ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.50.1
विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मण पूर्वजः ।
अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्ञ्लिर्वाक्वमब्रवीत् ॥ २.५०.१ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਕੋਸਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.50.2
आपृच्छे त्वाम् पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते ।
दैवतानि च यानि त्वाम् पालयन्त्यावसन्ति च ॥ २.५०.२ ॥
ਨਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੇ ਨਗਰੀ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।
2.50.3
निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः ।
पुनर्ध्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सम्गतः ॥ २.५०.३ ॥
ਬਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਭੂਪਤੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਾਂਗਾ।
2.50.4
ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।
अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदम् जनम् ॥ २.५०.४ ॥
ਤਦ ਖ਼ੂਨ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਨਪਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
2.50.5
अनुक्रोशो दया चैव यथार्हम् मयि वह् कृतः ।
चिरम् दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥ २.५०.५ ॥
ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵਿਖਾਈ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਹ ਪਾਪੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਵੇ; ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਚਲੇ ਜਾਓ।
2.50.6
तेऽभिवाद्य महात्मानम् कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
विलपन्तो नरा घोरम् व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥ २.५०.६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ।
2.50.7
तथा विलपताम् तेषामतृप्तानाम् च राघवः ।
अचक्षुरिषयम् प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥ २.५०.७ ॥
ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਾਘਵ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਏ, ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.50.8
ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् ।
अकुतश्चिद्भयान् रम्याम् श्चैत्ययूपसमावृतान् ॥ २.५०.८ ॥
ਫਿਰ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਿਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਮਣੀਕ, ਚੈਤ੍ਯਾਂ ਤੇ ਯੂਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ (ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ)।
2.50.9
उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् ।
तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥ २.५०.९ ॥
ਬਾਗ਼ਾਂ ਤੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਤੇ ਸੇਵਿਤ (ਖੇਤਰ)।
2.50.10
लक्षणीयान्न रेम्द्राणाम् ब्रह्मघोषाभिनादितान् ।
रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥ २.५०.१० ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵੇਦਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ (ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ), ਪੁਰਸ਼ ਵਿਆਘਰ (ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ) ਰਥ ਰਾਹੀਂ ਕੋਸਲ ਦੇਸ਼ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ।
2.50.11
मध्येन मुदितम् स्फीतम् रम्योद्यानसमाकुलम् ।
राज्यम् भोग्यम् नरेन्द्राणाम् ययौ धृतिमताम् वरः ॥ २.५०.११ ॥
ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰੇ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਰਮਣੀਕ ਬਾਗ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਧੀਰਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਰਾਮ) ਗਏ।
2.50.12
तत्र त्रिपथगाम् दिव्याम् शिव तोयाम् अशैवलाम् ।
ददर्श राघवो गन्गाम् पुण्याम् ऋषि निसेविताम् ॥ २.५०.१२ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਾਲੀ, ਕਾਈ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਗੰਗਾ ਵੇਖੀ।
2.50.13
आश्रमैरविदूर्स्थैः श्रीमद्भिः समलम् कृताम् ।
कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभिः सेविताम्भोह्रदाम् शिवाम् ॥ २.५०.१३ ॥
ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ੋਭਾਯੁਕਤ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਜਲ-ਕੁੰਡਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ (ਗੰਗਾ)।
2.50.14
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् ।
नागगन्धर्वपत्नीभिः सेविताम् सततम् शिवाम् ॥ २.५०.१४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਿਤ, ਸ਼ੁਭ (ਗੰਗਾ)।
2.50.15
देवाक्रीडशताकीर्णाम् देवोद्यानशतायुताम् ।
देवार्थमाकाशगमाम् विख्याताम् देवपद्मिनीम् ॥ २.५०.१५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਖੇਡ-ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਦਿਵ ਬਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਵ ਪਦਮਿਨੀ (ਗੰਗਾ)।
2.50.16
जलघाताट्टहासोग्राम् फेननिर्मलहासिनीम् ।
क्वचिद्वेणीकृतजलाम् क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥ २.५०.१६ ॥
ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਟਹਾਸ ਨਾਲ ਉਗ੍ਰ, ਝੱਗ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਵੇਣੀ ਵਾਂਗ ਗੁੰਦਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ (ਗੰਗਾ)।
2.50.17
क्वचित्स्तिमितगम्भीराम् क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।
क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषाम् क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥ २.५०.१७ ॥
ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ, ਕਿਤੇ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਕਿਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗਰਜ ਵਾਲੀ, ਕਿਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ (ਗੰਗਾ)।
2.50.18
देवसम्घाप्लुतजलाम् निर्मलोत्पलशोभिताम् ।
क्वचिदाभोगपुलिनाम् क्वचिन्नर्मलवालुकाम् ॥ २.५०.१८ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਰਮਲ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਕਿਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਕਿਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰੇਤ ਵਾਲੀ (ਗੰਗਾ)।
2.50.19
हम्स सरस सम्घुष्टाम् चक्र वाक उपकूजिताम् ।
सदामदैश्च विहगैरभिसम्नादिताम् तराम् ॥ २.५०.१९ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਹੰਸਾਂ, ਸਾਰਸਾਂ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਸਦਾ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਿਕ ਨਾਲ ਚੁਫੇਰੇ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।
2.50.20
क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् ।
क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नाम् क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥ २.५०.२० ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਕਿਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਮਲ-ਬਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
2.50.21
क्वचित्कुमुदष्ण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।
नानापुष्परजोध्वस्ताम् समदामिव च क्वचित् ॥ २.५०.२१ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਕਿਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
2.50.22
व्यपेतमलसम्घाताम् मणिनिर्मलदर्शनाम् ।
दिशागजैर्वनगजैर्मत्तैश्च वरवारणैः ॥ २.५०.२२ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਮੈਲ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਦੀ ਸੀ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਬਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਮਸਤ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਨ।
2.50.23
देवोपवाह्यश्च मुहुः सम्नादितवनान्तराम् ।
प्रमदामिव यत्ने न भूषिताम् भूषणोत्तमैः ॥ २.५०.२३ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜ ਉੱਠਦੇ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਯਤਨਪੂਰਵਕ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਨਾਰੀ ਹੋਵੇ।
2.50.24
फलैः पुष्पैः किसलयैर्वऋताम् गुल्मैद्द्विजैस्तथा ।
शिम्शुमरैः च नक्रैः च भुजम्गैः च निषेविताम् ॥ २.५०.२४ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਕੋਮਲ ਕੋਂਪਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਸ਼ੁਮਾਰਾਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।
2.50.25
विष्णुपादच्युताम् दिव्यामपापाम् पापनाशिनीम् ।
ताम् शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टाम् सागरतेजसा ॥ २.५०.२५ ॥
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਦਿਵ ਅਤੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰੀ ਗਈ ਸੀ।
2.50.26
समुद्रमहीषीम् गङ्गाम् सारसक्रौञ्चनादिताम् ।
आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥ २.५०.२६ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸ਼੍ਰਿੰਗਿਬੇਰਪੁਰ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚੇ।
2.50.27
ताम् ऊर्मि कलिल आवर्ताम् अन्ववेक्ष्य महा रथः ।
सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इह एव अद्य वसामहे ॥ २.५०.२७ ॥
ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।'
2.50.28
अविदूरात् अयम् नद्या बहु पुष्प प्रवालवान् ।
सुमहान् इन्गुदी वृक्षो वसामः अत्र एव सारथे ॥ २.५०.२८ ॥
'ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਨਦੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਂਪਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ।'
2.50.29
द्रक्ष्यामः सरिताम् श्रेष्ठाम् सम्मान्यसलिलाम् शिवाम् ।
देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥ २.५०.२९ ॥
'ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜਲ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੇਖਾਂਗੇ।'
2.50.30
लक्षणः च सुमन्त्रः च बाढम् इति एव राघवम् ।
उक्त्वा तम् इन्गुदी वृक्षम् तदा उपययतुर् हयैः ॥ २.५०.३० ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ 'ਬਹੁਤ ਠੀਕ' ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
2.50.31
रामः अभियाय तम् रम्यम् वृक्षम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
रथात् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५०.३१ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰथ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ।
2.50.32
सुमन्त्रः अपि अवतीर्य एव मोचयित्वा हय उत्तमान् ।
वृक्ष मूल गतम् रामम् उपतस्थे कृत अन्जलिः ॥ २.५०.३२ ॥
ਸੁਮੰਤਰ ਵੀ ਉਤਰ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
2.50.33
तत्र राजा गुहो नाम रामस्य आत्म समः सखा ।
निषाद जात्यो बलवान् स्थपतिः च इति विश्रुतः ॥ २.५०.३३ ॥
ਉੱਥੇ ਗੁਹ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਹ ਰਾਮ ਦਾ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਮਿੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਜਾਤੀ ਦਾ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।
2.50.34
स श्रुत्वा पुरुष व्याघ्रम् रामम् विषयम् आगतम् ।
वृद्धैः परिवृतः अमात्यैः ज्ञातिभिः च अपि उपागतः ॥ २.५०.३४ ॥
ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨੇੜੇ ਆਇਆ।
2.50.35
ततः निषाद अधिपतिम् दृष्ट्वा दूरात् अवस्थितम् ।
सह सौमित्रिणा रामः समागच्चद् गुहेन सः ॥ २.५०.३५ ॥
ਫਿਰ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਸੌਮਿੱਤਰੀ ਨਾਲ ਗੁਹ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
2.50.36
तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् ।
यथा अयोध्या तथा इदम् ते राम किम् करवाणि ते ॥ २.५०.३६ ॥
ਦੁਖੀ ਗੁਹ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲ਼ੇ ਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਮ! ਜਿਵੇਂ ਅਯੋਧਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?'
2.50.37
ईदृशम् हि महाबाहो कः प्रप्स्यत्यतिथिम् प्रियम् ।
ततः गुणवद् अन्न अद्यम् उपादाय पृथग् विधम् ।
अर्घ्यम् च उपानयत् क्षिप्रम् वाक्यम् च इदम् उवाच ह ॥ २.५०.३७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਅਜਿਹਾ ਪਿਆਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਕੌਣ ਪਾਵੇਗਾ? ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਲਿਆਂਦਾ, ਝੱਟ ਅਰਘ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.50.38
स्वागतम् ते महा बाहो तव इयम् अखिला मही ।
वयम् प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यम् प्रशाधि नः ॥ २.५०.३८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ; ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰੋ।
2.50.39
भक्ष्यम् भोज्यम् च पेयम् च लेह्यम् च इदम् उपस्थितम् ।
शयनानि च मुख्यानि वाजिनाम् खादनम् च ते ॥ २.५०.३९ ॥
ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚੱਟਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ; ਉੱਤਮ ਬਿਸਤਰੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਵੀ।
2.50.40
गुहम् एव ब्रुवाणम् तम् राघवः प्रत्युवाच ह ॥ २.५०.४० ॥
ਗੁਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
2.50.41
अर्चिताः चैव हृष्टाः च भवता सर्वथा वयम् ।
पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेह सम्दर्शनेन च ॥ २.५०.४१ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ; ਪੈਦਲ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ।
2.50.42
भुजाभ्याम् साधु वृत्ताभ्याम् पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
दिष्ट्या त्वाम् गुह पश्यामि अरोगम् सह बान्धवैः ॥ २.५०.४२ ॥
ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: ਹੇ ਗੁਹ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਰੋਗ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
2.50.43
अपि ते कूशलम् राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ।
यत् तु इदम् भवता किम्चित् प्रीत्या समुपकल्पितम् ।
सर्वम् तत् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥ २.५०.४३ ॥
ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ ਨਾ? ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
2.50.44
कुश चीर अजिन धरम् फल मूल अशनम् च माम् ।
विद्धि प्रणिहितम् धर्मे तापसम् वन गोचरम् ॥ २.५०.४४ ॥
ਕੁਸ਼ ਘਾਹ, ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ।
2.50.45
अश्वानाम् खादनेन अहम् अर्थी न अन्येन केनचित् ।
एतावता अत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥ २.५०.४५ ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਇਸੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਚੰਗਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇਗਾ।
2.50.46
एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे ।
एतैः सुविहितैः अश्वैः भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥ २.५०.४६ ॥
ਇਹ ਘੋੜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸਨ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਤਕਾਰਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.50.47
अश्वानाम् प्रतिपानम् च खादनम् चैव सो अन्वशात् ।
गुहः तत्र एव पुरुषाम्स् त्वरितम् दीयताम् इति ॥ २.५०.४७ ॥
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਗੁਹ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਚਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
2.50.48
ततः चीर उत्तर आसन्गः सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
जलम् एव आददे भोज्यम् लक्ष्मणेन आहृतम् स्वयम् ॥ २.५०.४८ ॥
ਫਿਰ ਛਾਲ ਦਾ ਵਸਤਰ ਚਾਦਰ ਵਾਂਗ ਓੜ੍ਹ ਕੇ, ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਆਪ ਲਿਆਂਦਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ।
2.50.49
तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।
सभार्यस्य ततः अभ्येत्य तस्थौ वृष्कम् उपाश्रितः ॥ २.५०.४९ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
2.50.50
गुहो अपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् ।
अन्वजाग्रत् ततः रामम् अप्रमत्तः धनुर् धरः ॥ २.५०.५० ॥
ਗੁਹ ਵੀ ਸਾਰਥੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਦ ਚੌਕਸ ਹੋ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ।
2.50.51
तथा शयानस्य ततः अस्य धीमतः ।
यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः ।
अदृष्ट दुह्खस्य सुख उचितस्य सा ।
तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥ २.५०.५१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਯਸ਼ਸਵੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਤਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੀਤ ਗਈ।