వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पृथु वृक्षा महा यशाः ।
उवाच रामः सौमित्रिम् लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ॥ २.५२.१ ॥
తెల్లవారినప్పుడు, మహాయశస్వి రాముడు శుభలక్షణుడైన సౌమిత్రి లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
2.52.2
भास्कर उदय कालो अयम् गता भगवती निशा ।
असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलः तात कूजति ॥ २.५२.२ ॥
ఇది సూర్యోదయ సమయం; భగవతి అయిన రాత్రి గడిచిపోయింది. ప్రియమైనవాడా, ఆ నల్లని పక్షి కోకిల కూస్తోంది.
2.52.3
बर्हिणानाम् च निर्घोषः श्रूयते नदताम् वने ।
तराम जाह्नवीम् सौम्य शीघ्रगाम् सागरम् गमाम् ॥ २.५२.३ ॥
అడవిలో కూస్తున్న నెమళ్ల ధ్వని వినిపిస్తోంది. సౌమ్యుడా, వేగంగా ప్రవహించే గంగను దాటుదాం; సముద్రం వైపు వెళ్దాం.
2.52.4
विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्र नन्दनः ।
गुहम् आमन्त्र्य सूतम् च सो अतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः ॥ २.५२.४ ॥
రాముని మాటను గ్రహించి, మిత్రునికి ఆనందం కలిగించే సౌమిత్రి గుహుని, సారథిని సంబోధించి, సోదరుని ముందు నిలిచాడు.
2.52.5
स तु रामस्य वचनम् निशम्य प्रतिगृह्य च ।
स्थपतिस्तूर्णमाहुय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ २.५२.५ ॥
రాముని మాట విని అంగీకరించి, అతడు వెంటనే స్థపతిని పిలిచి, మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు.
2.52.6
अस्य वाहनसम्युक्ताम् कर्णग्राहवतीम् शुभाम् ।
सुप्रताराम् दृढाम् तीर्खे शीग्रम् नावमुपाहर ॥ २.५२.६ ॥
ఈ నది తీర్థం వద్ద వెంటనే వాహనాలతో కూడిన, చుక్కానులు, పట్టులతో అలంకరించబడిన, అందమైన, దృఢమైన, సులభంగా దాటగల పడవను తీసుకురండి.
2.52.7
तम् निशम्य समादेशम् गुहामात्यगणो महान् ।
उपोह्य रुचिराम् नावम् गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ २.५२.७ ॥
ఆ ఆజ్ఞను విని, గుహుని మంత్రుల గొప్ప సమూహం అందమైన పడవను సిద్ధం చేసి గుహునికి తెలియజేసింది.
2.52.8
ततः सप्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।
उपस्थितेयम् नौर्देव भूयः किम् करवाणि ते ॥ २.५२.८ ॥
అప్పుడు చేతులు జోడించిన గుహుడు రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు: ఓ దేవా, ఈ పడవ సిద్ధంగా ఉంది; ఇంకా నేను మీ కోసం ఏమి చేయాలి?
2.52.9
तवामरसुतप्रख्य तर्तुम् सागरगाम् नदीम् ।
नौरियम् पुरुषव्याग्र ताम् त्वमारोह सुव्रत ॥ २.५२.९ ॥
అమర పుత్రునిలా ప్రకాశించేవాడా, సముద్రం వైపు ప్రవహించే ఈ నదిని దాటడానికి ఈ పడవ మీకోసమే. పురుషశ్రేష్ఠా, సువ్రతా, దానిపై ఎక్కండి.
2.52.10
अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदम् वचः ।
कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ २.५२.१० ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి అయిన రాముడు గుహునితో ఇలా అన్నాడు: మీ వలన నా కోరిక నెరవేరింది; ఇప్పుడు వెంటనే దీనిపై ఎక్కించండి.
2.52.11
ततः कलापान् सम्नह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ ।
जग्मतुर् येन तौ गन्गाम् सीतया सह राघवौ ॥ २.५२.११ ॥
తరువాత అంబులపొదులు కట్టుకుని, కత్తులు నడుముకు బిగించుకుని, ఇద్దరు విలుకాండ్రైన రాఘవులు సీతతో కలిసి గంగ వైపు వెళ్లారు.
2.52.12
रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् ।
किम् अहम् करवाणि इति सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.५२.१२ ॥
ధర్మజ్ఞుడైన రాముని వద్దకు వినయంతో చేరి, సారథి చేతులు జోడించి, "నేను ఏమి చేయాలి?" అని అడిగాడు.
2.52.13
ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रम् ।
स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।
सुमन्त्र शीघ्रम् पुनरेव याहि ।
राज्ञः सकाशे भवचाप्रमत्तः ॥ २.५२.१३ ॥
అప్పుడు దశరథ కుమారుడు రాముడు సుమంత్రునితో అన్నాడు, అతని ఉత్తమమైన కుడి చేతిని తాకుతూ: సుమంత్రా, వెంటనే తిరిగి రాజు వద్దకు వెళ్ళు. అప్రమత్తంగా ఉండు.
2.52.14
निवर्तस्व इति उवाच एनम् एतावद्द् हि कृतम् मम ।
रथम् विहाय पद्भ्याम् तु गमिष्यामि महावनम् ॥ २.५२.१४ ॥
అతను అతనితో అన్నాడు, తిరిగి వెళ్ళు. నా కోసం ఇది చాలు. రథాన్ని వదిలి నేను కాలినడకన మహారణ్యానికి వెళ్తాను.
