ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पृथु वृक्षा महा यशाः ।
उवाच रामः सौमित्रिम् लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ॥ २.५२.१ ॥
ಬೆಳಗಾದಾಗ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಮನು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.52.2
भास्कर उदय कालो अयम् गता भगवती निशा ।
असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलः तात कूजति ॥ २.५२.२ ॥
ಇದು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯ; ಭಗವತಿಯಾದ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು. ಪ್ರಿಯನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಕಪ್ಪು ಹಕ್ಕಿ ಕೋಗಿಲೆ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ.
2.52.3
बर्हिणानाम् च निर्घोषः श्रूयते नदताम् वने ।
तराम जाह्नवीम् सौम्य शीघ्रगाम् सागरम् गमाम् ॥ २.५२.३ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೂಗುವ ನವಿಲುಗಳ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಸೌಮ್ಯನೇ, ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟೋಣ; ಸಾಗರದತ್ತ ಹೋಗೋಣ.
2.52.4
विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्र नन्दनः ।
गुहम् आमन्त्र्य सूतम् च सो अतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः ॥ २.५२.४ ॥
ರಾಮನ ಮಾತನ್ನು ಅರಿತು, ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಗುಹನನ್ನೂ ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಕರೆದು ಸಹೋದರನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು.
2.52.5
स तु रामस्य वचनम् निशम्य प्रतिगृह्य च ।
स्थपतिस्तूर्णमाहुय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ २.५२.५ ॥
ರಾಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಸ್ಥಪತಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.52.6
अस्य वाहनसम्युक्ताम् कर्णग्राहवतीम् शुभाम् ।
सुप्रताराम् दृढाम् तीर्खे शीग्रम् नावमुपाहर ॥ २.५२.६ ॥
ಈ ನದಿಯ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಮತ್ತು ಹಿಡಿಕೆಗಳುಳ್ಳ, ಸುಂದರ, ದೃಢ, ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಬಹುದಾದ ದೋಣಿಯನ್ನು ತನ್ನಿ.
2.52.7
तम् निशम्य समादेशम् गुहामात्यगणो महान् ।
उपोह्य रुचिराम् नावम् गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ २.५२.७ ॥
ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗುಹನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು ಸುಂದರವಾದ ದೋಣಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಗುಹನಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು.
2.52.8
ततः सप्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।
उपस्थितेयम् नौर्देव भूयः किम् करवाणि ते ॥ २.५२.८ ॥
ಆಗ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತ ಗುಹ ರಾಘವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಓ ದೇವ, ಈ ದೋಣಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಇನ್ನು ನಿಮಗಾಗಿ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?
2.52.9
तवामरसुतप्रख्य तर्तुम् सागरगाम् नदीम् ।
नौरियम् पुरुषव्याग्र ताम् त्वमारोह सुव्रत ॥ २.५२.९ ॥
ಅಮರಪುತ್ರನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದವನೇ, ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಈ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಈ ದೋಣಿ ನಿಮಗಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸುವ್ರತನೇ, ಇದನ್ನು ಏರಿರಿ.
2.52.10
अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदम् वचः ।
कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ २.५२.१० ॥
ಆಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಮನು ಗುಹನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ನಿಮ್ಮಿಂದ ನನ್ನ ಆಸೆ ಈಡೇರಿತು; ಈಗ ಬೇಗನೆ ಇದರ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ.
2.52.11
ततः कलापान् सम्नह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ ।
जग्मतुर् येन तौ गन्गाम् सीतया सह राघवौ ॥ २.५२.११ ॥
ನಂತರ ಬತ್ತಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಖಡ್ಗಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದು, ಇಬ್ಬರು ಬಿಲ್ಲುಗಾರರಾದ ರಾಘವರು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಂಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರು.
2.52.12
रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् ।
किम् अहम् करवाणि इति सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.५२.१२ ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ಹೋಗಿ, ಸಾರಥಿ ಕೈಮುಗಿದು, "ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?" ಎಂದನು.
2.52.13
ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रम् ।
स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।
सुमन्त्र शीघ्रम् पुनरेव याहि ।
राज्ञः सकाशे भवचाप्रमत्तः ॥ २.५२.१३ ॥
ಆಗ ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ: ಸುಮಂತ್ರ, ಶೀಘ್ರವೇ ಮತ್ತೆ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು. ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರು.
