వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.48.1
तेषामेवम् विष्ण्णानाम्पीडितानामतीव च ।
बाष्पविप्लुतनेत्राणाम् सशोकानाम् मुमूर्षया ॥ २.४८.१ ॥
ఇలా వారందరూ మిక్కిలి విషాదంతో, బాధతో కుంగిపోయారు; కన్నీటితో వారి కళ్ళు మసకబారాయి; దుఃఖంతో నిండినవారై చనిపోవాలన్న కోరికతో ఉన్నట్లు ఉన్నారు.
2.48.2
अनुगम्य निवृत्तानाम् रामम् नगर वासिनाम् ।
उद्गतानि इव सत्त्वानि बभूवुर् अमनस्विनाम् ॥ २.४८.२ ॥
రాముని వెంబడించి తిరిగివచ్చిన నగరవాసుల ప్రాణాలు దుఃఖంతో కుంగినవారిలో నుండి వెళ్లిపోయినట్లు అయ్యాయి.
2.48.3
स्वम् स्वम् निलयम् आगम्य पुत्र दारैः समावृताः ।
अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहित आननाः ॥ २.४८.३ ॥
ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ ఇళ్లకు చేరి, పుత్రులు మరియు భార్యల మధ్య ఉండి, అందరూ కన్నీరు కార్చారు; కన్నీటితో ముఖాలు కప్పుకున్నారు.
2.48.4
न च आहृष्यन् न च अमोदन् वणिजो न प्रसारयन् ।
न च अशोभन्त पण्यानि न अपचन् गृह मेधिनः ॥ २.४८.४ ॥
వ్యాపారులు సంతోషించలేదు, ఆనందించలేదు, సరుకులు పరచలేదు; సరుకులు మెరవలేదు; గృహస్థులు వంట చేయలేదు.
2.48.5
नष्टम् दृष्ट्वा न अभ्यनन्दन् विपुलम् वा धन आगमम् ।
पुत्रम् प्रथमजम् लब्ध्वा जननी न अभ्यनन्दत ॥ २.४८.५ ॥
పోగొట్టుకున్నది చూసి ప్రజలు సంతోషించలేదు, గొప్ప ధనం వచ్చినా సంతోషించలేదు; మొదటి కుమారుని పొందినా తల్లి సంతోషించలేదు.
2.48.6
गृहे गृहे रुदन्त्यः च भर्तारम् गृहम् आगतम् ।
व्यगर्हयन्तः दुह्ख आर्ता वाग्भिस् तोत्रैः इव द्विपान् ॥ २.४८.६ ॥
ప్రతి ఇంట ఏడుస్తున్న స్త్రీలు, దుఃఖపీడితులై, ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన భర్తలను మాటలతో నిందించారు; ఏనుగులను అంకుశంతో పొడిచినట్లు.
2.48.7
किम् नु तेषाम् गृहैः कार्यम् किम् दारैः किम् धनेन वा ।
पुत्रैः वा किम् सुखैः वा अपि ये न पश्यन्ति राघवम् ॥ २.४८.७ ॥
రాఘవుని చూడనివారికి ఇళ్లతో ఏమి ప్రయోజనం, భార్యలతో ఏమి, ధనంతో ఏమి, లేక పుత్రులతో లేదా సుఖాలతో ఏమి?
2.48.8
एकः सत् पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया ।
यो अनुगच्चति काकुत्स्थम् रामम् परिचरन् वने ॥ २.४८.८ ॥
లోకంలో ఒక్కడే సత్పురుషుడు లక్ష్మణుడు; అతడు సీతతో కలిసి అడవిలో సేవ చేస్తూ కాకుత్స్థుడైన రాముని అనుసరిస్తున్నాడు.
2.48.9
आपगाः कृत पुण्याः ताः पद्मिन्यः च सराम्सि च ।
येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलम् शुचि ॥ २.४८.९ ॥
పుణ్యనదులు, పద్మసరోవరాలు, సరస్సులు ఉన్నాయి; వాటిలో కాకుత్స్థుడు పవిత్రజలంలో మునిగి స్నానం చేస్తాడు.
2.48.10
शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थम् अटव्यो रम्य काननाः ।
आपगाः च महा अनूपाः सानुमन्तः च पर्वताः ॥ २.४८.१० ॥
రమ్యమైన తోటలతో కూడిన అడవులు, నదులు, విస్తారమైన చిత్తడినేలలు, శిఖరాలతో కూడిన పర్వతాలు కాకుత్స్థుని శోభింపజేస్తాయి.
2.48.11
काननम् वा अपि शैलम् वा यम् रामः अभिगमिष्यति ।
प्रिय अतिथिम् इव प्राप्तम् न एनम् शक्ष्यन्ति अनर्चितुम् ॥ २.४८.११ ॥
అడవైనా, పర్వతమైనా, రాముడు ఏ ప్రదేశానికి వెళ్తాడో, ప్రియ అతిథి వచ్చినట్లు అతనికి సత్కారం చేయకుండా వారు ఉండలేరు.
2.48.12
विचित्र कुसुम आपीडा बहु मन्जलि धारिणः ।
अकाले च अपि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च ॥ २.४८.१२ ॥
విచిత్రమైన పూలదండలు ధరించి, అనేక పూతలను ధరించిన వృక్షాలు అకాలంలోనూ శ్రేష్ఠమైన పూలను, ఫలాలను ఇస్తాయి.
2.48.13
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।
दर्शयिष्यन्ति अनुक्रोशात् गिरयो रामम् आगतम् ॥ २.४८.१३ ॥
అకాలమందైనా పర్వతాలు కరుణతో వచ్చిన రాముడికి శ్రేష్ఠమైన పూలను, ఫలాలను చూపిస్తాయి.
2.48.14
प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः ।
विदर्शयन्तः विविधान् भूयः चित्रामः च निर्झरान् ॥ २.४८.१४ ॥
పర్వతాలు స్వచ్ఛమైన జలాలను ప్రవహింపజేస్తాయి; మళ్లీ మళ్లీ వివిధమైన అద్భుత జలపాతాలను చూపిస్తాయి.
2.48.15
पादपाः पर्वत अग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम् ।
यत्र रामः भयम् न अत्र न अस्ति तत्र पराभवः ॥ २.४८.१५ ॥
పర్వత శిఖరాలపై ఉన్న వృక్షాలు రాఘవుడైన రాముడిని ఆనందింపజేస్తాయి; రాముడు ఉన్నచోట భయం లేదు, ఓటమి లేదు.
2.48.16
स हि शूरः महा बाहुः पुत्रः दशरथस्य च ।
पुरा भवति नो दूरात् अनुगच्चाम राघवम् ॥ २.४८.१६ ॥
ఆయన శూరుడు, మహాబాహువు, దశరథుని కుమారుడు; గతంలో మనకు సమీపంగా ఉండినవాడు. దూరం నుండే రాఘవుని అనుసరిద్దాం.
2.48.17
पादच् चाया सुखा भर्तुस् तादृशस्य महात्मनः ।
स हि नाथो जनस्य अस्य स गतिः स परायणम् ॥ २.४८.१७ ॥
ఇటువంటి మహాత్ముడైన ప్రభువు పాదఛాయ సుఖకరమైనది; ఆయనే ఈ ప్రజలకు నాథుడు, ఆయనే గతి, ఆయనే పరమ ఆశ్రయం.
2.48.19
वयम् परिचरिष्यामः सीताम् यूयम् तु राघवम् ।
युष्माकम् राघवो अरण्ये योग क्षेमम् विधास्यति ।
सीता नारी जनस्य अस्य योग क्षेमम् करिष्यति ॥ २.४८.१९ ॥
మేము సీతను సేవిస్తాము; మీరైతే రాఘవుని సేవించండి. అడవిలో రాఘవుడు మీ యోగక్షేమాలను చూస్తాడు; సీత ఈ ప్రజలలో స్త్రీగా యోగక్షేమాలను చూస్తుంది.
