મહાભારત · અધ્યાય 8.51

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

શબ્દાર્થ સાથે વાંચો

8.51.1

भीमसेनं सपाञ्चालं चेदिकेकयसंवृतम् ।
सेनापतिः स्वयं क्रुद्धो वारयामास सायकैः ॥ ८.५१.१ ॥

સેનાપતિ કર્ણે સ્વયં ક્રોધે ભરાઈ, પાંચાલો સહિત ચેદિ અને કેકયોથી ઘેરાયેલા ભીમસેનને પોતાના બાણોથી રોક્યો.

8.51.2

ततस्तु चेदिकारूशान्सृढ्जयांश्च महारथान् ।
कर्णो जघान समरे भीमसेनस्य पश्यतः ॥ ८.५१.२ ॥

પછી કર્ણે યુદ્ધમાં ભીમસેન જોતા રહ્યા ત્યારે ચેદિ, કારૂષ અને સૃંજય મહારથીઓને હણ્યા.

8.51.3

भीमसेनस्ततः कर्णे विहाय रथसत्तमम् ।
प्रययौ कौरवं सैन्यं कक्षमग्निरिव ज्वलन् ॥ ८.५१.३ ॥

ત્યારે ભીમસેને કર્ણને છોડીને શ્રેષ્ઠ રથ પરથી, સૂકા ઘાસમાં સળગતા અગ્નિની જેમ ઝળહળતા કૌરવ સૈન્ય તરફ પ્રયાણ કર્યું.

8.51.4

सूतपुत्रोऽपि समरे पाञ्चालान्केकयांस्तथा ।
सृञ्जयांश्च महेष्वासान्निजघानं सहस्रशः ॥ ८.५१.४ ॥

સૂતપુત્ર કર્ણે પણ યુદ્ધમાં પાંચાલો, કેકયો તથા મહાધનુર્ધર સૃંજયોને હજારોની સંખ્યામાં હણ્યા.

8.51.5

संशप्तकेषु पार्थश्च कौरवेषु वृकोदरः ।
पाञ्चालेषु तथा कर्णः क्षयं चक्रुर्महारथाः ॥ ८.५१.५ ॥

સંશપ્તકોમાં પાર્થ (અર્જુન), કૌરવોમાં વૃકોદર (ભીમ), અને પાંચાલોમાં કર્ણ — આ મહારથીઓએ સંહાર કર્યો.

8.51.6

ते क्षत्रिया दह्यामानास्त्रिभिस्तैः पावकोपमैः ।
जग्मुर्विनाशं समरे राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ८.५१.६ ॥

તે ક્ષત્રિયો અગ્નિ સમાન એ ત્રણ વડે બળીને યુદ્ધમાં નાશ પામ્યા. હે રાજન, આ તમારી દુર્મંત્રણાનું ફળ છે.

8.51.7

ततो दुर्योधनः क्रुद्दो नकुलं नवभिः शरैः ।
विव्याध भरतश्रेष्ठ चतुरश्चास्य वाजिनः ॥ ८.५१.७ ॥

ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા દુર્યોધને નવ બાણોથી નકુલને વીંધ્યો; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેના ચાર ઘોડાઓને પણ વીંધ્યા.

8.51.8

ततः परममेयात्मा तव पुत्रो जनाधिप ।
क्षुरेण सहदेवस्य ध्वजं चिच्छेद काञ्चनम् ॥ ८.५१.८ ॥

પછી, હે જનાધિપ, અપાર આત્મબળવાળા તમારા પુત્રે ક્ષુરપ્ર બાણથી સહદેવનો સોનેરી ધ્વજ કાપી નાખ્યો.

8.51.9

नकुलस्तु ततः क्रुद्धस्तव पुत्रं च सप्तभिः ।
जघान समरे राजन्सहदेवश्च पञ्चभिः ॥ ८.५१.९ ॥

પછી ક્રોધે ભરાયેલા નકુલે તમારા પુત્રને સાત બાણોથી પ્રહાર કર્યો; હે રાજન્, સહદેવે પાંચ બાણોથી.

8.51.10

तावुभौ भरतश्रेष्ठौ ज्येष्ठौ सर्वधनुष्मताम् ।
विव्याधोरसि सङ्क्रुद्धः पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः ॥ ८.५१.१० ॥

સર્વ ધનુર્ધરોમાં જ્યેષ્ઠ એ બંને ભરતશ્રેષ્ઠોને અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેણે છાતીમાં દરેકને પાંચ-પાંચ બાણોથી વીંધ્યા.

8.51.11

ततोऽपराभ्यां भल्लाब्यां धनुषी समकृन्तत ।
यमयोः प्रसभं वीरो विव्याधाशु त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ८.५१.११ ॥

પછી તે વીરે બીજા બે ભલ્લ બાણોથી યમલ બંનેના ધનુષ્ય કાપી નાખ્યાં, અને ઝડપથી દરેકને ત્રણ-ત્રણ બાણોથી વીંધ્યા.

8.51.12

तावन्ये धनुषी श्रेष्ठे शक्रचापनिभे शुभे ।
प्रगृह्य रेजतुः शूरौ देवपुत्रसमौ युधि ॥ ८.५१.१२ ॥

તે બે શૂરવીરો ઇન્દ્રધનુષ સમાન સુંદર બીજાં બે શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યો ઉપાડીને યુદ્ધમાં દેવપુત્રો સમાન શોભ્યા.

8.51.13

ततस्तौ रभसौ युद्धे भ्रातरौ भ्रातरं युधि ।
शरैर्ववर्षतुर्घोरैर्महामेघौ यथाऽचलम् ॥ ८.५१.१३ ॥

ત્યારે એ બંને ભાઈઓએ યુદ્ધમાં વેગથી એકબીજા પર ભયંકર બાણોની વર્ષા કરી, જેમ બે મહામેઘ પર્વત પર વરસે.

8.51.14

ततः क्रुद्धो महाराज तव पुत्रो महारथः ।
पाण्डुपुत्रौ महेष्वासौ वारयामास पत्रिभिः ॥ ८.५१.१४ ॥

ત્યારે હે મહારાજ, તમારો મહારથી પુત્ર ક્રોધે ભરાઈને એ બે મહાન ધનુર્ધર પાંડુપુત્રોને બાણોથી રોકવા લાગ્યો.

8.51.15

धनुर्मण्डलमेवास्य ददृशे युधि भारत ।
सायकाश्चाप्यदृश्यन्त निश्चरन्तः समन्ततः ॥ ८.५१.१५ ॥

હે ભારત, યુદ્ધમાં તેનું ધનુષ્યમંડળ જ દેખાતું હતું; ચારે બાજુથી છૂટતા બાણો પણ દેખાતા હતા.

8.51.16

तस्य सायकसञ्छन्नौ माद्रेयौ न विरेजतुः ।
मेघच्छन्नौ यथा व्योम्नि चन्द्रसूर्यौ गतप्रभौ ॥ ८.५१.१६ ॥

તેના બાણોથી ઢંકાયેલા માદ્રીના બે પુત્રો શોભ્યા નહીં, જેમ આકાશમાં મેઘોથી ઢંકાયેલા ચંદ્ર અને સૂર્ય પ્રભાહીન લાગે.

