महाभारत · अध्याय 8.51

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

शब्दार्थांसह वाचा

8.51.1

भीमसेनं सपाञ्चालं चेदिकेकयसंवृतम् ।
सेनापतिः स्वयं क्रुद्धो वारयामास सायकैः ॥ ८.५१.१ ॥

सेनापती कर्णाने स्वतः क्रुद्ध होऊन, पांचाल, चेदी व केकयांनी वेढलेल्या भीमसेनाला आपल्या बाणांनी अडवले.

8.51.2

ततस्तु चेदिकारूशान्सृढ्जयांश्च महारथान् ।
कर्णो जघान समरे भीमसेनस्य पश्यतः ॥ ८.५१.२ ॥

नंतर कर्णाने युद्धात भीमसेन पाहत असताना चेदी, कारूष आणि सृंजय महारथींना ठार केले.

8.51.3

भीमसेनस्ततः कर्णे विहाय रथसत्तमम् ।
प्रययौ कौरवं सैन्यं कक्षमग्निरिव ज्वलन् ॥ ८.५१.३ ॥

तेव्हा भीमसेनाने कर्णाला सोडून उत्तम रथातून, सुक्या गवतात पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होत कौरव सैन्याकडे धाव घेतली.

8.51.4

सूतपुत्रोऽपि समरे पाञ्चालान्केकयांस्तथा ।
सृञ्जयांश्च महेष्वासान्निजघानं सहस्रशः ॥ ८.५१.४ ॥

सूतपुत्र कर्णानेही युद्धात पांचाल, केकय आणि महाधनुर्धर सृंजयांना हजारोंनी ठार मारले.

8.51.5

संशप्तकेषु पार्थश्च कौरवेषु वृकोदरः ।
पाञ्चालेषु तथा कर्णः क्षयं चक्रुर्महारथाः ॥ ८.५१.५ ॥

संशप्तकांमध्ये पार्थ (अर्जुन), कौरवांमध्ये वृकोदर (भीम) आणि पांचालांमध्ये कर्ण — या महारथींनी संहार घडवला.

8.51.6

ते क्षत्रिया दह्यामानास्त्रिभिस्तैः पावकोपमैः ।
जग्मुर्विनाशं समरे राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ८.५१.६ ॥

ते क्षत्रिय त्या अग्निसमान तिघांनी दग्ध होऊन युद्धात नाशाला गेले. हे राजा, हे तुझ्या दुर्मंत्रणेचे फळ आहे.

8.51.7

ततो दुर्योधनः क्रुद्दो नकुलं नवभिः शरैः ।
विव्याध भरतश्रेष्ठ चतुरश्चास्य वाजिनः ॥ ८.५१.७ ॥

तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या दुर्योधनाने नऊ बाणांनी नकुलाला विद्ध केले; हे भरतश्रेष्ठा, त्याच्या चार घोड्यांनाही विद्ध केले.

8.51.8

ततः परममेयात्मा तव पुत्रो जनाधिप ।
क्षुरेण सहदेवस्य ध्वजं चिच्छेद काञ्चनम् ॥ ८.५१.८ ॥

नंतर, हे जनाधिपा, अमेय आत्म्याच्या तुमच्या पुत्राने क्षुरप्र बाणाने सहदेवाचा सोनेरी ध्वज तोडला.

8.51.9

नकुलस्तु ततः क्रुद्धस्तव पुत्रं च सप्तभिः ।
जघान समरे राजन्सहदेवश्च पञ्चभिः ॥ ८.५१.९ ॥

नंतर क्रुद्ध नकुलाने तुमच्या पुत्राला सात बाणांनी मारले; हे राजा, सहदेवाने पाच बाणांनी.

8.51.10

तावुभौ भरतश्रेष्ठौ ज्येष्ठौ सर्वधनुष्मताम् ।
विव्याधोरसि सङ्क्रुद्धः पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः ॥ ८.५१.१० ॥

सर्व धनुर्धरांत ज्येष्ठ असलेल्या त्या दोन भरतश्रेष्ठांना अत्यंत क्रुद्ध होऊन त्याने छातीत प्रत्येकी पाच पाच बाणांनी विद्ध केले.

8.51.11

ततोऽपराभ्यां भल्लाब्यां धनुषी समकृन्तत ।
यमयोः प्रसभं वीरो विव्याधाशु त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ८.५१.११ ॥

नंतर त्या वीराने दुसऱ्या दोन भल्ल बाणांनी यमलांची धनुष्ये तोडली आणि वेगाने प्रत्येकाला तीन-तीन बाणांनी विद्ध केले.

8.51.12

तावन्ये धनुषी श्रेष्ठे शक्रचापनिभे शुभे ।
प्रगृह्य रेजतुः शूरौ देवपुत्रसमौ युधि ॥ ८.५१.१२ ॥

ते दोन शूर इंद्रधनुष्यासारखी सुंदर दुसरी दोन श्रेष्ठ धनुष्ये हाती घेऊन युद्धात देवपुत्रांसारखे तेजस्वी दिसू लागले.

8.51.13

ततस्तौ रभसौ युद्धे भ्रातरौ भ्रातरं युधि ।
शरैर्ववर्षतुर्घोरैर्महामेघौ यथाऽचलम् ॥ ८.५१.१३ ॥

तेव्हा ते दोघे बंधू युद्धात वेगाने एकमेकांवर भयंकर बाणांचा वर्षाव करू लागले, जसे दोन महामेघ पर्वतावर पर्जन्य वर्षवतात.

8.51.14

ततः क्रुद्धो महाराज तव पुत्रो महारथः ।
पाण्डुपुत्रौ महेष्वासौ वारयामास पत्रिभिः ॥ ८.५१.१४ ॥

तेव्हा हे महाराजा, तुमचा महारथी पुत्र संतापून त्या दोन महान धनुर्धर पांडुपुत्रांना बाणांनी अडवू लागला.

8.51.15

धनुर्मण्डलमेवास्य ददृशे युधि भारत ।
सायकाश्चाप्यदृश्यन्त निश्चरन्तः समन्ततः ॥ ८.५१.१५ ॥

हे भारता, युद्धात त्याचे धनुष्यमंडळच दिसत होते; चोहोबाजूंनी सुटणारे बाणही दिसत होते.

8.51.16

तस्य सायकसञ्छन्नौ माद्रेयौ न विरेजतुः ।
मेघच्छन्नौ यथा व्योम्नि चन्द्रसूर्यौ गतप्रभौ ॥ ८.५१.१६ ॥

त्याच्या बाणांनी झाकलेले माद्रीचे दोन पुत्र शोभले नाहीत, जसे आकाशात ढगांनी झाकलेले चंद्र आणि सूर्य तेजहीन दिसतात.