2.52.14
निवर्तस्व इति उवाच एनम् एतावद्द् हि कृतम् मम ।
रथम् विहाय पद्भ्याम् तु गमिष्यामि महावनम् ॥ २.५२.१४ ॥
ಅವನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಹಿಂತಿರುಗು. ನನಗೆ ಇಷ್ಟು ಸಾಕು. ರಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
2.52.15
आत्मानम् तु अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्य आर्तः स सारथिः ।
सुमन्त्रः पुरुष व्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.१५ ॥
ತನಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ ದುಃಖಿತನಾದ ಸಾರಥಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ಐಕ್ಷ್ವಾಕ ರಾಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.52.16
न अतिक्रान्तम् इदम् लोके पुरुषेण इह केनचित् ।
तव सभ्रातृ भार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने ॥ २.५२.१६ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನೂ ಇದನ್ನು ಮೀರಿಲ್ಲ: ನಿನ್ನ ಸೋದರ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಂತೆ ನೀನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು.
2.52.17
न मन्ये ब्रह्म चर्ये अस्ति स्वधीते वा फल उदयः ।
मार्दव आर्जवयोः वा अपि त्वाम् चेद् व्यसनम् आगतम् ॥ २.५२.१७ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಾಗಲಿ ಫಲವಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮೃದುತ್ವ ಮತ್ತು ಋಜುತ್ವವೂ, ನಿನಗೆ ಇಂತಹ ವಿಪತ್ತು ಬಂದಾಗ, ಫಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.52.18
सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।
त्वम् गतिम् प्राप्स्यसे वीर त्रीम्ल् लोकाम्स् तु जयन्न् इव ॥ २.५२.१८ ॥
ರಾಘವ, ವೈದೇಹಿ ಮತ್ತು ಸೋದರನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ವೀರನೇ, ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಂತೆ ನಿನ್ನ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
2.52.19
वयम् खलु हता राम ये तया अपि उपवन्चिताः ।
कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुह्ख भागिनः ॥ २.५२.१९ ॥
ರಾಮ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾದೆವು; ಅವಳಿಂದಲೂ ವಂಚಿತರಾದೆವು. ಪಾಪಿಣಿಯಾದ ಕೈಕೇಯಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವೆವು.
2.52.20
दृष्ट्वा दुर गतम् रामम् दुह्ख आर्तः रुरुदे चिरम् ॥ २.५२.२० ॥
ರಾಮನು ದೂರ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಅತ್ತನು.
2.52.21
ततः तु विगते बाष्पे सूतम् स्पृष्ट उदकम् शुचिम् ।
रामः तु मधुरम् वाक्यम् पुनः पुनर् उवाच तम् ॥ २.५२.२१ ॥
ನಂತರ ಕಣ್ಣೀರು ನಿಂತ ಮೇಲೆ, ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ, ರಾಮನು ಸಾರಥಿ (ಸುಮಂತ್ರ)ನಿಗೆ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳಿದನು.
2.52.22
इक्ष्वाकूणाम् त्वया तुल्यम् सुहृदम् न उपलक्षये ।
यथा दशरथो राजा माम् न शोचेत् तथा कुरु ॥ २.५२.२२ ॥
ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಂತಹ ಹಿತೈಷಿಯನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜ ದಶರಥನು ನನಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು.
2.52.23
शोक उपहत चेताः च वृद्धः च जगती पतिः ।
काम भार अवसन्नः च तस्मात् एतत् ब्रवीमि ते ॥ २.५२.२३ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತ ಮನಸ್ಸಿನವರು, ವೃದ್ಧರು, ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ರಾಜರು, ಕಾಮದ ಭಾರದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
2.52.24
यद् यद् आज्ञापयेत् किम्चित् स महात्मा मही पतिः ।
कैकेय्याः प्रिय काम अर्थम् कार्यम् तत् अविकान्क्षया ॥ २.५२.२४ ॥
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಭೂಪತಿ ಏನನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೂ, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಅದನ್ನು ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಬೇಕು.
2.52.25
एतत् अर्थम् हि राज्यानि प्रशासति नर ईश्वराः ।
यद् एषाम् सर्व कृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ २.५२.२५ ॥
ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಾಜರು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ತಡೆಯಲ್ಪಡದಂತೆ.
2.52.26
यद्यथा स महा राजो न अलीकम् अधिगच्चति ।
न च ताम्यति दुह्खेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा ॥ २.५२.२६ ॥
ಸುಮಂತ್ರ, ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಸುಳ್ಳನ್ನು ಹೊಂದದೆ, ದುಃಖದಿಂದ ಕುಗ್ಗದೆ ಇರುವಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು.