8.51.17

ते तु बाणा महाराज स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः ।
आच्छादयन्दिशः सर्वाः सूर्यस्येव मरीचयः ॥ ८.५१.१७ ॥

હે મહારાજ, સોનાના પીંછાવાળા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા એ બાણો સૂર્યનાં કિરણોની જેમ બધી દિશાઓ ઢાંકવા લાગ્યા.

8.51.18

वाणभूते ततस्तस्मिन्सञ्छन्ने च नभस्तले ।
राज्ञस्तु ददृशे रूपं कालान्तकयमोपमम् ॥ ८.५१.१८ ॥

ત્યારે આકાશ બાણમય થઈ ઢંકાઈ જતાં, રાજાનું રૂપ કાળ, અંતક અને યમ સમાન દેખાયું.

8.51.19

पराक्रमं तु तं दृष्ट्वा तव सूनोर्महारथाः ।
मृत्योरुपान्तिकं प्राप्तौ माद्रीपुत्रौ स्म मेनिरे ॥ ८.५१.१९ ॥

તમારા પુત્રનો તે પરાક્રમ જોઈને મહારથીઓએ માન્યું કે માદ્રીના બંને પુત્રો મૃત્યુની નજીક પહોંચી ગયા છે.

8.51.20

ततः सेनापती राजन्पाण्डवानां महारथः ।
पार्षतः प्रययौ तत्र यत्र राजा सुयोधनः ॥ ८.५१.२० ॥

પછી, હે રાજન્, પાંડવોના મહારથી સેનાપતિ પાર્ષત ત્યાં ગયો જ્યાં રાજા સુયોધન હતો.

8.51.21

माद्रीपुत्रौ ततः शूरौ व्यतिक्रम्य महारथौ ।
धृष्टद्युम्नस्तव सुतं पीडयामास सायकैः ॥ ८.५१.२१ ॥

પછી માદ્રીના તે બે શૂર મહારથીઓને વટાવીને ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તમારા પુત્રને બાણોથી પીડિત કર્યો.

8.51.22

तमविध्यदमेयात्मा तव पुत्रो ह्यमर्पणः ।
पाञ्चाल्यं पञ्चविंशत्या प्रहस्य पुरुषर्षभः ॥ ८.५१.२२ ॥

અમેય આત્મા ધરાવતા અને ક્રોધી તમારા પુત્રે હસતાં હસતાં તે પાંચાલ્યને પચીસ બાણોથી વીંધ્યો, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.

8.51.23

ततः पुनरमेयात्मा तव पुत्रो ह्यमर्षणः ।
विद्ध्वा ननाद पाञ्चाल्यं षष्ट्या पञ्चभिरेव च ॥ ८.५१.२३ ॥

પછી અમેય આત્મા અને ક્રોધી તમારા પુત્રે તે પાંચાલ્યને પાંસઠ બાણોથી વીંધીને ગર્જના કરી.

8.51.24

तथास्य सशरं चापं मुष्टिदेशे विशाम्पते ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन राजा चिच्छेद संयुगे ॥ ८.५१.२४ ॥

હે નરાધિપ, યુદ્ધમાં રાજાએ અતિ તીક્ષ્ણ ક્ષુરપ્ર બાણથી તેનું ધનુષ્ય, બાણ સહિત, મૂઠ પાસે કાપી નાખ્યું.

8.51.25

तदपास्य धनुश्छिन्नं पाञ्चाल्यः शत्रुकर्शनः ।
अन्यदादत्त वेगेन धनुर्भारसहं नवम् ॥ ८.५१.२५ ॥

પછી તૂટેલું ધનુષ્ય ફેંકીને શત્રુઓને પીડનારા પાંચાલ્યે વેગથી ભાર ઉઠાવી શકે તેવું બીજું નવું ધનુષ્ય લીધું.

8.51.26

क्रोधाद्रुधिररक्ताक्षः संरम्भात्प्रज्वलन्निव ।
अशोभत महेष्वासो धृष्टद्युम्नः कृतव्रणः ॥ ८.५१.२६ ॥

ક્રોધથી લોહી જેવી લાલ આંખો સાથે, આવેશથી જાણે બળતો, ઘાયલ મહાન ધનુર્ધર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન શોભી ઊઠ્યો.

8.51.27

स पञ्चदश नाराचाञ्श्वसतः पन्नगानिव ।
जिघांसुर्भरतश्रेष्ठं धृष्टद्युम्नो व्यपासृजत् ॥ ८.५१.२७ ॥

ફૂંફાડા મારતા સર્પોની જેમ પંદર નારાચ, ભરતશ્રેષ્ઠને મારવાની ઇચ્છાથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને છોડ્યા.

8.51.28

ते वर्म हेमविकृतं भित्त्वा राज्ञः शिलीमुखाः ।
विविशुर्वसुधां वेगात्कङ्कबर्हिणवाससः ॥ ८.५१.२८ ॥

સોનાથી શણગારેલું રાજાનું બખ્તર ભેદીને, કંક અને મોરનાં પીંછાંવાળા એ બાણો વેગથી ધરતીમાં ઘૂસી ગયા.

8.51.29

सोऽतिविद्धो महाराज पुत्रस्तेऽतिव्यराजत ।
वसन्तकाले सुमहान्प्रफुल्ल इव किंशुकः ॥ ८.५१.२९ ॥

હે મહારાજ, અતિશય વીંધાયેલો તમારો પુત્ર વસંતઋતુમાં ખીલેલા મોટા કેસૂડા વૃક્ષ જેવો અત્યંત શોભ્યો.

8.51.30

स च्छिन्नवर्मा नाराचप्रहारैर्झर्झरीकृतः ।
धृष्टद्युम्नस्य भल्लेन क्रुद्धश्चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ८.५१.३० ॥

બખ્તર કપાઈ જવાથી, નારાચોના પ્રહારોથી ચાળણી થયેલો તે ક્રોધે ભરાઈને ભલ્લ વડે ધૃષ્ટદ્યુમ્નનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.

8.51.31

अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महीपतिः ।
सायकैर्दशभी राजन्भ्रुवोर्मध्ये समार्पयत् ॥ ८.५१.३१ ॥

ત્યારે ધનુષ્ય તૂટેલા તેને ઉતાવળથી તે રાજાએ દસ બાણોથી ભ્રમરોની વચ્ચે માર્યો.

8.51.32

तस्य तेऽशोभयन्वक्त्रं कर्मारपरिमार्जिताः ।
प्रफुल्लं पङ्कजं यद्वद्धमरा मधुलिप्सवः ॥ ८.५१.३२ ॥

લુહારે ઘસેલા તે બાણો તેના મુખને શોભાવતા હતા, જેમ મધની ઇચ્છાવાળા ભમરા ખીલેલા કમળને શોભાવે.

