વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.21.1
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम् ।
समन्युः कौशिको वाक्यं प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ १.२१.१ ॥
તેમના સ્નેહથી વ્યાકુળ શબ્દો સાંભળીને ક્રોધિત કૌશિક રાજાને આ વચન બોલ્યા.
1.21.2
पूर्वमर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुमिच्छसि ।
राघवाणामयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्ययः ॥ १.२१.२ ॥
પહેલાં વચન આપીને હવે તે પ્રતિજ્ઞા છોડવા ઇચ્છે છે. રાઘવોના કુળ માટે આ વિપરીત વર્તન અયોગ્ય છે.
1.21.3
यदीदं ते क्षमं राजन् गमिष्यामि यथागतम् ।
मिथ्याप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखी भव सुह्द्वृतः ॥ १.२१.३ ॥
હે રાજા! જો આ તને યોગ્ય લાગે, તો હું જેમ આવ્યો હતો તેમ પાછો જઈશ. હે કાકુત્સ્થ! ખોટી પ્રતિજ્ઞા કરનાર તું મિત્રોથી ઘેરાઈને સુખી રહે.
1.21.4
तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।
चचाल वसुधा कृत्स्ना देवानां च भयं महत् ॥ १.२१.४ ॥
ક્રોધથી ભરેલા તે બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રને કારણે આખી પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી; દેવોને પણ મોટો ભય થયો.
1.21.5
त्रस्तरूपं तु विज्ञाय जगत्सर्वं महानृषिः ।
नृपतिं सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.२१.५ ॥
સમગ્ર જગતને ભયભીત જોઈને મહર્ષિ, સુવ્રત અને ધીર વસિષ્ઠે રાજાને આ વચન કહ્યું.
1.21.6
इक्ष्वाकूणां कुले जातः साक्षाद् धर्म इवापरः ।
धृतिमान् सुव्रतः श्रीमान् न धर्मं हातुमर्हसि ॥ १.२१.६ ॥
ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલા, જાણે સાક્ષાત બીજો ધર્મ હોય તેવા તું ધૈર્યવાન, સુવ્રત અને શ્રીમાન છે; ધર્મનો ત્યાગ કરવો તને યોગ્ય નથી.
1.21.7
त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघवः ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व नाधर्मं वोढुमर्हसि ॥ १.२१.७ ॥
ત્રણે લોકમાં ધર્માત્મા તરીકે વિખ્યાત આ રાઘવ છે. તમારા ધર્મનું પાલન કરો; અધર્મ ઉઠાવવો તમને શોભતો નથી.
1.21.8
प्रतिश्रुत्य करिष्येति उक्तं वाक्यमकुर्वतः ।
इष्टापूर्तवधो भूयात् तस्माद् रामं विसर्जय ॥ १.२१.८ ॥
'કરીશ' એવું વચન આપીને જે પાળતો નથી, તેનું ઇષ્ટાપૂર્ત પુણ્ય નષ્ટ થાય છે. માટે રામને મોકલો.
1.21.9
कृतास्त्रमकृतास्त्रं वा नैनं शक्ष्यन्ति राक्षसाः ।
गुप्तं कुशिकपुत्रेण ज्वलनेनामृतं यथा ॥ १.२१.९ ॥
શસ્ત્રવિદ્યા જાણનાર હોય કે ન હોય, રાક્ષસો આને જીતી શકશે નહીં; કુશિકપુત્ર દ્વારા રક્ષિત છે — જેમ અગ્નિ અમૃતનું રક્ષણ કરે.
1.21.10
एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवतां वरः ।
एष विद्याधिको लोके तपसश्च परायणम् ॥ १.२१.१० ॥
આ મૂર્તિમંત ધર્મ છે; વીરોમાં શ્રેષ્ઠ છે. જગતમાં વિદ્યામાં અધિક છે; તપનો પરમ આશ્રય પણ એ જ છે.
1.21.11
एषोऽस्त्रान् विविधान् वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।
नैनमन्यः पुमान् वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन ॥ १.२१.११ ॥
ત્રણે લોકમાં, ચરાચર સહિત જગતમાં, આ વિવિધ અસ્ત્રો જાણે છે. આને બીજો કોઈ પુરુષ જાણતો નથી, અને ભવિષ્યમાં પણ કોઈ જાણશે નહીં.
1.21.12
न देवा नर्षयः केचिन्नामरा न च राक्षसाः ।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥ १.२१.१२ ॥
દેવો નહીં, ઋષિઓ નહીં, અમરો નહીં, રાક્ષસો પણ નહીં; ગંધર્વ-યક્ષોમાં શ્રેષ્ઠ, કિન્નરો અને મહાનાગો પણ (એને જાણતા નથી).