2.52.15
आत्मानम् तु अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्य आर्तः स सारथिः ।
सुमन्त्रः पुरुष व्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.१५ ॥
తనకు అనుమతి లభించిందని చూసి దుఃఖితుడైన సారథి సుమంత్రుడు, పురుషవ్యాఘ్రుడైన ఐక్ష్వాకుడైన రాముడితో ఇలా అన్నాడు.
2.52.16
न अतिक्रान्तम् इदम् लोके पुरुषेण इह केनचित् ।
तव सभ्रातृ भार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने ॥ २.५२.१६ ॥
లోకంలో ఏ మనిషీ దీనిని అతిక్రమించలేదు: నీ సోదరుడు, భార్యతో కలిసి సామాన్యుల వలె నీవు అడవిలో నివసించడం.
2.52.17
न मन्ये ब्रह्म चर्ये अस्ति स्वधीते वा फल उदयः ।
मार्दव आर्जवयोः वा अपि त्वाम् चेद् व्यसनम् आगतम् ॥ २.५२.१७ ॥
బ్రహ్మచర్యంలో గానీ, వేదాధ్యయనంలో గానీ ఫలం ఉందని నేను అనుకోను; మృదుత్వం, ఋజుత్వం కూడా, నీపై ఇలాంటి విపత్తు వచ్చినప్పుడు, ఫలించవు.
2.52.18
सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।
त्वम् गतिम् प्राप्स्यसे वीर त्रीम्ल् लोकाम्स् तु जयन्न् इव ॥ २.५२.१८ ॥
రాఘవా, వైదేహి, సోదరుడితో కలిసి అడవిలో నివసిస్తూ, వీరా, నీవు మూడు లోకాలను జయించినట్లు నీ గమ్యాన్ని పొందుతావు.
2.52.19
वयम् खलु हता राम ये तया अपि उपवन्चिताः ।
कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुह्ख भागिनः ॥ २.५२.१९ ॥
రామా, మనమంతా నిశ్చయంగా నశించిపోయాము; ఆమె చేత కూడా మోసగింపబడ్డాము. పాపిని అయిన కైకేయి అధీనంలోకి వెళ్లి దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాము.
2.52.20
दृष्ट्वा दुर गतम् रामम् दुह्ख आर्तः रुरुदे चिरम् ॥ २.५२.२० ॥
రాముడు దూరంగా వెళ్లిపోవడం చూసి, దుఃఖంతో పీడితుడై చాలసేపు ఏడ్చాడు.
2.52.21
ततः तु विगते बाष्पे सूतम् स्पृष्ट उदकम् शुचिम् ।
रामः तु मधुरम् वाक्यम् पुनः पुनर् उवाच तम् ॥ २.५२.२१ ॥
అప్పుడు కన్నీళ్లు ఆగిపోయాక, శుద్ధ జలాన్ని తాకి, రాముడు సారథి (సుమంత్రుడు)తో మధురమైన మాటలను మళ్లీ మళ్లీ పలికాడు.
2.52.22
इक्ष्वाकूणाम् त्वया तुल्यम् सुहृदम् न उपलक्षये ।
यथा दशरथो राजा माम् न शोचेत् तथा कुरु ॥ २.५२.२२ ॥
ఇక్ష్వాకు వంశంలో నీలాంటి హితైషిని నేను చూడలేదు. దశరథ రాజు నా కోసం దుఃఖించకుండా అలాగే చేయి.
2.52.23
शोक उपहत चेताः च वृद्धः च जगती पतिः ।
काम भार अवसन्नः च तस्मात् एतत् ब्रवीमि ते ॥ २.५२.२३ ॥
శోకంతో దెబ్బతిన్న మనసు కలవారు, వృద్ధుడు, భూమికి అధిపతి అయిన రాజు, కామభారంతో కుంగినవాడు; అందుచేత నేను నీతో ఇది చెబుతున్నాను.
2.52.24
यद् यद् आज्ञापयेत् किम्चित् स महात्मा मही पतिः ।
कैकेय्याः प्रिय काम अर्थम् कार्यम् तत् अविकान्क्षया ॥ २.५२.२४ ॥
మహాత్ముడైన భూపతి ఏది ఆజ్ఞాపించినా, కైకేయికి ప్రియం కలిగించడానికి దానిని సందేహం లేకుండా చేయాలి.
2.52.25
एतत् अर्थम् हि राज्यानि प्रशासति नर ईश्वराः ।
यद् एषाम् सर्व कृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ २.५२.२५ ॥
ఈ కారణంగానే రాజులు రాజ్యాలను పాలిస్తారు; వారి అన్ని పనులలో వారి మనసు అడ్డుకోబడకూడదని.
2.52.26
यद्यथा स महा राजो न अलीकम् अधिगच्चति ।
न च ताम्यति दुह्खेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा ॥ २.५२.२६ ॥
సుమంత్రా, ఆ మహారాజు అసత్యాన్ని పొందకుండా, దుఃఖంతో బాధపడకుండా ఉండేలా అలాగే చేయి.