8.51.33

तदपास्य धनुश्छिन्नं दृष्टद्युम्नो महामनाः ।
अन्यदादत्त वेगेन धनुर्भल्लांश्च षोडश ॥ ८.५१.३३ ॥

પછી તૂટેલું ધનુષ્ય ફેંકીને મહામના ધૃષ્ટદ્યુમ્ને વેગથી બીજું ધનુષ્ય અને સોળ ભલ્લ બાણ લીધાં.

8.51.34

ततो दुर्योधनस्याश्वान्हत्वा सूतं च पञ्चभिः ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन जातरूपपरिष्कृतम् ॥ ८.५१.३४ ॥

પછી દુર્યોધનના ઘોડા અને સારથિને પાંચ બાણોથી હણીને સોનાથી શણગારેલું ધનુષ્ય ભલ્લથી કાપી નાખ્યું.

8.51.35

रथं सोपस्करं छत्रं शक्तिं खङ्गं गदां ध्वजम् ।
भल्लैश्चिच्छेद दशभिः पुत्रस्य तव पार्षतः ॥ ८.५१.३५ ॥

તમારા પુત્રના રથ, તેના ઉપકરણો, છત્ર, શક્તિ, ખડ્ગ, ગદા અને ધ્વજને પાર્ષતે દસ ભલ્લોથી કાપી નાખ્યાં.

8.51.36

तपनीयाङ्गदं छत्रं नागं मणिमयं शुभम् ।
ध्वजं कुरुपतेश्छिन्नं ददृशुः सर्वपार्थिवाः ॥ ८.५१.३६ ॥

સોનાના બાજુબંધવાળું છત્ર, મણિમય સુંદર નાગચિહ્ન અને કુરુપતિનો કપાયેલો ધ્વજ સર્વ રાજાઓએ જોયો.

8.51.37

दुर्योधनं तु विरथं छिन्नवर्मायुधध्वजम् ।
भ्रातरं समुदैक्षन्त सोदरा भरतर्षभ ॥ ८.५१.३७ ॥

પરંતુ રથ વિનાના, બખ્તર, શસ્ત્ર અને ધ્વજ કપાયેલા દુર્યોધનને તેના સગા ભાઈઓએ જોયો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.

8.51.38

तमारोप्य रथे राजन्कुण्डधारो महारथम् ।
अपाहरदसम्भ्रान्तो धृष्टद्युम्नस्य पश्यतः ॥ ८.५१.३८ ॥

હે રાજન, કુંડલધારી કર્ણે તે મહારથીને રથમાં ચઢાવીને, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જોતો હતો તે છતાં, નિશ્ચિંતપણે લઈ ગયો.

8.51.39

कर्णस्तु सात्यकिं हित्वा राजगृघ्नुरमर्षणः ।
द्रोमहन्तारमुग्रेषुं ससाराभिमुखो रणे ॥ ८.५१.३९ ॥

પરંતુ કર્ણ સાત્યકિને છોડીને, રાજાના યશનો લોભી અને અસહિષ્ણુ થઈને, યુદ્ધમાં દ્રોણનો વધ કરનાર અને ઉગ્ર બાણવાળા ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તરફ સામે ધસી ગયો.

8.51.40

तं पृष्ठतोऽन्वयात्तूर्णं शैनेयोऽभिहतः शरैः ।
वारणं जघनोपान्ते विषाणाभ्यामिव द्विपः ॥ ८.५१.४० ॥

શિનિના વંશજ સાત્યકિ બાણોથી ઘાયલ થઈને તેની પાછળ ઝડપથી ગયો, જેમ એક હાથી બીજા હાથીના પાછલા ભાગ પર દંતશૂળથી પ્રહાર કરે.

8.51.41

स भारतपुरोगानां राज्ञां च सुमहात्मनाम् ।
कर्णपार्षतयोर्युद्वे सङ्क्रद्धानां महारणे ॥ ८.५१.४१ ॥

ભરતવંશના અગ્રણી રાજાઓ અને અતિ મહાત્માઓ વચ્ચે, તે મહાયુદ્ધમાં, કર્ણ અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના ક્રોધિત યુદ્ધમાં (તે આગળ વધ્યો).

8.51.42

न पाण्डवानां नास्माकं कश्चिदासीत्पराङ्मुखः ।
प्रत्यदृश्यत यत्कर्णः पाञ्चालांस्त्वरितो ययौ ॥ ८.५१.४२ ॥

પાંડવોમાંથી કે આપણામાંથી કોઈ પાછો ફરેલો દેખાયો નહીં; કર્ણ ઝડપથી પાંચાલો તરફ ગયો.

8.51.43

तस्मिन्क्षणे नरश्रेष्ठ गजवाजिरथक्षयः ।
प्रादुरासीदुभयतो राजन्मध्यगतेऽहनि ॥ ८.५१.४३ ॥

હે નરશ્રેષ્ઠ, તે ક્ષણે બન્ને બાજુ હાથી, ઘોડા અને રથનો વિનાશ થયો. હે રાજન, મધ્યાહ્ન સમયે.

8.51.44

पाञ्चालास्तु महाराज त्वरिता विजिगीषवः ।
सर्वतोऽभ्यद्रवन्कर्णं पतत्त्रिण इव द्रुमम् ॥ ८.५१.४४ ॥

હે મહારાજ, વિજયની ઇચ્છાવાળા પાંચાલો ઉતાવળે બધી બાજુથી કર્ણ પર તૂટી પડ્યા, જેમ પક્ષીઓ વૃક્ષ પર પડે.

8.51.45

तेषामाधिरथिः क्रुद्धः प्रधानान्वै तरस्विनः ।
विचिन्वन्निव बाणौघैः समासादयदग्रतः ॥ ८.५१.४५ ॥

તેમનામાંથી ક્રોધિત આધિરથિ (કર્ણ) બાણોના પ્રવાહથી મુખ્ય વીરોને જાણે શોધી કાઢતા હોય તેમ તેમની સામે પહોંચ્યો.

8.51.46

व्याघ्रकेतुः सुशर्मा च शुक्रश्चित्रायुधः क्रतुः ।
दुर्जयो रोचमानश्च सिंहसेनस्तथाऽष्टमः।
महता रथवंशेन परिवव्रुर्नरोत्तमम् ॥ ८.५१.४६ ॥

વ્યાઘ્રકેતુ, સુશર્મા, શુક્ર, ચિત્રાયુધ, ક્રતુ, દુર્જય, રોચમાન અને આઠમો સિંહસેન મોટા રથસમૂહ સાથે તે નરોત્તમને ઘેરી વળ્યા.

8.51.47

सृजन्तः सायकांस्तूर्णं कर्णमाहवशोभिनम् ।
यतमानांस्तु ताञ्शूरान्मनुजेन्द्रः शितैः शरैः।
अष्टाभिरष्टौ राधेयः पाञ्चालान्न्यहनद्रणे ॥ ८.५१.४७ ॥

યુદ્ધમાં શોભતા કર્ણ પર ઝડપથી બાણો છોડતા પ્રયત્નશીલ તે શૂરવીરોને રાધેયે રણમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી, એક એક પર આઠ આઠ બાણોથી, મારી નાખ્યા.

