வால்மீகி ராமாயணம் · சர்க்கம் 2.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.50.1
विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मण पूर्वजः ।
अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्ञ्लिर्वाक्वमब्रवीत् ॥ २.५०.१ ॥
விசாலமும் அழகுமான கோசல நாட்டைக் கடந்து சென்று, அறிவுடைய மூத்த சகோதரன் அயோத்தியை நோக்கி கைகூப்பி இவ்வார்த்தையைக் கூறினான்.
2.50.2
आपृच्छे त्वाम् पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते ।
दैवतानि च यानि त्वाम् पालयन्त्यावसन्ति च ॥ २.५०.२ ॥
நகரங்களில் சிறந்தவளே, காகுத்ஸ்தர் குலத்தவர்களால் காக்கப்பட்ட நகரே, நான் உன்னிடம் விடைபெறுகிறேன்; உன்னைக் காக்கும், உன்னில் வசிக்கும் தெய்வங்களிடமும் விடைபெறுகிறேன்.
2.50.3
निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः ।
पुनर्ध्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सम्गतः ॥ २.५०.३ ॥
காட்டு வாசத்தை முடித்து, பூமியின் அதிபதியாம் தந்தையின் கடனிலிருந்து விடுபட்டு, தாயுடனும் தந்தையுடனும் சேர்ந்து உன்னை மீண்டும் காண்பேன்.
2.50.4
ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।
अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदम् जनम् ॥ २.५०.४ ॥
பின்னர் இரத்தம் போல் சிவந்த கண்களுடனும், கண்ணீர் நிறைந்த முகத்துடனும், துயருற்றவனாய், வலக் கரத்தை உயர்த்தி நாட்டு மக்களிடம் கூறினான்.
2.50.5
अनुक्रोशो दया चैव यथार्हम् मयि वह् कृतः ।
चिरम् दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥ २.५०.५ ॥
தகுந்த அளவில் நீங்கள் எனக்குக் கருணையும் தயையும் காட்டினீர்கள். நீண்ட துன்பத்தின் இந்தப் பாவமான காலம் கழியட்டும்; உங்கள் நோக்கம் நிறைவேற நீங்கள் செல்லுங்கள்.
2.50.6
तेऽभिवाद्य महात्मानम् कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
विलपन्तो नरा घोरम् व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥ २.५०.६ ॥
அவர்கள் மகாத்மாவை வணங்கி, அவரை வலமாகச் சுற்றி வந்தார்கள். புலம்பியபடி அந்த மனிதர்கள் பயங்கரமாக இங்கும் அங்குமாக நின்றனர்.
2.50.7
तथा विलपताम् तेषामतृप्तानाम् च राघवः ।
अचक्षुरिषयम् प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥ २.५०.७ ॥
புலம்பிக்கொண்டிருந்த, இன்னும் திருப்தியடையாத அவர்களின் கண்களிலிருந்து ராகவன் மறைந்து சென்றார், இரவின் தொடக்கத்தில் சூரியன் மறைவது போல.
2.50.8
ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् ।
अकुतश्चिद्भयान् रम्याम् श्चैत्ययूपसमावृतान् ॥ २.५०.८ ॥
பின்னர், தானியமும் செல்வமும் நிறைந்த, தானம் செய்யும் சுபமான மக்கள் வாழும், எங்கிருந்தும் அச்சமற்ற, அழகிய, சைத்யங்களும் யூபங்களும் சூழ்ந்த (நாட்டை அவர் கடந்தார்).
2.50.9
उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् ।
तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥ २.५०.९ ॥
பூங்காக்களும் மாந்தோப்புகளும் நிறைந்த, நீர்நிலைகள் செழித்த, மகிழ்ச்சியும் செழிப்பும் கொண்ட மக்கள் நிறைந்த, பசுக்கூட்டங்களால் நிரம்பி சேவிக்கப்பட்ட (நாட்டை).
