वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.32.1
ब्रह्मयोनिर्महानासीत् कुशो नाम महातपाः ।
अक्लिष्टव्रतधर्मज्ञः सज्जनप्रतिपूजकः ॥ १.३२.१ ॥
ब्रह्मवंशात कुश नावाचे महान तपस्वी होते; ते अखंड व्रतधर्म जाणणारे आणि सज्जनांचा सन्मान करणारे होते.
1.32.2
स महात्मा कुलीनायां युक्तायां सुमहाबलान् ।
वैदर्भ्यां जनयामास चतुरः सदृशान् सुतान् ॥ १.३२.२ ॥
त्या महात्म्याने कुलीन आणि योग्य अशा विदर्भ राजकन्येपासून स्वतःसारखे, अत्यंत बलवान चार पुत्र निर्माण केले.
1.32.3
कुशाम्बं कुशनाभं च असूर्तरजसं वसुम् ।
दीप्तियुक्तान् महोत्साहान् क्षत्रधर्मचिकीर्षया ॥ १.३२.३ ॥
कुशांब, कुशनाभ, असूर्तरजस आणि वसू—तेजस्वी, महोत्साही, क्षत्रधर्म आचरण्याच्या इच्छेने.
1.32.4
तानुवाच कुशः पुत्रान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः ।
क्रियतां पालनं पुत्रा धर्मं प्राप्स्यथ पुष्कलम् ॥ १.३२.४ ॥
कुश त्या धर्मनिष्ठ, सत्यवादी पुत्रांना म्हणाला—“पुत्रांनो, प्रजापालनाचे कार्य करा; तुम्हांला विपुल धर्म प्राप्त होईल.”
1.32.5
कुशस्य वचनं श्रुत्वा चत्वारो लोकसत्तमाः ।
निवेशं चक्रिरे सर्वे पुराणां नृवरास्तदा ॥ १.३२.५ ॥
कुशाचे वचन ऐकून ते चारही श्रेष्ठ पुरुष तेव्हा नगरांची स्थापना करते झाले.
1.32.6
कुशाम्बस्तु महातेजाः कौशाम्बीमकरोत् पुरीम् ।
कुशनाभस्तु धर्मात्मा पुरं चक्रे महोदयम् ॥ १.३२.६ ॥
महातेजस्वी कुशांबाने कौशांबी नगरी वसवली; धर्मात्मा कुशनाभाने अत्यंत समृद्ध नगर निर्माण केले.
1.32.7
असूर्तरजसो नाम धर्मारण्यं महीपतिः ।
चक्रे पुरवरं राजा वसुनाम गिरिव्रजम् ॥ १.३२.७ ॥
असूर्तरजस नावाच्या धर्मारण्याचा राजा वसु याने गिरिव्रज नावाचे श्रेष्ठ नगर वसवले.
1.32.8
एषा वसुमती राम वसोस्तस्य महात्मनः ।
एते शैलवराः पञ्च प्रकाशन्ते समन्ततः ॥ १.३२.८ ॥
हे राम, ही महात्मा वसूची वसुमती आहे. हे पाच श्रेष्ठ पर्वत सर्वत्र प्रकाशित आहेत.
1.32.9
सुमागधी नदी रम्या मागधान् विश्रुताऽऽययौ ।
पञ्चानां शैलमुख्यानां मध्ये मालेव शोभते ॥ १.३२.९ ॥
सुमागधी नावाची रमणीय नदी मागधांमध्ये प्रसिद्धपणे वाहत आली. पाच प्रमुख पर्वतांच्या मध्ये ती माळेसारखी शोभते.
1.32.10
सैषा हि मागधी राम वसोस्तस्य महात्मनः ।
पूर्वाभिचरिता राम सुक्षेत्रा सस्यमालिनी ॥ १.३२.१० ॥
हे राम, हीच ती महात्मा वसूची मागधी नदी. पूर्वीपासून हिची शेती झालेली आहे; ती सुंदर शेतांनी आणि पिकांनी समृद्ध आहे.
1.32.11
कुशनाभस्तु राजर्षिः कन्याशतमनुत्तमम् ।
जनयामास धर्मात्मा घृताच्यां रघुनन्दन ॥ १.३२.११ ॥
राजर्षी कुशनाभाने, हे रघुनंदना, घृताची अप्सरेपासून शंभर अनुपम कन्यांना जन्म दिला.
1.32.12
तास्तु यौवनशालिन्यो रूपवत्यः स्वलङ्कृताः ।
उद्यानभूमिमागम्य प्रावृषीव शतह्रदाः ॥ १.३२.१२ ॥
यौवनाने शोभणाऱ्या, रूपवती, सुंदर अलंकृत अशा त्या कन्या उद्यानभूमीवर आल्या आणि पावसाळ्यातील विजांसारख्या चमकल्या.
1.32.13
गायन्त्यो नृत्यमानाश्च वादयन्त्यस्तु राघव ।
आमोदं परमं जग्मुर्वराभरणभूषिताः ॥ १.३२.१३ ॥
हे राघवा, गाणी गात, नाचत आणि वाद्ये वाजवत, उत्तम अलंकारांनी सजलेल्या त्या परम आनंदाला प्राप्त झाल्या.
1.32.14
अथ ताश्चारुसर्वाङ्ग्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
उद्यानभूमिमागम्य तारा इव घनान्तरे ॥ १.३२.१४ ॥
मग सुंदर अवयवांच्या, पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय अशा त्या उद्यानभूमीवर येऊन ढगांमधील ताऱ्यांप्रमाणे शोभल्या.
1.32.15
ताः सर्वा गुणसम्पन्ना रूपयौवनसंयुताः ।
दृष्ट्वा सर्वात्मको वायुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.३२.१५ ॥
गुणसंपन्न, रूप व यौवनाने युक्त अशा त्या सर्व स्त्रियांना पाहून सर्वात्मक वायू हे वचन बोलला.
1.32.16
अहं वः कामये सर्वा भार्या मम भविष्यथ ।
मानुषस्त्यज्यतां भावो दीर्घमायुरवाप्स्यथ ॥ १.३२.१६ ॥
मी तुम्हा सर्वांची इच्छा करतो; तुम्ही सर्व माझ्या पत्नी व्हाल. मानवी भाव सोडा; तुम्हांला दीर्घायुष्य प्राप्त होईल.
1.32.17
चलं हि यौवनं नित्यं मानुषेषु विशेषतः ।
अक्षयं यौवनं प्राप्ता अमर्यश्च भविष्यथ ॥ १.३२.१७ ॥
मानवांमध्ये यौवन सदैव चंचल असते, विशेषतः. अक्षय यौवन प्राप्त करून तुम्ही अमर व्हाल.
1.32.18
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वायोरक्लिष्टकर्मणः ।
अपहास्य ततो वाक्यं कन्याशतमथाब्रवीत् ॥ १.३२.१८ ॥
अक्लिष्टकर्मा वायूचे ते वचन ऐकून शंभर कन्या थट्टेने हसून हे वाक्य बोलल्या.
1.32.19
अन्तश्चरसि भूतानां सर्वेषां सुरसत्तम ।
प्रभावज्ञाश्च ते सर्वाः किमर्थमवमन्यसे ॥ १.३२.१९ ॥
तू सर्व प्राण्यांच्या अंतरात संचार करतोस, हे देवश्रेष्ठा. तुझा प्रभाव जाणणाऱ्या आमच्या सर्वांचा तू का अपमान करतोस?
1.32.20
कुशनाभसुता देव सर्वाः समस्ताः सुरसत्तम ।
स्थानाच्च्यावयितुं देवं रक्षामस्तु तपो वयम् ॥ १.३२.२० ॥
हे देवा, कुशनाभाच्या सर्व कन्या आम्ही, हे देवश्रेष्ठा, आमच्या तपाचे रक्षण करू; तुला आमच्या स्थानावरून हलवू देणार नाही.
1.32.21
मा भूत् स कालो दुर्मेधः पितरं सत्यवादिनम् ।
अवमन्य स्वधर्मेण स्वयं वरमुपास्महे ॥ १.३२.२१ ॥
हे दुर्बुद्धे, सत्यवादी पित्याचा अपमान करून, स्वधर्म सोडून आम्ही स्वतःच वर शोधू असा तो काळ कधीही येऊ नये.
1.32.22
पिता हि प्रभुरस्माकं दैवतं परमं च सः ।
यस्य नो दास्यति पिता स नो भर्ता भविष्यति ॥ १.३२.२२ ॥
आमचे पिताच आमचे स्वामी आणि परम दैवत आहेत. ज्याला पिता आम्हाला देईल, तोच आमचा पती होईल.
1.32.23
तासां तु वचनं श्रुत्वा हरिः परमकोपनः ।
प्रविश्य सर्वगात्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः ॥ १.३२.२३ ॥
त्यांचे बोलणे ऐकून अत्यंत कोपलेल्या हरीने (वायूने), त्यांच्या सर्व अवयवांत प्रवेश करून त्या भगवान प्रभूने त्यांचे अवयव मोडून टाकले.
1.32.24
अरत्निमात्राकृतयो भग्नगात्रा भयार्दिताः ।
ताः कन्या वायुना भग्ना विविशुर्नृपतेर्गृहम् ।
प्रविश्य च सुसम्भ्रान्ताः सलज्जाः सास्रलोचनाः ॥ १.३२.२४ ॥
एका मुठीएवढ्या आकाराच्या, अवयव मोडलेल्या, भयाने पीडित झालेल्या त्या कन्या वायूने मोडल्या जाऊन राजाच्या गृहात शिरल्या. आत शिरून अत्यंत गोंधळलेल्या, लज्जित आणि अश्रुभरल्या डोळ्यांनी त्या उभ्या राहिल्या.
1.32.25
स च ता दयिता भग्नाः कन्याः परमशोभनाः ।
दृष्ट्वा दीनास्तदा राजा सम्भ्रान्त इदमब्रवीत् ॥ १.३२.२५ ॥
राजाने आपल्या प्रिय, वाकलेल्या, अत्यंत सुंदर कन्यांना दीन अवस्थेत पाहून गोंधळून असे म्हटले.
1.32.26
किमिदं कथ्यतां पुत्र्यः को धर्ममवमन्यते ।
कुब्जाः केन कृताः सर्वाश्चेष्टन्त्यो नाभिभाषथ ।
एवं राजा विनिःश्वस्य समाधिं संदधे ततः ॥ १.३२.२६ ॥
"कन्यांनो, हे काय आहे? सांगा, धर्माचा अपमान कोणी केला? तुम्हा सर्वांना कुब्जा कोणी केले? तुम्ही हालचाल करता, पण बोलत नाही." असे म्हणून राजाने दीर्घ निःश्वास सोडला आणि मग मन स्थिर केले.