8.51.48

अथापरान्महाराज सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
जघान बहुसाहस्रान्योधान्युद्वविशारदान् ॥ ८.५१.४८ ॥

પછી, હે મહારાજ, પ્રતાપી સૂતપુત્રે (કર્ણે) યુદ્ધકુશળ એવા બીજા હજારો યોદ્ધાઓને મારી નાખ્યા.

8.51.49

विष्णुं च विष्णुवर्माणं देवापिं भद्रमेव च ।
दण्डधारं च समरे चित्रं चिंत्रायुधं हरिम् ॥ ८.५१.४९ ॥

યુદ્ધમાં તેણે વિષ્ણુ, વિષ્ણુવર્મા, દેવાપિ, ભદ્ર, દંડધાર, ચિત્ર, ચિત્રાયુધ અને હરિને પણ મારી નાખ્યા.

8.51.50

सिंहकेतुं रोचमानं शलभं च महारथम् ।
निजघान सुसङ्क्रुद्वश्चेदीनां च महारथान् ॥ ८.५१.५० ॥

અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેણે સિંહકેતુ, રોચમાન, મહારથી શલભ અને ચેદિઓના મહારથીઓને મારી નાખ્યા.

8.51.51

तेषामाददतः प्राणानासीदाधिरथेर्वपुः ।
शोणिताभ्युक्षिताङ्गस्य रुद्रस्यैवातिभैरवम् ॥ ८.५१.५१ ॥

તેમના પ્રાણ હરતા અધિરથપુત્રનું રૂપ, લોહીથી ભીંજાયેલા અંગવાળા રુદ્ર જેવું અતિ ભયંકર બની ગયું.

8.51.52

तत्र भारत कर्णेन मातङ्गास्ताडिताः शरैः ।
सर्वतोऽभ्यद्रवन्भीताः कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ ८.५१.५२ ॥

હે ભારત, ત્યાં કર્ણનાં બાણોથી ઘાયલ થયેલા હાથીઓ ડરીને ચારે તરફ ભાગ્યા અને મોટી અફરાતફરી મચાવી.

8.51.53

निपेतुरुर्व्यां समरे कर्णसायकताडिताः ।
कुर्वन्तो विविधान्नादान्वज्रनुन्ना इवाचलाः ॥ ८.५१.५३ ॥

કર્ણનાં બાણોથી ઘાયલ થઈને તે યુદ્ધમાં ધરતી પર પડ્યા, વજ્રથી અથડાયેલા પર્વતોની જેમ વિવિધ ચીસો પાડતા.

8.51.54

गजवाजिमनुष्यैश्च निपतद्भिः समन्ततः ।
रथैर्भग्नैर्ध्वजैश्चैव समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ८.५१.५४ ॥

ચારે તરફ પડતા હાથીઓ, ઘોડાઓ અને માણસો, તૂટેલા રથો તથા ધ્વજોથી પૃથ્વી આચ્છાદિત થઈ ગઈ.

8.51.55

नैवं भाष्मो न च द्रोणो नान्ये युधि च तावकाः ।
चक्रुः स्म तादृशं कर्म यादृशं कृतवान्रणे ॥ ८.५१.५५ ॥

ભીષ્મ નહીં, દ્રોણ નહીં, યુદ્ધમાં તમારા અન્ય કોઈ નહીં; રણમાં કર્ણે જેવું કર્મ કર્યું તેવું કોઈએ કર્યું નહોતું.

8.51.56

मृगमध्ये यथा सिंहो दृश्यते निर्भयश्चरन् ।
पाञ्चालानां तथा मध्ये कर्णोऽचरदभीतवत् ॥ ८.५१.५६ ॥

મૃગોની વચ્ચે નિર્ભય ફરતો સિંહ જેમ દેખાય, તેમ પાંચાલોની વચ્ચે કર્ણ નિર્ભય હોય તેમ વિચરતો હતો.

8.51.57

सूतपुत्रोऽथ नागेषु हयेषु च रथेषु च ।
नरेषु च नरव्याघ्रश्चकार कदनं महत् ॥ ८.५१.५७ ॥

પછી સૂતપુત્ર, નરશ્રેષ્ઠ, હાથીઓ, ઘોડાઓ, રથો અને માણસોમાં મોટો સંહાર કરવા લાગ્યો.

8.51.58

यथा मृगगणांस्त्रस्तान्सिंहो द्रावयते दिशः ।
पाञ्चालानां रथव्रातान्कर्णो व्यद्रावयत्तथा ॥ ८.५१.५८ ॥

સિંહ જેમ ભયભીત મૃગોના ટોળાને દિશાઓમાં ભગાડે, તેમ કર્ણે પાંચાલોના રથસમૂહોને ભગાડ્યા.

8.51.59

सिंहं स्म हि यथा प्राप्य न जीवन्ति मृगाः क्वचित् ।
तथा कर्णमनुप्राप्ता न जीवन्ति स्म सृञ्जयाः ॥ ८.५१.५९ ॥

સિંહની પાસે પહોંચેલા મૃગો ક્યારેય જીવતા રહેતા નથી, તેમ કર્ણ પાસે પહોંચેલા સૃંજયો જીવતા રહ્યા નહીં.

8.51.60

वैश्वानरमुखं प्राप्य दह्यन्ते शलभा यथा ।
कर्णाग्रिं समरे प्राप्य दग्धा भारत सृञ्जयः ॥ ८.५१.६० ॥

અગ્નિના મુખમાં પહોંચેલા પતંગિયાં જેમ બળી જાય, તેમ હે ભારત, યુદ્ધમાં કર્ણાગ્નિ પાસે પહોંચેલા સૃંજયો બળી ગયા.

8.51.61

चेदिष्वेकेन कर्णेन पाञ्चालेषु च भारत ।
वेश्राव्य नाम निहता बहवः शूरसम्पताः ॥ ८.५१.६१ ॥

હે ભારત! ચેદિઓ અને પાંચાલોમાં, એકલા કર્ણ વડે પ્રસિદ્ધ નામવાળા અનેક શૂરવીરો, વીરશ્રેષ્ઠો, હણાયા.

8.51.62

मम चासीन्मती राजन्दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् ।
नैकोऽप्याधिरथेर्जीवन्पाञ्चाल्यो मोक्ष्यते युधि ॥ ८.५१.६२ ॥

હે રાજન! કર્ણનો પરાક્રમ જોઈને મારા મનમાં વિચાર આવ્યો: યુદ્ધમાં અધિરથપુત્ર જીવતો હોય ત્યાં સુધી એક પણ પાંચાલ બચશે નહીં.

8.51.63

सङ्ख्ये विमर्द्य पाञ्चालान्सूतपुत्रः पुनः पुनः ।
अभ्यधावत्सुसङ्क्रुद्धः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ८.५१.६३ ॥

યુદ્ધમાં પાંચાલોને વારંવાર કચડીને, અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને સૂતપુત્ર કર્ણ કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર તરફ દોડ્યો.