2.50.10
लक्षणीयान्न रेम्द्राणाम् ब्रह्मघोषाभिनादितान् ।
रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥ २.५०.१० ॥
மன்னர்களுக்குரிய சிறப்பான அடையாளங்களுடன், பிராமணர்களின் வேதகோஷத்தால் முழங்கிய (நாட்டை), ஆண்களில் புலியாகிய அவர் தேரில் கோசல நாட்டைக் கடந்தார்.
2.50.11
मध्येन मुदितम् स्फीतम् रम्योद्यानसमाकुलम् ।
राज्यम् भोग्यम् नरेन्द्राणाम् ययौ धृतिमताम् वरः ॥ २.५०.११ ॥
மையப்பகுதி வழியே மகிழ்ச்சியும் செழிப்பும் நிறைந்த, அழகிய பூங்காக்களால் சூழ்ந்த, அரசர்களால் அனுபவிக்கத் தகுந்த அரசாட்சியின் வழியே, உறுதியுடையோரில் சிறந்தவர் சென்றார்.
2.50.12
तत्र त्रिपथगाम् दिव्याम् शिव तोयाम् अशैवलाम् ।
ददर्श राघवो गन्गाम् पुण्याम् ऋषि निसेविताम् ॥ २.५०.१२ ॥
அங்கே ராகவன் மூன்று வழிகளில் பாயும், தெய்வீகமான, சுபமான நீருடைய, பாசியற்ற, புண்ணியமான, முனிவர்களால் சேவிக்கப்படும் கங்கையைக் கண்டார்.
2.50.13
आश्रमैरविदूर्स्थैः श्रीमद्भिः समलम् कृताम् ।
कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभिः सेविताम्भोह्रदाम् शिवाम् ॥ २.५०.१३ ॥
அருகில் அமைந்த பொலிவுடைய ஆசிரமங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டவளும், தக்க காலத்தில் மகிழ்ந்த அப்சரஸ்களால் சேவிக்கப்படுபவளும், நீர்க்குளங்கள் கொண்டவளும், மங்கலமானவளுமாகிய (கங்கை).
2.50.14
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् ।
नागगन्धर्वपत्नीभिः सेविताम् सततम् शिवाम् ॥ २.५०.१४ ॥
தேவர்கள், தானவர்கள், கந்தர்வர்கள், கின்னரர்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டவளும், நாகர் மற்றும் கந்தர்வர்களின் மனைவியரால் எப்போதும் சேவிக்கப்படுபவளுமாகிய மங்கலமானவள் (கங்கை).
2.50.15
देवाक्रीडशताकीर्णाम् देवोद्यानशतायुताम् ।
देवार्थमाकाशगमाम् विख्याताम् देवपद्मिनीम् ॥ २.५०.१५ ॥
தேவர்களின் நூற்றுக்கணக்கான விளையாட்டிடங்களால் நிறைந்தவளும், நூறாயிரம் தேவோத்யானங்களைக் கொண்டவளும், தேவர்களின் நன்மைக்காக வானில் செல்பவளும், புகழ்பெற்ற தெய்வீகத் தாமரைக் குளமுமாகிய (கங்கை).
2.50.16
जलघाताट्टहासोग्राम् फेननिर्मलहासिनीम् ।
क्वचिद्वेणीकृतजलाम् क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥ २.५०.१६ ॥
நீர் மோதலின் உரத்த சிரிப்பால் கடுமையானவளும், நுரையின் தூய புன்னகை கொண்டவளும், சில இடங்களில் நீரை பின்னிய சடையென உடையவளும், சில இடங்களில் சுழல்களால் அழகுபெற்றவளுமாகிய (கங்கை).
2.50.17
क्वचित्स्तिमितगम्भीराम् क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।
क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषाम् क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥ २.५०.१७ ॥
சில இடங்களில் அமைதியாகவும் ஆழமாகவும், சில இடங்களில் வேகமான நீரால் கலங்கியவளாகவும், சில இடங்களில் ஆழ்ந்த முழக்கமுடையவளாகவும், சில இடங்களில் பயங்கரமான ஒலியுடையவளுமாகிய (கங்கை).
2.50.18
देवसम्घाप्लुतजलाम् निर्मलोत्पलशोभिताम् ।
क्वचिदाभोगपुलिनाम् क्वचिन्नर्मलवालुकाम् ॥ २.५०.१८ ॥
தேவர் கூட்டங்கள் நீராடும் நீரை உடையவளும், தூய நீலத் தாமரைகளால் அழகுபெற்றவளும், சில இடங்களில் விரிந்த கரைகளையும், சில இடங்களில் தூய மணலையும் கொண்டவளுமாகிய (கங்கை).
2.50.19
हम्स सरस सम्घुष्टाम् चक्र वाक उपकूजिताम् ।
सदामदैश्च विहगैरभिसम्नादिताम् तराम् ॥ २.५०.१९ ॥
அந்த ஆறு அன்னங்கள், கொக்குகள், சக்கரவாகப் பறவைகளின் ஒலிகளால் நிறைந்திருந்தது; எப்போதும் மகிழ்ச்சியில் திளைத்த பறவைகளின் குரல்களால் எங்கும் எதிரொலித்தது.
2.50.20
क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् ।
क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नाम् क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥ २.५०.२० ॥
அந்த ஆறு சில இடங்களில் கரையோர மரங்களால் மாலைகள் போல் அழகுற்றிருந்தது; சில இடங்களில் மலர்ந்த நீலத் தாமரைகளால் மூடப்பட்டிருந்தது; சில இடங்களில் தாமரைக் காடுகளால் நிறைந்திருந்தது.
2.50.21
क्वचित्कुमुदष्ण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।
नानापुष्परजोध्वस्ताम् समदामिव च क्वचित् ॥ २.५०.२१ ॥
அந்த ஆறு சில இடங்களில் வெண்குவளைக் கொத்துகளாலும் அரும்புகளாலும் அழகுற்றிருந்தது; பல வகை மலர்களின் மகரந்தப் பொடியால் தூவப்பட்டு, சில இடங்களில் மதமேறியதுபோல் தோன்றியது.
2.50.22
व्यपेतमलसम्घाताम् मणिनिर्मलदर्शनाम् ।
दिशागजैर्वनगजैर्मत्तैश्च वरवारणैः ॥ २.५०.२२ ॥
அந்த ஆறு அழுக்குக் குவியல்கள் அற்றதாய், மணிபோல் தெளிவாகத் தெரிந்தது; திசைக் களிறுகளும் காட்டுக் களிறுகளும் மதம்பிடித்த சிறந்த யானைகளும் அதில் இருந்தன.
2.50.23
देवोपवाह्यश्च मुहुः सम्नादितवनान्तराम् ।
प्रमदामिव यत्ने न भूषिताम् भूषणोत्तमैः ॥ २.५०.२३ ॥
அந்த ஆறு தேவர்களின் வாகனங்களால் மீண்டும் மீண்டும் ஒலித்தது, அதன் காட்டுப் பகுதிகள் எதிரொலித்தன; சிறந்த ஆபரணங்களால் முயற்சியுடன் அலங்கரிக்கப்பட்ட பெண்ணைப் போல் அது இருந்தது.
2.50.24
फलैः पुष्पैः किसलयैर्वऋताम् गुल्मैद्द्विजैस्तथा ।
शिम्शुमरैः च नक्रैः च भुजम्गैः च निषेविताम् ॥ २.५०.२४ ॥
அந்த ஆறு கனிகள், மலர்கள், தளிர்களுடன் கூடிய மரங்கள், புதர்கள், பறவைகளால், மேலும் சிம்சுமாரங்கள், முதலைகள், பாம்புகளால் சேவிக்கப்பட்டது.
2.50.25
विष्णुपादच्युताम् दिव्यामपापाम् पापनाशिनीम् ।
ताम् शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टाम् सागरतेजसा ॥ २.५०.२५ ॥
விஷ்ணுவின் பாதத்திலிருந்து வீழ்ந்தவளும், தெய்வீகமானவளும், பாவமற்றவளும், பாவத்தை அழிப்பவளுமான அவளை, சாகரனின் தேஜஸால் சங்கரனின் சடைமுடியிலிருந்து இறக்கப்பட்டவளை.