2.52.27
अदृष्ट दुह्खम् राजानम् वृद्धम् आर्यम् जित इन्द्रियम् ।
ब्रूयाः त्वम् अभिवाद्य एव मम हेतोर् इदम् वचः ॥ २.५२.२७ ॥
ಸುಮಂತ್ರ, ದುಃಖವನ್ನು ಅರಿಯದ, ವೃದ್ಧನಾದ, ಉದಾತ್ತನಾದ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರಾಜನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಹೇಳಬೇಕು.
2.52.28
न एव अहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।
अयोध्यायाः च्युताः च इति वने वत्स्यामह इति वा ॥ २.५२.२८ ॥
ನಾನು ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಮೈಥಿಲಿಯೂ ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದೂ ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.52.29
चतुर् दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।
लक्ष्मणम् माम् च सीताम् च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥ २.५२.२९ ॥
ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು, ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿದವರಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಡುವೆ.
2.52.30
एवम् उक्त्वा तु राजानम् मातरम् च सुमन्त्र मे ।
अन्याः च देवीः सहिताः कैकेयीम् च पुनः पुनः ॥ २.५२.३० ॥
ಸುಮಂತ್ರ, ಹೀಗೆ ರಾಜನಿಗೆ, ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ, ಇತರ ರಾಣಿಯರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿ.
2.52.31
आरोग्यम् ब्रूहि कौसल्याम् अथ पाद अभिवन्दनम् ।
सीताया मम च आर्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.३१ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ನನ್ನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸು; ಅವಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದನೆ. ಸೀತೆಯ, ನನ್ನ ಮತ್ತು ಆರ್ಯನ (ಲಕ್ಷ್ಮಣನ) ಮಾತಿನಂತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ವಂದನೆಯೂ.
2.52.32
ब्रूयाः च हि महा राजम् भरतम् क्षिप्रम् आनय ।
आगतः च अपि भरतः स्थाप्यो नृप मते पदे ॥ २.५२.३२ ॥
ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಹೇಳು; ಭರತನನ್ನು ಶೀಘ್ರ ಕರೆಸಲಿ. ಭರತನು ಬಂದ ನಂತರ, ಓ ರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಆ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ.
2.52.33
भरतम् च परिष्वज्य यौवराज्ये अभिषिच्य च ।
अस्मत् सम्तापजम् दुह्खम् न त्वाम् अभिभविष्यति ॥ २.५२.३३ ॥
ಭರತನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ನಮ್ಮಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂತಾಪದ ದುಃಖ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಭಿಭವಿಸದಿರಲಿ.
2.52.34
भरतः च अपि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।
तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एव अविशेषतः ॥ २.५२.३४ ॥
ಭರತನಿಗೂ ಹೇಳು; ರಾಜನ ಕಡೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತೀಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರ ಕಡೆಗೂ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದುಕೋ.
2.52.35
यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च अविशेषतः ।
तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः ॥ २.५२.३५ ॥
ನಿನ್ನ ತಾಯಿಗಳಾದ ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ; ಆದರೆ ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ ನನ್ನ ತಾಯಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ.
2.52.36
तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।
लोकयोरुभयोः शक्यम् त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ २.५२.३६ ॥
ತಂದೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿ, ನೀನು ಆ ಸುಖವನ್ನು ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.
2.52.37
निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोक कर्शितः ।
तत् सर्वम् वचनम् श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत् ॥ २.५२.३७ ॥
ರಾಮನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಶೋಕದಿಂದ ಕೃಶನಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.52.38
यद् अहम् न उपचारेण ब्रूयाम् स्नेहात् अविक्लवः ।
भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यम् त्वम् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ २.५२.३८ ॥
ನಾನು ಹೊಗಳಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೀವು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು.
2.52.39
कथम् हि त्वद् विहीनो अहम् प्रतियास्यामि ताम् पुरीम् ।
तव तात वियोगेन पुत्र शोक आकुलाम् इव ॥ २.५२.३९ ॥
ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಆ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲಿ? ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಅದು ಮಗನ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡಂತಿರುವುದು.