2.52.27
अदृष्ट दुह्खम् राजानम् वृद्धम् आर्यम् जित इन्द्रियम् ।
ब्रूयाः त्वम् अभिवाद्य एव मम हेतोर् इदम् वचः ॥ २.५२.२७ ॥
సుమంత్రా, దుఃఖాన్ని ఎరుగని, వృద్ధుడైన, శ్రేష్ఠుడైన, ఇంద్రియాలను జయించిన రాజుకు నమస్కరించి, నా కారణంగా ఈ మాట చెప్పు.
2.52.28
न एव अहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।
अयोध्यायाः च्युताः च इति वने वत्स्यामह इति वा ॥ २.५२.२८ ॥
నేను దుఃఖించను, లక్ష్మణుడూ మైథిలీ కూడా దుఃఖించరు. అయోధ్య నుండి వెళ్ళగొట్టబడి అరణ్యంలో నివసిస్తాము అని కూడా.
2.52.29
चतुर् दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।
लक्ष्मणम् माम् च सीताम् च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥ २.५२.२९ ॥
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, లక్ష్మణుణ్ణీ, నన్నూ, సీతనూ తిరిగి వచ్చినవారిగా త్వరలో చూస్తావు.
2.52.30
एवम् उक्त्वा तु राजानम् मातरम् च सुमन्त्र मे ।
अन्याः च देवीः सहिताः कैकेयीम् च पुनः पुनः ॥ २.५२.३० ॥
సుమంత్రా, ఈ విధంగా రాజుతో, నా తల్లితో, ఇతర రాణులందరితో, కైకేయితో కూడా మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పి.
2.52.31
आरोग्यम् ब्रूहि कौसल्याम् अथ पाद अभिवन्दनम् ।
सीताया मम च आर्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.३१ ॥
కౌసల్యకు నా ఆరోగ్యాన్ని తెలియజెయ్యి; ఆమె పాదాలకు నమస్కారం. సీత, నా తరఫున, ఆర్యుడు (లక్ష్మణుడు) మాట ప్రకారం కూడా.
2.52.32
ब्रूयाः च हि महा राजम् भरतम् क्षिप्रम् आनय ।
आगतः च अपि भरतः स्थाप्यो नृप मते पदे ॥ २.५२.३२ ॥
మహారాజుకు చెప్పు; భరతుడిని త్వరగా పిలిపించమని. భరతుడు వచ్చిన తర్వాత, ఓ రాజా, మీ అభిప్రాయం ప్రకారం ఆ పదవిలో ఆయనను నియమించండి.
2.52.33
भरतम् च परिष्वज्य यौवराज्ये अभिषिच्य च ।
अस्मत् सम्तापजम् दुह्खम् न त्वाम् अभिभविष्यति ॥ २.५२.३३ ॥
భరతుడిని కౌగిలించుకుని, యౌవరాజ్య పదవిలో అభిషేకించి, మా వల్ల కలిగిన సంతాపపు దుఃఖం మిమ్మల్ని అధిగమించకూడదు.
2.52.34
भरतः च अपि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।
तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एव अविशेषतः ॥ २.५२.३४ ॥
భరతుడికి కూడా చెప్పు; రాజుపట్ల నీవు ఎలా ప్రవర్తిస్తావో, అలాగే అందరు తల్లులపట్లా ఎటువంటి భేదం లేకుండా ప్రవర్తించు.
2.52.35
यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च अविशेषतः ।
तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः ॥ २.५२.३५ ॥
నీ తల్లులు కైకేయి, సుమిత్ర ఎలాగో, అలాగే భేదం లేకుండా; కానీ దేవి కౌసల్య నా తల్లి, కాబట్టి ప్రత్యేకంగా.
2.52.36
तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।
लोकयोरुभयोः शक्यम् त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ २.५२.३६ ॥
తండ్రికి ప్రియం చేయాలనే కోరికతో, యౌవరాజ్య పదవిని ఆశించి, నీవు ఆ సుఖాన్ని ఇరు లోకాలలోనూ పెంచగలవు.
2.52.37
निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोक कर्शितः ।
तत् सर्वम् वचनम् श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत् ॥ २.५२.३७ ॥
రాముడు తిరిగి పంపుతుండగా, శోకంతో కృశించిన సుమంత్రుడు ఆ మాటలన్నీ విని, ప్రేమతో కాకుత్స్థుడైన రాముడితో ఇలా అన్నాడు.
2.52.38
यद् अहम् न उपचारेण ब्रूयाम् स्नेहात् अविक्लवः ।
भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यम् त्वम् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ २.५२.३८ ॥
నేను ఎటువంటి ముఖస్తుతితో కాకుండా, ప్రేమతో, భయం లేకుండా, భక్తితో మాట్లాడుతున్నాను. కాబట్టి ఈ మాటలను మీరు క్షమించాలి.
2.52.39
कथम् हि त्वद् विहीनो अहम् प्रतियास्यामि ताम् पुरीम् ।
तव तात वियोगेन पुत्र शोक आकुलाम् इव ॥ २.५२.३९ ॥
నిన్ను విడిచి నేను ఎలా ఆ నగరానికి తిరిగి వెళ్తాను? ప్రియ కుమారా, నీ వియోగంతో అది కుమారుని శోకంతో కలత చెందిన తల్లిలా ఉంటుంది.
