വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.50.1
विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मण पूर्वजः ।
अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्ञ्लिर्वाक्वमब्रवीत् ॥ २.५०.१ ॥
വിശാലവും മനോഹരവുമായ കോസലദേശം കടന്ന്, ബുദ്ധിമാനായ ജ്യേഷ്ഠൻ അയോധ്യയ്ക്കഭിമുഖനായി കൈകൂപ്പി ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
2.50.2
आपृच्छे त्वाम् पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते ।
दैवतानि च यानि त्वाम् पालयन्त्यावसन्ति च ॥ २.५०.२ ॥
നഗരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായവളേ, കാകുത്സ്ഥവംശജരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട നഗരീ, ഞാൻ നിന്നോട് യാത്ര ചോദിക്കുന്നു; നിന്നെ കാക്കുന്ന, നിന്നിൽ വസിക്കുന്ന ദേവതകളോടും.
2.50.3
निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः ।
पुनर्ध्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सम्गतः ॥ २.५०.३ ॥
വനവാസം പൂർത്തിയാക്കി, ഭൂപതിയായ പിതാവിന്റെ ഋണത്തിൽനിന്ന് മുക്തനായി, മാതാവിനോടും പിതാവിനോടും ചേർന്ന് ഞാൻ നിന്നെ വീണ്ടും കാണും.
2.50.4
ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।
अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदम् जनम् ॥ २.५०.४ ॥
അപ്പോൾ രക്തംപോലെ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, ദീനനായി, വലതു കൈ ഉയർത്തി ജനപദവാസികളോട് പറഞ്ഞു.
2.50.5
अनुक्रोशो दया चैव यथार्हम् मयि वह् कृतः ।
चिरम् दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥ २.५०.५ ॥
ഉചിതമായവിധം നിങ്ങൾ എന്നോട് അനുകമ്പയും ദയയും കാണിച്ചു. ദീർഘദുഃഖത്തിന്റെ ഈ പാപകരമായ കാലം കഴിയട്ടെ; നിങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കായി പോകുവിൻ.
2.50.6
तेऽभिवाद्य महात्मानम् कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
विलपन्तो नरा घोरम् व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥ २.५०.६ ॥
അവർ മഹാത്മാവിനെ വണങ്ങി, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ആ മനുഷ്യർ ഭയങ്കരമായി ഇവിടെയും അവിടെയും നിന്നുപോയി.
2.50.7
तथा विलपताम् तेषामतृप्तानाम् च राघवः ।
अचक्षुरिषयम् प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥ २.५०.७ ॥
വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന, ഇനിയും തൃപ്തരാകാത്ത അവരിൽ നിന്ന് രാഘവൻ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞുപോയി, രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ സൂര്യൻ മറയുന്നതുപോലെ.
2.50.8
ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् ।
अकुतश्चिद्भयान् रम्याम् श्चैत्ययूपसमावृतान् ॥ २.५०.८ ॥
പിന്നെ ധാന്യവും ധനവും നിറഞ്ഞ, ദാനശീലരായ ശുഭരായ ജനങ്ങളുള്ള, ഒരിടത്തുനിന്നും ഭയമില്ലാത്ത, മനോഹരമായ, ചൈത്യങ്ങളും യൂപങ്ങളും ചുറ്റിയ (പ്രദേശം അവൻ കടന്നു).
2.50.9
उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् ।
तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥ २.५०.९ ॥
പൂന്തോട്ടങ്ങളും മാവിൻതോപ്പുകളും നിറഞ്ഞ, ജലാശയങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ, സംതൃപ്തരും പുഷ്ടരുമായ ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, പശുക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് സേവിതമായ (പ്രദേശം).
2.50.10
लक्षणीयान्न रेम्द्राणाम् ब्रह्मघोषाभिनादितान् ।
रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥ २.५०.१० ॥
രാജാക്കന്മാർക്ക് യോഗ്യമായ ലക്ഷണങ്ങളോടെ, ബ്രാഹ്മണരുടെ വേദഘോഷത്താൽ മുഴങ്ങുന്ന (പ്രദേശങ്ങൾ), പുരുഷവ്യാഘ്രനായ അവൻ രഥത്തിൽ കോസലദേശം കടന്നു.
