.171.36
तथैव युध्यमानोऽपि वृष्णीनां प्रवरो युधि ।
अभ्यवर्षच्छरैः कर्णं तद्युद्धमभवत्समम् ॥ ७.१७१.३६ ॥
वैसे ही युद्ध करते हुए वृष्णियों में श्रेष्ठ सात्यकि ने भी कर्ण पर बाणों की वर्षा की, और वह युद्ध बराबर का हो गया।
7.171.37
तावकाश्च महाराज कर्णपुत्रश्च दंशितः ।
सात्यकिं विव्यधुस्तूर्ण समन्तान्निशितैः शरैः ॥ ७.१७१.३७ ॥
हे महाराज, आपके योद्धाओं और कर्ण के पुत्र ने कवच से सज्जित होकर शीघ्र ही चारों ओर से तीखे बाणों से सात्यकि को बींध दिया।
7.171.38
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां कर्णस्य वा विभो ।
अविद्व्यत्सात्यकिः क्रुद्धो वृषसेनं स्तनान्तरे ॥ ७.१७१.३८ ॥
हे प्रभो, सात्यकि ने क्रोधित होकर उनके और कर्ण के अस्त्रों को अपने अस्त्रों से रोककर वृषसेन की छाती में बाण मारा।
7.171.39
तेन बाणेन निर्विद्धो वृषसेनो विशाम्पते ।
न्यपतत्स रथे मूढो धनुरुत्सृज्य वीर्यवान् ॥ ७.१७१.३९ ॥
हे प्रजापति, उस बाण से विद्ध होकर वृषसेन मूर्छित होकर धनुष छोड़ते हुए रथ पर गिर पड़ा, यद्यपि वह पराक्रमी था।
7.171.40
ततः कर्णो हतं मत्वा वृषसेनं महारथम् ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः सात्यकिं प्रत्यपीडयत् ॥ ७.१७१.४० ॥
तब पुत्र-शोक से संतप्त कर्ण ने महारथी वृषसेन को मारा गया मानकर सात्यकि पर प्रबल आक्रमण किया।
7.171.41
पीड्यमानस्तु कर्णेन युयुधानो महारथः ।
विव्याध बहुभिः कर्णं त्वरमाणः पुनःपुनः ॥ ७.१७१.४१ ॥
परन्तु कर्ण से पीड़ित होकर भी महारथी युयुधान ने शीघ्रता से बारंबार अनेक बाणों से कर्ण को बींध दिया।
7.171.42
स कर्णं दशभिर्विद्ध्वा वृषसेनं च सप्तभिः ।
स हस्तावापधनुषी तयोश्चिच्छेद सात्वतः ॥ ७.१७१.४२ ॥
उसने दस बाणों से कर्ण को और सात से वृषसेन को बींधकर, सात्वत सात्यकि ने उन दोनों के धनुष काट डाले।
7.171.43
तावन्ये धनुषी सज्जे कृत्वा शत्रुभयङ्करे ।
युयुधानमाविध्येतां समन्तान्निशितैः शरैः ॥ ७.१७१.४३ ॥
तब दूसरे दो योद्धाओं ने शत्रुओं को भयभीत करने वाले अपने धनुष चढ़ाकर तीखे बाणों से युयुधान को चारों ओर से बींध डाला।
7.171.44
वर्तमाने तु सङ्ग्रमे तस्मिन्वीरवरक्षये ।
अतीव शुश्रुवे राजन्गाण्डीवस्य महास्वनः ॥ ७.१७१.४४ ॥
उस युद्ध में, जो श्रेष्ठ वीरों के संहार से चल रहा था, हे राजन्, गाण्डीव का महान् घोष अत्यधिक सुनाई देने लगा।
7.171.45
श्रुत्वा तु रथनिर्घोषं गाण्डीवस्य च निःस्वनम् ।
सूतपुत्रोऽब्रवीद्राजन्दुर्योधनमिदं वचः ॥ ७.१७१.४५ ॥
हे राजन्, रथ की गड़गड़ाहट और गाण्डीव का वह स्वर सुनकर सूतपुत्र (कर्ण) ने दुर्योधन से यह वचन कहा।
7.171.46
एष सर्वां चमूं हत्वा मुख्यांश्चैव नरर्षभान् ।
पौरवांश्च महेष्वासो विक्षिपन्नुत्तमं धनुः ॥ ७.१७१.४६ ॥
यह महान् धनुर्धर सारी सेना को तथा प्रमुख नरश्रेष्ठों और पौरव योद्धाओं को मारकर अपने उत्तम धनुष को खींचता हुआ (आगे बढ़ रहा है)।
7.171.47
पार्थो विजयते तत्र गाण्डीवनिनदो महान् ।
श्रूयते रथघोषश्च वासवस्येव नर्दतः ॥ ७.१७१.४७ ॥
वहाँ पार्थ विजय पा रहा है; गाण्डीव का महान् निनाद और रथ का घोष सुनाई देता है, मानो इन्द्र गरज रहे हों।