2.52.40
सरामम् अपि तावन् मे रथम् दृष्ट्वा तदा जनः ।
विना रामम् रथम् दृष्ट्वा विदीर्येत अपि सा पुरी ॥ २.५२.४० ॥
రాముడితో ఉన్న నా రథాన్ని చూసినా ప్రజలకు అప్పుడు కొంత ఊరట ఉండేది; కానీ రాముడు లేని రథాన్ని చూస్తే ఆ నగరమే చీలిపోతుంది.
2.52.41
दैन्यम् हि नगरी गच्चेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमम् रथम् ।
सूत अवशेषम् स्वम् सैन्यम् हत वीरम् इव आहवे ॥ २.५२.४१ ॥
ఈ శూన్యమైన రథాన్ని చూసి నగరం దీనత్వం పొందుతుంది; యుద్ధంలో వీరులు చనిపోయి సారథి మాత్రమే మిగిలిన తన సైన్యంలా.
2.52.42
दूरे अपि निवसन्तम् त्वाम् मानसेन अग्रतः स्थितम् ।
चिन्तयन्त्यो अद्य नूनम् त्वाम् निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ २.५२.४२ ॥
నువ్వు దూరంగా నివసిస్తున్నా, మనసులో నిన్ను ఎదురుగా నిలిచినట్లు ఆలోచిస్తూ, ప్రజలు ఈ రోజు నిశ్చయంగా ఆహారం లేకుండా నిన్నే ధ్యానిస్తూ ఉంటారు.
2.52.43
दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशम् त्वत्प्रवासने ।
प्रजानाम् सम्कुलम् वृत्तम् त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ २.५२.४३ ॥
రామా, నీ ప్రవాససమయంలో నీ శోకంతో మనస్సు అలసిపోయిన ప్రజల మధ్య ఎంతటి కలకలం కలిగిందో నువ్వే చూశావు.
2.52.44
आर्त नादो हि यः पौरैः मुक्तः तत् विप्रवासने ।
रथस्थम् माम् निशाम्य एव कुर्युः शत गुणम् ततः ॥ २.५२.४४ ॥
ఆ ప్రవాస సమయంలో పౌరులు చేసిన ఆర్తనాదం నిజమే; రథంపై నిలిచిన నన్ను చూసి వారు దానిని వందరెట్లు పెంచేవారు.
2.52.45
अहम् किम् च अपि वक्ष्यामि देवीम् तव सुतः मया ।
नीतः असौ मातुल कुलम् सम्तापम् मा कृथा इति ॥ २.५२.४५ ॥
నేను దేవికి ఏమి చెబుతాను? 'మీ కుమారుడిని నేను మామ కులానికి తీసుకెళ్ళాను; సంతాపపడకండి' అని చెబుతానా?
2.52.46
असत्यम् अपि न एव अहम् ब्रूयाम् वचनम् ईदृशम् ।
कथम् अप्रियम् एव अहम् ब्रूयाम् सत्यम् इदम् वचः ॥ २.५२.४६ ॥
అసత్యమైనప్పటికీ నేను అలాంటి మాటను చెప్పను; ఇది సత్యమైన అప్రియ వచనం; దీన్ని నేను ఎలా చెప్పగలను?
2.52.47
मम तावन् नियोगस्थाः त्वद् बन्धु जन वाहिनः ।
कथम् रथम् त्वया हीनम् प्रवक्ष्यन्ति हय उत्तमाः ॥ २.५२.४७ ॥
నా ఆధీనంలో ఉండి నీ బంధువులను మోసే ఉత్తమ గుర్రాలు, నువ్వు లేని ఈ రథాన్ని ఎలా మోస్తాయి?
2.52.48
तन्न शक्ष्याम्यहम् गन्तुमयोध्याम् त्वदृतेऽनघ ।
वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.५२.४८ ॥
కాబట్టి, పాపరహితుడా, నీవు లేకుండా నేను అయోధ్యకు వెళ్ళలేను; వనవాసంలో నిన్ను అనుసరించేందుకు నాకు అనుమతి ఇవ్వాలి.
2.52.49
यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि ।
सरथो अग्निम् प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्रैह त्वया ॥ २.५२.४९ ॥
నేను వేడుకుంటున్నప్పుడు కూడా నీవు నన్ను త్యజించడమే చేస్తే, ఇక్కడ నీచేత విడిచిపెట్టబడిన వెంటనే నేను రథంతో సహా అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను.
2.52.50
भविष्यन्ति वने यानि तपो विघ्न कराणि ते ।
रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ २.५२.५० ॥
అడవిలో నీ తపస్సుకు ఆటంకం కలిగించే ప్రాణులు ఏవి ఉన్నా, ఓ రాఘవా, వాటిని నేను రథంతో అడ్డుకుంటాను.
2.52.51
तत् कृतेन मया प्राप्तम् रथ चर्या कृतम् सुखम् ।
आशम्से त्वत् कृतेन अहम् वन वास कृतम् सुखम् ॥ २.५२.५१ ॥
ఆ చర్య వల్ల నేను రథయాత్రా సుఖాన్ని పొందాను; నీ చర్య వల్ల నేను వనవాసపు సుఖాన్ని పొందగలనని ఆశిస్తున్నాను.