8.51.17

ते तु बाणा महाराज स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः ।
आच्छादयन्दिशः सर्वाः सूर्यस्येव मरीचयः ॥ ८.५१.१७ ॥

हे महाराजा, सोन्याची पिसे असलेले, दगडावर धार लावलेले ते बाण सूर्याच्या किरणांप्रमाणे सर्व दिशा झाकू लागले.

8.51.18

वाणभूते ततस्तस्मिन्सञ्छन्ने च नभस्तले ।
राज्ञस्तु ददृशे रूपं कालान्तकयमोपमम् ॥ ८.५१.१८ ॥

नंतर आकाश बाणमय होऊन झाकले गेले, तेव्हा राजाचे रूप काळ, अंतक आणि यमासारखे दिसू लागले.

8.51.19

पराक्रमं तु तं दृष्ट्वा तव सूनोर्महारथाः ।
मृत्योरुपान्तिकं प्राप्तौ माद्रीपुत्रौ स्म मेनिरे ॥ ८.५१.१९ ॥

तुमच्या पुत्राचा तो पराक्रम पाहून महारथींना वाटले की माद्रीचे दोन्ही पुत्र मृत्यूच्या जवळ पोहोचले आहेत.

8.51.20

ततः सेनापती राजन्पाण्डवानां महारथः ।
पार्षतः प्रययौ तत्र यत्र राजा सुयोधनः ॥ ८.५१.२० ॥

नंतर हे राजन्, पांडवांचा महारथी सेनापती पार्षत तिथे गेला जिथे राजा सुयोधन होता.

8.51.21

माद्रीपुत्रौ ततः शूरौ व्यतिक्रम्य महारथौ ।
धृष्टद्युम्नस्तव सुतं पीडयामास सायकैः ॥ ८.५१.२१ ॥

नंतर माद्रीच्या त्या दोन शूर महारथींना मागे टाकून धृष्टद्युम्नाने तुमच्या पुत्राला बाणांनी पीडले.

8.51.22

तमविध्यदमेयात्मा तव पुत्रो ह्यमर्पणः ।
पाञ्चाल्यं पञ्चविंशत्या प्रहस्य पुरुषर्षभः ॥ ८.५१.२२ ॥

अमेय आत्मा असलेल्या आणि क्रोधी तुमच्या पुत्राने हसत हसत त्या पाञ्चाल्याला पंचवीस बाणांनी विद्ध केले, हे पुरुषश्रेष्ठा.

8.51.23

ततः पुनरमेयात्मा तव पुत्रो ह्यमर्षणः ।
विद्ध्वा ननाद पाञ्चाल्यं षष्ट्या पञ्चभिरेव च ॥ ८.५१.२३ ॥

नंतर अमेय आत्मा असलेल्या आणि क्रोधी तुमच्या पुत्राने त्या पाञ्चाल्याला पासष्ट बाणांनी विद्ध करून गर्जना केली.

8.51.24

तथास्य सशरं चापं मुष्टिदेशे विशाम्पते ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन राजा चिच्छेद संयुगे ॥ ८.५१.२४ ॥

हे नरेश्वरा, युद्धात राजाने अत्यंत तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणाने त्याचे धनुष्य, बाणासह, मुठीजवळ तोडले.

8.51.25

तदपास्य धनुश्छिन्नं पाञ्चाल्यः शत्रुकर्शनः ।
अन्यदादत्त वेगेन धनुर्भारसहं नवम् ॥ ८.५१.२५ ॥

मग तुटलेले धनुष्य टाकून देऊन शत्रूंना पीडा देणाऱ्या पाञ्चाल्याने वेगाने भार सहन करू शकणारे दुसरे नवीन धनुष्य घेतले.

8.51.26

क्रोधाद्रुधिररक्ताक्षः संरम्भात्प्रज्वलन्निव ।
अशोभत महेष्वासो धृष्टद्युम्नः कृतव्रणः ॥ ८.५१.२६ ॥

क्रोधाने रक्तासारखे लाल डोळे असलेला, आवेशाने जणू प्रज्वलित झालेला, जखमी महान धनुर्धर धृष्टद्युम्न शोभू लागला.

8.51.27

स पञ्चदश नाराचाञ्श्वसतः पन्नगानिव ।
जिघांसुर्भरतश्रेष्ठं धृष्टद्युम्नो व्यपासृजत् ॥ ८.५१.२७ ॥

फुत्कारणाऱ्या सर्पांसारखे पंधरा नाराच, भरतश्रेष्ठाला मारण्याच्या इच्छेने धृष्टद्युम्नाने सोडले.

8.51.28

ते वर्म हेमविकृतं भित्त्वा राज्ञः शिलीमुखाः ।
विविशुर्वसुधां वेगात्कङ्कबर्हिणवाससः ॥ ८.५१.२८ ॥

सोन्याने सजवलेले राजाचे कवच भेदून, कंक आणि मोराच्या पिसांनी युक्त ते बाण वेगाने पृथ्वीत घुसले.

8.51.29

सोऽतिविद्धो महाराज पुत्रस्तेऽतिव्यराजत ।
वसन्तकाले सुमहान्प्रफुल्ल इव किंशुकः ॥ ८.५१.२९ ॥

महाराजा, अतिशय विद्ध झालेला तुमचा पुत्र वसंत ऋतूत फुललेल्या मोठ्या पळसाच्या झाडासारखा अत्यंत शोभू लागला.

8.51.30

स च्छिन्नवर्मा नाराचप्रहारैर्झर्झरीकृतः ।
धृष्टद्युम्नस्य भल्लेन क्रुद्धश्चिच्छेद कार्मुकम् ॥ ८.५१.३० ॥

कवच तुटून, नाराचांच्या प्रहारांनी चाळणी झालेल्या त्याने क्रुद्ध होऊन भल्लाने धृष्टद्युम्नाचे धनुष्य तोडले.

8.51.31

अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महीपतिः ।
सायकैर्दशभी राजन्भ्रुवोर्मध्ये समार्पयत् ॥ ८.५१.३१ ॥

मग धनुष्य तुटलेल्या त्याला घाईने त्या राजाने दहा बाणांनी भुवयांच्या मध्यभागी मारले.

8.51.32

तस्य तेऽशोभयन्वक्त्रं कर्मारपरिमार्जिताः ।
प्रफुल्लं पङ्कजं यद्वद्धमरा मधुलिप्सवः ॥ ८.५१.३२ ॥

लोहाराने घासलेले ते बाण त्याच्या मुखाला शोभवू लागले, जसे मधाची इच्छा करणारे भुंगे उमललेल्या कमळाला शोभवतात.

8.51.33

तदपास्य धनुश्छिन्नं दृष्टद्युम्नो महामनाः ।
अन्यदादत्त वेगेन धनुर्भल्लांश्च षोडश ॥ ८.५१.३३ ॥

मग तुटलेले धनुष्य टाकून महामना धृष्टद्युम्नाने वेगाने दुसरे धनुष्य आणि सोळा भल्ल बाण घेतले.

8.51.34

ततो दुर्योधनस्याश्वान्हत्वा सूतं च पञ्चभिः ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन जातरूपपरिष्कृतम् ॥ ८.५१.३४ ॥

मग दुर्योधनाचे घोडे आणि सारथी पाच बाणांनी मारून सोन्याने सजवलेले धनुष्य भल्ल बाणाने तोडले.

8.51.35

रथं सोपस्करं छत्रं शक्तिं खङ्गं गदां ध्वजम् ।
भल्लैश्चिच्छेद दशभिः पुत्रस्य तव पार्षतः ॥ ८.५१.३५ ॥

तुझ्या पुत्राचा रथ, त्याची सामग्री, छत्र, शक्ती, खड्ग, गदा आणि ध्वज पार्षताने दहा भल्ल बाणांनी तोडले.

8.51.36

तपनीयाङ्गदं छत्रं नागं मणिमयं शुभम् ।
ध्वजं कुरुपतेश्छिन्नं ददृशुः सर्वपार्थिवाः ॥ ८.५१.३६ ॥

सोन्याच्या बाजूबंदाचे छत्र, मण्यांनी बनवलेले सुंदर नागचिन्ह आणि कुरुपतीचा तुटलेला ध्वज सर्व राजांनी पाहिला.

8.51.37

दुर्योधनं तु विरथं छिन्नवर्मायुधध्वजम् ।
भ्रातरं समुदैक्षन्त सोदरा भरतर्षभ ॥ ८.५१.३७ ॥

परंतु रथहीन, कवच, आयुधे व ध्वज तुटलेल्या दुर्योधनाकडे त्याच्या सख्ख्या भावांनी पाहिले, हे भरतर्षभा.

8.51.38

तमारोप्य रथे राजन्कुण्डधारो महारथम् ।
अपाहरदसम्भ्रान्तो धृष्टद्युम्नस्य पश्यतः ॥ ८.५१.३८ ॥

हे राजा, कुंडलधारी कर्णाने त्या महारथीला रथात चढवून, धृष्टद्युम्न पाहत असताना, निर्धास्तपणे नेले.

8.51.39

कर्णस्तु सात्यकिं हित्वा राजगृघ्नुरमर्षणः ।
द्रोमहन्तारमुग्रेषुं ससाराभिमुखो रणे ॥ ८.५१.३९ ॥

पण कर्ण सात्यकीला सोडून, राजाच्या कीर्तीचा लोभी व असहिष्णू होऊन, रणात द्रोणाचा वध करणाऱ्या व उग्र बाण असलेल्या धृष्टद्युम्नाच्या समोर गेला.

8.51.40

तं पृष्ठतोऽन्वयात्तूर्णं शैनेयोऽभिहतः शरैः ।
वारणं जघनोपान्ते विषाणाभ्यामिव द्विपः ॥ ८.५१.४० ॥

शिनिवंशज सात्यकी बाणांनी घायाळ होऊन त्याच्या मागून वेगाने गेला, जसा एक हत्ती दुसऱ्या हत्तीच्या मागील भागावर सुळ्यांनी प्रहार करतो.

8.51.41

स भारतपुरोगानां राज्ञां च सुमहात्मनाम् ।
कर्णपार्षतयोर्युद्वे सङ्क्रद्धानां महारणे ॥ ८.५१.४१ ॥

भरतवंशातील अग्रणी राजे व अत्यंत महात्म्यांमध्ये, त्या महायुद्धात, कर्ण व धृष्टद्युम्न यांच्या संतप्त युद्धात (तो पुढे सरसावला).

8.51.42

न पाण्डवानां नास्माकं कश्चिदासीत्पराङ्मुखः ।
प्रत्यदृश्यत यत्कर्णः पाञ्चालांस्त्वरितो ययौ ॥ ८.५१.४२ ॥

पांडवांपैकी वा आमच्यापैकी कोणीही मागे फिरलेला दिसला नाही; कर्ण झटपट पांचालांकडे गेला.

8.51.43

तस्मिन्क्षणे नरश्रेष्ठ गजवाजिरथक्षयः ।
प्रादुरासीदुभयतो राजन्मध्यगतेऽहनि ॥ ८.५१.४३ ॥

हे नरश्रेष्ठा, त्या क्षणी दोन्ही बाजूंनी हत्ती, घोडे आणि रथ यांचा नाश झाला. हे राजा, मध्यान्हाच्या वेळी.

8.51.44

पाञ्चालास्तु महाराज त्वरिता विजिगीषवः ।
सर्वतोऽभ्यद्रवन्कर्णं पतत्त्रिण इव द्रुमम् ॥ ८.५१.४४ ॥

हे महाराज, विजयाची इच्छा धरणारे पांचाल त्वरेने सर्व बाजूंनी कर्णावर झेपावले, जसे पक्षी वृक्षावर झेपावतात.

8.51.45

तेषामाधिरथिः क्रुद्धः प्रधानान्वै तरस्विनः ।
विचिन्वन्निव बाणौघैः समासादयदग्रतः ॥ ८.५१.४५ ॥

त्यांच्यावर क्रुद्ध झालेल्या आधिरथी (कर्णाने) बाणांच्या वर्षावाने प्रमुख वीरांना जणू निवडत त्यांना समोर गाठले.

8.51.46

व्याघ्रकेतुः सुशर्मा च शुक्रश्चित्रायुधः क्रतुः ।
दुर्जयो रोचमानश्च सिंहसेनस्तथाऽष्टमः।
महता रथवंशेन परिवव्रुर्नरोत्तमम् ॥ ८.५१.४६ ॥

व्याघ्रकेतू, सुशर्मा, शुक्र, चित्रायुध, क्रतू, दुर्जय, रोचमान आणि आठवा सिंहसेन यांनी मोठ्या रथसमूहासह त्या नरोत्तमाला वेढले.

8.51.47

सृजन्तः सायकांस्तूर्णं कर्णमाहवशोभिनम् ।
यतमानांस्तु ताञ्शूरान्मनुजेन्द्रः शितैः शरैः।
अष्टाभिरष्टौ राधेयः पाञ्चालान्न्यहनद्रणे ॥ ८.५१.४७ ॥

युद्धात शोभणाऱ्या कर्णावर त्वरेने बाण सोडणाऱ्या त्या प्रयत्नशील शूरांना राधेयाने रणात तीक्ष्ण बाणांनी प्रत्येकी आठ बाणांनी मारले.

8.51.48

अथापरान्महाराज सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
जघान बहुसाहस्रान्योधान्युद्वविशारदान् ॥ ८.५१.४८ ॥

मग, हे महाराज, पराक्रमी सूतपुत्राने (कर्णाने) युद्धनिपुण अशा हजारो इतर योद्ध्यांना ठार मारले.

8.51.49

विष्णुं च विष्णुवर्माणं देवापिं भद्रमेव च ।
दण्डधारं च समरे चित्रं चिंत्रायुधं हरिम् ॥ ८.५१.४९ ॥

युद्धात त्याने विष्णू, विष्णुवर्मा, देवापी, भद्र, दण्डधार, चित्र, चित्रायुध आणि हरी यांनाही ठार मारले.

8.51.50

सिंहकेतुं रोचमानं शलभं च महारथम् ।
निजघान सुसङ्क्रुद्वश्चेदीनां च महारथान् ॥ ८.५१.५० ॥

अत्यंत क्रुद्ध होऊन त्याने सिंहकेतू, रोचमान, महारथी शलभ आणि चेदींचे महारथी यांना ठार मारले.

8.51.51

तेषामाददतः प्राणानासीदाधिरथेर्वपुः ।
शोणिताभ्युक्षिताङ्गस्य रुद्रस्यैवातिभैरवम् ॥ ८.५१.५१ ॥

त्यांचे प्राण हरण करणाऱ्या अधिरथपुत्राचे रूप, रक्ताने माखलेल्या अंगांच्या रुद्राप्रमाणे अत्यंत भयंकर झाले.

8.51.52

तत्र भारत कर्णेन मातङ्गास्ताडिताः शरैः ।
सर्वतोऽभ्यद्रवन्भीताः कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ ८.५१.५२ ॥

हे भारता, तेथे कर्णाच्या बाणांनी घायाळ झालेले हत्ती भयभीत होऊन सर्वत्र पळाले आणि मोठा गोंधळ उडवून दिला.

8.51.53

निपेतुरुर्व्यां समरे कर्णसायकताडिताः ।
कुर्वन्तो विविधान्नादान्वज्रनुन्ना इवाचलाः ॥ ८.५१.५३ ॥

कर्णाच्या बाणांनी घायाळ होऊन ते युद्धात भूमीवर पडले, वज्राने आदळलेल्या पर्वतांप्रमाणे नाना प्रकारचे आक्रोश करीत.

8.51.54

गजवाजिमनुष्यैश्च निपतद्भिः समन्ततः ।
रथैर्भग्नैर्ध्वजैश्चैव समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ८.५१.५४ ॥

चोहीकडे पडणाऱ्या हत्ती, घोडे आणि माणसांनी, तुटलेल्या रथांनी व ध्वजांनी पृथ्वी आच्छादून गेली.

8.51.55

नैवं भाष्मो न च द्रोणो नान्ये युधि च तावकाः ।
चक्रुः स्म तादृशं कर्म यादृशं कृतवान्रणे ॥ ८.५१.५५ ॥

भीष्म नाही, द्रोण नाही, युद्धात तुमचे इतर कोणीही नाही; रणात कर्णाने जसे कर्म केले तसे कोणी केले नाही.

8.51.56

मृगमध्ये यथा सिंहो दृश्यते निर्भयश्चरन् ।
पाञ्चालानां तथा मध्ये कर्णोऽचरदभीतवत् ॥ ८.५१.५६ ॥

हरिणांमध्ये निर्भयपणे फिरणारा सिंह जसा दिसतो, तसा पांचाळांमध्ये कर्ण निर्भयपणे संचार करत होता.

8.51.57

सूतपुत्रोऽथ नागेषु हयेषु च रथेषु च ।
नरेषु च नरव्याघ्रश्चकार कदनं महत् ॥ ८.५१.५७ ॥

मग सूतपुत्र, नरव्याघ्र, हत्ती, घोडे, रथ आणि माणसे यांमध्ये मोठा संहार करू लागला.

8.51.58

यथा मृगगणांस्त्रस्तान्सिंहो द्रावयते दिशः ।
पाञ्चालानां रथव्रातान्कर्णो व्यद्रावयत्तथा ॥ ८.५१.५८ ॥

सिंह जसा घाबरलेल्या हरिणांच्या कळपांना दिशादिशांत पळवतो, तसा कर्णाने पांचाळांच्या रथसमूहांना पळवून लावले.

8.51.59

सिंहं स्म हि यथा प्राप्य न जीवन्ति मृगाः क्वचित् ।
तथा कर्णमनुप्राप्ता न जीवन्ति स्म सृञ्जयाः ॥ ८.५१.५९ ॥

सिंहाजवळ पोहोचलेली हरिणे जशी कधी जिवंत राहत नाहीत, तसे कर्णाजवळ पोहोचलेले सृंजय जिवंत राहिले नाहीत.

8.51.60

वैश्वानरमुखं प्राप्य दह्यन्ते शलभा यथा ।
कर्णाग्रिं समरे प्राप्य दग्धा भारत सृञ्जयः ॥ ८.५१.६० ॥

अग्नीच्या मुखाशी पोहोचलेली पतंगे जशी जळतात, तसे हे भारता, रणात कर्णरूपी अग्नीजवळ पोहोचलेले सृंजय जळून गेले.

8.51.61

चेदिष्वेकेन कर्णेन पाञ्चालेषु च भारत ।
वेश्राव्य नाम निहता बहवः शूरसम्पताः ॥ ८.५१.६१ ॥

हे भारता! चेदी आणि पांचाल यांच्यात केवळ कर्णाने प्रसिद्ध नावाचे अनेक शूर वीर, वीरश्रेष्ठ, मारले गेले.

8.51.62

मम चासीन्मती राजन्दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् ।
नैकोऽप्याधिरथेर्जीवन्पाञ्चाल्यो मोक्ष्यते युधि ॥ ८.५१.६२ ॥

हे राजा! कर्णाचा पराक्रम पाहून माझ्या मनात विचार आला: युद्धात अधिरथपुत्र जिवंत असताना एकही पांचाल वाचणार नाही.

8.51.63

सङ्ख्ये विमर्द्य पाञ्चालान्सूतपुत्रः पुनः पुनः ।
अभ्यधावत्सुसङ्क्रुद्धः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ८.५१.६३ ॥

युद्धात पांचालांना वारंवार चिरडून, अत्यंत क्रुद्ध होऊन सूतपुत्र कर्ण कुंतीपुत्र युधिष्ठिरावर धावून गेला.

8.51.64

धृष्टद्युम्नश्च राजानं द्रौपदेयाश्च मारिष ।
परिवव्रुरमित्रघ्नं शतशश्चापरे जनाः ॥ ८.५१.६४ ॥

हे मारिष! धृष्टद्युम्न, द्रौपदीचे पुत्र आणि शेकडो इतर लोक शत्रुघातक राजाला वेढून उभे राहिले.

8.51.65

शिखण्डी सहदेवश्च नकुलो नाकुलिस्तथा ।
जनमेजयः शिनेर्नप्ता बहवश्च प्रभद्रकाः ॥ ८.५१.६५ ॥

शिखंडी, सहदेव, नकुल, नाकुली, जनमेजय, शिनीचा नातू आणि अनेक प्रभद्रक.

8.51.66

एते पुरोगमा भूत्वा धृष्टद्युम्नश्च संयुगे ।
कर्णमस्यन्तमिष्वस्त्रैस्ततक्षुरमितौजसम् ॥ ८.५१.६६ ॥

हे सर्व आणि धृष्टद्युम्न युद्धात पुढे होऊन बाण व अस्त्रे सोडणाऱ्या अमिततेजस्वी कर्णाला विंधू लागले.

8.51.67

तांस्तत्राधिरथिः सङ्ख्ये चेदिपाञ्चालपाण्डवान् ।
एको बहूनभ्यपतद्गरुत्मानिव पन्नगान् ॥ ८.५१.६७ ॥

तेथे अधिरथाचा पुत्र कर्ण एकटाच युद्धात चेदी, पांचाल आणि पांडवांवर तुटून पडला, जसा गरुड सर्पांवर झेपावतो.

8.51.68

तैः कर्णस्याभवद्युद्धं घोररूपं विशाम्पते ।
तादृग्यादृक्पुरावृत्तं देवानां दानवैः सह ॥ ८.५१.६८ ॥

हे प्रजाधिपती! त्यांच्याशी कर्णाचे भयंकर युद्ध झाले, पूर्वी देव आणि दानव यांच्यात झाले होते तसे.

8.51.69

तान्समेतान्महेष्वासाञ्शरवर्षौधवर्षिणः ।
एको व्यधमदव्यग्रस्तमांसीव दिवाकरः ॥ ८.५१.६९ ॥

एकत्र जमलेल्या त्या महाधनुर्धरांना, बाणांचा वर्षाव करणाऱ्यांना, कर्णाने एकट्याने अविचल राहून नष्ट केले, जसा सूर्य अंधार नष्ट करतो.

8.51.70

भीमसेनस्तु संसक्ते राधेये पाण्डवैः सह ।
सर्वतोऽभ्यहनत्क्रुद्धो यमदण्डनिभैः शरैः ॥ ८.५१.७० ॥

परंतु भीमसेन, पांडवांसह राधापुत्र कर्णाशी भिडलेला असताना, क्रोधित होऊन यमदंडासारख्या बाणांनी सर्व बाजूंनी प्रहार करू लागला.

8.51.71

बाह्लीकान्केकयान्मात्स्यान्वासात्यान्मद्रसैन्धवान् ।
एकः सङ्ख्ये महेष्वासो योधयन्बह्वशोभत ॥ ८.५१.७१ ॥

बाह्लीक, केकय, मत्स्य, वासाती, मद्र आणि सिंधुवासी यांच्याशी एकटा युद्ध करणारा तो महाधनुर्धर अनेक प्रकारे शोभला.

8.51.72

तत्र मर्मसु भीमेन नाराचैस्ताडिता गजाः ।
प्रपतन्तो हतारोहाः कम्पयन्ति स्म मेदिनीम् ॥ ८.५१.७२ ॥

तेथे भीमाच्या नाराच बाणांनी मर्मस्थानी घायाळ झालेले हत्ती, महावत मारले जाऊन पडत पृथ्वी कंपित करू लागले.

8.51.73

वाजिनश्च हतारोहाः पत्तयश्च गतासवः ।
अशेरत महाराज वमन्तो रुधिरं बहु ॥ ८.५१.७३ ॥

हे महाराज, स्वार हत झालेले घोडे आणि प्राण गेलेले पायदळ सैनिक खूप रक्त ओकत पडून होते.

8.51.74

ताडिताः सहसा नागा भीमसेनेन मारिष ।
निपतन्ति महावेगा वज्ररुग्णा इवाचलाः ॥ ८.५१.७४ ॥

हे मारिष, भीमसेनाच्या प्रहाराने अचानक घायाळ झालेले हत्ती वज्राने भग्न झालेल्या पर्वतांप्रमाणे प्रचंड वेगाने कोसळत आहेत.

8.51.75

पतितैस्तैर्महाराज वेगवद्भिर्महारथैः ।
शुशुभे वसुधा राजन्विकीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ८.५१.७५ ॥

हे महाराज, पडलेल्या त्या वेगवान महारथींनी पृथ्वी विखुरलेल्या पर्वतांनी जणू शोभत होती.

8.51.76

सहस्रशश्च रथिनः पत्तयः पतितायुधाः ।
अक्षताः समदृश्यन्त भीमाद्भीता गतासवः ॥ ८.५१.७६ ॥

हजारो रथी आणि पायदळ सैनिक शस्त्रे टाकून, अक्षत असूनही भीमाला घाबरलेले व प्राणहीन दिसत होते.

8.51.77

रथिभिः सादिभिः सूतैः पादातैर्वाजिभिर्गजैः ।
भीमसेनशरैश्छिन्नैराच्छन्ना सुधाभवत्
तत्स्तम्भितमिवातिष्ठद्भीमसेनभयार्दितम्। ॥ ८.५१.७७ ॥

रथी, घोडेस्वार, सारथी, पायदळ, घोडे व हत्ती – भीमसेनाच्या बाणांनी छिन्न झालेल्यांनी भूमी आच्छादली; भीमसेनाच्या भयाने पीडित ती जणू स्तब्ध उभी होती.

8.51.78

दुर्योधनबलं सर्वं निरुत्साहं कृतं रणे ।
निश्चेष्टं तुमुलं दीनं बभौ तस्मिन्महारणे ॥ ८.५१.७८ ॥

दुर्योधनाचे सर्व सैन्य रणात उत्साहहीन झाले; त्या महायुद्धात ते निश्चल, गोंधळलेले व दीन असे दिसत होते.

8.51.79

प्रसन्नसलिले काले यथा स्यात्सागरो नृप ।
तद्वत्तव बलं तद्वै निश्चलं समवस्थितम् ॥ ८.५१.७९ ॥

हे राजा, जसा स्वच्छ जलाचा सागर योग्य काळी शांत असतो, तसे तुझे ते सैन्य निश्चल उभे होते.

8.51.80

मन्युवीर्यबलोपेतं दर्पात्प्रत्यवरोपितम् ।
अभवत्तव पुत्रस्य तत्सैन्यं निष्प्रभं तदा ॥ ८.५१.८० ॥

क्रोध, वीर्य व बल यांनी युक्त असलेले ते सैन्य, गर्वामुळे उलट प्रहार सोसून, तेव्हा तुझ्या पुत्राचे ते सैन्य निस्तेज झाले.

8.51.81

ते बले भरतश्रेष्ठ वध्यमाने परस्परम् ।
रुधिरौघपरिक्लिन्ने रुधिरार्द्रे बभूवतुः ॥ ८.५१.८१ ॥

हे भरतश्रेष्ठा, ते दोन्ही सैन्य एकमेकांकडून वधले जात असताना रक्ताच्या प्रवाहांनी भिजून रक्ताने ओलेचिंब झाले.

8.51.82

सूतपुत्रोऽवधीत्क्रुद्वः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
भीमसेनः कुरूणां च त्रिगर्तानां धनञ्जयः ॥ ८.५१.८२ ॥

क्रुद्ध सूतपुत्राने पांडवांच्या सैन्याचा संहार केला; भीमसेनाने कौरवांचा आणि धनंजयाने त्रिगर्तांचा वध केला.

8.51.83

वर्तमाने तथा रोद्रे सङ्ग्रामेऽद्भुतदर्शने ।
निहत्य पृतनामध्यं संशप्तकगणान्बहून्।
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो वासुदेवमथाब्रवीत् ॥ ८.५१.८३ ॥

असे भयंकर व अद्भुत युद्ध चालू असताना, विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुनाने सैन्याच्या मध्यभागी अनेक संशप्तकगणांचा वध करून वासुदेवांना म्हटले.

8.51.84

प्रभग्नं बलमेतद्धि योत्स्यमानं मया सह ।
एते धावन्ति सगणाः संशप्तकमहारथाः ॥ ८.५१.८४ ॥

माझ्याबरोबर युद्ध करण्यास सिद्ध असलेले हे सैन्य खरोखरच मोडले आहे; पाहा, हे संशप्तक महारथी आपल्या गणांसह पळत आहेत.

8.51.85

दुर्जया ह्येव समरे देवैरपि सवासवैः ।
अपारयन्तो मद्बाणान्सिंहशब्दं मृगा इव ॥ ८.५१.८५ ॥

युद्धात इंद्रासह देवसुद्धा त्यांना जिंकू शकत नाहीत; सिंहाची गर्जना ऐकून हरणे जशी, तसे ते माझे बाण सहन करू शकत नाहीत.

8.51.86

दीर्यते च महत्सैन्यं सृञ्जयानां महारणे ।
कुरवश्चाभिधावन्ति भीमसेनभयार्दिताः ॥ ८.५१.८६ ॥

महायुद्धात सृंजयांचे प्रचंड सैन्य विखुरत आहे; भीमसेनाच्या भयाने पीडित कौरव पळत आहेत.

8.51.87

हस्तिकक्ष्यो ह्यसौ कृष्ण केतुः कर्णस्य धीमतः ।
दृश्यते राजसैन्यस्य मध्ये विचरतो मुहुः ॥ ८.५१.८७ ॥

हे कृष्णा! ते हत्तीच्या दोरीचे चिन्ह असलेले बुद्धिमान कर्णाचे ध्वज आहे, जे राजसैन्याच्या मध्ये वारंवार फिरताना दिसत आहे.

8.51.88

न च कर्णं रणे शक्ता जेतुमेते महारथाः ।
जानीते हि भवान्कर्णं वीर्यवन्तं पराक्रमे ॥ ८.५१.८८ ॥

हे महारथी युद्धात कर्णाला जिंकू शकणार नाहीत; पराक्रमात वीर्यवान कर्णाला आपण जाणताच.

8.51.89

तत्र याहि यतः कर्णो द्रावयत्येष नो बलम् ।
त्रिगर्तान्वर्जयन्याहि सूतपुत्रं महारथम्।
एतन्मे रोचते कृष्ण यथा वा तव रोचते ॥ ८.५१.८९ ॥

कर्ण आपल्या सैन्याला पळवत आहे तिथे जा; त्रिगर्तांना टाळून महारथी सूतपुत्राकडे जा. हे कृष्णा! मला हेच पटते, किंवा जसे तुला पटेल तसे.

8.51.90

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य गोविन्दः प्रहसन्निव ।
अब्रवीदर्जुनं तूर्णं कौरवान्याहि पाण्डव ॥ ८.५१.९० ॥

त्याचे हे बोलणे ऐकून गोविंद हसल्यासारखा अर्जुनाला म्हणाला, 'हे पांडवा! लवकर कौरवांकडे जा.'

8.51.91

ततस्तव महासैन्यं गोविन्दप्रेरिता हयाः ।
हंसवर्णा विशंस्तूर्णं वहन्तोऽर्जुनमाहवे ॥ ८.५१.९१ ॥

तेव्हा गोविंदाने प्रेरित केलेले हंसवर्ण घोडे आपल्या महासेनेत वेगाने शिरले, युद्धात अर्जुनाला वाहून नेत.

8.51.92

केशवप्रेरितैरश्वैः श्वेतैः काञ्चनभूषणैः ।
प्रविशद्भिस्तव बलं चतुर्दिशमदीर्यत ॥ ८.५१.९२ ॥

केशवाने प्रेरित केलेले, सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेले पांढरे घोडे आपल्या सैन्यात शिरल्याने ते चारही दिशांना विदीर्ण झाले.

8.51.93

मेघस्तनितनिर्हादः स रथो वानरध्वजः ।
चलत्पताकस्तां सेनां विमानं द्यामिवाविशत् ॥ ८.५१.९३ ॥

मेघगर्जनेसारख्या नादाने, वानरध्वज असलेला तो रथ, फडकणाऱ्या पताकांसह त्या सेनेत शिरला, जसे स्वर्गात विमान शिरते.

8.51.94

तौ विदार्य महासेनां प्रविष्टौ केशवार्जुनो ।
क्रुद्धौ संरम्भरक्ताक्षौ विभ्राजेतां महाद्युती ॥ ८.५१.९४ ॥

त्या महासेनेला भेदून शिरलेले ते केशव आणि अर्जुन, क्रोधाने लालभडक डोळ्यांनी, महातेजाने झळकत होते.

8.51.95

युद्धशौण्डौ समाहूतावागतौ तौ रणाध्वरम् ।
यज्वभिर्विधिना हूतौ मखं देवाविवाश्विनौ ॥ ८.५१.९५ ॥

युद्धनिपुण ते दोघे आवाहन होऊन या रणयज्ञाला आले, जसे यजमानांनी विधिपूर्वक आवाहन केलेले अश्विनीकुमार यज्ञाला येतात.

8.51.96

क्रोधताम्रेक्षणौ शूरौ शुशुभाते महाबलौ ।
मदोत्कटौ यथा नागौ दृष्टिसञ्चारचारिणौ ॥ ८.५१.९६ ॥

क्रोधाने लालभडक डोळ्यांचे ते महाबली वीर, मदोन्मत्त दोन हत्तींसारखे, दृष्टी इकडेतिकडे फिरवत झळकले.

8.51.97

क्रुद्धौ तौ तु नरव्याघ्रो योगवन्तौ बभूवतुः ।
तलशब्देन रुषितौ महानागाविवोत्कटौ ॥ ८.५१.९७ ॥

क्रुद्ध झालेले ते दोन नरव्याघ्र, तलशब्दाने चिडलेले, मदोन्मत्त दोन महानागांसारखे झाले.

8.51.98

विगाह्य तु रथानीकमश्वसङ्घांश्च फल्गुनः ।
व्यचरत्पृतनामध्ये पाशहस्त इवानत्कः ॥ ८.५१.९८ ॥

रथांच्या रांगांत आणि अश्वसमूहांत शिरून, फल्गुन सेनेच्या मध्यभागी हातात पाश घेतलेल्या यमासारखा संचार करू लागला.

8.51.99

तं दृष्ट्वा युधि विक्रान्तं सेनायां तव भारत ।
संशप्तकगणान्भूयः पुत्रस्ते समचूचुदत् ॥ ८.५१.९९ ॥

हे भारता, युद्धात पराक्रम करणाऱ्या त्याला पाहून तुझ्या पुत्राने सेनेतील संशप्तकगणांना पुन्हा चेतवले.

ततो रथसहस्रेण द्विरदानां त्रिभिः शतैः ।
चतुर्दशसहस्रैस्तु तुरगाणां महाहवे।
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां पदातीनां च धन्विनाम् ।
शूराणां लब्धलक्षाणां विदितानां समन्ततः।
अभ्यवर्तन्त कौन्तेयं छादयन्तो महारथाः ॥ ८.५१.१०० ॥

मग हजार रथ, तीनशे हत्ती, चौदा हजार घोडे आणि दोन लाख धनुर्धर पायदळ घेऊन, लक्ष्य साधणारे प्रसिद्ध शूर चारी बाजूंनी कौन्तेयावर चालून गेले; महारथी त्याला झाकू लागले.

8.51.101

शरवर्षैर्महाराज सर्वतः पाण्डुनन्दनम् ।
स च्छाद्यमानः समरे शरैः परबलार्दनः ॥ ८.५१.१०१ ॥

हे महाराजा, चारी बाजूंनी बाणांच्या वर्षावाने पांडुपुत्र झाकला गेला; युद्धात बाणांनी झाकला जाऊनही शत्रुसैन्याचा मर्दन करणारा तो...

8.51.102

दर्शयन्रौद्रमात्मानं पाशहस्त इवान्तकः ।
निघ्नन्संशप्तकान्पार्थः प्रेक्षणीयतरोऽभवत् ॥ ८.५१.१०२ ॥

पाश हाती घेतलेल्या यमासारखे आपले रौद्र रूप दाखवत, संशप्तकांना ठार करत पार्थ अधिक पाहण्याजोगा झाला.

8.51.103

ततो विद्युत्प्रभैर्बाणैः कार्तस्वरविभूषितैः ।
निरन्तरमिवाकाशमासीच्छन्नं किरीटिना ॥ ८.५१.१०३ ॥

नंतर किरीटीच्या सोन्याने अलंकृत, विजेसारखे तेजस्वी बाणांनी आकाश जणू सतत झाकले गेले.

8.51.104

किरीटिचापनिर्मुक्तैः सम्पतद्भिर्महाशरैः ।
समाच्छन्नं बभौ सर्वं काद्रवेयैरिव प्रभो ॥ ८.५१.१०४ ॥

हे प्रभो, किरीटीच्या धनुष्यातून सुटलेल्या, पडणाऱ्या महाबाणांनी सर्वकाही झाकले जाऊन कद्रूच्या पुत्रांनी (सर्पांनी) आच्छादल्याप्रमाणे शोभले.

8.51.105

रुक्मपुङ्खाञ्शरान्घोरान्प्रसन्नान्नतपर्वणः ।
अवासृजदमेयात्मा दिक्षु सर्वासु पाण्डवः ॥ ८.५१.१०५ ॥

अमित आत्मा असलेल्या पांडवाने सर्व दिशांना सोन्याच्या पिसांचे, भयंकर, तेजस्वी, सरळ गाठींचे बाण सोडले.

8.51.106

मही वियद्दिशः सर्वाः समुद्रा गिरयोऽपि वा ।
स्फुटन्तीति जना जज्ञुः पार्थस्य तलनिःस्वनात् ॥ ८.५१.१०६ ॥

पार्थाच्या तळहाताच्या आवाजाने लोकांना वाटले की पृथ्वी, आकाश, सर्व दिशा, समुद्र आणि पर्वतही फुटत आहेत.

8.51.107

हत्वा दशसहस्राणि पार्थिवानां महारथः ।
संशप्तकानां कौन्तेयः प्रपक्षं त्वरितोभ्ययात् ॥ ८.५१.१०७ ॥

महारथी कौन्तेयाने संशप्तकांचे दहा हजार राजे मारून त्वरेने प्रपक्षाकडे प्रयाण केले.

8.51.108

प्रपक्षं च समासाद्य पार्थः काम्भोजरक्षितम् ।
प्रममाथ बलं भल्लैर्दानवानिव वासवः ॥ ८.५१.१०८ ॥

प्रपक्षाजवळ पोहोचून पार्थाने काम्बोजांनी रक्षिलेल्या सैन्याला भल्लांनी वासवाने दानवांना जसे मर्दावे तसे मर्दले.

8.51.109

प्रचिच्छेदाशु भल्लेन द्विषतामाततायिनाम् ।
शस्त्रपाणींस्तथा बाहूंस्तथापि च शिरांस्युत ॥ ८.५१.१०९ ॥

त्याने भल्लाने शत्रूंच्या आणि आततायींच्या शस्त्रधारी हातांना, बाहूंना तसेच मस्तकांनाही तत्काळ छेदले.

8.51.110

अङ्गांङ्गावयवैश्छिन्नैर्व्यायुधास्तेऽपतन्भुवि। ॥ ८.५१.११० ॥

अवयव तुटलेले ते शस्त्रहीन होऊन जमिनीवर कोसळले.

8.51.111

विष्वग्वाताभिसम्भग्ना बहुशाखा इव द्रुमाः ॥ ८.५१.१११ ॥

वाऱ्याने सर्वत्र मोडलेल्या अनेक फांद्यांच्या वृक्षांप्रमाणे.

8.51.112

हस्त्यश्वरथपत्तीनां व्रातान्निघ्नन्तमर्जुनम् ।
सुदक्षिणादवरजः शरवृष्ट्याभ्यवीवृषत् ॥ ८.५१.११२ ॥

हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळाच्या तुकड्यांना मारणाऱ्या अर्जुनावर सुदक्षिणाच्या धाकट्या भावाने बाणांचा वर्षाव केला.

8.51.113

तस्यास्यतोऽर्धचन्द्राभ्यां स बाहू परिघोपमौ ।
पूर्णचन्द्राभवक्त्रं च क्षुरेणापाहरच्छिरः ॥ ८.५१.११३ ॥

तो बाण सोडत असताना अर्धचंद्र बाणांनी त्याचे परिघासारखे दोन बाहू तुटले, आणि पूर्णचंद्रासारखे मुख असलेले मस्तक क्षुरप्राने छाटले गेले.

8.51.114

तत्पपात ततो वेगात्स्वलोहितपरिष्कृतम् ।
मनः शिलागिरेः शृङ्गं व्ज्रेणेवावदारितम् ॥ ८.५१.११४ ॥

स्वतःच्या रक्ताने शोभलेले ते वेगाने पडले, जणू वज्राने भंगलेले मनःशिला पर्वताचे शिखर.

8.51.115

सुदक्षिणादवरजं काम्भोजा ददृशुर्हतम् ।
प्रांशुं कमलपत्राक्षमत्यर्थं प्रियदर्शनम्।
काञ्चनस्तम्भसदृशं भिन्नं हेमगिरिं यथा ॥ ८.५१.११५ ॥

सुदक्षिणाचा धाकटा भाऊ मारलेला कांबोजांनी पाहिला. उंच, कमलपत्रासारखे डोळे असलेला, अत्यंत मनोहर तो सोन्याच्या खांबासारखा, फुटलेल्या सुवर्णपर्वतासारखा पडला होता.

8.51.116

ततोऽभवत्पुनर्युद्धं घोरमत्यर्थमद्भुतम् ।
नानावस्थाश्च योधानां बभूवुस्तत्र युध्यताम् ॥ ८.५१.११६ ॥

मग पुन्हा अत्यंत भयानक आणि अद्भुत युद्ध सुरू झाले. तेथे लढणाऱ्या योद्ध्यांच्या अवस्थाही विविध झाल्या.

8.51.117

पार्थेषुनिहतैरश्वैः काम्भोजैर्यवनैः शकैः ।
शोणिताक्तैस्तदा रक्तं सर्वामासीद्विशां पते ॥ ८.५१.११७ ॥

पार्थाच्या बाणांनी मारलेले घोडे, कांबोज, यवन आणि शक रक्ताने माखले; तेव्हा सर्व काही लाल झाले, हे प्रजापते.

8.51.118

रथैर्हताश्वसूतैश्च हतारोहैश्च वाजिभिः ।
द्विरदैश्च हतारोहैर्महामात्रैर्हतद्विपैः ॥ ८.५१.११८ ॥

घोडे व सारथी मारलेले रथ; स्वार मारलेले घोडेस्वार; स्वार मारलेले हत्ती आणि हत्ती मारलेले महावत.

8.51.119

अन्योन्येन महाराज विनाशः पृथिवीक्षिताम्। ॥ ८.५१.११९ ॥

हे महाराज, पृथ्वीच्या राजांचा परस्परांकडूनच नाश झाला.

8.51.120

आसीत्क्रुद्वेऽर्जुने कर्णे भीमसेने च दारुणम् ।
तस्पिन्प्रपक्षे पक्षे च वध्यमाने मदोत्कटः। ॥ ८.५१.१२० ॥

क्रुद्ध अर्जुन, कर्ण आणि भीमसेन यांच्यात भयानक युद्ध झाले; त्या पक्षात आणि या पक्षात मदोन्मत्त योद्धे मारले जात होते.

8.51.121

अर्जुनं जयतां श्रेष्ठं त्वरितो द्रौणिरभ्ययात् ।
विधुन्वानो महच्चापं कार्तस्वरविभूषितम्।
आददानः शरान्घोरान्स्वरश्मीनिव भास्करः ॥ ८.५१.१२१ ॥

विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुनाकडे द्रोणपुत्र वेगाने पुढे सरसावला; सोन्याने सुशोभित केलेले महान धनुष्य हलवत, सूर्य आपल्या किरणांना धारण करतो तसे भयंकर बाण घेत.

8.51.122

तयोरासीन्महद्युद्धं धर्मभ्रात्रोरनैष्ठिकम् ।
विस्मापयिषतोर्लोकं यशश्चोत्तममिच्छतोः ॥ ८.५१.१२२ ॥

धर्मबंधू असलेल्या त्या दोघांमध्ये, जगाला चकित करू इच्छिणाऱ्या आणि उत्तम यशाची इच्छा धरणाऱ्या त्यांच्यात, महान आणि अखंड युद्ध झाले.

8.51.123

संशप्तकांस्तु कौन्तेयः कुरूंश्चापि वृकोदरः ।
सूतपुत्रस्तु पाञ्चालांस्त्रयोऽघ्नंस्त्वरिताः शरैः ॥ ८.५१.१२३ ॥

कौंतेयाने संशप्तकांना, वृकोदराने कौरवांना आणि सूतपुत्राने पांचालांना वेगाने बाणांनी ठार केले.

8.51.124

एवमेष महाराज विनाशः पृथिवीक्षिताम् ।
युद्वं घोरं तथा त्वासीत्त्रिधाभूते चमूमुखे ॥ ८.५१.१२४ ॥

हे महाराज, अशा प्रकारे पृथ्वीवरील राजांचा हा विनाश झाला; आणि सैन्याचा अग्रभाग तीन भागांत विभागला गेला तेव्हा घोर युद्धही असेच झाले.