7.171.48
करोति पाण्डवो व्यक्तं कर्मौपयिकमात्मनः ।
एषा विदार्यते राजन्बहुधा भारती चमूः ॥ ७.१७१.४८ ॥
पाण्डुपुत्र अपने योग्य कर्म स्पष्ट रूप से कर रहा है; हे राजन्, भरतवंशियों की यह सेना अनेक प्रकार से छिन्न-भिन्न की जा रही है।
7.171.49
विप्रकीर्णान्यनीकानि न हि तिष्ठन्ति कर्हिचित् ।
वातेनेव समुद्धूतमभ्रजालं विदीर्यते ॥ ७.१७१.४९ ॥
बिखरी हुई सेनाएँ कभी स्थिर नहीं रहतीं, जैसे हवा से उड़ाया गया बादलों का जाल छिन्न-भिन्न हो जाता है।
7.171.50
सव्यसाचिनमासाद्य भिन्ना नौरिव सागरे ॥ ७.१७१.५० ॥
सव्यसाची अर्जुन के सामने पहुँचकर वे समुद्र में टूटी हुई नाव की तरह बिखर जाते हैं।
7.171.51
द्रवतां योधमुख्यानां गाण्डीवप्रेषितैः शरैः ।
विद्धानां शतशो राजञ्श्रूयते निःस्वनो महान् ॥ ७.१७१.५१ ॥
हे राजन्, गाण्डीव से छोड़े गए बाणों से विद्ध होकर भागते हुए प्रमुख योद्धाओं का सैकड़ों बार महान कोलाहल सुनाई देता है।
7.171.52
शृणु दुन्दुभिनिर्घोषमर्जुनस्य रथं प्रति ।
निशीथे राजशार्दूल स्तनयित्नोरिवाम्बरे ॥ ७.१७१.५२ ॥
सुनो, अर्जुन के रथ की ओर से दुंदुभि का घोष आ रहा है, हे राजशार्दूल, जैसे आधी रात को आकाश में गर्जन होता है।
7.171.53
हाहाकाररवांश्चैव सिंहनादांश्च पुष्कलान् ।
शृणु शब्दान्बहुविधानर्जुनस्य रथं प्रति ॥ ७.१७१.५३ ॥
हाहाकार की ध्वनियाँ और प्रचुर सिंहनाद सुनो, अर्जुन के रथ की ओर से उठते हुए अनेक प्रकार के शब्द।
7.171.54
अयं मध्ये स्थितोऽस्माकं सात्यकिः सात्वतां वरः ।
इह चेल्लभ्यते लक्ष्यं कृत्स्नाञ्जेष्यामहे परान् ॥ ७.१७१.५४ ॥
हमारे बीच में स्थित यह सात्वतों में श्रेष्ठ सात्यकि है; यदि यहाँ लक्ष्य प्राप्त हो जाए, तो हम सभी शत्रुओं को जीत लेंगे।
7.171.55
एष पाञ्चालराजस्य पुत्रो द्रोणेन सङ्गतः ।
सर्वतः संवृतो योधैः शूरैश्च रथसत्तमैः ॥ ७.१७१.५५ ॥
पाञ्चाल राजा का यह पुत्र द्रोण से भिड़ा हुआ है, सब ओर से योद्धाओं और शूरवीर श्रेष्ठ रथियों से घिरा हुआ।
7.171.56
सात्यकिं यदि हन्याम धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
असंशयं महाराज ध्रुवो नो विजयो भवेत् ॥ ७.१७१.५६ ॥
यदि हम सात्यकि और पृषत के पुत्र धृष्टद्युम्न को मार सकें, तो हे महाराज, निस्संदेह हमारी विजय निश्चित हो जाएगी।
7.171.57
सौभद्रवदिमौ वीरौ परिवार्य महारथौ ।
प्रयतायो महाराज निहन्तुं वृष्णिपार्षतौ ॥ ७.१७१.५७ ॥
सुभद्रा के पुत्र की भाँति इन दोनों वीर महारथियों को घेरकर, हे महाराज, वृष्णि-वंशी और पृषत-पुत्र को मारने का प्रयत्न करो।
7.171.58
सव्यसाची पुरोऽभ्येति द्रोणानीकाय भारत ।
संसक्तं सात्यकिं ज्ञात्वा बहुभिः कुरुपुङ्गवैः ॥ ७.१७१.५८ ॥
हे भारत, सव्यसाची अर्जुन द्रोण की सेना की ओर आगे बढ़ रहे हैं; यह जानकर कि सात्यकि बहुत से कुरु-श्रेष्ठों से घिरा है।
7.171.59
तत्र गच्छन्तु बहवः प्रवरा रथसत्तमाः ।
यावत्पार्थो न जानाति सात्यकिं बहुभिर्वृतम् ॥ ७.१७१.५९ ॥
वहाँ बहुत-से श्रेष्ठ महारथी जाएँ, जब तक पार्थ (अर्जुन) यह न जान ले कि सात्यकि बहुतों से घिरा हुआ है।
7.171.60
ते त्वरध्वं तथा शूराः शराणां मोक्षणे भृशम् ।
यथा त्विह व्रजत्येष परलोकाय माधवः।
तथा कुरु महाराज सुनीत्या सुप्रयुक्तया ॥ ७.१७१.६० ॥
हे शूरो, तुम बाणों को छोड़ने में बड़ी तेजी से जुट जाओ, ताकि यह माधव यहीं से परलोक को चला जाए। हे महाराज, उत्तम नीति और भली-भाँति प्रयुक्त युक्ति से वैसा ही करो।
7.171.61
कर्णस्य मतमास्थाय पुत्रस्ते प्राह सौबलम् ।
यथेन्द्रः समरे राजन्प्राह विष्णुं यशस्विनम् ॥ ७.१७१.६१ ॥
कर्ण के मत का आश्रय लेकर आपके पुत्र ने सौबल से कहा, जैसे हे राजन्, युद्ध में इन्द्र ने यशस्वी विष्णु से कहा था।
7.171.62
वृतः सहस्रैर्दशभिर्गजानामनिवर्तिनाम् ।
रथैश्च दशसाहस्रैस्तूर्णं याहि धनञ्जयम्। ॥ ७.१७१.६२ ॥
दस हज़ार हाथियों से घिरे, जो कभी पीछे नहीं हटते, और दस हज़ार रथों के साथ, शीघ्र धनञ्जय की ओर जाओ।
7.171.63
दुःशासनो दुर्विषहः सुबाहुर्दुः प्रधर्षणः ।
एते त्वामनुयास्यन्ति पत्तिभिर्बहुभिर्वृताः ॥ ७.१७१.६३ ॥
दुःशासन, दुर्विषह और सुबाहु, जो कठिनाई से पराजित होते हैं, ये सब बहुत से पैदल सैनिकों से घिरे हुए तुम्हारे पीछे चलेंगे।
7.171.64
जहि कृष्णौ महाबाहो धर्मराजं च मातुल ।
नकुलं सहदेवं च भीमसेनं तथैव च ॥ ७.१७१.६४ ॥
हे महाबाहु मातुल, कृष्णों को, धर्मराज को, और नकुल, सहदेव तथा भीमसेन को भी मार डालो।
7.171.65
देवानामिव देवेन्द्रे जयाशा त्वयि मे स्थिता ।
जहि मातुल कौन्तेयानसुरानिव पावकिः ॥ ७.१७१.६५ ॥
जैसे देवताओं की विजय की आशा देवराज इन्द्र पर टिकी रहती है, वैसे ही हे मातुल, मेरी जय की आशा तुम पर टिकी है; पावकि ने जैसे असुरों को मारा, वैसे ही कौन्तेयों को मारो।
7.171.66
एवमुक्तो ययौ पार्थान्पुत्रेण तव सौबलः ।
महत्या सेनया सार्धं सह पुत्रैश्च ते विभो ॥ ७.१७१.६६ ॥
आपके पुत्र के ऐसा कहने पर सौबल पार्थों की ओर गया, एक विशाल सेना के साथ और हे विभो, आपके पुत्रों के साथ।
7.171.67
प्रियार्थं तव पुत्राणां दिधक्षुः पाण्डुनन्दनान् ।
ततः प्रववृते युद्धं तावकानां परैः सह ॥ ७.१७१.६७ ॥
आपके पुत्रों के प्रिय के लिए, पाण्डु के पुत्रों को जलाने की इच्छा से, तब आपके लोगों और शत्रुओं के बीच युद्ध आरम्भ हो गया।
7.171.68
प्रयाते सौबले राजन्पाण्डवानामनीकिनीम् ।
बलेन महता युक्ताः सूतपुत्रस्तु सात्वतम् ॥ ७.१७१.६८ ॥
हे राजन्, सौबल के पाण्डवों की सेना की ओर चले जाने पर, महान बल से युक्त सूतपुत्र ने सात्वत (सात्यकि) पर आक्रमण किया।
7.171.69
अभ्ययात्त्वरितो युद्धे किरञ्शरशतान्बहून् ।
तथैव पार्थिवाः सर्वे सात्यकिं पर्यवारयन् ॥ ७.१७१.६९ ॥
वे शीघ्रता से युद्ध में आगे बढ़े, सैकड़ों बाण बरसाते हुए। उसी प्रकार सभी राजाओं ने सात्यकि को चारों ओर से घेर लिया।
7.171.70
भारद्वाजस्ततो गत्वा धृष्टद्युम्नरथं प्रति ।
महद्युद्धं तदासीत्तुं द्रोणस्य निशि भारत।
धृष्टद्युम्नेन वीरेण पाञ्चालैश्च सहाद्भुतम् ॥ ७.१७१.७० ॥
तब भारद्वाज (द्रोण) धृष्टद्युम्न के रथ की ओर गए। हे भारत, रात्रि में द्रोण का वह महान युद्ध हुआ — वीर धृष्टद्युम्न और पाञ्चालों के साथ अद्भुत युद्ध।