2.52.52
प्रसीद इच्चामि ते अरण्ये भवितुम् प्रत्यनन्तरः ।
प्रीत्या अभिहितम् इच्चामि भव मे पत्यनन्तरः ॥ २.५२.५२ ॥
దయచేయి; నేను అడవిలో నీ వెంటే సన్నిహితంగా ఉండాలని కోరుతున్నాను. ప్రేమతో చెబుతున్నాను, నువ్వు నా భర్తగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
2.52.53
इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।
परिचर्याम् करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमाम् गतिम् ॥ २.५२.५३ ॥
ఓ వీరా, నీ ఈ గుర్రాలు కూడా అడవిలో నివసించేవిగా ఉంటే, అవి నీకు సేవ చేసి పరమ గతిని పొందుతాయి.
2.52.54
तव शुश्रूषणम् मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।
अयोध्याम् देव लोकम् वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम् ॥ २.५२.५४ ॥
అడవిలో నివసిస్తూ నీ సేవను శిరసావహించి చేస్తాను. అయోధ్య అయినా, దేవలోకమైనా నేను పూర్తిగా విడిచిపెడతాను.
2.52.55
न हि शक्या प्रवेष्टुम् सा मया अयोध्या त्वया विना ।
राज धानी महा इन्द्रस्य यथा दुष्कृत कर्मणा ॥ २.५२.५५ ॥
మీరు లేకుండా నేను అయోధ్యలో ప్రవేశించడం సాధ్యం కాదు; దుష్కర్మ చేసినవాడు మహేంద్రుని రాజధానిలో ప్రవేశించలేనట్లే.
2.52.56
वन वासे क्षयम् प्राप्ते मम एष हि मनो रथः ।
यद् अनेन रथेन एव त्वाम् वहेयम् पुरीम् पुनः ॥ २.५२.५६ ॥
వనవాసం ముగిసిన తర్వాత, ఈ రథంపైనే మిమ్మల్ని మళ్లీ నగరానికి తీసుకెళ్లాలన్నదే నా మనోరథం.
2.52.57
चतुर् दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।
क्षण भूतानि यास्यन्ति शतशः तु ततः अन्यथा ॥ २.५२.५७ ॥
మీతో కలిసి అడవిలో గడిచే పదునాలుగు సంవత్సరాలు కూడా క్షణాల్లా గడిచిపోతాయి; అంతకంటే వేరుగా కాదు, వందసార్లు అలాగే.
2.52.58
भृत्य वत्सल तिष्ठन्तम् भर्तृ पुत्र गते पथि ।
भक्तम् भृत्यम् स्थितम् स्थित्याम् त्वम् न माम् हातुम् अर्हसि ॥ २.५२.५८ ॥
సేవకుల పట్ల వాత్సల్యం కలవారా! నేను భక్తితో సేవించే సేవకురాలిని, నా స్థానంలో స్థిరంగా ఉన్నాను; యజమాని కుమారుడవైన మీరు మార్గంలో వెళ్తున్నప్పుడు నన్ను విడిచిపెట్టడం తగదు.
2.52.59
एवम् बहु विधम् दीनम् याचमानम् पुनः पुनः ।
रामः भृत्य अनुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.५९ ॥
ఈ విధంగా అనేక రకాలుగా దీనంగా మళ్లీ మళ్లీ వేడుకుంటున్న సీతను చూసి, సేవకులపై దయగల రాముడు సుమంత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
2.52.60
जानामि परमाम् भक्तिम् मयि ते भर्तृ वत्सल ।
शृणु च अपि यद् अर्थम् त्वाम् प्रेषयामि पुरीम् इतः ॥ २.५२.६० ॥
యజమానిపై ప్రేమ కలవారా! నా పట్ల మీకున్న పరమ భక్తిని నేను ఎరుగుదును; ఏ కారణంగా మిమ్మల్ని ఇక్కడినుండి నగరానికి పంపుతున్నానో వినండి.
2.52.61
नगरीम् त्वाम् गतम् दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।
कैकेयी प्रत्ययम् गच्चेद् इति रामः वनम् गतः ॥ २.५२.६१ ॥
నగరంలో నీవు తిరిగి వచ్చినట్లు చూస్తే, నా చిన్న తల్లి కైకేయికి రాముడు అడవికి వెళ్లాడనే నమ్మకం కలుగుతుంది.
2.52.62
परितुष्टा हि सा देवि वन वासम् गते मयि ।
राजानम् न अतिशन्केत मिथ्या वादी इति धार्मिकम् ॥ २.५२.६२ ॥
దేవీ, నేను అడవికి వెళ్లినందుకు ఆమె సంతోషిస్తుంది; రాజు అసత్యం పలికేవాడని, ఆయన ధర్మాత్ముడు కాబట్టి, ఆమె సందేహించదు.
2.52.63
एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी ।
भरत आरक्षितम् स्फीतम् पुत्र राज्यम् अवाप्नुयात् ॥ २.५२.६३ ॥
ఇది నా మొదటి ఉపాయం: నా చిన్న తల్లి కుమారుడు భరతుడు రక్షితమైన, సంపన్నమైన రాజ్యాన్ని పొందాలి.
2.52.64
मम प्रिय अर्थम् राज्ञः च सरथः त्वम् पुरीम् व्रज ।
सम्दिष्टः च असि या अनर्थाम्स् ताम्स् तान् ब्रूयाः तथा तथा ॥ २.५२.६४ ॥
నా ప్రియార్థం, రాజు కోసం, రథంతో నీవు నగరానికి వెళ్ళు; నీకు చెప్పబడిన ఆ అప్రియ సందేశాలను అదే విధంగా తెలియజెయ్యి.
