वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.21.1
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम् ।
समन्युः कौशिको वाक्यं प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ १.२१.१ ॥
त्याचे स्नेहाने व्याकूळ झालेले शब्द ऐकून संतप्त झालेले कौशिक राजाला असे म्हणाले.
1.21.2
पूर्वमर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुमिच्छसि ।
राघवाणामयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्ययः ॥ १.२१.२ ॥
आधी वचन देऊन आता ती प्रतिज्ञा सोडू इच्छितोस. राघवांच्या कुलासाठी हे उलटे वर्तन अयोग्य आहे.
1.21.3
यदीदं ते क्षमं राजन् गमिष्यामि यथागतम् ।
मिथ्याप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखी भव सुह्द्वृतः ॥ १.२१.३ ॥
हे राजा! जर हेच तुला योग्य वाटत असेल, तर मी आलो तसाच परत जाईन. हे काकुत्स्था! खोटी प्रतिज्ञा केलेल्या तू मित्रांनी वेढलेला सुखी राहा.
1.21.4
तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।
चचाल वसुधा कृत्स्ना देवानां च भयं महत् ॥ १.२१.४ ॥
क्रोधाने भरलेल्या त्या बुद्धिमान विश्वामित्रामुळे संपूर्ण पृथ्वी कंपित झाली; देवांनाही मोठे भय वाटले.
1.21.5
त्रस्तरूपं तु विज्ञाय जगत्सर्वं महानृषिः ।
नृपतिं सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.२१.५ ॥
सर्व जग भयभीत झाल्याचे जाणून महर्षी, सुव्रत आणि धीर असलेले वसिष्ठ राजाला असे म्हणाले.
1.21.6
इक्ष्वाकूणां कुले जातः साक्षाद् धर्म इवापरः ।
धृतिमान् सुव्रतः श्रीमान् न धर्मं हातुमर्हसि ॥ १.२१.६ ॥
इक्ष्वाकू कुलात जन्मलेला, साक्षात दुसरा धर्मच असलेला तू, धृतिमान, सुव्रत आणि श्रीमान आहेस; तुला धर्माचा त्याग करणे योग्य नाही.
1.21.7
त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघवः ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व नाधर्मं वोढुमर्हसि ॥ १.२१.७ ॥
तिन्ही लोकांत धर्मात्मा म्हणून प्रसिद्ध असलेला हा राघव आहे. तू आपला धर्म आचर; अधर्म वाहणे तुला योग्य नाही.
1.21.8
प्रतिश्रुत्य करिष्येति उक्तं वाक्यमकुर्वतः ।
इष्टापूर्तवधो भूयात् तस्माद् रामं विसर्जय ॥ १.२१.८ ॥
'करीन' असे वचन देऊन जो ते पाळत नाही, त्याचे इष्टापूर्त पुण्य नष्ट होते. म्हणून रामाला पाठव.
1.21.9
कृतास्त्रमकृतास्त्रं वा नैनं शक्ष्यन्ति राक्षसाः ।
गुप्तं कुशिकपुत्रेण ज्वलनेनामृतं यथा ॥ १.२१.९ ॥
शस्त्रविद्या जाणो वा न जाणो, राक्षस याला जिंकू शकणार नाहीत; कुशिकपुत्राने याचे रक्षण केले आहे — जसे अग्नी अमृताचे रक्षण करतो.
1.21.10
एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवतां वरः ।
एष विद्याधिको लोके तपसश्च परायणम् ॥ १.२१.१० ॥
हा मूर्तिमंत धर्म आहे; वीरांमध्ये श्रेष्ठ आहे. जगात विद्येत अधिक आहे; तपाचा परम आश्रयही हाच आहे.
1.21.11
एषोऽस्त्रान् विविधान् वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।
नैनमन्यः पुमान् वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन ॥ १.२१.११ ॥
तिन्ही लोकांत, चर-अचरांसह जगात, हा विविध अस्त्रे जाणतो. याला दुसरा कोणी पुरुष जाणत नाही, आणि पुढेही कोणी जाणणार नाही.
1.21.12
न देवा नर्षयः केचिन्नामरा न च राक्षसाः ।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥ १.२१.१२ ॥
देव नाही, ऋषी नाहीत, अमर नाहीत, राक्षसही नाहीत; गंधर्व-यक्षश्रेष्ठ, किन्नर आणि महानागही (याला जाणत नाहीत).
1.21.13
सर्वास्त्राणि कृशाश्वस्य पुत्राः परमधार्मिकाः ।
कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यं प्रशासति ॥ १.२१.१३ ॥
कृशाश्वाचे परमधार्मिक पुत्र राज्य शासन करीत असताना, पूर्वी कौशिकाला सर्व अस्त्रे दिली गेली.
1.21.14
तेऽपि पुत्राः कृशाश्वस्य प्रजापतिसुतासुताः ।
नैकरूपा महावीर्या दीप्तिमन्तो जयावहाः ॥ १.२१.१४ ॥
कृशाश्वाचे ते पुत्रही प्रजापतीची संतती होते — पुत्र आणि कन्या — अनेक रूपांचे, महापराक्रमी, तेजस्वी आणि विजय देणारे.
1.21.15
जया च सुप्रभा चैव दक्षकन्ये सुमध्यमे ।
ते सुवातेऽस्त्रशस्त्राणि शतं परमभास्वरम् ॥ १.२१.१५ ॥
जया आणि सुप्रभा — दक्षाच्या दोन सुमध्यमा कन्या — अस्त्रशस्त्रे प्रसवल्या; शंभर, अत्यंत तेजस्वी.
1.21.16
पञ्चाशतं सुताँल्लेभे जया लब्धवरा वरान् ।
वधायासुरसैन्यानामप्रमेयानुरूपिणः ॥ १.२१.१६ ॥
वरदान मिळवलेल्या जयेने असुरसेनांच्या वधासाठी अप्रमेय रूपाचे पन्नास श्रेष्ठ पुत्र मिळवले.
1.21.17
सुप्रभाजनयच्चापि पुत्रान् पञ्चाशतं पुनः ।
संहारान् नाम दुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयसः ॥ १.२१.१७ ॥
सुप्रभेने पुन्हा पन्नास पुत्र प्रसवले — संहार नावाचे, दुर्धर्ष, दुराक्रम, अत्यंत बलवान.
1.21.18
तानि चास्त्राणि वेत्त्येष यथावत् कुशिकात्मजः ।
अपूर्वाणां च जनने शक्तो भूयश्च धर्मवित् ॥ १.२१.१८ ॥
कुशिकपुत्र (विश्वामित्र) ती सर्व अस्त्रे यथायोग्य जाणतो; अपूर्व अस्त्रे निर्माण करण्यास समर्थ; तो धर्मज्ञ आहे.
1.21.19
तेनास्य मुनिमुख्यस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।
न किञ्चिदस्त्यविदितं भूतं भव्यम् च राघव ॥ १.२१.१९ ॥
हे राघवा! धर्मज्ञ, महात्मा, मुनिश्रेष्ठ अशा त्यांच्यापासून भूत किंवा भविष्य काहीही अज्ञात नाही.
1.21.20
एवंवीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महायशाः ।
न रामगमने राजन् संशयं गन्तुमर्हसि ॥ १.२१.२० ॥
हे राजा! इतक्या पराक्रमी, महातेजस्वी, महायशस्वी विश्वामित्रांसोबत राम जात असताना आपण संशय बाळगू नये.
1.21.21
तेषां निग्रहणे शक्तः स्वयं च कुशिकात्मजः ।
तव पुत्रहितार्थाय त्वामुपेत्याभियाचते ॥ १.२१.२१ ॥
त्यांना आवरण्यास कुशिकपुत्र विश्वामित्र स्वतः समर्थ आहेत. तरीही आपल्या पुत्राच्या हितासाठी ते आपल्याकडे येऊन याचना करीत आहेत.
1.21.22
रघुवृषभः च मुमोद पार्थिवाग्र्यः ।
गमनमभिरुरोच राघवस्य
प्रथितयशाः कुशिकात्मजाय बुद्ध्या ॥ १.२१.२२ ॥
रघुवंशातील वृषभ आणि राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेले ते आनंदले. राघवाचे कुशिकपुत्रांसोबत जाणे बुद्धीला योग्य वाटले.