2.52.40
सरामम् अपि तावन् मे रथम् दृष्ट्वा तदा जनः ।
विना रामम् रथम् दृष्ट्वा विदीर्येत अपि सा पुरी ॥ २.५२.४० ॥
ರಾಮನೊಂದಿಗಿದ್ದ ನನ್ನ ರಥವನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಜನರಿಗೆ ಆಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು; ಆದರೆ ರಾಮನಿಲ್ಲದ ರಥವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಆ ನಗರವೇ ಸೀಳಿಹೋಗುವುದು.
2.52.41
दैन्यम् हि नगरी गच्चेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमम् रथम् ।
सूत अवशेषम् स्वम् सैन्यम् हत वीरम् इव आहवे ॥ २.५२.४१ ॥
ಈ ಖಾಲಿ ರಥವನ್ನು ನೋಡಿ ನಗರವು ದೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರರು ಹತರಾಗಿ ಸಾರಥಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದಂತೆ.
2.52.42
दूरे अपि निवसन्तम् त्वाम् मानसेन अग्रतः स्थितम् ।
चिन्तयन्त्यो अद्य नूनम् त्वाम् निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ २.५२.४२ ॥
ನೀನು ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಜನರು ಇಂದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವರು.
2.52.43
दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशम् त्वत्प्रवासने ।
प्रजानाम् सम्कुलम् वृत्तम् त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ २.५२.४३ ॥
ರಾಮ, ನಿನ್ನ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಶೋಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಬಳಲಿದ ಪ್ರಜೆಗಳ ನಡುವೆ ಎಂಥ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ನೀನೇ ಕಂಡಿರುವೆ.
2.52.44
आर्त नादो हि यः पौरैः मुक्तः तत् विप्रवासने ।
रथस्थम् माम् निशाम्य एव कुर्युः शत गुणम् ततः ॥ २.५२.४४ ॥
ಆ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೌರರು ಮಾಡಿದ ಆರ್ತನಾದ ನಿಜವಾಗಿತ್ತು; ರಥದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಅದನ್ನು ನೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
2.52.45
अहम् किम् च अपि वक्ष्यामि देवीम् तव सुतः मया ।
नीतः असौ मातुल कुलम् सम्तापम् मा कृथा इति ॥ २.५२.४५ ॥
ನಾನು ದೇವಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ? 'ನಿಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ನಾನು ಮಾವನ ಕುಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿದ್ದೇನೆ; ದುಃಖಿಸಬೇಡಿ' ಎಂದು ಹೇಳಲೇ?
2.52.46
असत्यम् अपि न एव अहम् ब्रूयाम् वचनम् ईदृशम् ।
कथम् अप्रियम् एव अहम् ब्रूयाम् सत्यम् इदम् वचः ॥ २.५२.४६ ॥
ಸುಳ್ಳಾಗಿಯೂ ನಾನು ಇಂಥ ಮಾತನ್ನು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಸತ್ಯವಾದ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತು; ಇದನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ?
2.52.47
मम तावन् नियोगस्थाः त्वद् बन्धु जन वाहिनः ।
कथम् रथम् त्वया हीनम् प्रवक्ष्यन्ति हय उत्तमाः ॥ २.५२.४७ ॥
ನನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ, ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಹೊರುವ ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು ನೀನಿಲ್ಲದ ಈ ರಥವನ್ನು ಹೇಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತವೆ?
2.52.48
तन्न शक्ष्याम्यहम् गन्तुमयोध्याम् त्वदृतेऽनघ ।
वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.५२.४८ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿರ್ದೋಷಿಯೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗಲಾರೆ; ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು.
2.52.49
यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि ।
सरथो अग्निम् प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्रैह त्वया ॥ २.५२.४९ ॥
ನಾನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದನ್ನೇ ಮಾಡುವೆಯಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೂಡಲೇ ನಾನು ರಥಸಹಿತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆನು.
2.52.50
भविष्यन्ति वने यानि तपो विघ्न कराणि ते ।
रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ २.५२.५० ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಘ್ನ ತರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿದ್ದರೆ, ಓ ರಾಘವ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನು ರಥದಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತೇನೆ.
2.52.51
तत् कृतेन मया प्राप्तम् रथ चर्या कृतम् सुखम् ।
आशम्से त्वत् कृतेन अहम् वन वास कृतम् सुखम् ॥ २.५२.५१ ॥
ಆ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನಾನು ರಥಯಾತ್ರೆಯ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನಾನು ವನವಾಸದ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.52.52
प्रसीद इच्चामि ते अरण्ये भवितुम् प्रत्यनन्तरः ।
प्रीत्या अभिहितम् इच्चामि भव मे पत्यनन्तरः ॥ २.५२.५२ ॥
ದಯೆತೋರು; ನಾನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
2.52.53
इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।
परिचर्याम् करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमाम् गतिम् ॥ २.५२.५३ ॥
ಓ ವೀರ, ನಿನ್ನ ಈ ಕುದುರೆಗಳೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವಾದರೆ, ಅವು ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವು.