2.52.65
गुहम् वचनम् अक्लीबम् रामः हेतुमद् अब्रवीत् ॥ २.५२.६५ ॥
రాముడు గుహునితో దృఢమైన, హేతుబద్ధమైన మాటను పలికాడు.
2.52.66
नेदानीम् गुह योग्योऽयम् वसो मे सजने वने ।
अवश्यम् ह्याश्रमे वासह् कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ २.५२.६६ ॥
గుహా, ఇప్పుడు జనసంచారం ఉన్న ఈ అడవిలో నాకు ఈ నివాసం తగదు; తప్పకుండా ఒక ఆశ్రమంలో నివసించాలి, అదే విధి.
2.52.67
सोऽहम् गृहीत्वा नियमम् तपस्विजनभूषणम् ।
हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.६७ ॥
తపస్వులకు అలంకారమైన ఈ నియమాన్ని స్వీకరించి, తండ్రికి, సీతకు, లక్ష్మణునికి మేలు కోరుతూ ఉన్నాను.
2.52.68
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोध क्षीरम् आनय ।
तत् क्षीरम् राज पुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् ॥ २.५२.६८ ॥
జటలు చేసుకొని నేను వెళ్తాను; మర్రిచెట్టు పాలు తీసుకురా. అప్పుడు గుహుడు వెంటనే ఆ పాలను రాజకుమారునికి తెచ్చాడు.
2.52.69
लक्ष्मणस्य आत्मनः चैव रामः तेन अकरोज् जटाः ।
दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्व मधारयत् ॥ २.५२.६९ ॥
ఆ పాలతో రాముడు లక్ష్మణునికీ తనకూ జటలు చేశాడు; దీర్ఘబాహువు, నరశ్రేష్ఠుడైన అతడు జటాధారి అయ్యాడు.
2.52.70
तौ तदा चीर वसनौ जटा मण्डल धारिणौ ।
अशोभेताम् ऋषि समौ भ्रातरौ राम रक्ष्मणौ ॥ २.५२.७० ॥
అప్పుడు నారచీరలు ధరించి, జటల మండలాన్ని ధరించిన ఆ ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు ఋషులవలె ప్రకాశించారు.
2.52.71
ततः वैखानसम् मार्गम् आस्थितः सह लक्ष्मणः ।
व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायम् गुहम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७१ ॥
అప్పుడు లక్ష్మణునితో కలిసి వైఖానస మార్గాన్ని అవలంబించిన రాముడు, వ్రతాన్ని ఉపదేశించి, సహాయుడైన గుహునితో ఇలా అన్నాడు.
2.52.72
अप्रमत्तः बले कोशे दुर्गे जन पदे तथा ।
भवेथा गुह राज्यम् हि दुरारक्षतमम् मतम् ॥ २.५२.७२ ॥
ఓ గుహా, సైన్యంలో, ఖజానాలో, దుర్గంలో, జనపదంలో అప్రమత్తంగా ఉండు; రాజ్యాన్ని రక్షించడం అతి కష్టమని భావిస్తారు.
2.52.73
ततः तम् समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५२.७३ ॥
అప్పుడు ఇక్ష్వాకు వంశపు ఆనందమైన రాముడు గుహునికి వీడ్కోలు చెప్పి, ప్రశాంతంగా, వేగంగా భార్యతోను లక్ష్మణునితోను కలిసి వెళ్ళాడు.
2.52.74
स तु दृष्ट्वा नदी तीरे नावम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
तितीर्षुः शीघ्रगाम् गन्गाम् इदम् लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७४ ॥
కానీ ఇక్ష్వాకు వంశపు ఆనందమైన రాముడు నది ఒడ్డున ఒక పడవను చూసి, వేగంగా ప్రవహించే గంగను దాటాలనే కోరికతో లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
2.52.75
आरोह त्वम् नर व्याघ्र स्थिताम् नावम् इमाम् शनैः ।
सीताम् च आरोपय अन्वक्षम् परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ २.५२.७५ ॥
పురుషవ్యాఘ్రుడా, నువ్వు ఈ నిలిచి ఉన్న పడవ ఎక్కు; మనస్వినియైన సీతను పట్టుకుని ముందుగా ఆమెను ఎక్కించు.
2.52.76
स भ्रातुः शासनम् श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् ।
आरोप्य मैथिलीम् पूर्वम् आरुरोह आत्मवाम्स् ततः ॥ २.५२.७६ ॥
అన్నయ్య ఆజ్ఞనంతటినీ విని, ఎదిరించకుండా, మైథిలి సీతను ముందుగా ఎక్కించి, ఆత్మసంయమం గల లక్ష్మణుడు తరువాత ఎక్కాడు.
2.52.77
अथ आरुरोह तेजस्वी स्वयम् लक्ष्मण पूर्वजः ।
ततः निषाद अधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥ २.५२.७७ ॥
అప్పుడు తేజస్వి అయిన లక్ష్మణుని అన్నయ్య (రాముడు) స్వయంగా ఎక్కాడు; తరువాత నిషాదుల అధిపతి గుహుడు తన బంధువులను ప్రేరేపించాడు.
2.52.78
राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य ताम् ततः ।
ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ २.५२.७८ ॥
మహాతేజస్వి అయిన రాఘవుడు (రాముడు) కూడా ఆ పడవ ఎక్కి, బ్రాహ్మణుని వలె, క్షత్రియుని వలె తన హితం కోసం మంత్రాన్ని జపించాడు.
2.52.79
आचम्य च यथाशास्त्रम् नदीम् ताम् सह सीतया ।
प्राणमत्प्रीतिसम्हृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ २.५२.७९ ॥
శాస్త్రానుసారం ఆచమనం చేసి, సీతతో కలిసి ఆ నదికి నమస్కరించాడు; అమిత తేజస్వి లక్ష్మణుడు కూడా ప్రేమతో, ఆనందంతో నిండి నమస్కరించాడు.
2.52.80
अनुज्ञाय सुमन्त्रम् च सबलम् चैव तम् गुहम् ।
आस्थाय नावम् रामः तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥ २.५२.८० ॥
సుమంత్రుడిని, సైన్యంతో కూడిన గుహుడిని వీడ్కోలు చెప్పి, రాముడు పడవ ఎక్కి నావికులను నడపమని ఆజ్ఞాపించాడు.
2.52.81
ततः तैः चोदिता सा नौः कर्ण धार समाहिता ।
शुभ स्फ्य वेग अभिहता शीघ्रम् सलिलम् अत्यगात् ॥ २.५२.८१ ॥
అప్పుడు వారిచే నడపబడిన ఆ పడవ, కర్ణధారులచే జాగ్రత్తగా నడిపించబడి, అందమైన తెడ్ల వేగంతో త్వరగా నీటిని దాటింది.
2.52.82
मध्यम् तु समनुप्राप्य भागीरथ्याः तु अनिन्दिता ।
वैदेही प्रान्जलिर् भूत्वा ताम् नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.८२ ॥
భాగీరథి మధ్య భాగానికి చేరుకున్నప్పుడు, నిర్దోషురాలైన విదేహ కుమారి సీత చేతులు జోడించి ఆ నదితో ఇలా పలికింది.
2.52.83
पुत्रः दशरथस्य अयम् महा राजस्य धीमतः ।
निदेशम् पालयतु एनम् गन्गे त्वद् अभिरक्षितः ॥ २.५२.८३ ॥
ఈ దశరథుని కుమారుడు, జ్ఞానవంతుడైన మహారాజు ఆజ్ఞను పాటించుగాక. ఓ గంగా, నీచే రక్షింపబడి ఇతడు అలా చేయుగాక.
2.52.84
चतुर् दश हि वर्षाणि समग्राणि उष्य कानने ।
भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ २.५२.८४ ॥
అడవిలో పదునాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తిగా గడిపి, సోదరునితో, నాతో కలిసి అతడు మళ్లీ తిరిగి వస్తాడు.
2.52.85
ततः त्वाम् देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता ।
यक्ष्ये प्रमुदिता गन्गे सर्व काम समृद्धये ॥ २.५२.८५ ॥
ఓ దేవీ, ఓ సౌభాగ్యవతీ, క్షేమంగా నేను మళ్ళీ వచ్చాను. ఓ గంగా, సకల కోరికలు నెరవేరడం కోసం ఆనందంగా నిన్ను పూజిస్తాను.
2.52.86
त्वम् हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकम् समीक्षसे ।
भार्या च उदधि राजस्य लोके अस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ २.५२.८६ ॥
ఓ దేవీ, నీవు త్రిపథగ; బ్రహ్మలోకాన్ని దర్శిస్తావు. ఈ లోకంలో సముద్రరాజు భార్యగా కూడా నీవు కనిపిస్తావు.
2.52.87
सा त्वाम् देवि नमस्यामि प्रशम्सामि च शोभने ।
प्राप्त राज्ये नर व्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥ २.५२.८७ ॥
ఓ దేవీ, ఓ శోభనా, నేను నీకు నమస్కరించి స్తుతిస్తాను; నరవ్యాఘ్రుడు రాజ్యాన్ని పొంది క్షేమంగా తిరిగి వచ్చాడు.
2.52.88
गवाम् शत सहस्राणि वस्त्राणि अन्नम् च पेशलम् ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रिय चिकीर्षया ॥ २.५२.८८ ॥
నీకు ఆనందం కలిగించాలనే కోరికతో, బ్రాహ్మణులకు లక్షల గోవులు, వస్త్రాలు, ఉత్తమమైన అన్నం దానం చేస్తాను.
2.52.89
सुराघटसहस्रेण माम्सभूतोदनेन च ।
यक्ष्ये त्वाम् प्रयता देवि पुरीम् पुनरुपागता ॥ २.५२.८९ ॥
ఓ దేవీ, పురికి తిరిగి వచ్చిన నేను, వేయి కుండల సురతో, మాంసం కలిపిన అన్నంతో, భక్తితో నిన్ను పూజిస్తాను.
2.52.90
यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।
तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ २.५२.९० ॥
నీ తీరంలో నివసించే దేవతలందరినీ, తీర్థాలను, ఆలయాలను కూడా నేను పూజిస్తాను.
