ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.48.1
तेषामेवम् विष्ण्णानाम्पीडितानामतीव च ।
बाष्पविप्लुतनेत्राणाम् सशोकानाम् मुमूर्षया ॥ २.४८.१ ॥
ଏହିପରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ଓ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ; ଲୁହରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଖି ଝାପସା ହେଲା; ଶୋକରେ ଭରି ସେମାନେ ଯେମିତି ମରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ।
2.48.2
अनुगम्य निवृत्तानाम् रामम् नगर वासिनाम् ।
उद्गतानि इव सत्त्वानि बभूवुर् अमनस्विनाम् ॥ २.४८.२ ॥
ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଫେରିଥିବା ନଗରବାସୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଯେମିତି ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ବାହାରି ଯାଇଥିଲା ପରି ହେଲା।
2.48.3
स्वम् स्वम् निलयम् आगम्य पुत्र दारैः समावृताः ।
अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहित आननाः ॥ २.४८.३ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ପୁଅ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଲୁହ ଢାଳିଲେ; ଲୁହରେ ମୁଖ ଢାଙ୍କିଲେ।
2.48.4
न च आहृष्यन् न च अमोदन् वणिजो न प्रसारयन् ।
न च अशोभन्त पण्यानि न अपचन् गृह मेधिनः ॥ २.४८.४ ॥
ବଣିକମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସାରିଲେ ନାହିଁ; ସାମଗ୍ରୀ ଶୋଭା ପାଇଲା ନାହିଁ; ଗୃହସ୍ଥମାନେ ରୋଷେଇ କଲେ ନାହିଁ।
2.48.5
नष्टम् दृष्ट्वा न अभ्यनन्दन् विपुलम् वा धन आगमम् ।
पुत्रम् प्रथमजम् लब्ध्वा जननी न अभ्यनन्दत ॥ २.४८.५ ॥
ହଜିଯାଇଥିବା ଦେଖି ଲୋକେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ନା ବହୁ ଧନ ଆସିଲେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ପ୍ରଥମ ଜାତ ପୁତ୍ର ପାଇ ମଧ୍ୟ ମାତା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
2.48.6
गृहे गृहे रुदन्त्यः च भर्तारम् गृहम् आगतम् ।
व्यगर्हयन्तः दुह्ख आर्ता वाग्भिस् तोत्रैः इव द्विपान् ॥ २.४८.६ ॥
ପ୍ରତି ଘରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଘରକୁ ଫେରିଥିବା ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ବାକ୍ୟରେ ଧିକ୍କାର କଲେ; ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍କୁଶରେ ବିନ୍ଧିବା ପରି।
2.48.7
किम् नु तेषाम् गृहैः कार्यम् किम् दारैः किम् धनेन वा ।
पुत्रैः वा किम् सुखैः वा अपि ये न पश्यन्ति राघवम् ॥ २.४८.७ ॥
ଯେଉଁମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘର, ସ୍ତ୍ରୀ, ଧନ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ସୁଖର ବା କଅଣ ପ୍ରୟୋଜନ?
2.48.8
एकः सत् पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया ।
यो अनुगच्चति काकुत्स्थम् रामम् परिचरन् वने ॥ २.४८.८ ॥
ଜଗତରେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ପୁରୁଷ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ସେ ସୀତା ସହିତ ବନରେ ସେବା କରି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
2.48.9
आपगाः कृत पुण्याः ताः पद्मिन्यः च सराम्सि च ।
येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलम् शुचि ॥ २.४८.९ ॥
ପୁଣ୍ୟମୟ ନଦୀ, ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ସରୋବର ଅଛି; ସେଥିରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶୁଚି ଜଳରେ ଡୁବି ସ୍ନାନ କରିବେ।
2.48.10
शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थम् अटव्यो रम्य काननाः ।
आपगाः च महा अनूपाः सानुमन्तः च पर्वताः ॥ २.४८.१० ॥
ସୁନ୍ଦର ଉପବନଯୁକ୍ତ ଅରଣ୍ୟ, ନଦୀ, ବିଶାଳ ଜଳଭୂମି ଓ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ପର୍ବତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇବେ।
2.48.11
काननम् वा अपि शैलम् वा यम् रामः अभिगमिष्यति ।
प्रिय अतिथिम् इव प्राप्तम् न एनम् शक्ष्यन्ति अनर्चितुम् ॥ २.४८.११ ॥
ବନ ହେଉ କି ପର୍ବତ, ରାମ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯିବେ, ସେଠାରେ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଆସିଲେ ପରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କରି କେହି ରହି ପାରିବେ ନାହିଁ।
2.48.12
विचित्र कुसुम आपीडा बहु मन्जलि धारिणः ।
अकाले च अपि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च ॥ २.४८.१२ ॥
ବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ମଞ୍ଜରୀ ଧାରଣ କରି ବୃକ୍ଷସବୁ ଅକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦେବେ।
2.48.13
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।
दर्शयिष्यन्ति अनुक्रोशात् गिरयो रामम् आगतम् ॥ २.४८.१३ ॥
ଅକାଳରେ ମଧ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ଦୟାରେ ଆଗତ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦେଖାଇବେ।
2.48.14
प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः ।
विदर्शयन्तः विविधान् भूयः चित्रामः च निर्झरान् ॥ २.४८.१४ ॥
ପର୍ବତମାନେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ କରିବେ; ପୁନଃ ପୁନଃ ବିବିଧ ଅଦ୍ଭୁତ ଝରଣା ଦେଖାଇବେ।
2.48.15
पादपाः पर्वत अग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम् ।
यत्र रामः भयम् न अत्र न अस्ति तत्र पराभवः ॥ २.४८.१५ ॥
ପର୍ବତ ଶିଖରର ବୃକ୍ଷମାନେ ରାଘବ ରାମଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିବେ; ଯେଉଁଠି ରାମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଭୟ ନାହିଁ ଓ ପରାଜୟ ନାହିଁ।
2.48.16
स हि शूरः महा बाहुः पुत्रः दशरथस्य च ।
पुरा भवति नो दूरात् अनुगच्चाम राघवम् ॥ २.४८.१६ ॥
ସେ ଶୂର, ମହାବାହୁ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର; ପୂର୍ବରୁ ଆମ ନିକଟରେ ଥିଲେ। ଦୂରରୁ ହିଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା।
2.48.17
पादच् चाया सुखा भर्तुस् तादृशस्य महात्मनः ।
स हि नाथो जनस्य अस्य स गतिः स परायणम् ॥ २.४८.१७ ॥
ଏପରି ମହାତ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପାଦଛାୟା ସୁଖକର; ସେ ହିଁ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥ, ଗତି ଓ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
2.48.19
वयम् परिचरिष्यामः सीताम् यूयम् तु राघवम् ।
युष्माकम् राघवो अरण्ये योग क्षेमम् विधास्यति ।
सीता नारी जनस्य अस्य योग क्षेमम् करिष्यति ॥ २.४८.१९ ॥
ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା; ଆପଣମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତୁ। ଅରଣ୍ୟରେ ରାଘବ ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗକ୍ଷେମ ବିଧାନ କରିବେ; ସୀତା ଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରୀ ଭାବେ ଯୋଗକ୍ଷେମ କରିବେ।
2.48.20
को न्व् अनेन अप्रतीतेन स उत्कण्ठित जनेन च ।
सम्प्रीयेत अमनोज्ञेन वासेन हृत चेतसा ॥ २.४८.२० ॥
ଏପରି ଅପ୍ରିୟ, ବ୍ୟାକୁଳ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ, ମନ ହରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଅରୁଚିକର ବାସରେ କିଏ ଆନନ୍ଦିତ ରହିପାରିବ?
2.48.21
कैकेय्या यदि चेद् राज्यम् स्यात् अधर्म्यम् अनाथवत् ।
न हि नो जीवितेन अर्थः कुतः पुत्रैः कुतः धनैः ॥ २.४८.२१ ॥
ଯଦି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମିଳେ, ତେବେ ତାହା ଅଧର୍ମ ଓ ଅନାଥ ପରି ହେବ; ତେବେ ଆମର ଜୀବନ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଧନରେ କ'ଣ ପ୍ରୟୋଜନ?
2.48.22
यया पुत्रः च भर्ता च त्यक्ताव् ऐश्वर्य कारणात् ।
कम् सा परिहरेद् अन्यम् कैकेयी कुल पाम्सनी ॥ २.४८.२२ ॥
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେ କୈକେୟୀ ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ୱାମୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲା, ସେ କୁଳକଳଙ୍କିନୀ କୈକେୟୀ ଆଉ କାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ ନାହିଁ?
2.48.23
कैकेय्या न वयम् राज्ये भृतका निवसेमहि ।
जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैः अपि शपामहे ॥ २.४८.२३ ॥
କୈକେୟୀ ଜୀବିତ ଥିବାଯାଏଁ ଆମେ ତାହାର ରାଜ୍ୟରେ ଦାସ ପରି କେବେ ବାସ କରିବୁ ନାହିଁ; ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମରେ ଶପଥ କରୁଛୁ।
2.48.24
या पुत्रम् पार्थिव इन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा ।
कः ताम् प्राप्य सुखम् जीवेद् अधर्म्याम् दुष्ट चारिणीम् ॥ २.४८.२४ ॥
ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦୟା ନାରୀ ରାଜାଧିରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରେ, ସେହି ଅଧର୍ମିଣୀ ଓ ଦୁରାଚାରିଣୀକୁ ପାଇ କିଏ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିପାରିବ?
2.48.25
उपद्रुतमिदम् सर्वमनालम्बमनायकम् ।
कैकेय्या हि कृते सर्वम् विनाशमुपयास्यति ॥ २.४८.२५ ॥
ଏହି ସବୁ ଉପଦ୍ରବଗ୍ରସ୍ତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ ଓ ନେତାହୀନ; କୈକେୟୀ ଯୋଗୁଁ ସବୁ ବିନାଶ ପାଇବ।
2.48.26
न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति मही पतिः ।
मृते दशरथे व्यक्तम् विलोपः तत् अनन्तरम् ॥ २.४८.२६ ॥
ରାମ ପ୍ରବ୍ରଜିତ ହେଲେ ପୃଥିବୀର ପତି ଜୀବିତ ରହିବେ ନାହିଁ। ଦଶରଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହା ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବିନାଶ ହେବ।
2.48.27
ते विषम् पिबत आलोड्य क्षीण पुण्याः सुदुर्गताः ।
राघवम् वा अनुगच्चध्वम् अश्रुतिम् वा अपि गच्चत ॥ २.४८.२७ ॥
ତୁମେ ବିଷ ମିଶାଇ ପାନ କର। ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କର, କିମ୍ବା ଅଶ୍ରୁତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ।
2.48.28
मिथ्या प्रव्राजितः रामः सभार्यः सह लक्ष्मणः ।
भरते सम्निषृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा ॥ २.४८.२८ ॥
ମିଥ୍ୟାରେ ରାମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବାସିତ ହେଲେ; ଶୂନ୍ୟ ପଶୁ ଯେପରି କସାଇଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୁଏ, ସେପରି ଆମେ ଭରତଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଛୁ।
2.48.29
पूर्णचन्द्राननः श्यामो गूढजत्रुररिंदमः ।
आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मनपूर्वजः ॥ २.४८.२९ ॥
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଗୁପ୍ତ ଜତ୍ରୁ ଥିବା, ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ, ଆଜାନୁ ବାହୁଥିବା, ପଦ୍ମାକ୍ଷ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା।
2.48.30
पूर्वाभिभाषी मधुरः सत्यवादी महाबलः ।
सौम्यः सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः ॥ २.४८.३० ॥
ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିବା, ମଧୁର, ସତ୍ୟବାଦୀ, ମହାବଳୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସୌମ୍ୟ, ଜଗତ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ।
2.48.31
नूनम् पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः ।
शोभयुश्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः ॥ २.४८.३१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମତ୍ତ ହସ୍ତୀ ପରି ପରାକ୍ରମୀ ସେହି ମହାରଥୀ ବନ ବନରେ ବିଚରଣ କରି ବନଗୁଡ଼ିକର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇବେ।
2.48.32
तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः ।
चुक्रुशुर्दुःखसम्तप्तामृत्योरिव भयागमे ॥ २.४८.३२ ॥
ନଗରର ନାଗରିକ ନାରୀମାନେ ଏହିପରି ବିଳାପ କରି, ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁଭୟ ଆସିଲା ପରି ଚିତ୍କାର କଲେ।
2.48.33
इत्येव विलपन्तीनाम् स्त्रीणाम् वेश्मसु राघवम् ।
जगामास्तम् दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत ॥ २.४८.३३ ॥
ଘରେ ଘରେ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଗଲେ; ରାତି ଆସିଲା।
2.48.34
नष्टज्वलनसम्पाता प्रशान्ताध्यायसत्कथा ।
तिमिरेणाभिलिप्तेव तदा सा नगरी बभौ ॥ २.४८.३४ ॥
ଅଗ୍ନି ଓ ସଭା ନିଭି ଯାଇଥିଲା, ବେଦପାଠ ଓ ସତ୍କଥା ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ନଗରୀ ସେତେବେଳେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲିପ୍ତ ପରି ଦେଖାଗଲା।
2.48.35
उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया ।
अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम् ॥ २.४८.३५ ॥
ବାଣିଜ୍ୟ-ବ୍ୟବସାୟ ଥମିଗଲା, ଆନନ୍ଦ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଆଶ୍ରୟହୀନ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ତାରାହୀନ ଆକାଶ ପରି ହେଲା।
2.48.36
तथा स्त्रियो राम निमित्तम् आतुरा ।
यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते ।
विलप्य दीना रुरुदुर् विचेतसः ।
सुतैः हि तासाम् अधिको हि सो अभवत् ॥ २.४८.३६ ॥
ହେ ରାମ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଭାଇ ନିର୍ବାସିତ ହେଲେ ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ସେହି ନାରୀମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ; ଦୀନ ଓ ଚେତନାହୀନ ପରି ବିଳାପ କରି କାନ୍ଦିଲେ, କାରଣ ସେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଥିଲେ।
2.48.37
प्रशान्तगीतोत्सव नृत्तवादना ।
व्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया ।
तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सा ।
महार्णवः सम्क्षपितोदको यथा ॥ २.४८.३७ ॥
ଗୀତ, ଉତ୍ସବ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ଥମିଗଲା, ଆନନ୍ଦ ଦୂର ହେଲା, ଦୋକାନ ବନ୍ଦ ହେଲା ଓ ବାଣିଜ୍ୟର ଉଦୟ ରହିଗଲା; ତେବେ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଜଳ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ମହାସାଗର ପରି ହେଲା।