2.52.54
तव शुश्रूषणम् मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।
अयोध्याम् देव लोकम् वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम् ॥ २.५२.५४ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ತಲೆಬಾಗಿ ಮಾಡುವೆನು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನಾಗಲಿ ದೇವಲೋಕವನ್ನಾಗಲಿ ನಾನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.
2.52.55
न हि शक्या प्रवेष्टुम् सा मया अयोध्या त्वया विना ।
राज धानी महा इन्द्रस्य यथा दुष्कृत कर्मणा ॥ २.५२.५५ ॥
ನಿಮ್ಮ ಇಲ್ಲದೆ ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯು ಮಹೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದಂತೆ.
2.52.56
वन वासे क्षयम् प्राप्ते मम एष हि मनो रथः ।
यद् अनेन रथेन एव त्वाम् वहेयम् पुरीम् पुनः ॥ २.५२.५६ ॥
ವನವಾಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಈ ರಥದಲ್ಲೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕೆಂಬುದೇ ನನ್ನ ಮನೋರಥ.
2.52.57
चतुर् दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।
क्षण भूतानि यास्यन्ति शतशः तु ततः अन्यथा ॥ २.५२.५७ ॥
ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳೂ ಕ್ಷಣಗಳಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ; ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಹಾಗೆಯೇ.
2.52.58
भृत्य वत्सल तिष्ठन्तम् भर्तृ पुत्र गते पथि ।
भक्तम् भृत्यम् स्थितम् स्थित्याम् त्वम् न माम् हातुम् अर्हसि ॥ २.५२.५८ ॥
ಸೇವಕರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರೇ! ನಾನು ಭಕ್ತಿಯ ಸೇವಕಿ, ನನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಯಜಮಾನನ ಪುತ್ರರಾದ ನೀವು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಲು ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
2.52.59
एवम् बहु विधम् दीनम् याचमानम् पुनः पुनः ।
रामः भृत्य अनुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.५९ ॥
ಹೀಗೆ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೀನಳಾಗಿ ಪುನಃಪುನಃ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಸೇವಕರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳ ರಾಮನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.52.60
जानामि परमाम् भक्तिम् मयि ते भर्तृ वत्सल ।
शृणु च अपि यद् अर्थम् त्वाम् प्रेषयामि पुरीम् इतः ॥ २.५२.६० ॥
ಯಜಮಾನನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರೇ! ನನ್ನ ಮೇಲಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ; ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ಕೇಳಿ.
2.52.61
नगरीम् त्वाम् गतम् दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।
कैकेयी प्रत्ययम् गच्चेद् इति रामः वनम् गतः ॥ २.५२.६१ ॥
ನಗರಕ್ಕೆ ನೀನು ಮರಳಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
2.52.62
परितुष्टा हि सा देवि वन वासम् गते मयि ।
राजानम् न अतिशन्केत मिथ्या वादी इति धार्मिकम् ॥ २.५२.६२ ॥
ದೇವಿ, ನಾನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದುದರಿಂದ ಅವಳು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುವಳು; ಅರಸನು ಸುಳ್ಳುಗಾರನೆಂದು, ಅವನು ಧಾರ್ಮಿಕನಾದುದರಿಂದ, ಅವಳು ಸಂದೇಹಿಸಳು.
2.52.63
एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी ।
भरत आरक्षितम् स्फीतम् पुत्र राज्यम् अवाप्नुयात् ॥ २.५२.६३ ॥
ಇದು ನನ್ನ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆ: ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಮಗ ಭರತನು ರಕ್ಷಿತ, ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.
2.52.64
मम प्रिय अर्थम् राज्ञः च सरथः त्वम् पुरीम् व्रज ।
सम्दिष्टः च असि या अनर्थाम्स् ताम्स् तान् ब्रूयाः तथा तथा ॥ २.५२.६४ ॥
ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ರಾಜನಿಗಾಗಿ ರಥದೊಂದಿಗೆ ನೀನು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ನಿನಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿಸು.
2.52.65
गुहम् वचनम् अक्लीबम् रामः हेतुमद् अब्रवीत् ॥ २.५२.६५ ॥
ರಾಮನು ಗುಹನಿಗೆ ದೃಢವಾದ, ಕಾರಣಸಹಿತ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.52.66
नेदानीम् गुह योग्योऽयम् वसो मे सजने वने ।
अवश्यम् ह्याश्रमे वासह् कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ २.५२.६६ ॥
ಗುಹನೇ, ಈಗ ಜನರಿರುವ ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಈ ವಾಸ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು, ಅದೇ ವಿಧಿ.
2.52.67
सोऽहम् गृहीत्वा नियमम् तपस्विजनभूषणम् ।
हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.६७ ॥
ತಪಸ್ವಿಗಳ ಅಲಂಕಾರವಾದ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತಂದೆಯ, ಸೀತೆಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಹಿತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
2.52.68
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोध क्षीरम् आनय ।
तत् क्षीरम् राज पुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् ॥ २.५२.६८ ॥
ಜಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಾನು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಆಲದ ಮರದ ಹಾಲನ್ನು ತಂದುಕೊಡು. ಗುಹನು ಆ ಹಾಲನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ತಂದನು.
2.52.69
लक्ष्मणस्य आत्मनः चैव रामः तेन अकरोज् जटाः ।
दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्व मधारयत् ॥ २.५२.६९ ॥
ಆ ಹಾಲಿನಿಂದ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ತನಗೂ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ದೀರ್ಘಬಾಹು, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಜಟಾಧಾರಿಯಾದನು.
2.52.70
तौ तदा चीर वसनौ जटा मण्डल धारिणौ ।
अशोभेताम् ऋषि समौ भ्रातरौ राम रक्ष्मणौ ॥ २.५२.७० ॥
ಆಗ ನಾರುಡೆಯ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಜಟೆಯ ಮಂಡಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಋಷಿಗಳಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದರು.
2.52.71
ततः वैखानसम् मार्गम् आस्थितः सह लक्ष्मणः ।
व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायम् गुहम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७१ ॥
ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ವೈಖಾನಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ರಾಮನು ವ್ರತವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಸಹಾಯಕನಾದ ಗುಹನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.52.72
अप्रमत्तः बले कोशे दुर्गे जन पदे तथा ।
भवेथा गुह राज्यम् हि दुरारक्षतमम् मतम् ॥ २.५२.७२ ॥
ಓ ಗುಹ, ಸೇನೆ, ಭಂಡಾರ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರು; ರಾಜ್ಯರಕ್ಷಣೆಯೇ ಅತಿ ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
2.52.73
ततः तम् समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५२.७३ ॥
ಆಗ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಆನಂದವಾದ ರಾಮನು ಗುಹನಿಗೆ ಬೀಳ್ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ, ಶಾಂತವಾಗಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.
2.52.74
स तु दृष्ट्वा नदी तीरे नावम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
तितीर्षुः शीघ्रगाम् गन्गाम् इदम् लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७४ ॥
ಆದರೆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಆನಂದವಾದ ರಾಮನು ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಣಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಬಯಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಇಂತೆಂದನು.
2.52.75
आरोह त्वम् नर व्याघ्र स्थिताम् नावम् इमाम् शनैः ।
सीताम् च आरोपय अन्वक्षम् परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ २.५२.७५ ॥
ಪುರುಷ ವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ನೀನು ಈ ನಿಂತಿರುವ ದೋಣಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಏರು; ಮನಸ್ವಿನಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೊದಲು ಅವಳನ್ನು ಏರಿಸು.
2.52.76
स भ्रातुः शासनम् श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् ।
आरोप्य मैथिलीम् पूर्वम् आरुरोह आत्मवाम्स् ततः ॥ २.५२.७६ ॥
ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಕೇಳಿ, ವಿರೋಧಿಸದೆ, ಮೈಥಿಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಏರಿಸಿ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಂತರ ಏರಿದನು.
2.52.77
अथ आरुरोह तेजस्वी स्वयम् लक्ष्मण पूर्वजः ।
ततः निषाद अधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥ २.५२.७७ ॥
ಆಗ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣ (ರಾಮ) ತಾನೇ ಏರಿದನು; ನಂತರ ನಿಷಾದರ ಅಧಿಪತಿ ಗುಹನು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸಿದನು.
2.52.78
राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य ताम् ततः ।
ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ २.५२.७८ ॥
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಘವನೂ (ರಾಮ) ಆ ದೋಣಿಯನ್ನು ಏರಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಂತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಂತೆ ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸಿದನು.
2.52.79
आचम्य च यथाशास्त्रम् नदीम् ताम् सह सीतया ।
प्राणमत्प्रीतिसम्हृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ २.५२.७९ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ನದಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
2.52.80
अनुज्ञाय सुमन्त्रम् च सबलम् चैव तम् गुहम् ।
आस्थाय नावम् रामः तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥ २.५२.८० ॥
ಸುಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದ ಗುಹನಿಗೆ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು, ರಾಮನು ದೋಣಿಯನ್ನೇರಿ ನಾವಿಕರಿಗೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.
2.52.81
ततः तैः चोदिता सा नौः कर्ण धार समाहिता ।
शुभ स्फ्य वेग अभिहता शीघ्रम् सलिलम् अत्यगात् ॥ २.५२.८१ ॥
ಆಗ ಅವರಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದೋಣಿ, ಹುಟ್ಟು ಹಿಡಿದವರಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸುಂದರ ಹುಟ್ಟುಗಳ ವೇಗದಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಬೇಗನೆ ನೀರನ್ನು ದಾಟಿತು.
2.52.82
मध्यम् तु समनुप्राप्य भागीरथ्याः तु अनिन्दिता ।
वैदेही प्रान्जलिर् भूत्वा ताम् नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.८२ ॥
ಭಾಗೀರಥಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ ತಲುಪಿದಾಗ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆ ಕೈಮುಗಿದು ಆ ನದಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.52.83
पुत्रः दशरथस्य अयम् महा राजस्य धीमतः ।
निदेशम् पालयतु एनम् गन्गे त्वद् अभिरक्षितः ॥ २.५२.८३ ॥
ಈ ದಶರಥನ ಮಗನು, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮಹಾರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿ. ಓ ಗಂಗೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಇವನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿ.
2.52.84
चतुर् दश हि वर्षाणि समग्राणि उष्य कानने ।
भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ २.५२.८४ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದು, ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗುವನು.
2.52.85
ततः त्वाम् देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता ।
यक्ष्ये प्रमुदिता गन्गे सर्व काम समृद्धये ॥ २.५२.८५ ॥
ಓ ದೇವಿ, ಓ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ, ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಓ ಗಂಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಆಶೆಗಳ ಈಡೇರಿಕೆಗಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.52.86
त्वम् हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकम् समीक्षसे ।
भार्या च उदधि राजस्य लोके अस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ २.५२.८६ ॥
ಓ ದೇವಿ, ನೀನು ತ್ರಿಪಥಗೆ; ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೀ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಗರರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿಯೂ ನೀನು ಕಾಣಿಸುತ್ತೀ.
2.52.87
सा त्वाम् देवि नमस्यामि प्रशम्सामि च शोभने ।
प्राप्त राज्ये नर व्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥ २.५२.८७ ॥
ಓ ದೇವಿ, ಓ ಶೋಭನೆ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ; ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದಾನೆ.
2.52.88
गवाम् शत सहस्राणि वस्त्राणि अन्नम् च पेशलम् ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रिय चिकीर्षया ॥ २.५२.८८ ॥
ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಗೋವುಗಳನ್ನು, ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
2.52.89
सुराघटसहस्रेण माम्सभूतोदनेन च ।
यक्ष्ये त्वाम् प्रयता देवि पुरीम् पुनरुपागता ॥ २.५२.८९ ॥
ಓ ದೇವಿ, ನಗರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದ ನಾನು, ಸಾವಿರ ಕೊಡ ಸುರೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಮಿಶ್ರಿತ ಅನ್ನದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.52.90
यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।
तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ २.५२.९० ॥
ನಿನ್ನ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರನ್ನೂ, ತೀರ್ಥಗಳನ್ನೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.52.91
पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सम्गतः ।
अयोध्याम् वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ २.५२.९१ ॥
ಓ ನಿರ್ದೋಷಳೇ, ಮಹಾಬಾಹು ರಾಮನು ನನ್ನ ಸಹೋದರನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿ, ವನವಾಸದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ.
2.52.92
तथा सम्भाषमाणा सा सीता गन्गाम् अनिन्दिता ।
दक्षिणा दक्षिणम् तीरम् क्षिप्रम् एव अभ्युपागमत् ॥ २.५२.९२ ॥
ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ಸೀತೆ ಗಂಗೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಲುಪಿದಳು.