2.52.91
पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सम्गतः ।
अयोध्याम् वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ २.५२.९१ ॥
ఓ నిర్దోషురాలా, మహాబాహువైన రాముడు నా సోదరునితో మళ్ళీ కలిసి, వనవాసం నుండి అయోధ్యలో ప్రవేశించుగాక.
2.52.92
तथा सम्भाषमाणा सा सीता गन्गाम् अनिन्दिता ।
दक्षिणा दक्षिणम् तीरम् क्षिप्रम् एव अभ्युपागमत् ॥ २.५२.९२ ॥
ఈ విధంగా మాట్లాడుతూ, నిర్దోషురాలైన సీత గంగ దక్షిణ తీరాన్ని వెంటనే చేరుకుంది.
2.52.93
तीरम् तु समनुप्राप्य नावम् हित्वा नर ऋषभः ।
प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परम् तपः ॥ २.५२.९३ ॥
ఒడ్డుకు చేరి, నరశ్రేష్ఠుడైన రాముడు పడవను విడిచి, సోదరునితో, వైదేహితో కలిసి ముందుకు సాగాడు.
2.52.94
अथ अब्रवीन् महा बाहुः सुमित्र आनन्द वर्धनम् ।
भव सम्रक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ २.५२.९४ ॥
అప్పుడు మహాబాహువైన రాముడు సుమిత్ర ఆనందాన్ని పెంచే లక్ష్మణునితో అన్నాడు - "జనావాసంలోనైనా, నిర్జన ప్రదేశంలోనైనా రక్షణకు సిద్ధంగా ఉండు."
2.52.95
अवश्यम् रक्षणम् कार्यमदृष्टे विजने वने ।
अग्रतः गच्च सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्चतु ॥ २.५२.९५ ॥
నిర్జన అరణ్యంలో, కనిపించని ప్రదేశంలో రక్షణ తప్పనిసరిగా చేయాలి. ఓ సౌమిత్రీ, ముందుకు నడువు, సీత నిన్ను అనుసరించుగాక.
2.52.96
पृष्ठतः अहम् गमिष्यामि त्वाम् च सीताम् च पालयन् ।
अद्य दुह्खम् तु वैदेही वन वासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९६ ॥
నేను వెనుక నడుస్తాను, నిన్నూ సీతనూ రక్షిస్తూ. ఈ రోజు వైదేహి వనవాసపు దుఃఖాన్ని తెలుసుకుంటుంది.
2.52.97
न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।
अद्य दुःखम् तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९७ ॥
ఇంతవరకు ఏ పనీ సులభంగా దాటబడలేదు; ఇవాళ వైదేహి వనవాసపు దుఃఖాన్ని తెలుసుకుంటుంది.
2.52.98
प्रणष्टजनसम्बाधम् क्षेत्रारामविवर्बितम् ।
विषमम् च प्रपातम् च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ २.५२.९८ ॥
జనసమూహం తొలగిపోయి, పొలాలు ఉద్యానవనాలు లేని, ఎగుడుదిగుడుగా లోతైన లోయలు గల అడవిలో ఈ రోజు ఆమె ప్రవేశిస్తుంది.
2.52.99
श्रुत्वा रामस्य वचनम् प्रतिस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।
अनन्तरम् च सीताया राघवो रघनन्धनः ॥ २.५२.९९ ॥
రాముని మాట విని లక్ష్మణుడు ముందు నడిచాడు; సీత వెనుక రఘువంశానందుడైన రాఘవుడు వెళ్ళాడు.
2.52.100
गतम् तु गन्गा पर पारम् आशु ।
रामम् सुमन्त्रः प्रततम् निरीक्ष्य ।
अध्व प्रकर्षात् विनिवृत्त दृष्टिर् ।
र्मुमोच बाष्पम् व्यथितः तपस्वी ॥ २.५२.१०० ॥
గంగకు అవతలి ఒడ్డుకు త్వరగా వెళ్ళిన రాముని సుమంత్రుడు నిరంతరం చూస్తూ ఉన్నాడు; దూరమైన దారి వల్ల చూపు మరలింది; వ్యథితుడైన తపస్వి కన్నీరు విడిచాడు.
2.52.101
स लोकपालप्रतिमप्रभाववाम् ।
स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।
ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः ।
क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ २.५२.१०१ ॥
లోకపాలకులతో సమానమైన ప్రభావం గల ఆ మహాత్ముడు, వరదాతయిన వాడు, ఆ మహానదిని దాటి, తరువాత సమృద్ధమైన, శుభ పంటలతో అలంకరించబడిన, సంతోషంగా ఉన్న వత్సాలను (గ్రామాలను) క్రమంగా చేరుకున్నాడు.
2.52.102
तौ तत्र हत्वा चतुरः महा मृगान् ।
वराहम् ऋश्यम् पृषतम् महा रुरुम् ।
आदाय मेध्यम् त्वरितम् बुभुक्षितौ।
वासाय काले ययतुर् वनः पतिम् ॥ २.५२.१०२ ॥
అక్కడ వారిద్దరూ నాలుగు గొప్ప జింకలను—అడవిపంది, ఋశ్యం, పృషతం, మహారురును—చంపి, పవిత్రమైన మాంసాన్ని వేగంగా తీసుకొని, ఆకలితో, సరైన సమయంలో అడవికి ప్రభువైన వృక్షం వద్ద నివాసానికి వెళ్లారు.