1.21.13
सर्वास्त्राणि कृशाश्वस्य पुत्राः परमधार्मिकाः ।
कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यं प्रशासति ॥ १.२१.१३ ॥
કૃશાશ્વના પરમધાર્મિક પુત્રોએ જ્યારે રાજ્ય ચલાવ્યું ત્યારે, પૂર્વે કૌશિકને બધાં અસ્ત્રો આપવામાં આવ્યાં.
1.21.14
तेऽपि पुत्राः कृशाश्वस्य प्रजापतिसुतासुताः ।
नैकरूपा महावीर्या दीप्तिमन्तो जयावहाः ॥ १.२१.१४ ॥
કૃશાશ્વના તે પુત્રો પણ પ્રજાપતિની સંતાન હતા — પુત્રો અને પુત્રીઓ — અનેક રૂપવાળા, મહાપરાક્રમી, તેજસ્વી અને વિજય અપાવનારા.
1.21.15
जया च सुप्रभा चैव दक्षकन्ये सुमध्यमे ।
ते सुवातेऽस्त्रशस्त्राणि शतं परमभास्वरम् ॥ १.२१.१५ ॥
જયા અને સુપ્રભા — દક્ષની બે સુંદર કટિવાળી પુત્રીઓ — અસ્ત્રશસ્ત્રો જન્માવ્યાં; સો, અત્યંત તેજસ્વી.
1.21.16
पञ्चाशतं सुताँल्लेभे जया लब्धवरा वरान् ।
वधायासुरसैन्यानामप्रमेयानुरूपिणः ॥ १.२१.१६ ॥
વરદાન પામેલી જયાએ અસુરસેનાના વધ માટે અપ્રમેય રૂપવાળા પચાસ શ્રેષ્ઠ પુત્રો મેળવ્યા.
1.21.17
सुप्रभाजनयच्चापि पुत्रान् पञ्चाशतं पुनः ।
संहारान् नाम दुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयसः ॥ १.२१.१७ ॥
સુપ્રભાએ ફરી પચાસ પુત્રો જન્માવ્યા — સંહાર નામના, દુર્ધર્ષ, દુરાક્રમ, અત્યંત બળવાન.
1.21.18
तानि चास्त्राणि वेत्त्येष यथावत् कुशिकात्मजः ।
अपूर्वाणां च जनने शक्तो भूयश्च धर्मवित् ॥ १.२१.१८ ॥
કુશિકના પુત્ર (વિશ્વામિત્ર) તે બધાં અસ્ત્રો યથાયોગ્ય જાણે છે; અપૂર્વ અસ્ત્રો ઉત્પન્ન કરવામાં પણ સમર્થ છે; તે ધર્મજ્ઞ છે.
1.21.19
तेनास्य मुनिमुख्यस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।
न किञ्चिदस्त्यविदितं भूतं भव्यम् च राघव ॥ १.२१.१९ ॥
હે રાઘવ! ધર્મજ્ઞ, મહાત્મા, મુનિશ્રેષ્ઠ એવા તેમનાથી ભૂત કે ભવિષ્યમાંનું કંઈ અજ્ઞાત નથી.
1.21.20
एवंवीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महायशाः ।
न रामगमने राजन् संशयं गन्तुमर्हसि ॥ १.२१.२० ॥
હે રાજન્! આવા પરાક્રમી, મહાતેજસ્વી, મહાયશસ્વી વિશ્વામિત્ર સાથે રામના જવામાં આપે સંશય ન કરવો જોઈએ.
1.21.21
तेषां निग्रहणे शक्तः स्वयं च कुशिकात्मजः ।
तव पुत्रहितार्थाय त्वामुपेत्याभियाचते ॥ १.२१.२१ ॥
તેમને નિગ્રહ કરવામાં કુશિકપુત્ર વિશ્વામિત્ર પોતે સમર્થ છે. છતાં આપના પુત્રના હિત માટે તેઓ આપની પાસે આવીને યાચના કરે છે.
1.21.22
रघुवृषभः च मुमोद पार्थिवाग्र्यः ।
गमनमभिरुरोच राघवस्य
प्रथितयशाः कुशिकात्मजाय बुद्ध्या ॥ १.२१.२२ ॥
રઘુકુળના વૃષભ અને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ તેઓ આનંદિત થયા. રાઘવનું કુશિકપુત્ર સાથે જવું બુદ્ધિને યોગ્ય લાગ્યું.