8.51.64

धृष्टद्युम्नश्च राजानं द्रौपदेयाश्च मारिष ।
परिवव्रुरमित्रघ्नं शतशश्चापरे जनाः ॥ ८.५१.६४ ॥

હે મારિષ! ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, દ્રૌપદીના પુત્રો અને સેંકડો અન્ય લોકોએ શત્રુઘાતક રાજાને ઘેરી લીધા.

8.51.65

शिखण्डी सहदेवश्च नकुलो नाकुलिस्तथा ।
जनमेजयः शिनेर्नप्ता बहवश्च प्रभद्रकाः ॥ ८.५१.६५ ॥

શિખંડી, સહદેવ, નકુલ, નાકુલિ, જનમેજય, શિનિનો પૌત્ર અને ઘણા પ્રભદ્રકો.

8.51.66

एते पुरोगमा भूत्वा धृष्टद्युम्नश्च संयुगे ।
कर्णमस्यन्तमिष्वस्त्रैस्ततक्षुरमितौजसम् ॥ ८.५१.६६ ॥

આ બધા અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન યુદ્ધમાં આગળ થઈને બાણ અને અસ્ત્રો છોડતા અમિતતેજસ્વી કર્ણને વીંધવા લાગ્યા.

8.51.67

तांस्तत्राधिरथिः सङ्ख्ये चेदिपाञ्चालपाण्डवान् ।
एको बहूनभ्यपतद्गरुत्मानिव पन्नगान् ॥ ८.५१.६७ ॥

ત્યાં અધિરથનો પુત્ર કર્ણ એકલો યુદ્ધમાં ચેદિ, પાંચાલ અને પાંડવો પર તૂટી પડ્યો, જેમ ગરુડ સર્પો પર તૂટી પડે.

8.51.68

तैः कर्णस्याभवद्युद्धं घोररूपं विशाम्पते ।
तादृग्यादृक्पुरावृत्तं देवानां दानवैः सह ॥ ८.५१.६८ ॥

હે પ્રજાપતિ! તેમની સાથે કર્ણનું ભયંકર યુદ્ધ થયું, પહેલાં દેવો અને દાનવો વચ્ચે થયું હતું તેવું.

8.51.69

तान्समेतान्महेष्वासाञ्शरवर्षौधवर्षिणः ।
एको व्यधमदव्यग्रस्तमांसीव दिवाकरः ॥ ८.५१.६९ ॥

ભેગા થયેલા તે મહાધનુર્ધરોને, બાણવર્ષા વરસાવનારાઓને, કર્ણે એકલાએ અચળ રહીને નષ્ટ કર્યા, જેમ સૂર્ય અંધકારનો નાશ કરે.

8.51.70

भीमसेनस्तु संसक्ते राधेये पाण्डवैः सह ।
सर्वतोऽभ्यहनत्क्रुद्धो यमदण्डनिभैः शरैः ॥ ८.५१.७० ॥

પરંતુ ભીમસેને, પાંડવો સાથે રાધાપુત્ર કર્ણ સાથે ભિડાઈ, ક્રોધિત થઈને યમદંડ જેવા બાણોથી ચારે બાજુથી પ્રહાર કર્યો.

8.51.71

बाह्लीकान्केकयान्मात्स्यान्वासात्यान्मद्रसैन्धवान् ।
एकः सङ्ख्ये महेष्वासो योधयन्बह्वशोभत ॥ ८.५१.७१ ॥

બાહ્લીકો, કેકયો, મત્સ્યો, વાસાતીઓ, મદ્રો અને સિંધુઓ સાથે એકલા યુદ્ધ કરતાં તે મહાધનુર્ધર અનેક રીતે શોભ્યો.

8.51.72

तत्र मर्मसु भीमेन नाराचैस्ताडिता गजाः ।
प्रपतन्तो हतारोहाः कम्पयन्ति स्म मेदिनीम् ॥ ८.५१.७२ ॥

ત્યાં ભીમના નારાચ બાણોથી મર્મસ્થાનોમાં પ્રહાર પામેલા હાથીઓ, મહાવતો મરાયેલા, પડતાં પૃથ્વીને કંપાવવા લાગ્યા.

8.51.73

वाजिनश्च हतारोहाः पत्तयश्च गतासवः ।
अशेरत महाराज वमन्तो रुधिरं बहु ॥ ८.५१.७३ ॥

હે મહારાજ, સવારો હણાયેલા ઘોડાઓ અને પ્રાણ ગુમાવેલા પાયદળ સૈનિકો ઘણું લોહી ઓકતા પડ્યા હતા.

8.51.74

ताडिताः सहसा नागा भीमसेनेन मारिष ।
निपतन्ति महावेगा वज्ररुग्णा इवाचलाः ॥ ८.५१.७४ ॥

હે મારિષ, ભીમસેન વડે અચાનક પ્રહાર પામેલા હાથીઓ વજ્રથી તૂટેલા પર્વતોની જેમ મહાવેગે પડી રહ્યા છે.

8.51.75

पतितैस्तैर्महाराज वेगवद्भिर्महारथैः ।
शुशुभे वसुधा राजन्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ८.५१.७५ ॥

હે મહારાજ, પડેલા તે વેગવાન મહારથીઓથી પૃથ્વી વિખરાયેલા પર્વતો વડે હોય તેમ શોભી રહી હતી.

8.51.76

सहस्रशश्च रथिनः पत्तयः पतितायुधाः ।
अक्षताः समदृश्यन्त भीमाद्भीता गतासवः ॥ ८.५१.७६ ॥

હજારો રથીઓ અને પાયદળ શસ્ત્ર ત્યજીને, ઘાયલ વિના પણ ભીમથી ડરેલા અને પ્રાણહીન દેખાતા હતા.

8.51.77

रथिभिः सादिभिः सूतैः पादातैर्वाजिभिर्गजैः ।
भीमसेनशरैश्छिन्नैराच्छन्ना सुधाभवत्
तत्स्तम्भितमिवातिष्ठद्भीमसेनभयार्दितम्। ॥ ८.५१.७७ ॥

રથીઓ, અશ્વારોહીઓ, સારથીઓ, પાયદળ, ઘોડા અને હાથી – ભીમસેનના બાણોથી કપાયેલાઓથી ભૂમિ ઢંકાઈ; ભીમસેનના ભયથી પીડિત તે જાણે સ્તબ્ધ થઈ ઊભી હતી.

8.51.78

दुर्योधनबलं सर्वं निरुत्साहं कृतं रणे ।
निश्चेष्टं तुमुलं दीनं बभौ तस्मिन्महारणे ॥ ८.५१.७८ ॥

દુર્યોધનની આખી સેના રણમાં ઉત્સાહ વિનાની થઈ; એ મહારણમાં તે નિશ્ચેષ્ટ, કોલાહલભરી અને દીન જણાતી હતી.

8.51.79

प्रसन्नसलिले काले यथा स्यात्सागरो नृप ।
तद्वत्तव बलं तद्वै निश्चलं समवस्थितम् ॥ ८.५१.७९ ॥

હે રાજા, જેમ સ્વચ્છ જળવાળો સાગર યોગ્ય સમયે શાંત રહે છે, તેમ તમારી તે સેના નિશ્ચળ ઊભી હતી.

8.51.80

मन्युवीर्यबलोपेतं दर्पात्प्रत्यवरोपितम् ।
अभवत्तव पुत्रस्य तत्सैन्यं निष्प्रभं तदा ॥ ८.५१.८० ॥

ક્રોધ, વીર્ય અને બળથી યુક્ત તે સેના, અભિમાનથી ઊલટો પ્રહાર ખાઈને, ત્યારે તમારા પુત્રની તે સેના નિસ્તેજ બની ગઈ.

8.51.81

ते बले भरतश्रेष्ठ वध्यमाने परस्परम् ।
रुधिरौघपरिक्लिन्ने रुधिरार्द्रे बभूवतुः ॥ ८.५१.८१ ॥

હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે બંને સેનાઓ એકબીજાથી માર્યા જતાં, રક્તના પ્રવાહોથી ભીંજાઈ રક્તથી ભીની થઈ ગઈ.

8.51.82

सूतपुत्रोऽवधीत्क्रुद्वः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
भीमसेनः कुरूणां च त्रिगर्तानां धनञ्जयः ॥ ८.५१.८२ ॥

ક્રોધિત સૂતપુત્રે પાંડવોની સેનાનો સંહાર કર્યો; ભીમસેને કૌરવોને અને ધનંજયે ત્રિગર્તોને માર્યા.

8.51.83

वर्तमाने तथा रोद्रे सङ्ग्रामेऽद्भुतदर्शने ।
निहत्य पृतनामध्यं संशप्तकगणान्बहून्।
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो वासुदेवमथाब्रवीत् ॥ ८.५१.८३ ॥

આ પ્રકારે ભયંકર અને અદ્ભુત યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે, વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને સેનાના મધ્યભાગમાં અનેક સંશપ્તક ગણોને મારીને વાસુદેવને કહ્યું.

8.51.84

प्रभग्नं बलमेतद्धि योत्स्यमानं मया सह ।
एते धावन्ति सगणाः संशप्तकमहारथाः ॥ ८.५१.८४ ॥

મારી સાથે યુદ્ધ કરવા તૈયાર આ સેના ખરેખર ભાંગી ગઈ છે; જુઓ, આ સંશપ્તક મહારથીઓ પોતાના ગણો સાથે દોડે છે.

8.51.85

दुर्जया ह्येव समरे देवैरपि सवासवैः ।
अपारयन्तो मद्बाणान्सिंहशब्दं मृगा इव ॥ ८.५१.८५ ॥

યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સહિત દેવો પણ તેમને જીતી શકે નહીં; સિંહની ગર્જના સાંભળી હરણો જેમ, તેમ તેઓ મારા બાણ સહન કરી શકતા નથી.

8.51.86

दीर्यते च महत्सैन्यं सृञ्जयानां महारणे ।
कुरवश्चाभिधावन्ति भीमसेनभयार्दिताः ॥ ८.५१.८६ ॥

મહાયુદ્ધમાં સૃંજયોનું વિશાળ સૈન્ય વિખરાઈ રહ્યું છે; ભીમસેનના ભયથી પીડિત કૌરવો દોડી રહ્યા છે.

8.51.87

हस्तिकक्ष्यो ह्यसौ कृष्ण केतुः कर्णस्य धीमतः ।
दृश्यते राजसैन्यस्य मध्ये विचरतो मुहुः ॥ ८.५१.८७ ॥

હે કૃષ્ણ! હાથીની કક્ષ્યા (દોરી)ના ચિહ્નવાળો બુદ્ધિમાન કર્ણનો ધ્વજ છે, જે રાજસૈન્યની વચ્ચે વારંવાર ફરતો દેખાય છે.

8.51.88

न च कर्णं रणे शक्ता जेतुमेते महारथाः ।
जानीते हि भवान्कर्णं वीर्यवन्तं पराक्रमे ॥ ८.५१.८८ ॥

આ મહારથીઓ યુદ્ધમાં કર્ણને જીતી શકશે નહીં; પરાક્રમમાં વીર્યવાન કર્ણને તમે જાણો જ છો.

8.51.89

तत्र याहि यतः कर्णो द्रावयत्येष नो बलम् ।
त्रिगर्तान्वर्जयन्याहि सूतपुत्रं महारथम्।
एतन्मे रोचते कृष्ण यथा वा तव रोचते ॥ ८.५१.८९ ॥

કર્ણ આપણા સૈન્યને ભગાડી રહ્યો છે ત્યાં જાઓ; ત્રિગર્તોને છોડીને મહારથી સૂતપુત્ર પાસે જાઓ. હે કૃષ્ણ! મને આ ગમે છે, અથવા જે તમને ગમે તે.

8.51.90

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य गोविन्दः प्रहसन्निव ।
अब्रवीदर्जुनं तूर्णं कौरवान्याहि पाण्डव ॥ ८.५१.९० ॥

તેના આ વચન સાંભળી ગોવિંદ હસતા હોય તેમ અર્જુનને બોલ્યા: 'હે પાંડવ! ઝડપથી કૌરવો તરફ જાઓ.'

8.51.91

ततस्तव महासैन्यं गोविन्दप्रेरिता हयाः ।
हंसवर्णा विशंस्तूर्णं वहन्तोऽर्जुनमाहवे ॥ ८.५१.९१ ॥

ત્યારે ગોવિંદથી પ્રેરાયેલા હંસવર્ણ ઘોડાઓ તમારી મહાસેનામાં ઝડપથી પ્રવેશ્યા, યુદ્ધમાં અર્જુનને વહન કરતા.

8.51.92

केशवप्रेरितैरश्वैः श्वेतैः काञ्चनभूषणैः ।
प्रविशद्भिस्तव बलं चतुर्दिशमदीर्यत ॥ ८.५१.९२ ॥

કેશવથી પ્રેરાયેલા, સોનાના અલંકારોથી શણગારેલા શ્વેત ઘોડાઓએ તમારા સૈન્યમાં પ્રવેશ કરતાં તે ચારે દિશામાં વિખેરાઈ ગયું.

8.51.93

मेघस्तनितनिर्हादः स रथो वानरध्वजः ।
चलत्पताकस्तां सेनां विमानं द्यामिवाविशत् ॥ ८.५१.९३ ॥

મેઘગર્જના જેવા નાદ સાથે, વાનરધ્વજવાળો તે રથ, ફરકતી પતાકાઓ સાથે તે સેનામાં પ્રવેશ્યો, જેમ સ્વર્ગમાં વિમાન પ્રવેશે.

8.51.94

तौ विदार्य महासेनां प्रविष्टौ केशवार्जुनो ।
क्रुद्धौ संरम्भरक्ताक्षौ विभ्राजेतां महाद्युती ॥ ८.५१.९४ ॥

તે મહાસેનાને ચીરીને પ્રવેશેલા કેશવ અને અર્જુન, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા, મહાતેજથી ઝળહળતા હતા.

8.51.95

युद्धशौण्डौ समाहूतावागतौ तौ रणाध्वरम् ।
यज्वभिर्विधिना हूतौ मखं देवाविवाश्विनौ ॥ ८.५१.९५ ॥

યુદ્ધનિપુણ એ બંને આમંત્રિત થઈને આ રણયજ્ઞમાં આવ્યા, જેમ યજ્ઞકર્તાઓ દ્વારા વિધિપૂર્વક આમંત્રિત અશ્વિનીકુમારો યજ્ઞમાં આવે.

8.51.96

क्रोधताम्रेक्षणौ शूरौ शुशुभाते महाबलौ ।
मदोत्कटौ यथा नागौ दृष्टिसञ्चारचारिणौ ॥ ८.५१.९६ ॥

ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા એ મહાબલી વીરો, મદથી ઉન્મત્ત બે હાથીઓ જેવા, દૃષ્ટિ આમતેમ ફેરવતા શોભ્યા.

8.51.97

क्रुद्धौ तौ तु नरव्याघ्रो योगवन्तौ बभूवतुः ।
तलशब्देन रुषितौ महानागाविवोत्कटौ ॥ ८.५१.९७ ॥

ક્રોધે ભરાયેલા તે બે નરવ્યાઘ્રો, તાળીના અવાજથી રોષે ભરાઈને, મદમસ્ત બે મહાનાગો જેવા થઈ ગયા.

8.51.98

विगाह्य तु रथानीकमश्वसङ्घांश्च फल्गुनः ।
व्यचरत्पृतनामध्ये पाशहस्त इवानत्कः ॥ ८.५१.९८ ॥

રથોની હારમાં અને અશ્વોના સમૂહમાં પ્રવેશીને, ફાલ્ગુન સેનાની વચ્ચે હાથમાં પાશ લઈને યમની જેમ વિચરવા લાગ્યો.

8.51.99

तं दृष्ट्वा युधि विक्रान्तं सेनायां तव भारत ।
संशप्तकगणान्भूयः पुत्रस्ते समचूचुदत् ॥ ८.५१.९९ ॥

હે ભારત, યુદ્ધમાં પરાક્રમ કરતા તેને જોઈને તારા પુત્રે સેનામાં સંશપ્તકોના ગણોને ફરી ઉશ્કેર્યા.

ततो रथसहस्रेण द्विरदानां त्रिभिः शतैः ।
चतुर्दशसहस्रैस्तु तुरगाणां महाहवे।
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां पदातीनां च धन्विनाम् ।
शूराणां लब्धलक्षाणां विदितानां समन्ततः।
अभ्यवर्तन्त कौन्तेयं छादयन्तो महारथाः ॥ ८.५१.१०० ॥

પછી હજાર રથ, ત્રણસો હાથી, ચૌદ હજાર ઘોડા અને બે લાખ ધનુર્ધર પદાતિ સાથે, લક્ષ્યવેધી પ્રસિદ્ધ શૂરવીરો ચારે તરફથી કૌન્તેય પર ધસી ગયા; મહારથીઓ તેને ઢાંકવા લાગ્યા.

8.51.101

शरवर्षैर्महाराज सर्वतः पाण्डुनन्दनम् ।
स च्छाद्यमानः समरे शरैः परबलार्दनः ॥ ८.५१.१०१ ॥

હે મહારાજ, ચારે તરફથી બાણોની વર્ષાથી પાંડુપુત્ર ઢંકાઈ ગયો; યુદ્ધમાં બાણોથી ઢંકાયેલો છતાં શત્રુસેનાનો નાશ કરનાર તે...

8.51.102

दर्शयन्रौद्रमात्मानं पाशहस्त इवान्तकः ।
निघ्नन्संशप्तकान्पार्थः प्रेक्षणीयतरोऽभवत् ॥ ८.५१.१०२ ॥

હાથમાં પાશ લઈને યમની જેમ પોતાનું ભયાનક રૂપ દેખાડતાં, સંશપ્તકોને હણતાં પાર્થ વધુ દર્શનીય બન્યો.

8.51.103

ततो विद्युत्प्रभैर्बाणैः कार्तस्वरविभूषितैः ।
निरन्तरमिवाकाशमासीच्छन्नं किरीटिना ॥ ८.५१.१०३ ॥

ત્યારે કિરીટીના સોનાથી શણગારેલા, વીજળી જેવા ચમકતા બાણોથી આકાશ જાણે સતત ઢંકાઈ ગયું.

8.51.104

किरीटिचापनिर्मुक्तैः सम्पतद्भिर्महाशरैः ।
समाच्छन्नं बभौ सर्वं काद्रवेयैरिव प्रभो ॥ ८.५१.१०४ ॥

હે પ્રભો, કિરીટીના ધનુષથી છૂટેલા, પડતા મહાબાણોથી બધું ઢંકાઈને કદ્રુના પુત્રો (સર્પો) છવાયા હોય તેમ શોભ્યું.

8.51.105

रुक्मपुङ्खाञ्शरान्घोरान्प्रसन्नान्नतपर्वणः ।
अवासृजदमेयात्मा दिक्षु सर्वासु पाण्डवः ॥ ८.५१.१०५ ॥

અમિત આત્માવાળા પાંડવે બધી દિશાઓમાં સોનાની પાંખોવાળા, ભયંકર, તેજસ્વી, સીધી ગાંઠોવાળા બાણ છોડ્યા.

8.51.106

मही वियद्दिशः सर्वाः समुद्रा गिरयोऽपि वा ।
स्फुटन्तीति जना जज्ञुः पार्थस्य तलनिःस्वनात् ॥ ८.५१.१०६ ॥

પાર્થની હથેળીના અવાજથી લોકોને લાગ્યું કે પૃથ્વી, આકાશ, બધી દિશાઓ, સમુદ્રો અને પર્વતો પણ ફાટી રહ્યા છે.

8.51.107

हत्वा दशसहस्राणि पार्थिवानां महारथः ।
संशप्तकानां कौन्तेयः प्रपक्षं त्वरितोभ्ययात् ॥ ८.५१.१०७ ॥

મહારથી કૌંતેયે સંશપ્તકોના દસ હજાર રાજાઓને મારીને ઝડપથી પ્રપક્ષ તરફ પ્રયાણ કર્યું.

8.51.108

प्रपक्षं च समासाद्य पार्थः काम्भोजरक्षितम् ।
प्रममाथ बलं भल्लैर्दानवानिव वासवः ॥ ८.५१.१०८ ॥

પ્રપક્ષ પહોંચીને પાર્થે કાંબોજોથી રક્ષિત સેનાને ભલ્લોથી ઇન્દ્રે દાનવોને જેમ કચડ્યા તેમ કચડી નાખી.

8.51.109

प्रचिच्छेदाशु भल्लेन द्विषतामाततायिनाम् ।
शस्त्रपाणींस्तथा बाहूंस्तथापि च शिरांस्युत ॥ ८.५१.१०९ ॥

તેણે ઝડપથી ભલ્લ વડે શત્રુઓ અને આતતાયીઓના શસ્ત્રધારી હાથો, બાહુઓ અને માથાં પણ કાપી નાખ્યાં.

8.51.110

अङ्गांङ्गावयवैश्छिन्नैर्व्यायुधास्तेऽपतन्भुवि। ॥ ८.५१.११० ॥

અંગોપાંગ કપાયેલા તેઓ શસ્ત્રવિહીન થઈને ધરતી પર પડી ગયા.

8.51.111

विष्वग्वाताभिसम्भग्ना बहुशाखा इव द्रुमाः ॥ ८.५१.१११ ॥

પવનથી ચારે તરફ તૂટી પડેલાં બહુશાખા વૃક્ષોની જેમ.

8.51.112

हस्त्यश्वरथपत्तीनां व्रातान्निघ्नन्तमर्जुनम् ।
सुदक्षिणादवरजः शरवृष्ट्याभ्यवीवृषत् ॥ ८.५१.११२ ॥

હાથી, ઘોડા, રથ અને પાયદળનાં ટોળાંનો સંહાર કરતા અર્જુન પર સુદક્ષિણના નાના ભાઈએ બાણોની વર્ષા કરી.

8.51.113

तस्यास्यतोऽर्धचन्द्राभ्यां स बाहू परिघोपमौ ।
पूर्णचन्द्राभवक्त्रं च क्षुरेणापाहरच्छिरः ॥ ८.५१.११३ ॥

તે બાણ છોડતો હતો ત્યારે અર્ધચંદ્ર બાણોથી તેના પરિઘ જેવા બે બાહુ કપાયા, અને પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળું માથું ક્ષુરપ્રથી કપાયું.

8.51.114

तत्पपात ततो वेगात्स्वलोहितपरिष्कृतम् ।
मनः शिलागिरेः शृङ्गं व्ज्रेणेवावदारितम् ॥ ८.५१.११४ ॥

પોતાના જ લોહીથી શોભતું તે વેગથી પડ્યું, જાણે વજ્રથી ફાડાયેલા મનઃશિલા પર્વતનું શિખર.

8.51.115

सुदक्षिणादवरजं काम्भोजा ददृशुर्हतम् ।
प्रांशुं कमलपत्राक्षमत्यर्थं प्रियदर्शनम्।
काञ्चनस्तम्भसदृशं भिन्नं हेमगिरिं यथा ॥ ८.५१.११५ ॥

સુદક્ષિણના નાના ભાઈને કંબોજોએ હણાયેલો જોયો. ઊંચો, કમળપાંખડી જેવી આંખોવાળો, અત્યંત મનોહર તે સોનાના સ્તંભ જેવો, ચિરાયેલા સોનેરી પર્વત જેવો પડ્યો હતો.

8.51.116

ततोऽभवत्पुनर्युद्धं घोरमत्यर्थमद्भुतम् ।
नानावस्थाश्च योधानां बभूवुस्तत्र युध्यताम् ॥ ८.५१.११६ ॥

પછી ફરી અત્યંત ભયાનક અને અદ્ભુત યુદ્ધ શરૂ થયું. ત્યાં લડતા યોદ્ધાઓની અવસ્થાઓ પણ અનેક પ્રકારની થઈ.

8.51.117

पार्थेषुनिहतैरश्वैः काम्भोजैर्यवनैः शकैः ।
शोणिताक्तैस्तदा रक्तं सर्वामासीद्विशां पते ॥ ८.५१.११७ ॥

પાર્થના બાણોથી હણાયેલા ઘોડા, કંબોજો, યવનો અને શકો લોહીથી લથબથ થયા; ત્યારે સર્વ કંઈ લાલ થયું, હે પ્રજાપતિ.

8.51.118

रथैर्हताश्वसूतैश्च हतारोहैश्च वाजिभिः ।
द्विरदैश्च हतारोहैर्महामात्रैर्हतद्विपैः ॥ ८.५१.११८ ॥

ઘોડા અને સારથિ હણાયેલા રથો; સવાર હણાયેલા ઘોડેસવારો; સવાર હણાયેલા હાથીઓ અને હાથી હણાયેલા મહાવતો.

8.51.119

अन्योन्येन महाराज विनाशः पृथिवीक्षिताम्। ॥ ८.५१.११९ ॥

હે મહારાજ, પૃથ્વીના રાજાઓનો પરસ્પર જ વિનાશ થયો.

8.51.120

आसीत्क्रुद्वेऽर्जुने कर्णे भीमसेने च दारुणम् ।
तस्पिन्प्रपक्षे पक्षे च वध्यमाने मदोत्कटः। ॥ ८.५१.१२० ॥

ક્રોધિત અર્જુન, કર્ણ અને ભીમસેન વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું; તે પક્ષે અને આ પક્ષે મદોન્મત્ત યોદ્ધાઓ હણાઈ રહ્યા હતા.

8.51.121

अर्जुनं जयतां श्रेष्ठं त्वरितो द्रौणिरभ्ययात् ।
विधुन्वानो महच्चापं कार्तस्वरविभूषितम्।
आददानः शरान्घोरान्स्वरश्मीनिव भास्करः ॥ ८.५१.१२१ ॥

વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન તરફ દ્રોણપુત્ર ઝડપથી આગળ વધ્યો; સોનાથી શણગારેલું મહાન ધનુષ્ય હલાવતો, સૂર્ય જેમ પોતાનાં કિરણો ધારણ કરે તેમ ભયંકર બાણો લેતો.

8.51.122

तयोरासीन्महद्युद्धं धर्मभ्रात्रोरनैष्ठिकम् ।
विस्मापयिषतोर्लोकं यशश्चोत्तममिच्छतोः ॥ ८.५१.१२२ ॥

ધર્મબંધુ એવા તે બંનેની વચ્ચે, જગતને વિસ્મિત કરવા ઇચ્છતા અને ઉત્તમ યશની કામના કરતા, મહાન અને અવિરત યુદ્ધ થયું.

8.51.123

संशप्तकांस्तु कौन्तेयः कुरूंश्चापि वृकोदरः ।
सूतपुत्रस्तु पाञ्चालांस्त्रयोऽघ्नंस्त्वरिताः शरैः ॥ ८.५१.१२३ ॥

કૌંતેય સંશપ્તકોને, વૃકોદર કૌરવોને અને સૂતપુત્ર પાંચાલોને ઝડપથી બાણોથી હણતા રહ્યા.

8.51.124

एवमेष महाराज विनाशः पृथिवीक्षिताम् ।
युद्वं घोरं तथा त्वासीत्त्रिधाभूते चमूमुखे ॥ ८.५१.१२४ ॥

હે મહારાજ, આ રીતે પૃથ્વીના રાજાઓનો આ વિનાશ થયો; અને સેનાનો અગ્રભાગ ત્રણ ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો ત્યારે ભયંકર યુદ્ધ પણ એવી રીતે થયું.