2.52.93
तीरम् तु समनुप्राप्य नावम् हित्वा नर ऋषभः ।
प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परम् तपः ॥ २.५२.९३ ॥
ದಡವನ್ನು ತಲುಪಿ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮನು ಹಡಗನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ವೈದೇಹಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು.
2.52.94
अथ अब्रवीन् महा बाहुः सुमित्र आनन्द वर्धनम् ।
भव सम्रक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ २.५२.९४ ॥
ಆಗ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಮನು ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು - "ಜನವಸತಿಯಲ್ಲಿರಲಿ ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರಲಿ, ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿರು."
2.52.95
अवश्यम् रक्षणम् कार्यमदृष्टे विजने वने ।
अग्रतः गच्च सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्चतु ॥ २.५२.९५ ॥
ನಿರ್ಜನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಕಾಣದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಓ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಮುಂದೆ ನಡೆ, ಸೀತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿ.
2.52.96
पृष्ठतः अहम् गमिष्यामि त्वाम् च सीताम् च पालयन् ।
अद्य दुह्खम् तु वैदेही वन वासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९६ ॥
ನಾನು ಹಿಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತೇನೆ, ನಿನ್ನನ್ನೂ ಸೀತೆಯನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ. ಇಂದು ವೈದೇಹಿ ವನವಾಸದ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಳು.
2.52.97
न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।
अद्य दुःखम् तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९७ ॥
ಇದುವರೆಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಇಂದು ವೈದೇಹಿ ವನವಾಸದ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಳು.
2.52.98
प्रणष्टजनसम्बाधम् क्षेत्रारामविवर्बितम् ।
विषमम् च प्रपातम् च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ २.५२.९८ ॥
ಜನಸಂದಣಿ ನಾಶವಾಗಿ, ಹೊಲಗದ್ದೆ ತೋಟಗಳಿಲ್ಲದ, ವಿಷಮವೂ ಕಡಿದಾದ ಕಣಿವೆಗಳೂ ಇರುವ ಕಾಡನ್ನು ಇಂದು ಅವಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಳು.
2.52.99
श्रुत्वा रामस्य वचनम् प्रतिस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।
अनन्तरम् च सीताया राघवो रघनन्धनः ॥ २.५२.९९ ॥
ರಾಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮುಂದೆ ಹೊರಟನು; ಸೀತೆಯ ಹಿಂದೆ ರಘುಕುಲಾನಂದನ ರಾಘವನು ನಡೆದನು.
2.52.100
गतम् तु गन्गा पर पारम् आशु ।
रामम् सुमन्त्रः प्रततम् निरीक्ष्य ।
अध्व प्रकर्षात् विनिवृत्त दृष्टिर् ।
र्मुमोच बाष्पम् व्यथितः तपस्वी ॥ २.५२.१०० ॥
ಗಂಗೆಯ ಆಚೆಯ ದಡಕ್ಕೆ ಬೇಗನೆ ಹೋಗಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಸುಮಂತ್ರ ನಿರಂತರ ನೋಡಿದನು; ದಾರಿಯ ದೂರದಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ಹಿಂದಿರುಗಿತು; ದುಃಖಿತ ತಪಸ್ವಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದನು.
2.52.101
स लोकपालप्रतिमप्रभाववाम् ।
स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।
ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः ।
क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ २.५२.१०१ ॥
ಲೋಕಪಾಲರಿಗೆ ಸಮಾನ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಆ ಮಹಾತ್ಮ, ವರದಾತ, ಆ ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ನಂತರ ಸಮೃದ್ಧವಾದ, ಶುಭ ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಸಂತೋಷದ ವತ್ಸ (ಹಳ್ಳಿ)ಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಲುಪಿದನು.
2.52.102
तौ तत्र हत्वा चतुरः महा मृगान् ।
वराहम् ऋश्यम् पृषतम् महा रुरुम् ।
आदाय मेध्यम् त्वरितम् बुभुक्षितौ।
वासाय काले ययतुर् वनः पतिम् ॥ २.५२.१०२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮೃಗಗಳನ್ನು—ಕಾಡುಹಂದಿ, ಋಶ್ಯ, ಪೃಷತ, ಮಹಾರುರು—ಕೊಂದು, ಶುದ್ಧ ಮಾಂಸವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಹಸಿವಿನಿಂದ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದ ಒಡೆಯನಾದ ವೃಕ್ಷದ ಬಳಿ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿದರು.