ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.50.1
विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मण पूर्वजः ।
अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्ञ्लिर्वाक्वमब्रवीत् ॥ २.५०.१ ॥
ବିଶାଳ ଓ ରମଣୀୟ କୋଶଳ ଦେଶ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଅଯୋଧ୍ୟା ଆଡ଼କୁ ମୁଖ କରି, ଯୋଡ଼ହାତରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ ।
2.50.2
आपृच्छे त्वाम् पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते ।
दैवतानि च यानि त्वाम् पालयन्त्यावसन्ति च ॥ २.५०.२ ॥
ନଗରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ହେ ପୁରୀ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତା, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି; ଏବଂ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ତୁମ ଭିତରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ।
2.50.3
निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः ।
पुनर्ध्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सम्गतः ॥ २.५०.३ ॥
ବନବାସ ସମାପ୍ତ କରି, ଭୂପତି ପିତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ମୁଁ ପୁଣି ତୁମକୁ ଦେଖିବି ।
2.50.4
ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।
अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदम् जनम् ॥ २.५०.४ ॥
ତା'ପରେ ରକ୍ତ ପରି ରଙ୍ଗ ଲାଲ ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖରେ, ଦୀନ ହୋଇ, ଡାହାଣ ବାହୁ ଉଠାଇ ଜନପଦବାସୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ ।
2.50.5
अनुक्रोशो दया चैव यथार्हम् मयि वह् कृतः ।
चिरम् दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥ २.५०.५ ॥
ଯଥୋଚିତ ଭାବରେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କରୁଣା ଓ ଦୟା ଦେଖାଇଛ । ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖର ଏହି ପାପମୟ ସମୟ ବିତି ଯାଉ; ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଏବେ ଫେରି ଯାଅ ।
2.50.6
तेऽभिवाद्य महात्मानम् कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
विलपन्तो नरा घोरम् व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥ २.५०.६ ॥
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ । ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଏଠି-ସେଠି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ ।
2.50.7
तथा विलपताम् तेषामतृप्तानाम् च राघवः ।
अचक्षुरिषयम् प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥ २.५०.७ ॥
ବିଳାପ କରୁଥିବା, ଅତୃପ୍ତ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ରାଘବ ଦୃଷ୍ଟିର ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାତ୍ରିର ଆରମ୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ସେପରି।
2.50.8
ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् ।
अकुतश्चिद्भयान् रम्याम् श्चैत्ययूपसमावृतान् ॥ २.५०.८ ॥
ତାପରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଦାନଶୀଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଲୋକଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, କେଉଁଠାରୁ ଭୟଶୂନ୍ୟ, ରମଣୀୟ, ଚୈତ୍ୟ ଓ ଯୂପରେ ଘେରା ଅଞ୍ଚଳ ସେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
2.50.9
उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् ।
तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥ २.५०.९ ॥
ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆମ୍ବ ବନରେ ଯୁକ୍ତ, ଜଳଭରା ସରୋବରରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କରେ ଭରପୂର, ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସେବିତ (ଅଞ୍ଚଳ)।
2.50.10
लक्षणीयान्न रेम्द्राणाम् ब्रह्मघोषाभिनादितान् ।
रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥ २.५०.१० ॥
ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବେଦଘୋଷରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ (ଅଞ୍ଚଳ), ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ) ରଥରେ କୋଶଳ ଦେଶ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
2.50.11
मध्येन मुदितम् स्फीतम् रम्योद्यानसमाकुलम् ।
राज्यम् भोग्यम् नरेन्द्राणाम् ययौ धृतिमताम् वरः ॥ २.५०.११ ॥
ମଧ୍ୟ ଭାଗ ଦେଇ ଆନନ୍ଦମୟ, ସମୃଦ୍ଧ, ରମଣୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାଜାଙ୍କ ଭୋଗ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ (ରାମ) ଗଲେ।
2.50.12
तत्र त्रिपथगाम् दिव्याम् शिव तोयाम् अशैवलाम् ।
ददर्श राघवो गन्गाम् पुण्याम् ऋषि निसेविताम् ॥ २.५०.१२ ॥
ସେଠାରେ ରାଘବ ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭଜଳର, ଶ୍ୟାଓଳାରହିତ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଋଷିଙ୍କ ସେବିତ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
2.50.13
आश्रमैरविदूर्स्थैः श्रीमद्भिः समलम् कृताम् ।
कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभिः सेविताम्भोह्रदाम् शिवाम् ॥ २.५०.१३ ॥
ନିକଟରେ ଥିବା ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ହୃଷ୍ଟ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଜଳକୁଣ୍ଡଯୁକ୍ତ, ଶୁଭା (ଗଙ୍ଗା)।
2.50.14
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् ।
नागगन्धर्वपत्नीभिः सेविताम् सततम् शिवाम् ॥ २.५०.१४ ॥
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନାଗ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସେବିତ, ଶୁଭା (ଗଙ୍ଗା)।
2.50.15
देवाक्रीडशताकीर्णाम् देवोद्यानशतायुताम् ।
देवार्थमाकाशगमाम् विख्याताम् देवपद्मिनीम् ॥ २.५०.१५ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ଶତ ଶତ କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣା, ଶତସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନଯୁକ୍ତା, ଦେବତାଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଗମନକାରିଣୀ, ବିଖ୍ୟାତ ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମିନୀ (ଗଙ୍ଗା)।
2.50.16
जलघाताट्टहासोग्राम् फेननिर्मलहासिनीम् ।
क्वचिद्वेणीकृतजलाम् क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥ २.५०.१६ ॥
ଜଳର ଆଘାତର ଭୟଙ୍କର ଅଟ୍ଟହାସରେ ଉଗ୍ରା, ଫେଣର ନିର୍ମଳ ହସଯୁକ୍ତା, କେଉଁଠି ଜଳ ବେଣୀ ପରି ଗୁନ୍ଥା, କେଉଁଠି ଆବର୍ତ୍ତରେ ଶୋଭିତା (ଗଙ୍ଗା)।
2.50.17
क्वचित्स्तिमितगम्भीराम् क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।
क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषाम् क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥ २.५०.१७ ॥
କେଉଁଠି ସ୍ଥିର ଓ ଗମ୍ଭୀରା, କେଉଁଠି ବେଗିଆ ଜଳରେ ଆକୁଳା, କେଉଁଠି ଗମ୍ଭୀର ଘୋଷଯୁକ୍ତା, କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦକାରିଣୀ (ଗଙ୍ଗା)।
2.50.18
देवसम्घाप्लुतजलाम् निर्मलोत्पलशोभिताम् ।
क्वचिदाभोगपुलिनाम् क्वचिन्नर्मलवालुकाम् ॥ २.५०.१८ ॥
ଯାହାର ଜଳରେ ଦେବସମୂହ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ନୀଳପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତା, କେଉଁଠି ବିଶାଳ ତଟଯୁକ୍ତା, କେଉଁଠି ନିର୍ମଳ ବାଲୁକାମୟୀ (ଗଙ୍ଗା)।
2.50.19
हम्स सरस सम्घुष्टाम् चक्र वाक उपकूजिताम् ।
सदामदैश्च विहगैरभिसम्नादिताम् तराम् ॥ २.५०.१९ ॥
ସେହି ନଦୀ ହଂସ, ସାରସ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଳରବରେ ଚାରିଦିଗ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା।
2.50.20
क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् ।
क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नाम् क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥ २.५०.२० ॥
ସେହି ନଦୀ କୂଳର ଗଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ମାଳା ପରି ଶୋଭିତ ଥିଲା, କେଉଁଠି ଫୁଟିଥିବା ନୀଳ ପଦ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ପଦ୍ମବନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
2.50.21
क्वचित्कुमुदष्ण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।
नानापुष्परजोध्वस्ताम् समदामिव च क्वचित् ॥ २.५०.२१ ॥
ସେହି ନଦୀ କେଉଁଠି ଧଳା କୁମୁଦ ଗୁଚ୍ଛ ଓ କଢ଼ିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ନାନା ଫୁଲର ପରାଗରେ ଆବୃତ ହୋଇ କେଉଁଠି ଯେପରି ମତ୍ତ ଲାଗୁଥିଲା।
2.50.22
व्यपेतमलसम्घाताम् मणिनिर्मलदर्शनाम् ।
दिशागजैर्वनगजैर्मत्तैश्च वरवारणैः ॥ २.५०.२२ ॥
ସେହି ନଦୀ ମଇଳାର ଗଦାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ମଣି ପରି ନିର୍ମଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦିଗ୍ଗଜ, ବନହାତୀ ଓ ମତ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ସେଥିରେ ଥିଲେ।
2.50.23
देवोपवाह्यश्च मुहुः सम्नादितवनान्तराम् ।
प्रमदामिव यत्ने न भूषिताम् भूषणोत्तमैः ॥ २.५०.२३ ॥
ସେହି ନଦୀ ଦେବତାଙ୍କ ବାହନ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ତା'ର ବନମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା; ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାରରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସଜାଯାଇଥିବା ନାରୀ ପରି ସେ ଥିଲା।
2.50.24
फलैः पुष्पैः किसलयैर्वऋताम् गुल्मैद्द्विजैस्तथा ।
शिम्शुमरैः च नक्रैः च भुजम्गैः च निषेविताम् ॥ २.५०.२४ ॥
ସେହି ନଦୀ ଫଳ, ଫୁଲ, କୋମଳ କୁଆଁପତ୍ର ଥିବା ଗଛ, ଝୋପ, ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଶିଂଶୁମାର, କୁମ୍ଭୀର ଓ ସାପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା।
2.50.25
विष्णुपादच्युताम् दिव्यामपापाम् पापनाशिनीम् ।
ताम् शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टाम् सागरतेजसा ॥ २.५०.२५ ॥
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଖସିଥିବା, ଦିବ୍ୟା, ନିଷ୍ପାପା, ପାପନାଶିନୀ ସେହି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସାଗରଙ୍କ ତେଜରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଜଟାଜୂଟରୁ ନିଚକୁ ଆଣି ହୋଇଥିଲେ।
2.50.26
समुद्रमहीषीम् गङ्गाम् सारसक्रौञ्चनादिताम् ।
आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥ २.५०.२६ ॥
ସମୁଦ୍ରର ରାଣୀ, ସାରସ ଓ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ନାଦରେ ମୁଖରିତ ଗଙ୍ଗାକୁ ମହାବାହୁ ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁର ଆଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
2.50.27
ताम् ऊर्मि कलिल आवर्ताम् अन्ववेक्ष्य महा रथः ।
सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इह एव अद्य वसामहे ॥ २.५०.२७ ॥
ତରଙ୍ଗ ଓ ଆବର୍ତ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାରଥୀ ସାରଥି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆଜି ଆମେ ଏଠାରେ ହିଁ ରହିବା।'
2.50.28
अविदूरात् अयम् नद्या बहु पुष्प प्रवालवान् ।
सुमहान् इन्गुदी वृक्षो वसामः अत्र एव सारथे ॥ २.५०.२८ ॥
'ହେ ସାରଥି, ନଦୀଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ନୁହେଁ, ବହୁ ଫୁଲ ଓ କୋଢ଼ିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବିଶାଳ ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଗଛ ଅଛି; ଆମେ ଏଠାରେ ହିଁ ରହିବା।'
2.50.29
द्रक्ष्यामः सरिताम् श्रेष्ठाम् सम्मान्यसलिलाम् शिवाम् ।
देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥ २.५०.२९ ॥
'ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ସମ୍ମାନ୍ୟ ଜଳବିଶିଷ୍ଟା, ଶୁଭଙ୍କରୀ, ଦେବ-ଦାନବ-ଗନ୍ଧର୍ବ-ମୃଗ-ମାନବ-ପକ୍ଷୀଙ୍କର ସେହି ଗଙ୍ଗାକୁ ଆମେ ଦେଖିବା।'
2.50.30
लक्षणः च सुमन्त्रः च बाढम् इति एव राघवम् ।
उक्त्वा तम् इन्गुदी वृक्षम् तदा उपययतुर् हयैः ॥ २.५०.३० ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମନ୍ତ୍ର 'ଠିକ୍' କହି ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଏବଂ ପରେ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ସେହି ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଗଛ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
2.50.31
रामः अभियाय तम् रम्यम् वृक्षम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
रथात् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५०.३१ ॥
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ ସେହି ମନୋରମ ବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପତ୍ନୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ।
2.50.32
सुमन्त्रः अपि अवतीर्य एव मोचयित्वा हय उत्तमान् ।
वृक्ष मूल गतम् रामम् उपतस्थे कृत अन्जलिः ॥ २.५०.३२ ॥
ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଓହ୍ଲାଇ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଖୋଲି, ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ଥିବା ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ଯୋଡ଼ହାତରେ ଠିଆ ହେଲେ।
2.50.33
तत्र राजा गुहो नाम रामस्य आत्म समः सखा ।
निषाद जात्यो बलवान् स्थपतिः च इति विश्रुतः ॥ २.५०.३३ ॥
ସେଠାରେ ଗୁହ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ରାମଙ୍କର ଆତ୍ମସମ ବନ୍ଧୁ, ନିଷାଦ ଜାତିର, ବଳବାନ ଏବଂ ସେନାପତି ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
2.50.34
स श्रुत्वा पुरुष व्याघ्रम् रामम् विषयम् आगतम् ।
वृद्धैः परिवृतः अमात्यैः ज्ञातिभिः च अपि उपागतः ॥ २.५०.३४ ॥
ରାମ ନିଜ ଦେଶକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ବୃଦ୍ଧ, ଅମାତ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
2.50.35
ततः निषाद अधिपतिम् दृष्ट्वा दूरात् अवस्थितम् ।
सह सौमित्रिणा रामः समागच्चद् गुहेन सः ॥ २.५०.३५ ॥
ତା'ପରେ ଦୂରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ନିଷାଦାଧିପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ଗୁହଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
2.50.36
तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् ।
यथा अयोध्या तथा इदम् ते राम किम् करवाणि ते ॥ २.५०.३६ ॥
ଦୁଃଖିତ ଗୁହ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, 'ହେ ରାମ! ଅଯୋଧ୍ୟା ଯେପରି, ଏହା ମଧ୍ୟ ତୁମର; କୁହ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?'
2.50.37
ईदृशम् हि महाबाहो कः प्रप्स्यत्यतिथिम् प्रियम् ।
ततः गुणवद् अन्न अद्यम् उपादाय पृथग् विधम् ।
अर्घ्यम् च उपानयत् क्षिप्रम् वाक्यम् च इदम् उवाच ह ॥ २.५०.३७ ॥
ହେ ମହାବାହୋ, ଏମିତି ପ୍ରିୟ ଅତିଥି କିଏ ପାଇବ? ତା'ପରେ ସେ ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଆଣି ଶୀଘ୍ର ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲା ଓ ଏହି କଥା କହିଲା।
2.50.38
स्वागतम् ते महा बाहो तव इयम् अखिला मही ।
वयम् प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यम् प्रशाधि नः ॥ २.५०.३८ ॥
ହେ ମହାବାହୋ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଆପଣଙ୍କର। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ, ଆପଣ ଆମର ପ୍ରଭୁ; ଆମ ଉପରେ ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।
2.50.39
भक्ष्यम् भोज्यम् च पेयम् च लेह्यम् च इदम् उपस्थितम् ।
शयनानि च मुख्यानि वाजिनाम् खादनम् च ते ॥ २.५०.३९ ॥
ଖାଇବା, ଭୋଜନ, ପାନୀୟ ଓ ଚାଟିବା ଖାଦ୍ୟ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଛି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଚାରା ମଧ୍ୟ।
2.50.40
गुहम् एव ब्रुवाणम् तम् राघवः प्रत्युवाच ह ॥ २.५०.४० ॥
ଗୁହ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଘବ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.50.41
अर्चिताः चैव हृष्टाः च भवता सर्वथा वयम् ।
पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेह सम्दर्शनेन च ॥ २.५०.४१ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସର୍ବଥା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛୁ; ପାଦରେ ଚାଲି ନିକଟକୁ ଆସିବା ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
2.50.42
भुजाभ्याम् साधु वृत्ताभ्याम् पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
दिष्ट्या त्वाम् गुह पश्यामि अरोगम् सह बान्धवैः ॥ २.५०.४२ ॥
ନିଜର ସୁନ୍ଦର ଗୋଲ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଚାପି ଧରି ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ: ହେ ଗୁହ, ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମକୁ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହିତ ନୀରୋଗ ଦେଖୁଛି।
2.50.43
अपि ते कूशलम् राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ।
यत् तु इदम् भवता किम्चित् प्रीत्या समुपकल्पितम् ।
सर्वम् तत् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥ २.५०.४३ ॥
ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କରେ ଓ ଧନରେ କୁଶଳ ତ? ପ୍ରୀତିବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛ, ତାହା ସବୁ ମୁଁ ଅନୁମୋଦନ କରେ; କାରଣ ମୁଁ ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ନିୟୋଜିତ ନୁହେଁ।
2.50.44
कुश चीर अजिन धरम् फल मूल अशनम् च माम् ।
विद्धि प्रणिहितम् धर्मे तापसम् वन गोचरम् ॥ २.५०.४४ ॥
କୁଶ, ବଲ୍କଳ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପରିଧାନକାରୀ, ଫଳମୂଳ ଭୋଜନକାରୀ, ଧର୍ମରେ ନିବିଷ୍ଟ, ବନଚାରୀ ତପସ୍ୱୀ ବୋଲି ମୋତେ ଜାଣ।
2.50.45
अश्वानाम् खादनेन अहम् अर्थी न अन्येन केनचित् ।
एतावता अत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥ २.५०.४५ ॥
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ବ୍ୟତୀତ ମୋର ଅନ୍ୟ କିଛିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଏତିକିରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଭଲରେ ସମ୍ମାନିତ କରିବ।
2.50.46
एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे ।
एतैः सुविहितैः अश्वैः भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥ २.५०.४६ ॥
ଏମାନେ ମୋ ପିତା ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଭଲରେ ପାଳିତ ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହେବି।
2.50.47
अश्वानाम् प्रतिपानम् च खादनम् चैव सो अन्वशात् ।
गुहः तत्र एव पुरुषाम्स् त्वरितम् दीयताम् इति ॥ २.५०.४७ ॥
ସେତେବେଳେ ଗୁହ ସେଠାରେ ଥିବା ସେବକମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ ଯେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଉ।
2.50.48
ततः चीर उत्तर आसन्गः सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
जलम् एव आददे भोज्यम् लक्ष्मणेन आहृतम् स्वयम् ॥ २.५०.४८ ॥
ତା'ପରେ ବଲ୍କଳକୁ ଉତ୍ତରୀୟ ରୂପେ ଧାରଣ କରି, ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜେ ଆଣିଥିବା ପାଣି ହିଁ ଭୋଜନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
2.50.49
तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।
सभार्यस्य ततः अभ्येत्य तस्थौ वृष्कम् उपाश्रितः ॥ २.५०.४९ ॥
ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିଥିବା ତାଙ୍କର, ପତ୍ନୀସହିତ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପାଖକୁ ଆସି ଏକ ବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଠିଆ ହେଲେ।
2.50.50
गुहो अपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् ।
अन्वजाग्रत् ततः रामम् अप्रमत्तः धनुर् धरः ॥ २.५०.५० ॥
ଗୁହ ମଧ୍ୟ ସାରଥି ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉ ହେଉ, ସେତେବେଳେ ସାବଧାନ ହୋଇ ଧନୁ ଧରି ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଜାଗି ରହିଲେ।
2.50.51
तथा शयानस्य ततः अस्य धीमतः ।
यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः ।
अदृष्ट दुह्खस्य सुख उचितस्य सा ।
तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥ २.५०.५१ ॥
ଏପରି ଶୟନ କରିଥିବା ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯଶସ୍ୱୀ, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ-ପୁତ୍ରଙ୍କର, ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନଥିଲେ ଓ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ସେହି ରାତି ସେତେବେଳେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିତିଗଲା।