والمیکی رامائن · سرگ 2.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.48.1
तेषामेवम् विष्ण्णानाम्पीडितानामतीव च ।
बाष्पविप्लुतनेत्राणाम् सशोकानाम् मुमूर्षया ॥ २.४८.१ ॥
اس طرح وہ سب نہایت غمگین اور دکھی ہوئے؛ آنسوؤں سے ان کی آنکھیں دھندلا گئیں؛ غم سے بھرے وہ گویا مرنے کی خواہش کر رہے تھے۔
2.48.2
अनुगम्य निवृत्तानाम् रामम् नगर वासिनाम् ।
उद्गतानि इव सत्त्वानि बभूवुर् अमनस्विनाम् ॥ २.४८.२ ॥
رام کے پیچھے چل کر واپس آنے والے شہریوں کی جانیں گویا غمزدہ لوگوں کے جسموں سے نکل گئی ہوں۔
2.48.3
स्वम् स्वम् निलयम् आगम्य पुत्र दारैः समावृताः ।
अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहित आननाः ॥ २.४८.३ ॥
ہر ایک اپنے اپنے گھر لوٹ کر، بیٹوں اور بیویوں میں گھرا ہوا، سب نے آنسو بہائے؛ آنسوؤں سے چہرے ڈھانپ لیے۔
2.48.4
न च आहृष्यन् न च अमोदन् वणिजो न प्रसारयन् ।
न च अशोभन्त पण्यानि न अपचन् गृह मेधिनः ॥ २.४८.४ ॥
تاجر نہ خوش ہوئے، نہ شاد ہوئے، نہ سامان پھیلایا؛ سامان نہ جگمگایا؛ گھر والوں نے کھانا نہ پکایا۔
2.48.5
नष्टम् दृष्ट्वा न अभ्यनन्दन् विपुलम् वा धन आगमम् ।
पुत्रम् प्रथमजम् लब्ध्वा जननी न अभ्यनन्दत ॥ २.४८.५ ॥
کھوئی ہوئی چیز دیکھ کر لوگ خوش نہ ہوئے، نہ بڑی دولت آنے پر خوش ہوئے؛ پہلوٹھا بیٹا پا کر بھی ماں خوش نہ ہوئی۔
2.48.6
गृहे गृहे रुदन्त्यः च भर्तारम् गृहम् आगतम् ।
व्यगर्हयन्तः दुह्ख आर्ता वाग्भिस् तोत्रैः इव द्विपान् ॥ २.४८.६ ॥
ہر گھر میں روتی ہوئی عورتیں، غم سے نڈھال ہو کر، گھر لوٹے شوہروں کو باتوں سے ملامت کرنے لگیں؛ گویا ہاتھیوں کو کوڑے سے چبھویا جا رہا ہو۔
2.48.7
किम् नु तेषाम् गृहैः कार्यम् किम् दारैः किम् धनेन वा ।
पुत्रैः वा किम् सुखैः वा अपि ये न पश्यन्ति राघवम् ॥ २.४८.७ ॥
جو راघو کو نہیں دیکھتے، ان کے لیے گھروں، بیویوں، دولت، بیٹوں یا سکھوں کا کیا فائدہ؟
2.48.8
एकः सत् पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया ।
यो अनुगच्चति काकुत्स्थम् रामम् परिचरन् वने ॥ २.४८.८ ॥
دنیا میں ایک ہی سچا مرد لکشمن ہے، جو سیتا کے ساتھ جنگل میں خدمت کرتے ہوئے کاکُتستھ رام کی پیروی کرتا ہے۔
2.48.9
आपगाः कृत पुण्याः ताः पद्मिन्यः च सराम्सि च ।
येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलम् शुचि ॥ २.४८.९ ॥
پاکیزہ کی گئی ندیاں، کنول والے تالاب اور جھیلیں ہیں، جن میں کاکُتستھ پاک پانی میں غوطہ لگا کر نہائیں گے۔
2.48.10
शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थम् अटव्यो रम्य काननाः ।
आपगाः च महा अनूपाः सानुमन्तः च पर्वताः ॥ २.४८.१० ॥
خوبصورت باغات والے جنگل، ندیاں، وسیع دلدلی علاقے اور چوٹیوں والے پہاڑ کاکُتستھ کی شان بڑھائیں گے۔
2.48.11
काननम् वा अपि शैलम् वा यम् रामः अभिगमिष्यति ।
प्रिय अतिथिम् इव प्राप्तम् न एनम् शक्ष्यन्ति अनर्चितुम् ॥ २.४८.११ ॥
جنگل ہو یا پہاڑ، رام جس جگہ پہنچیں گے، وہاں کے لوگ پیارے مہمان کی طرح ان کی تعظیم کیے بغیر نہ رہ سکیں گے۔
2.48.12
विचित्र कुसुम आपीडा बहु मन्जलि धारिणः ।
अकाले च अपि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च ॥ २.४८.१२ ॥
رنگ برنگے پھولوں کے ہار پہنے، بہت سی منجریاں اٹھائے درخت بے موسم بھی عمدہ پھول اور پھل دیں گے۔
2.48.13
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।
दर्शयिष्यन्ति अनुक्रोशात् गिरयो रामम् आगतम् ॥ २.४८.१३ ॥
بے موسم بھی پہاڑ شفقت سے آئے ہوئے رام کو عمدہ پھول اور پھل دکھائیں گے۔
2.48.14
प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः ।
विदर्शयन्तः विविधान् भूयः चित्रामः च निर्झरान् ॥ २.४८.१४ ॥
پہاڑ صاف پانی بہائیں گے اور بار بار طرح طرح کے حیرت انگیز چشمے دکھائیں گے۔
2.48.15
पादपाः पर्वत अग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम् ।
यत्र रामः भयम् न अत्र न अस्ति तत्र पराभवः ॥ २.४८.१५ ॥
پہاڑوں کی چوٹیوں کے درخت راگھو رام کو خوش کریں گے؛ جہاں رام ہوں وہاں نہ خوف ہے نہ شکست۔
2.48.16
स हि शूरः महा बाहुः पुत्रः दशरथस्य च ।
पुरा भवति नो दूरात् अनुगच्चाम राघवम् ॥ २.४८.१६ ॥
وہ شُور، مہابازو، دشرتھ کے فرزند ہیں؛ پہلے ہمارے قریب تھے۔ دور ہی سے راگھو کا پیچھا کریں۔
2.48.17
पादच् चाया सुखा भर्तुस् तादृशस्य महात्मनः ।
स हि नाथो जनस्य अस्य स गतिः स परायणम् ॥ २.४८.१७ ॥
ایسے مہاتما آقا کے پاؤں کا سایہ سکھ دینے والا ہے؛ وہی اس لوگوں کے ناتھ، گتی اور پرم سہارا ہیں۔
2.48.19
वयम् परिचरिष्यामः सीताम् यूयम् तु राघवम् ।
युष्माकम् राघवो अरण्ये योग क्षेमम् विधास्यति ।
सीता नारी जनस्य अस्य योग क्षेमम् करिष्यति ॥ २.४८.१९ ॥
ہم سیتا کی خدمت کریں گے، اور آپ راگھو کی خدمت کریں۔ جنگل میں راگھو آپ کا یوگ کشیم کریں گے؛ سیتا اس لوگوں میں عورت کی حیثیت سے یوگ کشیم کریں گی۔
2.48.20
को न्व् अनेन अप्रतीतेन स उत्कण्ठित जनेन च ।
सम्प्रीयेत अमनोज्ञेन वासेन हृत चेतसा ॥ २.४८.२० ॥
ایسے ناپسندیدہ، بے چین لوگوں کے ساتھ، دل چھین لینے والی اس ناگوار رہائش میں کون خوش رہ سکتا ہے؟
2.48.21
कैकेय्या यदि चेद् राज्यम् स्यात् अधर्म्यम् अनाथवत् ।
न हि नो जीवितेन अर्थः कुतः पुत्रैः कुतः धनैः ॥ २.४८.२१ ॥
اگر یہ سلطنت کیکئی کو ملے تو وہ ناجائز اور بے سہارا جیسی ہوگی؛ پھر ہمیں زندگی، بیٹوں یا دولت سے کیا غرض؟
2.48.22
यया पुत्रः च भर्ता च त्यक्ताव् ऐश्वर्य कारणात् ।
कम् सा परिहरेद् अन्यम् कैकेयी कुल पाम्सनी ॥ २.४८.२२ ॥
جس کیکئی نے حکومت کی خاطر بیٹے اور شوہر دونوں کو چھوڑ دیا، وہ خاندان کو داغدار کرنے والی کیکئی کسے چھوڑنے سے باز رہے گی؟
2.48.23
कैकेय्या न वयम् राज्ये भृतका निवसेमहि ।
जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैः अपि शपामहे ॥ २.४८.२३ ॥
جب تک کیکئی زندہ ہے ہم اس کی سلطنت میں نوکروں کی طرح ہرگز نہیں رہیں گے؛ زندہ رہتے ہوئے ہم بیٹوں کی قسم بھی کھاتے ہیں۔
2.48.24
या पुत्रम् पार्थिव इन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा ।
कः ताम् प्राप्य सुखम् जीवेद् अधर्म्याम् दुष्ट चारिणीम् ॥ २.४८.२४ ॥
جو بے رحم عورت بادشاہوں کے سردار کے بیٹے کو جلاوطن کرتی ہے، اس بے دین اور بدکردار عورت کو پا کر کون سکھ سے جی سکتا ہے؟
2.48.25
उपद्रुतमिदम् सर्वमनालम्बमनायकम् ।
कैकेय्या हि कृते सर्वम् विनाशमुपयास्यति ॥ २.४८.२५ ॥
یہ سب کچھ مصیبت زدہ، بے سہارا اور بے رہنما ہے؛ کیکئی کی وجہ سے سب کچھ تباہی کو پہنچے گا۔
2.48.26
न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति मही पतिः ।
मृते दशरथे व्यक्तम् विलोपः तत् अनन्तरम् ॥ २.४८.२६ ॥
رام کے جلاوطن ہونے پر زمین کا مالک زندہ نہیں رہے گا۔ دشرتھ کی موت کے بعد اس کے بعد یقیناً تباہی ہوگی۔
2.48.27
ते विषम् पिबत आलोड्य क्षीण पुण्याः सुदुर्गताः ।
राघवम् वा अनुगच्चध्वम् अश्रुतिम् वा अपि गच्चत ॥ २.४८.२७ ॥
تم زہر گھول کر پی لو۔ پُنیہ ختم ہو جانے سے انتہائی بدحال ہو چکے لوگو، راگھو (رام) کی پیروی کرو، یا کسی ان سنی جگہ چلے جاؤ۔
2.48.28
मिथ्या प्रव्राजितः रामः सभार्यः सह लक्ष्मणः ।
भरते सम्निषृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा ॥ २.४८.२८ ॥
جھوٹ سے رام بیوی اور لکشمن کے ساتھ جلاوطن کیے گئے؛ ہم بھرت کو یوں سونپے گئے ہیں جیسے جانور قصاب کو سونپے جاتے ہیں۔
2.48.29
पूर्णचन्द्राननः श्यामो गूढजत्रुररिंदमः ।
आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मनपूर्वजः ॥ २.४८.२९ ॥
پورے چاند جیسا چہرہ، سانولا رنگ، پوشیدہ ہنسلی والا، دشمنوں کو زیر کرنے والا، گھٹنوں تک بازو رکھنے والا، کمل نین رام، لکشمن کے بڑے بھائی۔
2.48.30
पूर्वाभिभाषी मधुरः सत्यवादी महाबलः ।
सौम्यः सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः ॥ २.४८.३० ॥
پہلے بولنے والا، شیریں، سچ بولنے والا، مہابلی، سب کے لیے نرم، دنیا کے لیے چاند جیسا دلکش نظارہ۔
2.48.31
नूनम् पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः ।
शोभयुश्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः ॥ २.४८.३१ ॥
یقیناً مردوں میں شیر، مست ہاتھی جیسی شجاعت والا وہ مہارتھی جنگلوں میں گھومتے ہوئے ان کی رونق بڑھائے گا۔
2.48.32
तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः ।
चुक्रुशुर्दुःखसम्तप्तामृत्योरिव भयागमे ॥ २.४८.३२ ॥
شہر کی شہری عورتیں اس طرح نالہ و زاری کرتیں، دکھ سے تپتی ہوئیں، گویا موت کے خوف کا وقت آ گیا ہو، چیخ اٹھیں۔
2.48.33
इत्येव विलपन्तीनाम् स्त्रीणाम् वेश्मसु राघवम् ।
जगामास्तम् दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत ॥ २.४८.३३ ॥
گھروں میں راگھو کے بارے میں اس طرح نالہ کرتی عورتوں کے درمیان سورج غروب ہو گیا اور رات آ پہنچی۔
2.48.34
नष्टज्वलनसम्पाता प्रशान्ताध्यायसत्कथा ।
तिमिरेणाभिलिप्तेव तदा सा नगरी बभौ ॥ २.४८.३४ ॥
جہاں آگیں اور مجلسیں بجھ گئیں، جہاں تلاوت اور اچھی باتیں خاموش ہو گئیں، وہ نگری اس وقت اندھیرے میں لپٹی ہوئی سی نظر آ رہی تھی۔
2.48.35
उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया ।
अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम् ॥ २.४८.३५ ॥
تجارت و کاروبار تھم گئے، خوشی جاتی رہی، بے سہارا ایودھیا نگری تاروں سے خالی آسمان جیسی ہو گئی۔
2.48.36
तथा स्त्रियो राम निमित्तम् आतुरा ।
यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते ।
विलप्य दीना रुरुदुर् विचेतसः ।
सुतैः हि तासाम् अधिको हि सो अभवत् ॥ २.४८.३६ ॥
اے رام، جیسے بیٹا یا بھائی جلاوطن ہونے پر کوئی بے قرار ہوتا ہے، ویسے ہی وہ عورتیں تمہارے لیے بے چین ہو گئیں؛ دکھی اور بے ہوش سی ہو کر نالہ کرتی ہوئی روئیں، کیونکہ وہ ان کے لیے اپنے بیٹوں سے بھی زیادہ عزیز تھا۔
2.48.37
प्रशान्तगीतोत्सव नृत्तवादना ।
व्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया ।
तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सा ।
महार्णवः सम्क्षपितोदको यथा ॥ २.४८.३७ ॥
گیت، جشن، رقص اور ساز تھم گئے، خوشی دور ہو گئی، دکانیں بند ہو گئیں اور تجارت کا عروج رک گیا؛ تب ایودھیا نگری ایسی ہو گئی جیسے پانی خشک ہو چکا ہو ایسا بڑا سمندر۔