2.50.11
मध्येन मुदितम् स्फीतम् रम्योद्यानसमाकुलम् ।
राज्यम् भोग्यम् नरेन्द्राणाम् ययौ धृतिमताम् वरः ॥ २.५०.११ ॥
മധ്യഭാഗത്തിലൂടെ സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും മനോഹരമായ ഉദ്യാനങ്ങളും നിറഞ്ഞ, രാജാക്കന്മാർ അനുഭവിക്കുന്ന രാജ്യത്തിലൂടെ ധൈര്യശാലികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ പോയി.
2.50.12
तत्र त्रिपथगाम् दिव्याम् शिव तोयाम् अशैवलाम् ।
ददर्श राघवो गन्गाम् पुण्याम् ऋषि निसेविताम् ॥ २.५०.१२ ॥
അവിടെ രാഘവൻ മൂന്നു വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന, ദിവ്യവും ശുഭജലമുള്ളതും പായലില്ലാത്തതും പുണ്യവും ഋഷിമാർ സേവിക്കുന്നതുമായ ഗംഗയെ കണ്ടു.
2.50.13
आश्रमैरविदूर्स्थैः श्रीमद्भिः समलम् कृताम् ।
कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभिः सेविताम्भोह्रदाम् शिवाम् ॥ २.५०.१३ ॥
സമീപത്തുള്ള ശോഭനമായ ആശ്രമങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളും, യഥാസമയം സന്തുഷ്ടരായ അപ്സരസ്സുകളാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നവളും, ജലാശയങ്ങളുള്ളവളും, മംഗളകരിയുമായ (ഗംഗ).
2.50.14
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् ।
नागगन्धर्वपत्नीभिः सेविताम् सततम् शिवाम् ॥ २.५०.१४ ॥
ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ എന്നിവരാൽ ശോഭിതയും, നാഗഗന്ധർവ പത്നിമാരാൽ എപ്പോഴും സേവിക്കപ്പെടുന്നവളും, മംഗളകരിയുമായ (ഗംഗ).
2.50.15
देवाक्रीडशताकीर्णाम् देवोद्यानशतायुताम् ।
देवार्थमाकाशगमाम् विख्याताम् देवपद्मिनीम् ॥ २.५०.१५ ॥
ദേവന്മാരുടെ നൂറുകണക്കിന് വിഹാരസ്ഥലങ്ങൾ നിറഞ്ഞവളും, നൂറായിരം ദേവോദ്യാനങ്ങളുള്ളവളും, ദേവകളുടെ ഹിതത്തിനായി ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവളും, പ്രസിദ്ധയായ ദിവ്യപദ്മിനിയുമായ (ഗംഗ).
2.50.16
जलघाताट्टहासोग्राम् फेननिर्मलहासिनीम् ।
क्वचिद्वेणीकृतजलाम् क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥ २.५०.१६ ॥
ജലാഘാതങ്ങളുടെ ഘോരമായ അട്ടഹാസത്താൽ ഉഗ്രയും, നുരയുടെ നിർമ്മലമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളും, ചിലയിടത്ത് ജലം ജടപോലെ മെടഞ്ഞവളും, ചിലയിടത്ത് ചുഴികളാൽ ശോഭിക്കുന്നവളുമായ (ഗംഗ).
2.50.17
क्वचित्स्तिमितगम्भीराम् क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।
क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषाम् क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥ २.५०.१७ ॥
ചിലയിടത്ത് ശാന്തവും ആഴമുള്ളവളും, ചിലയിടത്ത് വേഗജലത്താൽ കലങ്ങിയവളും, ചിലയിടത്ത് ഗംഭീരമായ മുഴക്കമുള്ളവളും, ചിലയിടത്ത് ഭയങ്കരമായ ശബ്ദമുള്ളവളുമായ (ഗംഗ).
2.50.18
देवसम्घाप्लुतजलाम् निर्मलोत्पलशोभिताम् ।
क्वचिदाभोगपुलिनाम् क्वचिन्नर्मलवालुकाम् ॥ २.५०.१८ ॥
ദേവസമൂഹങ്ങൾ കുളിക്കുന്ന ജലമുള്ളവളും, നിർമ്മലമായ നീലോത്പലങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നവളും, ചിലയിടത്ത് വിശാലമായ കരകളുള്ളവളും, ചിലയിടത്ത് നിർമ്മലമായ മണലുള്ളവളുമായ (ഗംഗ).
