Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.50.1
विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मण पूर्वजः ।
अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्ञ्लिर्वाक्वमब्रवीत् ॥ २.५०.१ ॥
Tras atravesar las vastas y hermosas tierras de Kosala, el sabio hermano mayor, mirando hacia Ayodhyā con las palmas unidas, pronunció estas palabras.
2.50.2
आपृच्छे त्वाम् पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते ।
दैवतानि च यानि त्वाम् पालयन्त्यावसन्ति च ॥ २.५०.२ ॥
¡Oh, la mejor de las ciudades, protegida por los descendientes de Kakutstha! Me despido de ti, y de los dioses que te protegen y habitan en ti.
2.50.3
निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः ।
पुनर्ध्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सम्गतः ॥ २.५०.३ ॥
Habiendo cumplido mi destierro en el bosque y libre de la deuda con el señor de la tierra, te volveré a ver, reunido con mi madre y mi padre.
2.50.4
ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।
अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदम् जनम् ॥ २.५०.४ ॥
Entonces, con los ojos enrojecidos como sangre y el rostro lleno de lágrimas, afligido, alzó el brazo derecho y habló a la gente del campo.
2.50.5
अनुक्रोशो दया चैव यथार्हम् मयि वह् कृतः ।
चिरम् दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥ २.५०.५ ॥
Me habéis mostrado la compasión y la bondad que correspondían. Que pase este miserable tiempo de larga aflicción; marchad para cumplir vuestro propósito.
2.50.6
तेऽभिवाद्य महात्मानम् कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
विलपन्तो नरा घोरम् व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥ २.५०.६ ॥
Saludaron al de alma magnánima y le dieron la vuelta por la derecha; y aquellos hombres, lamentándose terriblemente, se quedaron de pie aquí y allá.
2.50.7
तथा विलपताम् तेषामतृप्तानाम् च राघवः ।
अचक्षुरिषयम् प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥ २.५०.७ ॥
Mientras ellos se lamentaban y seguían sin consuelo, Rāghava se alejó de su vista, como el sol al comienzo de la noche.
2.50.8
ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् ।
अकुतश्चिद्भयान् रम्याम् श्चैत्ययूपसमावृतान् ॥ २.५०.८ ॥
Luego atravesó una tierra deliciosa, rica en grano y riquezas, con gente dada a la generosidad y de buena fortuna, libre de temor por todas partes, rodeada de santuarios y postes sacrificiales.
2.50.9
उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् ।
तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥ २.५०.९ ॥
Adornada con jardines de recreo y arboledas de mangos, abundante en aguas bien provistas, llena de gente satisfecha y próspera, poblada y frecuentada por rebaños de ganado.
2.50.10
लक्षणीयान्न रेम्द्राणाम् ब्रह्मघोषाभिनादितान् ।
रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥ २.५०.१० ॥
A través de regiones dignas de reyes y resonantes con el canto védico de los brahmanes, el mejor de los hombres, Rāma, atravesó en carro la tierra de Kosala.
2.50.11
मध्येन मुदितम् स्फीतम् रम्योद्यानसमाकुलम् ।
राज्यम् भोग्यम् नरेन्द्राणाम् ययौ धृतिमताम् वरः ॥ २.५०.११ ॥
Por el centro del reino alegre y próspero, lleno de hermosos jardines, digno de ser disfrutado por reyes, avanzó el mejor de los firmes.
2.50.12
तत्र त्रिपथगाम् दिव्याम् शिव तोयाम् अशैवलाम् ।
ददर्श राघवो गन्गाम् पुण्याम् ऋषि निसेविताम् ॥ २.५०.१२ ॥
Allí Rāghava contempló el Gaṅgā, que fluye en tres cauces, divino, de aguas auspiciosas sin musgo, sagrado y frecuentado por los sabios.
2.50.13
आश्रमैरविदूर्स्थैः श्रीमद्भिः समलम् कृताम् ।
कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभिः सेविताम्भोह्रदाम् शिवाम् ॥ २.५०.१३ ॥
Adornada con magníficos ermitaños cercanos, atendida a su debido tiempo por apsarás alegres, con estanques de agua, auspiciosa (el Ganges).
2.50.14
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् ।
नागगन्धर्वपत्नीभिः सेविताम् सततम् शिवाम् ॥ २.५०.१४ ॥
Engalanada por dioses, danavas, gandharvas y kinnaras, siempre servida por las esposas de los nagas y gandharvas, auspiciosa (el Ganges).
2.50.15
देवाक्रीडशताकीर्णाम् देवोद्यानशतायुताम् ।
देवार्थमाकाशगमाम् विख्याताम् देवपद्मिनीम् ॥ २.५०.१५ ॥
Llena de cientos de lugares de juego divinos, con cientos de miles de jardines divinos, que discurre por el cielo en beneficio de los dioses, célebre como el estanque de loto divino (el Ganges).
2.50.16
जलघाताट्टहासोग्राम् फेननिर्मलहासिनीम् ।
क्वचिद्वेणीकृतजलाम् क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥ २.५०.१६ ॥
Feroz con la estruendosa carcajada de las aguas que chocan, sonriendo con la pura sonrisa de la espuma, aquí con aguas trenzadas como una cabellera, allá adornada de remolinos (el Ganges).
2.50.17
क्वचित्स्तिमितगम्भीराम् क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।
क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषाम् क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥ २.५०.१७ ॥
Aquí serena y profunda, allá agitada por aguas impetuosas, aquí con un bramido grave, allá produciendo un sonido aterrador (el Ganges).
2.50.18
देवसम्घाप्लुतजलाम् निर्मलोत्पलशोभिताम् ।
क्वचिदाभोगपुलिनाम् क्वचिन्नर्मलवालुकाम् ॥ २.५०.१८ ॥
Con aguas donde se bañan multitudes de dioses, adornada con lotos azules puros, aquí con amplias orillas, allá con arena pura (el Ganges).
2.50.19
हम्स सरस सम्घुष्टाम् चक्र वाक उपकूजिताम् ।
सदामदैश्च विहगैरभिसम्नादिताम् तराम् ॥ २.५०.१९ ॥
Aquel río resonaba con los gritos de cisnes, grullas y gansos cakravāka, y todo alrededor retumbaba con los cantos de aves siempre embriagadas de alegría.
2.50.20
क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् ।
क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नाम् क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥ २.५०.२० ॥
Aquel río, aquí adornado como con guirnaldas por los árboles de sus orillas, allí cubierto de loto azul en flor, y en otros lugares lleno de bosques de loto.
2.50.21
क्वचित्कुमुदष्ण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।
नानापुष्परजोध्वस्ताम् समदामिव च क्वचित् ॥ २.५०.२१ ॥
Aquel río, aquí adornado con racimos de azucenas blancas y capullos, y allí cubierto del polen de flores de muchas clases, de modo que parecía embriagado.
2.50.22
व्यपेतमलसम्घाताम् मणिनिर्मलदर्शनाम् ।
दिशागजैर्वनगजैर्मत्तैश्च वरवारणैः ॥ २.५०.२२ ॥
Aquel río estaba libre de montones de suciedad y era claro a la vista como una gema, y estaba visitado por los elefantes de las direcciones, elefantes de los bosques y excelentes elefantes embriagados.
2.50.23
देवोपवाह्यश्च मुहुः सम्नादितवनान्तराम् ।
प्रमदामिव यत्ने न भूषिताम् भूषणोत्तमैः ॥ २.५०.२३ ॥
Aquel río resonaba una y otra vez por las monturas de los dioses, y sus espesuras del bosque hacían eco; era como una mujer cuidadosamente adornada con las mejores joyas.
2.50.24
फलैः पुष्पैः किसलयैर्वऋताम् गुल्मैद्द्विजैस्तथा ।
शिम्शुमरैः च नक्रैः च भुजम्गैः च निषेविताम् ॥ २.५०.२४ ॥
Aquel río era frecuentado por árboles cargados de frutos, flores y tiernos brotes, por arbustos y aves, y asimismo por delfines, cocodrilos y serpientes.
2.50.25
विष्णुपादच्युताम् दिव्यामपापाम् पापनाशिनीम् ।
ताम् शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टाम् सागरतेजसा ॥ २.५०.२५ ॥
A ella, la divina caída del pie de Viṣṇu, sin pecado, destructora del pecado, que fue hecha descender de la maraña de cabellos de Śaṅkara por el poder de Sagara.
2.50.26
समुद्रमहीषीम् गङ्गाम् सारसक्रौञ्चनादिताम् ।
आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥ २.५०.२६ ॥
El de grandes brazos llegó al Gaṅgā, reina del océano, resonante con los cantos de las aves sārasa y krauñca, y se dirigió hacia Śṛṅgiberapura.
2.50.27
ताम् ऊर्मि कलिल आवर्ताम् अन्ववेक्ष्य महा रथः ।
सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इह एव अद्य वसामहे ॥ २.५०.२७ ॥
Contemplando el río lleno de olas y remolinos, el gran auriga dijo a su cochero Sumantra: 'Quedémonos aquí hoy.'
2.50.28
अविदूरात् अयम् नद्या बहु पुष्प प्रवालवान् ।
सुमहान् इन्गुदी वृक्षो वसामः अत्र एव सारथे ॥ २.५०.२८ ॥
'Auriga, no lejos de este río hay un gran árbol iṅgudī, rico en muchas flores y brotes; quedémonos aquí.'
2.50.29
द्रक्ष्यामः सरिताम् श्रेष्ठाम् सम्मान्यसलिलाम् शिवाम् ।
देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥ २.५०.२९ ॥
'Veremos el Gaṅgā, la mejor de los ríos, de aguas dignas de honor, auspiciosa, perteneciente a dioses, demonios, gandharvas, animales, hombres y aves.'
2.50.30
लक्षणः च सुमन्त्रः च बाढम् इति एव राघवम् ।
उक्त्वा तम् इन्गुदी वृक्षम् तदा उपययतुर् हयैः ॥ २.५०.३० ॥
Lakṣmaṇa y Sumantra, diciendo «Muy bien» a Rāghava, dirigieron entonces sus caballos hacia aquel árbol iṅgudī.
2.50.31
रामः अभियाय तम् रम्यम् वृक्षम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
रथात् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५०.३१ ॥
Rāma, deleite de los Ikṣvākus, se acercó a aquel hermoso árbol y descendió del carro junto con su esposa y Lakṣmaṇa.
2.50.32
सुमन्त्रः अपि अवतीर्य एव मोचयित्वा हय उत्तमान् ।
वृक्ष मूल गतम् रामम् उपतस्थे कृत अन्जलिः ॥ २.५०.३२ ॥
También Sumantra descendió, desuncio los excelentes caballos y se presentó ante Rāma, que estaba al pie del árbol, con las manos juntas.
2.50.33
तत्र राजा गुहो नाम रामस्य आत्म समः सखा ।
निषाद जात्यो बलवान् स्थपतिः च इति विश्रुतः ॥ २.५०.३३ ॥
Allí había un rey llamado Guha, amigo de Rāma igual a sí mismo, de la casta Niṣāda, poderoso y renombrado como jefe.
2.50.34
स श्रुत्वा पुरुष व्याघ्रम् रामम् विषयम् आगतम् ।
वृद्धैः परिवृतः अमात्यैः ज्ञातिभिः च अपि उपागतः ॥ २.५०.३४ ॥
Al oír que Rāma, el tigre entre los hombres, había llegado a su territorio, se acercó rodeado de ancianos, ministros y parientes.
2.50.35
ततः निषाद अधिपतिम् दृष्ट्वा दूरात् अवस्थितम् ।
सह सौमित्रिणा रामः समागच्चद् गुहेन सः ॥ २.५०.३५ ॥
Entonces Rāma, al ver a lo lejos al señor de los Niṣāda de pie, avanzó junto a Saumitri para encontrarse con Guha.
2.50.36
तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् ।
यथा अयोध्या तथा इदम् ते राम किम् करवाणि ते ॥ २.५०.३६ ॥
Afligido, Guha abrazó estrechamente a Rāghava y dijo: 'Oh Rāma, así como Ayodhyā es tuya, también lo es esto; dime, ¿qué puedo hacer por ti?'
2.50.37
ईदृशम् हि महाबाहो कः प्रप्स्यत्यतिथिम् प्रियम् ।
ततः गुणवद् अन्न अद्यम् उपादाय पृथग् विधम् ।
अर्घ्यम् च उपानयत् क्षिप्रम् वाक्यम् च इदम् उवाच ह ॥ २.५०.३७ ॥
¡Oh, de brazos poderosos! ¿Quién obtendría tal huésped querido? Luego trajo rápidamente diversos alimentos excelentes, ofreció el arghya y pronunció estas palabras.
2.50.38
स्वागतम् ते महा बाहो तव इयम् अखिला मही ।
वयम् प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यम् प्रशाधि नः ॥ २.५०.३८ ॥
¡Bienvenido seas, oh de brazos poderosos! Toda esta tierra es tuya. Nosotros somos tus servidores, y tú eres nuestro señor; gobiérnanos bien.
2.50.39
भक्ष्यम् भोज्यम् च पेयम् च लेह्यम् च इदम् उपस्थितम् ।
शयनानि च मुख्यानि वाजिनाम् खादनम् च ते ॥ २.५०.३९ ॥
Aquí están preparados para ti alimentos para comer, alimentos para disfrutar, bebidas y alimentos para lamer; también hay excelentes lechos y forraje para tus caballos.
2.50.40
गुहम् एव ब्रुवाणम् तम् राघवः प्रत्युवाच ह ॥ २.५०.४० ॥
Mientras Guha hablaba así, Rāghava le respondió.
2.50.41
अर्चिताः चैव हृष्टाः च भवता सर्वथा वयम् ।
पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेह सम्दर्शनेन च ॥ २.५०.४१ ॥
Hemos sido honrados y alegrados por ti de todas las maneras, tanto por tu acercarte a pie como por mostrarnos afecto.
2.50.42
भुजाभ्याम् साधु वृत्ताभ्याम् पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
दिष्ट्या त्वाम् गुह पश्यामि अरोगम् सह बान्धवैः ॥ २.५०.४२ ॥
Estrechándolo con sus hermosos brazos redondeados, pronunció estas palabras: «Guha, por fortuna te veo bien, junto con tus parientes.»
2.50.43
अपि ते कूशलम् राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ।
यत् तु इदम् भवता किम्चित् प्रीत्या समुपकल्पितम् ।
सर्वम् तत् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥ २.५०.४३ ॥
¿Está todo bien en tu reino, con tus amigos y tus riquezas? Todo lo que has preparado aquí por afecto, lo acepto todo, pues no me dedico a recibir dones.
2.50.44
कुश चीर अजिन धरम् फल मूल अशनम् च माम् ।
विद्धि प्रणिहितम् धर्मे तापसम् वन गोचरम् ॥ २.५०.४४ ॥
Sabe que soy un asceta que viste hierba kuśa, ropas de corteza y piel de ciervo, que se alimenta de frutos y raíces, está consagrado al dharma y recorre el bosque.
2.50.45
अश्वानाम् खादनेन अहम् अर्थी न अन्येन केनचित् ।
एतावता अत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥ २.५०.४५ ॥
No necesito otra cosa que dar de comer a los caballos; con esto solo, aquí me habrás honrado bien.
2.50.46
एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे ।
एतैः सुविहितैः अश्वैः भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥ २.५०.४६ ॥
Estos son los caballos queridos de mi padre, el rey Daśaratha; con estos caballos bien cuidados seré honrado.
2.50.47
अश्वानाम् प्रतिपानम् च खादनम् चैव सो अन्वशात् ।
गुहः तत्र एव पुरुषाम्स् त्वरितम् दीयताम् इति ॥ २.५०.४७ ॥
Entonces Guha ordenó al instante a los sirvientes allí presentes que dieran rápidamente agua y forraje a los caballos.
2.50.48
ततः चीर उत्तर आसन्गः सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
जलम् एव आददे भोज्यम् लक्ष्मणेन आहृतम् स्वयम् ॥ २.५०.४८ ॥
Entonces, con la vestidura de corteza ceñida como manto superior, tras cumplir el rito del crepúsculo vespertino, tomó como alimento solo el agua que Lakṣmaṇa mismo había traído.
2.50.49
तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।
सभार्यस्य ततः अभ्येत्य तस्थौ वृष्कम् उपाश्रितः ॥ २.५०.४९ ॥
Lakṣmaṇa, tras lavar los pies de él, que yacía en el suelo junto a su esposa, se acercó y se quedó de pie apoyado en un árbol.
2.50.50
गुहो अपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् ।
अन्वजाग्रत् ततः रामम् अप्रमत्तः धनुर् धरः ॥ २.५०.५० ॥
También Guha, junto con el auriga, conversando con Lakṣmaṇa, velaba entonces a Rāma, alerta y con el arco en la mano.
2.50.51
तथा शयानस्य ततः अस्य धीमतः ।
यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः ।
अदृष्ट दुह्खस्य सुख उचितस्य सा ।
तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥ २.५०.५१ ॥
Para él, que así yacía, el sabio, renombrado y magnánimo hijo de Daśaratha, que nunca había conocido el dolor y era digno de felicidad, aquella noche pasó entonces lentamente.