ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.99.1
वर्तमाने तदा युद्धे द्रोणस्य सह पाण्डुभिः ।
परिवर्तमान आदित्ये तत्र सूर्ये च रश्मिभिः।
रजसा कीर्यमाणाश्च मन्दीभूताश्च कौरवाः ॥ ७.९९.१ ॥
ਉਦੋਂ ਦ੍ਰੋਣ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਧੂੜ ਨਾਲ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਕੌਰਵ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਏ।
7.99.2
तिष्ठतां युध्यमानानां पुनरावर्ततामपि ।
भज्यतां जयतां चैव जगाम तदहः शनैः ॥ ७.९९.२ ॥
ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੀਤ ਗਿਆ।
7.99.3
तथा तेषु विषक्तेषु सैन्येषु जयगृद्धिषु ।
अर्जुनो वासुदेवश्च सैन्धवायैव जग्मतुः ॥ ७.९९.३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸੈਂਧਵ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
7.99.4
रथमार्गप्रमाणं तु कौन्तेयो निशितैः शरैः ।
चकार यं च पन्थानं ययौ तेन जनार्दनः ॥ ७.९९.४ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੱਥ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਮਾਪ ਬਣਾਇਆ; ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
7.99.5
यत्रयत्र रथो याति पाण्डवस्य महात्मनः ।
तत्रतत्रैव दीर्यन्ते सेनास्तव विशाम्पते ॥ ७.९९.५ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਦਾ ਰੱਥ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
7.99.6
रथशिक्षां तु दाशार्हो दर्शयामास वीर्यवान् ।
उत्तमाधममध्यानि मण्डलानि विदर्शयन् ॥ ७.९९.६ ॥
ਬਲਵਾਨ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ ਨੇ ਰੱਥ ਹਾਂਕਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਖਾਈ; ਉੱਤਮ, ਅਧਮ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
7.99.7
ते तु नामाङ्किता बाणाः कालज्वलनसन्निभाः ।
स्नायुनद्धाः सुपर्वाणः पृथवो दीर्घगामिनः ॥ ७.९९.७ ॥
ਉਹ ਨਾਮ-ਅੰਕਿਤ ਬਾਣ ਕਾਲ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ, ਚੰਗੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਦੂਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
7.99.8
वैणवाश्चायसाश्चोग्रा ग्रसन्तो विविधानरीन् ।
रुधिरं पतगैः सार्धं प्राणिनां पपुराहवे ॥ ७.९९.८ ॥
ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਅਨੇਕ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦੇ ਹੋਏ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਂਦੇ ਸਨ।
7.99.9
रथस्थितोऽग्रतः क्रोशं यानस्यत्यर्जुनः शरान् ।
रथे क्रोशमतिक्रान्ते तस्य ते घ्नन्ति शात्रवान् ॥ ७.९९.९ ॥
ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਅਰਜੁਨ ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਕੋਸ ਤੱਕ ਬਾਣ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਰਥ ਇੱਕ ਕੋਸ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਸਨ।
7.99.10
तार्क्ष्यमारुतरंहोभिर्वाजिभिः साधुवाहिभिः ।
यथाऽगच्छद्धृषीकेशः कृत्स्नं विस्मापयञ्जगत् ॥ ७.९९.१० ॥
ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਐਸੇ ਚੱਲੇ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
7.99.11
न तथा गच्छति रथस्तपनस्य विशाम्पते ।
नेन्द्रस्य न तु रुद्रस्य नापि वैश्रवणस्य च ॥ ७.९९.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ; ਨਾ ਇੰਦਰ, ਨਾ ਰੁਦਰ, ਨਾ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਰਥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
7.99.12
नान्यस्य समरे राजन्गतपूर्वस्तथा रथः ।
यथा ययावर्जुनस्य मनोभिप्रायशीघ्रगः ॥ ७.९९.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਰਥ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਰਥ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਚੱਲਿਆ।
7.99.13
प्रविश्य तु रणे राजन्केशवः परवीरहा ।
सेनामध्ये हयांस्तूर्णं चोदयामास भारत ॥ ७.९९.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਾਂਕਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
7.99.14