2.50.26
समुद्रमहीषीम् गङ्गाम् सारसक्रौञ्चनादिताम् ।
आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥ २.५०.२६ ॥
கடலின் அரசியான கங்கையை, சாரஸ், கிரௌஞ்ச பறவைகளின் ஒலியால் முழங்கிய அவளை, மஹாபாஹுவான அவர் சிருங்கிபேரபுரத்தை நோக்கி அடைந்தார்.
2.50.27
ताम् ऊर्मि कलिल आवर्ताम् अन्ववेक्ष्य महा रथः ।
सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इह एव अद्य वसामहे ॥ २.५०.२७ ॥
அலைகளும் சுழல்களும் நிறைந்த அவளை நோக்கிய மஹாரதன், சாரதி சுமந்திரனிடம் கூறினார்: 'இன்று இங்கேயே தங்குவோம்.'
2.50.28
अविदूरात् अयम् नद्या बहु पुष्प प्रवालवान् ।
सुमहान् इन्गुदी वृक्षो वसामः अत्र एव सारथे ॥ २.५०.२८ ॥
'சாரதியே, ஆற்றிலிருந்து அதிக தொலைவில் இல்லாத, பல மலர்களும் தளிர்களும் கொண்ட இந்த மிகப்பெரிய இங்குதீ மரம் உள்ளது; நாம் இங்கேயே தங்குவோம்.'
2.50.29
द्रक्ष्यामः सरिताम् श्रेष्ठाम् सम्मान्यसलिलाम् शिवाम् ।
देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥ २.५०.२९ ॥
'நதிகளில் சிறந்தவளும், மரியாதைக்குரிய நீரையுடையவளும், மங்களமானவளுமான அவளை, தேவர்கள், தானவர்கள், கந்தர்வர்கள், மிருகங்கள், மனிதர்கள், பறவைகள் ஆகியோருக்கு உரியவளை நாம் காண்போம்.'
2.50.30
लक्षणः च सुमन्त्रः च बाढम् इति एव राघवम् ।
उक्त्वा तम् इन्गुदी वृक्षम् तदा उपययतुर् हयैः ॥ २.५०.३० ॥
லக்ஷ்மணரும் சுமந்திரரும் 'சரி' என்று ராகவனிடம் கூறி, பின்னர் குதிரைகளுடன் அந்த இங்குதீ மரத்தை நோக்கிச் சென்றனர்.
2.50.31
रामः अभियाय तम् रम्यम् वृक्षम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
रथात् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५०.३१ ॥
இக்ஷ்வாகு குலத்தின் மகிழ்ச்சியான ராமர் அந்த அழகிய மரத்தை அடைந்து, தேரிலிருந்து மனைவியோடும் லக்ஷ்மணனோடும் இறங்கினார்.
2.50.32
सुमन्त्रः अपि अवतीर्य एव मोचयित्वा हय उत्तमान् ।
वृक्ष मूल गतम् रामम् उपतस्थे कृत अन्जलिः ॥ २.५०.३२ ॥
சுமந்திரரும் இறங்கி, சிறந்த குதிரைகளை அவிழ்த்து, மரத்தடியில் இருந்த ராமரை கைகூப்பி அணுகினார்.
2.50.33
तत्र राजा गुहो नाम रामस्य आत्म समः सखा ।
निषाद जात्यो बलवान् स्थपतिः च इति विश्रुतः ॥ २.५०.३३ ॥
அங்கே குகன் என்ற அரசன் இருந்தான்; அவன் ராமருக்குத் தனக்கு நிகரான நண்பன், நிஷாத குலத்தவன், வலிமையானவன், தலைவன் என்று புகழ்பெற்றவன்.
2.50.34
स श्रुत्वा पुरुष व्याघ्रम् रामम् विषयम् आगतम् ।
वृद्धैः परिवृतः अमात्यैः ज्ञातिभिः च अपि उपागतः ॥ २.५०.३४ ॥
ராமர் தம் நாட்டுக்கு வந்திருப்பதைக் கேட்ட அவன், பெரியோர், அமைச்சர்கள், உறவினர்கள் சூழ அருகே வந்தான்.
2.50.35
ततः निषाद अधिपतिम् दृष्ट्वा दूरात् अवस्थितम् ।
सह सौमित्रिणा रामः समागच्चद् गुहेन सः ॥ २.५०.३५ ॥
அப்போது தொலைவில் நின்ற நிஷாதர்களின் தலைவனைக் கண்ட ராமர், சௌமித்திரியுடன் குகனை எதிர்கொள்ள முன்னேறினார்.
2.50.36
तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् ।
यथा अयोध्या तथा इदम् ते राम किम् करवाणि ते ॥ २.५०.३६ ॥
வருத்தத்துடன் குகன் ராகவனை அணைத்து, 'ராமா! அயோத்தி எப்படியோ அப்படியே இதுவும் உனதே; உனக்காக நான் என்ன செய்யவேண்டும்?' என்றான்.
2.50.37
ईदृशम् हि महाबाहो कः प्रप्स्यत्यतिथिम् प्रियम् ।
ततः गुणवद् अन्न अद्यम् उपादाय पृथग् विधम् ।
अर्घ्यम् च उपानयत् क्षिप्रम् वाक्यम् च इदम् उवाच ह ॥ २.५०.३७ ॥
மகாபாகுவே, இத்தகைய இனிய விருந்தினரை யார் பெறுவார்? பின்னர் அவர் சிறந்த பல வகை உணவுகளை எடுத்து வந்து, விரைவாக அர்க்கியமும் அளித்து, இந்த வார்த்தைகளைக் கூறினார்.
2.50.38
स्वागतम् ते महा बाहो तव इयम् अखिला मही ।
वयम् प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यम् प्रशाधि नः ॥ २.५०.३८ ॥
மகாபாகுவே, உங்களுக்கு வரவேற்பு. இந்த முழு பூமியும் உங்களுடையது. நாங்கள் உங்கள் ஏவலர்; நீங்களே எங்கள் தலைவர்; எங்களை நன்றாக ஆட்சி செய்யுங்கள்.
2.50.39
भक्ष्यम् भोज्यम् च पेयम् च लेह्यम् च इदम् उपस्थितम् ।
शयनानि च मुख्यानि वाजिनाम् खादनम् च ते ॥ २.५०.३९ ॥
சாப்பிடும் உணவு, அருந்தும் உணவு, குடிநீர், நக்கி உண்ணும் உணவு ஆகியவை இங்கே உங்களுக்காக தயாராக உள்ளன; சிறந்த படுக்கைகளும், உங்கள் குதிரைகளுக்கான தீனியும் உள்ளன.
2.50.40
गुहम् एव ब्रुवाणम् तम् राघवः प्रत्युवाच ह ॥ २.५०.४० ॥
குகன் இவ்வாறு பேசிக்கொண்டிருக்கையில், ராகவன் அவனுக்குப் பதில் அளித்தார்.
2.50.41
अर्चिताः चैव हृष्टाः च भवता सर्वथा वयम् ।
पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेह सम्दर्शनेन च ॥ २.५०.४१ ॥
நீங்கள் எல்லா வகையிலும் எங்களை உபசரித்து மகிழ்வித்தீர்கள்; நடந்தே வந்து நெருங்கியதாலும், அன்பைக் காட்டியதாலும் அவ்வாறு செய்தீர்கள்.
2.50.42
भुजाभ्याम् साधु वृत्ताभ्याम् पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत् ।
दिष्ट्या त्वाम् गुह पश्यामि अरोगम् सह बान्धवैः ॥ २.५०.४२ ॥
தனது அழகிய வட்டமான கரங்களால் அவனை அழுத்தி அணைத்தபடி அவர் இந்த வார்த்தைகளைக் கூறினார்: குகனே, நல்லவேளையாக உன்னை உன் உறவினர்களுடன் நோயின்றி காண்கிறேன்.
2.50.43
अपि ते कूशलम् राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ।
यत् तु इदम् भवता किम्चित् प्रीत्या समुपकल्पितम् ।
सर्वम् तत् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥ २.५०.४३ ॥
உன் நாட்டிலும், நண்பர்களிலும், செல்வத்திலும் நலமா? அன்பினால் நீ இங்கு ஏதேனும் ஏற்பாடு செய்திருந்தால், அதையெல்லாம் நான் ஏற்றுக்கொள்கிறேன்; ஏனெனில் நான் தானம் பெறுவதில் ஈடுபட்டவன் அல்ல.
2.50.44
कुश चीर अजिन धरम् फल मूल अशनम् च माम् ।
विद्धि प्रणिहितम् धर्मे तापसम् वन गोचरम् ॥ २.५०.४४ ॥
குசப்புல், மரவுரி, மான்தோல் அணிந்து, பழமும் கிழங்கும் உண்டு, தர்மத்தில் ஈடுபட்டு, காட்டில் திரியும் தவசி என்று என்னை அறிவாய்.
2.50.45
अश्वानाम् खादनेन अहम् अर्थी न अन्येन केनचित् ।
एतावता अत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥ २.५०.४५ ॥
குதிரைகளுக்கு உணவளிப்பதைத் தவிர வேறெதுவும் எனக்குத் தேவையில்லை; இதனால் நீ இங்கு என்னை நன்கு மதித்தவனாவாய்.
2.50.46
एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे ।
एतैः सुविहितैः अश्वैः भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥ २.५०.४६ ॥
இவை என் தந்தை மன்னன் தசரதனுக்கு மிகவும் பிரியமானவை; நன்கு பராமரிக்கப்பட்ட இந்தக் குதிரைகளால் நான் மதிக்கப்பட்டவனாவேன்.
2.50.47
अश्वानाम् प्रतिपानम् च खादनम् चैव सो अन्वशात् ।
गुहः तत्र एव पुरुषाम्स् त्वरितम् दीयताम् इति ॥ २.५०.४७ ॥
அப்போதே குகன் அங்குள்ள ஏவலர்களுக்கு, குதிரைகளுக்கு விரைவாக நீரும் தீனியும் கொடுக்கவேண்டும் என்று ஆணையிட்டான்.
2.50.48
ततः चीर उत्तर आसन्गः सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
जलम् एव आददे भोज्यम् लक्ष्मणेन आहृतम् स्वयम् ॥ २.५०.४८ ॥
பின்னர், மரவுரியை மேலாடையாகப் போர்த்திக்கொண்டு, மாலை சந்தியா வந்தனத்தை முடித்து, லட்சுமணனால் கொண்டுவரப்பட்ட நீரையே உணவாக ஏற்றுக்கொண்டான்.
2.50.49
तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।
सभार्यस्य ततः अभ्येत्य तस्थौ वृष्कम् उपाश्रितः ॥ २.५०.४९ ॥
நிலத்தில் படுத்திருந்த அவரது, மனைவியுடன் இருந்த அவரது, பாதங்களைக் கழுவிய பின் லட்சுமணன் அருகில் வந்து ஒரு மரத்தை ஒட்டி நின்றான்.
2.50.50
गुहो अपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् ।
अन्वजाग्रत् ततः रामम् अप्रमत्तः धनुर् धरः ॥ २.५०.५० ॥
குகனும் தேரோட்டியுடன் லட்சுமணனிடம் பேசிக்கொண்டு, அப்போது விழிப்புடன் வில்லேந்தி ராமனைக் காத்து விழித்திருந்தான்.
2.50.51
तथा शयानस्य ततः अस्य धीमतः ।
यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः ।
अदृष्ट दुह्खस्य सुख उचितस्य सा ।
तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥ २.५०.५१ ॥
இவ்வாறு படுத்திருந்த அந்த அறிவுடைய, புகழ்மிக்க, மகாத்மாவான தசரதன் மகனுக்கு, துன்பத்தை அறியாதவனும் இன்பத்திற்குத் தகுந்தவனுமான அவனுக்கு, அந்த இரவு அப்போது மெதுவாகக் கழிந்தது.