2.50.19
हम्स सरस सम्घुष्टाम् चक्र वाक उपकूजिताम् ।
सदामदैश्च विहगैरभिसम्नादिताम् तराम् ॥ २.५०.१९ ॥
ആ നദി ഹംസങ്ങളുടെയും സാരസങ്ങളുടെയും ചക്രവാകങ്ങളുടെയും ശബ്ദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; എപ്പോഴും ആനന്ദലഹരിയിലായ പക്ഷികളുടെ കൂജനങ്ങളാൽ ചുറ്റും മുഴങ്ങിയിരുന്നു.
2.50.20
क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् ।
क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नाम् क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥ २.५०.२० ॥
ആ നദി ചിലയിടങ്ങളിൽ തീരത്തെ മരങ്ങളാൽ മാലകൾ പോലെ ശോഭിച്ചു; ചിലയിടങ്ങളിൽ വിരിഞ്ഞ നീലത്താമരകളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; ചിലയിടങ്ങളിൽ താമരക്കാടുകളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
2.50.21
क्वचित्कुमुदष्ण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।
नानापुष्परजोध्वस्ताम् समदामिव च क्वचित् ॥ २.५०.२१ ॥
ആ നദി ചിലയിടങ്ങളിൽ വെള്ളാമ്പൽ കൂട്ടങ്ങളാലും മുകുളങ്ങളാലും ശോഭിച്ചു; പലതരം പൂക്കളുടെ പൂമ്പൊടിയാൽ വിതറപ്പെട്ട് ചിലയിടങ്ങളിൽ മദം പിടിച്ചതുപോലെ തോന്നി.
2.50.22
व्यपेतमलसम्घाताम् मणिनिर्मलदर्शनाम् ।
दिशागजैर्वनगजैर्मत्तैश्च वरवारणैः ॥ २.५०.२२ ॥
ആ നദി മാലിന്യക്കൂട്ടങ്ങളില്ലാത്തതും മണിപോലെ നിർമ്മലമായി കാണപ്പെടുന്നതുമായിരുന്നു; ദിക്കാനകളും കാട്ടാനകളും മദിച്ച ശ്രേഷ്ഠ ഗജങ്ങളും അതിലുണ്ടായിരുന്നു.
2.50.23
देवोपवाह्यश्च मुहुः सम्नादितवनान्तराम् ।
प्रमदामिव यत्ने न भूषिताम् भूषणोत्तमैः ॥ २.५०.२३ ॥
ആ നദി ദേവവാഹനങ്ങളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴങ്ങിയിരുന്നു, അതിന്റെ വനമധ്യങ്ങൾ പ്രതിധ്വനിച്ചു; ഉത്തമാഭരണങ്ങളാൽ യത്നത്തോടെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീയെപ്പോലെ അത് ശോഭിച്ചു.
2.50.24
फलैः पुष्पैः किसलयैर्वऋताम् गुल्मैद्द्विजैस्तथा ।
शिम्शुमरैः च नक्रैः च भुजम्गैः च निषेविताम् ॥ २.५०.२४ ॥
ആ നദി ഫലങ്ങളും പൂക്കളും തളിരുകളുമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളാലും കുറ്റിച്ചെടികളാലും പക്ഷികളാലും, അതുപോലെ ശിംശുമാരങ്ങളാലും മുതലകളാലും പാമ്പുകളാലും സേവിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.50.25
विष्णुपादच्युताम् दिव्यामपापाम् पापनाशिनीम् ।
ताम् शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टाम् सागरतेजसा ॥ २.५०.२५ ॥
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്ന് വീണവളും ദിവ്യയും പാപരഹിതയും പാപനാശിനിയുമായ അവളെ, സാഗരന്റെ തേജസ്സാൽ ശങ്കരന്റെ ജടാജൂടത്തിൽ നിന്ന് ഇറക്കപ്പെട്ടവളെ.
2.50.26
समुद्रमहीषीम् गङ्गाम् सारसक्रौञ्चनादिताम् ।
आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥ २.५०.२६ ॥
സമുദ്രത്തിന്റെ റാണിയായ, സാരസ-ക്രൗഞ്ച പക്ഷികളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്ന ഗംഗയിൽ മഹാബാഹു എത്തി, ശൃംഗിബേരപുരത്തിനു നേരെ.
2.50.27
ताम् ऊर्मि कलिल आवर्ताम् अन्ववेक्ष्य महा रथः ।
सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इह एव अद्य वसामहे ॥ २.५०.२७ ॥
തിരമാലകളും ചുഴികളും നിറഞ്ഞ അവളെ നോക്കിയ മഹാരഥൻ സാരഥി സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് ഇവിടെത്തന്നെ പാർക്കാം.'
2.50.28
अविदूरात् अयम् नद्या बहु पुष्प प्रवालवान् ।
सुमहान् इन्गुदी वृक्षो वसामः अत्र एव सारथे ॥ २.५०.२८ ॥
'സാരഥീ, നദിയിൽ നിന്ന് അധികം അകലെയല്ലാതെ, ഒത്തിരി പൂക്കളും തളിരുകളുമുള്ള ഈ വലിയ ഇംഗുദി വൃക്ഷമുണ്ട്; നമുക്ക് ഇവിടെ താമസിക്കാം.'
2.50.29
द्रक्ष्यामः सरिताम् श्रेष्ठाम् सम्मान्यसलिलाम् शिवाम् ।
देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥ २.५०.२९ ॥
'നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയും ആദരണീയ ജലമുള്ളവളും മംഗളകരിയുമായ, ദേവന്മാർ, ദാനവർ, ഗന്ധർവർ, മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, പക്ഷികൾ എന്നിവരുടെതായ അവളെ നാം കാണും.'
2.50.30
लक्षणः च सुमन्त्रः च बाढम् इति एव राघवम् ।
उक्त्वा तम् इन्गुदी वृक्षम् तदा उपययतुर् हयैः ॥ २.५०.३० ॥
ലക്ഷ്മണനും സുമന്ത്രനും 'ശരി' എന്ന് രാഘവനോട് പറഞ്ഞ്, അപ്പോൾ കുതിരകളോടൊപ്പം ആ ഇംഗുദി വൃക്ഷത്തിനു നേരെ പോയി.
2.50.31
रामः अभियाय तम् रम्यम् वृक्षम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
रथात् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५०.३१ ॥
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ രാമൻ ആ മനോഹരമായ വൃക്ഷത്തിനടുത്തെത്തി, ഭാര്യയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.
2.50.32
सुमन्त्रः अपि अवतीर्य एव मोचयित्वा हय उत्तमान् ।
वृक्ष मूल गतम् रामम् उपतस्थे कृत अन्जलिः ॥ २.५०.३२ ॥
സുമന്ത്രനും ഇറങ്ങി, ഉത്തമാശ്വങ്ങളെ അഴിച്ചുവിട്ട്, വൃക്ഷച്ചുവട്ടിലിരുന്ന രാമന്റെ അടുത്ത് കൈകൂപ്പി നിന്നു.
2.50.33
तत्र राजा गुहो नाम रामस्य आत्म समः सखा ।
निषाद जात्यो बलवान् स्थपतिः च इति विश्रुतः ॥ २.५०.३३ ॥
അവിടെ ഗുഹൻ എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; രാമന് തന്നോടു തുല്യനായ സുഹൃത്തും നിഷാദ ജാതിയിൽ പെട്ട ബലവാനും സേനാനായകനായി പ്രസിദ്ധനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
2.50.34
स श्रुत्वा पुरुष व्याघ्रम् रामम् विषयम् आगतम् ।
वृद्धैः परिवृतः अमात्यैः ज्ञातिभिः च अपि उपागतः ॥ २.५०.३४ ॥
രാമൻ തങ്ങളുടെ നാട്ടിലെത്തിയെന്ന് കേട്ട് അദ്ദേഹം വൃദ്ധന്മാരും മന്ത്രിമാരും ബന്ധുക്കളും ചുറ്റിനിൽക്കെ അടുത്തെത്തി.
2.50.35
ततः निषाद अधिपतिम् दृष्ट्वा दूरात् अवस्थितम् ।
सह सौमित्रिणा रामः समागच्चद् गुहेन सः ॥ २.५०.३५ ॥
അപ്പോൾ ദൂരെ നിൽക്കുന്ന നിഷാദാധിപതിയെ കണ്ട്, രാമൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പം ഗുഹനെ എതിരേൽക്കാൻ മുന്നോട്ടുചെന്നു.
2.50.36
तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् ।
यथा अयोध्या तथा इदम् ते राम किम् करवाणि ते ॥ २.५०.३६ ॥
ദുഃഖിതനായ ഗുഹൻ രാഘവനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: 'രാമാ! അയോധ്യ പോലെയാണ് ഇതും നിന്റേത്; നിനക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?'
2.50.37
ईदृशम् हि महाबाहो कः प्रप्स्यत्यतिथिम् प्रियम् ।
ततः गुणवद् अन्न अद्यम् उपादाय पृथग् विधम् ।
अर्घ्यम् च उपानयत् क्षिप्रम् वाक्यम् च इदम् उवाच ह ॥ २.५०.३७ ॥
ഹേ മഹാബാഹോ, ഇത്രയും പ്രിയനായ അതിഥിയെ ആര് ലഭിക്കും? പിന്നെ അവൻ വിവിധതരം ഉത്തമമായ ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവന്ന്, വേഗത്തിൽ അർഘ്യവും നൽകി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.50.38
स्वागतम् ते महा बाहो तव इयम् अखिला मही ।
वयम् प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यम् प्रशाधि नः ॥ २.५०.३८ ॥
ഹേ മഹാബാഹോ, അങ്ങേക്ക് സ്വാഗതം. ഈ സമസ്ത ഭൂമിയും അങ്ങയുടേതാണ്. ഞങ്ങൾ അങ്ങയുടെ ഭൃത്യർ; അങ്ങാണ് ഞങ്ങളുടെ നാഥൻ; ഞങ്ങളെ നന്നായി ഭരിച്ചാലും.
2.50.39
भक्ष्यम् भोज्यम् च पेयम् च लेह्यम् च इदम् उपस्थितम् ।
शयनानि च मुख्यानि वाजिनाम् खादनम् च ते ॥ २.५०.३९ ॥
തിന്നേണ്ട ആഹാരവും ഭക്ഷിക്കേണ്ട ഭോജ്യവും പാനീയവും നക്കി കഴിക്കേണ്ട ലേഹ്യവും ഇവിടെ അങ്ങേക്കായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; ഉത്തമമായ ശയ്യകളും അങ്ങയുടെ കുതിരകൾക്കുള്ള തീറ്റയും ഉണ്ട്.
2.50.40
गुहम् एव ब्रुवाणम् तम् राघवः प्रत्युवाच ह ॥ २.५०.४० ॥
ഗുഹൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, രാഘവൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.50.41
अर्चिताः चैव हृष्टाः च भवता सर्वथा वयम् ।
पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेह सम्दर्शनेन च ॥ २.५०.४१ ॥
അങ്ങയാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാ വിധത്തിലും ആദരിക്കപ്പെട്ടു, സന്തോഷിക്കപ്പെട്ടു; കാൽനടയായി അടുത്തുവന്നതുകൊണ്ടും സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചതുകൊണ്ടും.
2.50.42
भुजाभ्याम् साधु वृत्ताभ्याम् पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
दिष्ट्या त्वाम् गुह पश्यामि अरोगम् सह बान्धवैः ॥ २.५०.४२ ॥
തന്റെ മനോഹരമായ ഉരുണ്ട ഭുജങ്ങളാൽ അവനെ അമർത്തിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: ഗുഹാ, ഭാഗ്യവശാൽ നിന്നെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം രോഗമില്ലാത്തവനായി കാണുന്നു.
2.50.43
अपि ते कूशलम् राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ।
यत् तु इदम् भवता किम्चित् प्रीत्या समुपकल्पितम् ।
सर्वम् तत् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥ २.५०.४३ ॥
നിന്റെ രാജ്യത്തിലും സുഹൃത്തുക്കളിലും സമ്പത്തിലും ക്ഷേമമാണോ? സ്നേഹത്താൽ നീ ഇവിടെ എന്തെങ്കിലും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതെല്ലാം ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു; ഞാൻ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടവനല്ലല്ലോ.
2.50.44
कुश चीर अजिन धरम् फल मूल अशनम् च माम् ।
विद्धि प्रणिहितम् धर्मे तापसम् वन गोचरम् ॥ २.५०.४४ ॥
കുശപ്പുല്ലും മരവുരിയും മാൻതോലും ധരിച്ച്, പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ഭക്ഷിച്ച്, ധർമ്മത്തിൽ മുഴുകി, വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന തപസ്വിയായി എന്നെ അറിയുക.
2.50.45
अश्वानाम् खादनेन अहम् अर्थी न अन्येन केनचित् ।
एतावता अत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥ २.५०.४५ ॥
കുതിരകൾക്ക് ആഹാരം നൽകുന്നതല്ലാതെ എനിക്ക് മറ്റൊന്നും ആവശ്യമില്ല; ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ നീ ഇവിടെ എന്നെ നന്നായി ആദരിച്ചവനാകും.
2.50.46
एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे ।
एतैः सुविहितैः अश्वैः भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥ २.५०.४६ ॥
ഇവ എന്റെ പിതാവായ രാജാവ് ദശരഥന് പ്രിയമുള്ളവയാണ്; നന്നായി പരിപാലിക്കപ്പെട്ട ഈ കുതിരകളാൽ ഞാൻ ആദരിക്കപ്പെടും.
2.50.47
अश्वानाम् प्रतिपानम् च खादनम् चैव सो अन्वशात् ।
गुहः तत्र एव पुरुषाम्स् त्वरितम् दीयताम् इति ॥ २.५०.४७ ॥
അപ്പോൾത്തന്നെ ഗുഹൻ അവിടെയുള്ള ഭൃത്യന്മാരോട്, കുതിരകൾക്ക് വേഗം വെള്ളവും തീറ്റയും നൽകണമെന്ന് കല്പിച്ചു.
2.50.48
ततः चीर उत्तर आसन्गः सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
जलम् एव आददे भोज्यम् लक्ष्मणेन आहृतम् स्वयम् ॥ २.५०.४८ ॥
പിന്നെ മരവുരി മേൽവസ്ത്രമായി അണിഞ്ഞ്, പശ്ചിമ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത്, ലക്ഷ്മണൻ സ്വയം കൊണ്ടുവന്ന വെള്ളം മാത്രം ഭക്ഷണമായി സ്വീകരിച്ചു.
2.50.49
तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।
सभार्यस्य ततः अभ्येत्य तस्थौ वृष्कम् उपाश्रितः ॥ २.५०.४९ ॥
നിലത്ത് കിടന്നുറങ്ങുന്ന അവന്റെ, ഭാര്യയോടൊപ്പമുള്ള അവന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകിയ ശേഷം ലക്ഷ്മണൻ അടുത്തുചെന്ന് ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ ചാരി നിന്നു.
2.50.50
गुहो अपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् ।
अन्वजाग्रत् ततः रामम् अप्रमत्तः धनुर् धरः ॥ २.५०.५० ॥
ഗുഹനും സാരഥിയോടൊപ്പം ലക്ഷ്മണനോട് സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്, അപ്പോൾ ജാഗ്രതയോടെ വില്ലേന്തി രാമന്റെ സമീപം ഉണർന്നിരുന്നു.
2.50.51
तथा शयानस्य ततः अस्य धीमतः ।
यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः ।
अदृष्ट दुह्खस्य सुख उचितस्य सा ।
तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥ २.५०.५१ ॥
ഇങ്ങനെ കിടന്നുറങ്ങുന്ന ആ ബുദ്ധിമാനും യശസ്വിയും മഹാത്മാവുമായ ദശരഥപുത്രന്, ദുഃഖം കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവനും സുഖത്തിന് അർഹനുമായ അവന്, ആ രാത്രി അപ്പോൾ സാവധാനം കഴിഞ്ഞുപോയി.