ततस्तस्य रथौघस्य मध्यं प्राप्य हयोत्तमाः ।
कृच्छ्रेणरथमूहुस्तं क्षुत्पिपासासमन्विताः ॥ ७.९९.१४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਰਥ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜੇ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਸਕੇ।
7.99.15
क्षताश्च बहुभिः शस्त्रैर्युद्धशौण्डैरनेकशः ।
मण्डलानि विचित्राणि विचेरुस्ते मुहुर्मुहुः ॥ ७.९९.१५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਉਹ ਘੋੜੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਜੀਬ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।
7.99.16
हतानां वाजिनागानां रथानां च नरैः सह ।
उपरिष्टादतिक्रान्ताः शैलाभानां सहस्रशः ॥ ७.९९.१६ ॥
ਮਾਰੇ ਗਏ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਉੱਪਰੋਂ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ (ਲਾਸ਼ਾਂ) ਲੰਘਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
7.99.17
श्रमेण महता युक्तास्ते हया वातरंहसः ।
मन्दवेगगता राजन्संवृत्तास्तत्र संयुगे ॥ ७.९९.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਉਹ ਘੋੜੇ ਬਹੁਤ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੱਠੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
7.99.18
एतस्मिन्नन्तरे वीरावावन्त्यौ भ्रातरौ नृप ।
सहसेनौ समार्च्छेतां पाण्डवं क्लान्तवाहनम् ॥ ७.९९.१८ ॥
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਦੋ ਵੀਰ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਵਾਹਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਏ।
7.99.19
तावर्जुनं चतुःषष्ट्या सप्तत्या च जनार्दनम् ।
शराणां च शतैरश्वानविध्येतां मुदान्वितौ ॥ ७.९९.१९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਚੌਂਸਠ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਸੱਤਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
7.99.20
तावर्जुनो महाराज नवभिर्नतपर्वभिः ।
आजघान रणे क्रुद्धो मर्मज्ञो मर्मभेदिभिः ॥ ७.९९.२० ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਮਰਮ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਝੁਕੇ ਪੋਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
7.99.21
ततस्तौ तु शरौघेण बीभत्सुं सहकेशवम् ।
आच्छादयेतां संरब्धौ सिंहनादं च चक्रतुः ॥ ७.९९.२१ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।
7.99.22
तयोस्तु धनुषी मुष्टौ भल्लाभ्यां श्वेतवाहनः ।
चिच्छेद समरे तूर्णं भूय एव धनञ्जयः।
अथान्यैर्विशिखैस्तूर्णं ध्वजौ च कनकोज्ज्वलौ ॥ ७.९९.२२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਠਾਂ ਕੋਲ ਦੋ ਭੱਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਵੇਤਵਾਹਨ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ; ਫਿਰ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਹੋਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਦੋਵੇਂ ਝੰਡੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
7.99.23
अथान्ये धनुषी राजन्प्रगृह्य समरे तदा ।
पाण्डवं भृशसङ्क्रुद्धावर्दयामासतुः शरैः ॥ ७.९९.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਪਾਂਡਵ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ।
7.99.24
तयोस्तु भृशसङ्क्रुद्धः शराभ्यां पाण्डुनन्दनः ।
धनुषी चिच्छिदे तूर्णं भूय एव धनञ्जयः ॥ ७.९९.२४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਦੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਫਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ — ਉਹੀ ਧਨੰਜਯ ਸੀ।
7.99.25
तथान्यैर्विशिखैस्तूर्णं रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ।
जघानाश्वांस्तथा सूतौ पार्ष्णी च सपदानुगौ ॥ ७.९९.२५ ॥
ਉਸਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੋਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ।
7.99.26
ज्येष्ठस्य च शिरः कायात्क्षुरप्रेण न्यकृन्तत ।
स पपात हतः पृथ्व्यां वातरुग्ण इव द्रुमः ॥ ७.९९.२६ ॥
ਵੱਡੇ ਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਰ ਕ੍ਸ਼ੁਰਪ੍ਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
7.99.27
विन्दं तु निहतं दृष्ट्वा ह्यनुविन्दः प्रतापवान् ।
हताश्वं रथमुत्सृज्य गदां गृह्य महाबलः ॥ ७.९९.२७ ॥
ਵਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਨੁਵਿੰਦ, ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
7.99.28
अभ्यवर्तत सङ्ग्रामे भ्रातुर्वधमनुस्मरन् ।
गदया रथिनां श्रेष्ठो नृत्यन्निव महारथः ॥ ७.९९.२८ ॥
ਭਰਾ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
7.99.29
अनुविन्दस्तु गदया ललाटे मधुसूदनम् ।
स्पष्ट्वा नाकम्पयत्क्रुद्धो मैनाकमिव पर्वतम् ॥ ७.९९.२९ ॥
ਪਰ ਅਨੁਵਿੰਦ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗਦਾ ਨਾਲ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ; ਪਰ ਮੈਨਾਕ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਨਾ ਸਕਿਆ।
7.99.30
तस्यार्जुनः शरैः षड्भिर्ग्रीवां पादौ भुजौ शिरः ।
निचकर्त स सञ्छन्नः पपाताद्रिचयो यथा ॥ ७.९९.३० ॥
ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ, ਪੈਰ, ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਛੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ; ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
7.99.31
ततस्तौ निहतौ दृष्ट्वा तयो राजन्पदानुगाः ।
अभ्यद्रुवन्त सङ्क्रुद्धाः किरन्तः शतशः शरान् ॥ ७.९९.३१ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
7.99.32
तानर्जुनः शरैस्तूर्णं निहत्य भरतर्षभ ।
व्यरोचत यथा वह्निर्दावं दग्ध्वा हिमात्यये ॥ ७.९९.३२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਆਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
7.99.33
तयोः सेनामतिक्रम्य कृच्छ्रादिव धनञ्जयः ।
विबभौ जलदं हित्वा दिवाकर इवोदितः ॥ ७.९९.३३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਧਨੰਜਯ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
7.99.34
तं दृष्ट्वा कुरवस्त्रस्ताः प्रहृष्टाश्चाभवन्पुनः ।
अभ्यवर्तन्त पार्थं च समन्ताद्भरतर्षभ ॥ ७.९९.३४ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕੌਰਵ ਫਿਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪਾਰਥ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਏ।
7.99.35
श्रान्तं चैनं समालक्ष्य ज्ञात्वा दूरे च सैन्धवम् ।
सिंहनादेन महता सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ७.९९.३५ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੈਂਧਵ (ਜਯਦ੍ਰਥ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
7.99.36
तांस्तु दृष्ट्वा सुसंरब्धानुत्स्मयन्पुरुषर्भः ।
शनकैरिव दाशार्हमर्जुनो वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.९९.३६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
7.99.37
शरार्दिताश्च ग्लानाश्च हया दूरे च सैन्धवः ।
किमिहानन्तरं कार्यं साधिष्ठं तव रोचते ॥ ७.९९.३७ ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਸੈਂਧਵ ਘੋੜੇ ਦੂਰ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
7.99.38
ब्रूहि कृष्ण यथातत्त्वं त्वं हि प्राज्ञतमः सदा ।
भवन्नेत्रा रणे शत्रून्विजेष्यन्तीह पाण्डवाः ॥ ७.९९.३८ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯਥਾਰਥ ਦੱਸ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪਾਂਡਵ ਇਥੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਗੇ।
7.99.39
मम त्वनन्तरं कृत्यं यद्वै तत्त्वं निबोध मे ।
हयान्विमुच्य हि सुखं विशल्यान्कुरु माधव ॥ ७.९९.३९ ॥
ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਅਗਲਾ ਕਰਤੱਵ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ।
7.99.40
एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः प्रत्युवाच तम् ।
ममाप्येतन्मतं पार्थ यदितं ते प्रभाषितम् ॥ ७.९९.४० ॥
ਪਾਰਥ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਵੀ ਮਤ ਹੈ।"
7.99.41
अहमावारयिष्यामि सर्वसैन्यानि केशव ।
त्वमप्यत्र यथान्यायं कुरु कार्यमनन्तरम् ॥ ७.९९.४१ ॥
ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਤੂੰ ਵੀ ਇਥੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰ।
7.99.42
सोऽवतीर्य रथोपस्थादसम्भ्रान्तो धनञ्जयः ।
गाण्डीवं धनुरादाय तस्थौ गिरिविवाचलः ॥ ७.९९.४२ ॥
ਉਹ ਧਨੰਜਯ, ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਏ ਰੱਥ ਦੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
7.99.43
तमभ्यधावन्क्रोशन्तः क्षत्रिया जयकाङ्क्षिणः ।
इदं छिद्रमिति ज्ञात्वा धरणीस्थं धनञ्जयम् ॥ ७.९९.४३ ॥
ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਖੱਤਰੀ, 'ਇਹੀ ਮੌਕਾ ਹੈ' ਜਾਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਧਨੰਜੈ ਵੱਲ ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜ ਪਏ।
7.99.44
तमेकं रथवंशेन महता पर्यवारयन् ।
विकर्षन्तश्च चापानि विसृजन्तश्च सायकान् ॥ ७.९९.४४ ॥
ਇਕੱਲੇ ਉਸ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਰਥ-ਕਤਾਰ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਦੇ ਅਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ।
7.99.45
शस्त्राणि च विचित्राणि क्रुद्धास्तत्र व्यदर्शयन् ।
छादयन्तः शरैः पार्थं मेघा इव दिवाकरम् ॥ ७.९९.४५ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਦਿਖਾਏ; ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਢਕਦੇ ਹੋਏ।
7.99.46
अभ्यद्रवन्त वेगेन क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ।
नरसिंहं रथोदाराः सिंहं मत्ता इव द्विपाः ॥ ७.९९.४६ ॥
ਉੱਤਮ ਰਥੀ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਖੱਤਰੀ-ਰਿਸ਼ਭ, ਨਰਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ; ਮਤਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੇਰ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
7.99.47
तत्र पार्थस्य भुजयोर्महद्बलमदृश्यत ।
यत्क्रुद्धो बहुलाः सेनाः सर्वतः समवारयत् ॥ ७.९९.४७ ॥
ਉੱਥੇ ਪਾਰਥ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ; ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬਹੁਤ ਸੈਨਾਵਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀਆਂ।
7.99.48
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य द्विषतां सर्वतो विभुः ।
इषुभिर्बुभिस्तूर्णं सर्वानेव समावृणोत् ॥ ७.९९.४८ ॥
ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਰੋਕ ਕੇ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
7.99.49
तत्रान्तरिक्षे बाणानां प्रगाढानां विशाम्पते ।
सङ्घर्षेण महार्चिष्मान्पावकः समजायत ॥ ७.९९.४९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉੱਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਮਹਾਜ੍ਵਾਲਾ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
7.99.50
तत्रतत्र महेष्वासैः श्वसद्भिः शोणितोक्षितैः ।
हयैर्नागैश्च सम्भिन्नैर्नदद्भिश्चारिकर्शन ॥ ७.९९.५० ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਹਫ਼ਦੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਗਰਜ ਰਹੇ ਸਨ।
7.99.51
संरब्धैश्चारिभिर्वीरैः प्रार्थयद्भिर्जयं मृधे ।
एकस्थैर्बहुभिः क्रुद्धैरूष्मेव समजायत ॥ ७.९९.५१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਵਰਗੀ ਗਰਮੀ ਉੱਠੀ।
7.99.52
शरोर्मिणं ध्वजावर्तं नागनक्रं दुरत्ययम् ।
पदातिमत्स्यकलिलं शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनम् ॥ ७.९९.५२ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਲਵਲੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਰੂਪੀ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੁਰਗਮ, ਪੈਦਲ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਦੁੰਦਭੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
7.99.53
असङ्ख्येयमपारं च रजो नीरमतीव च ।
उष्णीषकमठं छत्रपताकाफेनमालिनम् ॥ ७.९९.५३ ॥
ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ, ਧੂੜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੱਗਾਂ ਰੂਪੀ ਕੱਛੂਆਂ ਵਾਲਾ, ਛਤਰ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਝੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
7.99.54
रथसागरमक्षोभ्यं मातङ्गाङ्गशिलाचितम् ।
वेलाभूतस्तदा पार्थः पत्रिभिः समवारयत् ॥ ७.९९.५४ ॥
ਰਥਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਚਲ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਰੂਪੀ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਪਾਰਥ ਕਿਨਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਦਾ ਰਿਹਾ।
7.99.55
अर्जुने धरणीं प्राप्ते हयहस्ते च केशवे ।
एतदन्तरमासाद्य कथं पार्थो न घातितः ॥ ७.९९.५५ ॥
ਅਰਜੁਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜੀ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਮੌਕੇ ਪਾਰਥ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
7.99.56
सद्यः पार्थिव पार्थेन निरुद्धाः सर्वपार्थिवाः ।
रथस्था धरणीस्थेन वाक्यमच्छान्दसं यथा ॥ ७.९९.५६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਰਥ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਬੋਲ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੇ।
7.99.57
स पार्थः पार्थिवान्सर्वान्भूमिस्थोपि रथस्थितान् ।
एको निवारयामास लोभः सर्वगुणानिव ॥ ७.९९.५७ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਪਾਰਥ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਲੋਭ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
7.99.58
ततो जनार्दनः सङ्ख्ये प्रियं पुरुषसत्तमम् ।
असम्भ्रान्तो महाबाहुरर्जुनं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.९९.५८ ॥
ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
7.99.59
उदपानमिहाश्वानां नालमस्ति रणेऽर्जुन ।
परीप्सन्ते जलं चेमे पेयं न त्ववगाहनम् ॥ ७.९९.५९ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਇਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਖੂਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ।
7.99.60
इदमस्तीत्यसम्भ्रान्तो ब्रुवन्नस्त्रेण मेदिनीम् ।
अभिहत्यार्जुनश्चक्रे वाजिपानं सरः शुभम् ॥ ७.९९.६० ॥
"ਇਹ ਹੈ" ਐਸਾ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਿਆਂ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੀਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
7.99.61
हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् ।
सुविस्तीर्णं प्रसन्नाम्भः प्रफुल्लवरपङ्कजम् ॥ ७.९९.६१ ॥
ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਕਵਾਕਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਉੱਤਮ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੋਵਰ।
7.99.62
कूर्ममत्स्यगणाकीर्णमगाधमृषिसेवितम् ।
आगच्छन्नारदमुनिर्दर्शनार्थं कृतं क्षणात् ॥ ७.९९.६२ ॥
ਕੱਛੂਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਥਾਹ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਸਰੋਵਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆ ਰਹੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ।
7.99.63
शरवंशं शरस्थूणं शराच्छादनमद्भुतम् ।
शरवेश्माकरोत्पार्थस्त्वष्टेवाद्भुतकर्मकृत् ॥ ७.९९.६३ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਬਾਂਸਾਂ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਥੰਮ੍ਹ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਰ-ਘਰ ਪਾਰਥ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਵਾਂਗ।
7.99.64
ततः प्रहस्य गोविन्दः साधुसाध्वित्यथाब्रवीत् ।
शरवेश्मनि पार्थेन कृते तस्मिन्महात्मना ॥ ७.९९.६४ ॥
ਤਦ ਗੋਵਿੰਦ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਸਾਧੂ! ਸਾਧੂ!' — ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਰਥ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਸ਼ਰ-ਘਰ ਦੇ ਬਣ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ।