বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.21.1
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम् ।
समन्युः कौशिको वाक्यं प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ १.२१.१ ॥
তাঁর স্নেহে বিচলিত বাক্য শুনে ক্রুদ্ধ কৌশিক রাজাকে এই কথা বললেন।
1.21.2
पूर्वमर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुमिच्छसि ।
राघवाणामयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्ययः ॥ १.२१.२ ॥
আগে প্রতিশ্রুতি দিয়ে এখন সেই প্রতিজ্ঞা ত্যাগ করতে চাইছ। রাঘবদের বংশে এই বিপরীত আচরণ অনুচিত।
1.21.3
यदीदं ते क्षमं राजन् गमिष्यामि यथागतम् ।
मिथ्याप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखी भव सुह्द्वृतः ॥ १.२१.३ ॥
হে রাজা! যদি এটাই তোমার কাছে উচিত মনে হয়, তবে যেভাবে এসেছিলাম সেভাবেই ফিরে যাব। হে কাকুৎস্থ! মিথ্যা প্রতিজ্ঞাকারী তুমি বন্ধুদের বেষ্টনে সুখে থাকো।
1.21.4
तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।
चचाल वसुधा कृत्स्ना देवानां च भयं महत् ॥ १.२१.४ ॥
ক্রোধে আচ্ছন্ন সেই প্রাজ্ঞ বিশ্বামিত্রের কারণে সমগ্র পৃথিবী কেঁপে উঠল; দেবতাদেরও মহা ভয় হল।
1.21.5
त्रस्तरूपं तु विज्ञाय जगत्सर्वं महानृषिः ।
नृपतिं सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.२१.५ ॥
সমগ্র জগৎকে ভয়ে কম্পমান দেখে মহর্ষি, সুব্রত ও ধীর বশিষ্ঠ রাজাকে এই কথা বললেন।
1.21.6
इक्ष्वाकूणां कुले जातः साक्षाद् धर्म इवापरः ।
धृतिमान् सुव्रतः श्रीमान् न धर्मं हातुमर्हसि ॥ १.२१.६ ॥
ইক্ষ্বাকু বংশে জন্মে, যেন সাক্ষাৎ আরেক ধর্মস্বরূপ তুমি, ধৃতিমান, সুব্রত ও শ্রীমান — তোমার ধর্ম ত্যাগ করা উচিত নয়।
1.21.7
त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघवः ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व नाधर्मं वोढुमर्हसि ॥ १.२१.७ ॥
ত্রিলোকে ধর্মাত্মা বলে খ্যাত এই রাঘব। তুমি নিজের ধর্ম গ্রহণ করো; অধর্ম বহন করা তোমার উচিত নয়।
1.21.8
प्रतिश्रुत्य करिष्येति उक्तं वाक्यमकुर्वतः ।
इष्टापूर्तवधो भूयात् तस्माद् रामं विसर्जय ॥ १.२१.८ ॥
'করব' বলে প্রতিশ্রুতি দিয়ে যে বাক্য রক্ষা করে না, তার যজ্ঞ ও দানের পুণ্য বিনষ্ট হয়। অতএব রামকে প্রেরণ করো।
1.21.9
कृतास्त्रमकृतास्त्रं वा नैनं शक्ष्यन्ति राक्षसाः ।
गुप्तं कुशिकपुत्रेण ज्वलनेनामृतं यथा ॥ १.२१.९ ॥
অস্ত্রবিদ্যায় দক্ষ হোক বা না হোক, রাক্ষসেরা একে পরাভূত করতে পারবে না; কুশিক-পুত্র কর্তৃক সুরক্ষিত — যেমন অগ্নি অমৃতকে রক্ষা করে।
1.21.10
एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवतां वरः ।
एष विद्याधिको लोके तपसश्च परायणम् ॥ १.२१.१० ॥
ইনি মূর্তিমান ধর্ম; বীরদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ। জগতে বিদ্যায় অধিক; তপস্যারও পরম আশ্রয়।
1.21.11
एषोऽस्त्रान् विविधान् वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।
नैनमन्यः पुमान् वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन ॥ १.२१.११ ॥