2.48.20
को न्व् अनेन अप्रतीतेन स उत्कण्ठित जनेन च ।
सम्प्रीयेत अमनोज्ञेन वासेन हृत चेतसा ॥ २.४८.२० ॥
ఇలాంటి అప్రియమైన, దుఃఖంతో ఉన్న ప్రజలతో, మనసును హరించే ఈ అనిష్టమైన నివాసంలో ఎవరు సంతోషంగా ఉండగలరు?
2.48.21
कैकेय्या यदि चेद् राज्यम् स्यात् अधर्म्यम् अनाथवत् ।
न हि नो जीवितेन अर्थः कुतः पुत्रैः कुतः धनैः ॥ २.४८.२१ ॥
కైకేయికి ఈ రాజ్యం దక్కితే, అది అధర్మమూ అనాథలా ఉండేదే; అప్పుడు మాకు జీవితంతో ఏమి ప్రయోజనం, కుమారులతో ఏమి, ధనంతో ఏమి?
2.48.22
यया पुत्रः च भर्ता च त्यक्ताव् ऐश्वर्य कारणात् ।
कम् सा परिहरेद् अन्यम् कैकेयी कुल पाम्सनी ॥ २.४८.२२ ॥
ఐశ్వర్యం కోసం కుమారుని, భర్తను వదులుకున్న ఆ కైకేయి, కులాన్ని మలినం చేసేది, మరెవరిని విడిచిపెడుతుంది?
2.48.23
कैकेय्या न वयम् राज्ये भृतका निवसेमहि ।
जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैः अपि शपामहे ॥ २.४८.२३ ॥
కైకేయి బ్రతికి ఉండగా మేము ఆమె రాజ్యంలో సేవకుల్లా ఎప్పుడూ నివసించము; బ్రతికి ఉన్నప్పటికీ కుమారుల మీద కూడా ప్రమాణం చేస్తున్నాము.
2.48.24
या पुत्रम् पार्थिव इन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा ।
कः ताम् प्राप्य सुखम् जीवेद् अधर्म्याम् दुष्ट चारिणीम् ॥ २.४८.२४ ॥
రాజాధిరాజు కుమారుని నిర్దయగా ప్రవాసానికి పంపే ఆమెను పొంది, అధర్మమూ దుష్ట ప్రవర్తనా కలిగిన ఆమెతో ఎవరు సుఖంగా జీవించగలరు?
2.48.25
उपद्रुतमिदम् सर्वमनालम्बमनायकम् ।
कैकेय्या हि कृते सर्वम् विनाशमुपयास्यति ॥ २.४८.२५ ॥
ఇదంతా ఉపద్రవగ్రస్తమై, ఆధారం లేకుండా, నాయకుడు లేకుండా ఉంది; కైకేయి కారణంగా అంతా వినాశాన్ని పొందుతుంది.
2.48.26
न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति मही पतिः ।
मृते दशरथे व्यक्तम् विलोपः तत् अनन्तरम् ॥ २.४८.२६ ॥
రాముడు ప్రవాసం పొందితే భూమికి ప్రభువు జీవించడు. దశరథుడు మరణించిన తరువాత అది స్పష్టంగా వినాశనం అవుతుంది.
2.48.27
ते विषम् पिबत आलोड्य क्षीण पुण्याः सुदुर्गताः ।
राघवम् वा अनुगच्चध्वम् अश्रुतिम् वा अपि गच्चत ॥ २.४८.२७ ॥
మీరు విషాన్ని కలిపి త్రాగండి. పుణ్యం క్షీణించి అత్యంత దుర్గతి పొందిన మీరు రాఘవుడిని అనుసరించండి, లేదా వినని ప్రదేశానికి వెళ్ళండి.
2.48.28
मिथ्या प्रव्राजितः रामः सभार्यः सह लक्ष्मणः ।
भरते सम्निषृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा ॥ २.४८.२८ ॥
అబద్ధంగా రాముడు భార్యతో, లక్ష్మణునితో కలిసి ప్రవాసానికి పంపబడ్డాడు; పశువులను కసాయివాడికి అప్పగించినట్లు మనం భరతునికి అప్పగించబడ్డాము.
2.48.29
पूर्णचन्द्राननः श्यामो गूढजत्रुररिंदमः ।
आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मनपूर्वजः ॥ २.४८.२९ ॥
పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలవాడు, శ్యామవర్ణుడు, దాగిన కంఠ ఎముకలు కలవాడు, శత్రువులను అణచువాడు, మోకాళ్ళ వరకు చేరే బాహువులు కలవాడు, పద్మనేత్రుడు రాముడు, లక్ష్మణునికి అన్నయ్య.
2.48.30
पूर्वाभिभाषी मधुरः सत्यवादी महाबलः ।
सौम्यः सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः ॥ २.४८.३० ॥
ముందుగా మాట్లాడువాడు, మధురుడు, సత్యవాది, మహాబలుడు, అందరికీ సౌమ్యుడు, లోకానికి చంద్రునిలా ప్రియదర్శనుడు.
2.48.31
नूनम् पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः ।
शोभयुश्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः ॥ २.४८.३१ ॥
నిశ్చయంగా పురుషులలో శార్దూలుడు, మదించిన ఏనుగు పరాక్రమం కలవాడు, మహారథుడు అయిన అతడు అడవులలో తిరుగుతూ వాటికి శోభ తెస్తాడు.
2.48.32
तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः ।
चुक्रुशुर्दुःखसम्तप्तामृत्योरिव भयागमे ॥ २.४८.३२ ॥
నగరంలో పౌరుల స్త్రీలు ఇలా విలపిస్తూ, దుఃఖంతో తపించి, మృత్యుభయం వచ్చినట్లు గట్టిగా ఏడ్చారు.
2.48.33
इत्येव विलपन्तीनाम् स्त्रीणाम् वेश्मसु राघवम् ।
जगामास्तम् दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत ॥ २.४८.३३ ॥
ఇళ్లలో రాఘవుని గురించి ఇలా విలపిస్తున్న స్త్రీల మధ్య సూర్యుడు అస్తమించాడు; రాత్రి సమీపించింది.
2.48.34
नष्टज्वलनसम्पाता प्रशान्ताध्यायसत्कथा ।
तिमिरेणाभिलिप्तेव तदा सा नगरी बभौ ॥ २.४८.३४ ॥
అగ్నులు, సమావేశాలు ఆరిపోయి, వేదపఠనం, సత్కథలు శాంతించిన ఆ నగరం అప్పుడు చీకటితో అలుముకున్నట్లు ప్రకాశించింది.
2.48.35
उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया ।
अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम् ॥ २.४८.३५ ॥
వ్యాపారం, వాణిజ్యం అణగారి, సంతోషం నశించి, ఆశ్రయం లేని అయోధ్యా నగరం తారలు లేని ఆకాశంలా అయింది.
2.48.36
तथा स्त्रियो राम निमित्तम् आतुरा ।
यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते ।
विलप्य दीना रुरुदुर् विचेतसः ।
सुतैः हि तासाम् अधिको हि सो अभवत् ॥ २.४८.३६ ॥
రామా, కొడుకు లేదా సోదరుడు బహిష్కరింపబడితే ఎలా వేదన పడతారో, ఆ స్త్రీలు నీ కోసం అలా ఆందోళన చెందారు; దీనులై, స్పృహ తప్పినట్లు విలపించి ఏడ్చారు, ఎందుకంటే అతడు వారికి తమ కొడుకులకంటే ఎక్కువైనవాడు.
2.48.37
प्रशान्तगीतोत्सव नृत्तवादना ।
व्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया ।
तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सा ।
महार्णवः सम्क्षपितोदको यथा ॥ २.४८.३७ ॥
గానాలు, ఉత్సవాలు, నృత్యం, వాద్యాలు శాంతించి, సంతోషం తొలగి, దుకాణాలు మూసుకుని వ్యాపారం ఎదగక, అప్పుడు అయోధ్యా నగరం నీరు ఇంకిపోయిన మహాసముద్రంలా అయింది.