ত্রিলোকে, চর-অচর সহ জগতে, ইনি বিবিধ অস্ত্র জানেন। অন্য কোনো পুরুষ এঁকে জানে না, আর ভবিষ্যতেও কেউ জানবে না।
1.21.12
न देवा नर्षयः केचिन्नामरा न च राक्षसाः ।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥ १.२१.१२ ॥
দেবতারা নন, ঋষিরাও নন, অমরেরাও নন, রাক্ষসেরাও নন; গন্ধর্ব-যক্ষপ্রবরেরা, কিন্নর ও মহানাগেরাও (এঁকে জানে না)।
1.21.13
सर्वास्त्राणि कृशाश्वस्य पुत्राः परमधार्मिकाः ।
कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यं प्रशासति ॥ १.२१.१३ ॥
কৃশাশ্বের পরম ধার্মিক পুত্রেরা যখন রাজ্য শাসন করছিলেন, তখন পূর্বে কৌশিককে সমস্ত অস্ত্র দেওয়া হয়েছিল।
1.21.14
तेऽपि पुत्राः कृशाश्वस्य प्रजापतिसुतासुताः ।
नैकरूपा महावीर्या दीप्तिमन्तो जयावहाः ॥ १.२१.१४ ॥
কৃশাশ্বের সেই পুত্রেরাও প্রজাপতির সন্তান — পুত্র ও কন্যা — নানা রূপের, মহাবীর্যবান, দীপ্তিমান ও জয়দাতা।
1.21.15
जया च सुप्रभा चैव दक्षकन्ये सुमध्यमे ।
ते सुवातेऽस्त्रशस्त्राणि शतं परमभास्वरम् ॥ १.२१.१५ ॥
জয়া ও সুপ্রভা — দক্ষের দুই সুমধ্যমা কন্যা — অস্ত্রশস্ত্র প্রসব করেছিলেন; শত, পরম দীপ্তিমান।
1.21.16
पञ्चाशतं सुताँल्लेभे जया लब्धवरा वरान् ।
वधायासुरसैन्यानामप्रमेयानुरूपिणः ॥ १.२१.१६ ॥
বর লাভ করে জয়া অসুরসেনা বধের জন্য অপ্রমেয় রূপবিশিষ্ট পঞ্চাশ জন শ্রেষ্ঠ পুত্র লাভ করেছিলেন।
1.21.17
सुप्रभाजनयच्चापि पुत्रान् पञ्चाशतं पुनः ।
संहारान् नाम दुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयसः ॥ १.२१.१७ ॥
সুপ্রভা আবার পঞ্চাশ পুত্র জন্ম দিলেন — সংহার নামের, দুর্ধর্ষ, দুরাক্রম, অতি বলবান।
1.21.18
तानि चास्त्राणि वेत्त्येष यथावत् कुशिकात्मजः ।
अपूर्वाणां च जनने शक्तो भूयश्च धर्मवित् ॥ १.२१.१८ ॥
কুশিকপুত্র (বিশ্বামিত্র) সেই সব অস্ত্র যথাযথ জানেন; অপূর্ব অস্ত্র সৃষ্টিতেও সমর্থ; তিনি ধর্মজ্ঞ।
1.21.19
तेनास्य मुनिमुख्यस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।
न किञ्चिदस्त्यविदितं भूतं भव्यम् च राघव ॥ १.२१.१९ ॥
হে রাঘব! ধর্মজ্ঞ, মহাত্মা, মুনিশ্রেষ্ঠের নিকট অতীত বা ভবিষ্যতের কিছুই অজ্ঞাত নয়।
1.21.20
एवंवीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महायशाः ।
न रामगमने राजन् संशयं गन्तुमर्हसि ॥ १.२१.२० ॥
হে রাজন্! এমন বীর্য, মহাতেজ ও মহাযশের বিশ্বামিত্রের সঙ্গে রামের যাওয়ায় আপনার সংশয় করা উচিত নয়।
1.21.21
तेषां निग्रहणे शक्तः स्वयं च कुशिकात्मजः ।
तव पुत्रहितार्थाय त्वामुपेत्याभियाचते ॥ १.२१.२१ ॥
তাদের দমনে কুশিকপুত্র বিশ্বামিত্র নিজেই সমর্থ। তবু আপনার পুত্রের মঙ্গলের জন্য তিনি আপনার কাছে এসে যাচ্ঞা করছেন।
1.21.22
रघुवृषभः च मुमोद पार्थिवाग्र्यः ।
गमनमभिरुरोच राघवस्य
प्रथितयशाः कुशिकात्मजाय बुद्ध्या ॥ १.२१.२२ ॥
রঘুকুলের বৃষ ও রাজাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ তিনি আনন্দিত হলেন। রাঘবের কুশিকপুত্রের সঙ্গে যাওয়া বুদ্ধিতে সঙ্গত মনে হল।