ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पृथु वृक्षा महा यशाः ।
उवाच रामः सौमित्रिम् लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ॥ २.५२.१ ॥
ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.52.2
भास्कर उदय कालो अयम् गता भगवती निशा ।
असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलः तात कूजति ॥ २.५२.२ ॥
ਇਹ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਭਗਵਤੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਤਾਤ, ਉਹ ਕਾਲੀ ਚਿੜੀ ਕੋਇਲ ਕੂਕ ਰਹੀ ਹੈ।
2.52.3
बर्हिणानाम् च निर्घोषः श्रूयते नदताम् वने ।
तराम जाह्नवीम् सौम्य शीघ्रगाम् सागरम् गमाम् ॥ २.५२.३ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੌਮਯ, ਆਓ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰੀਏ ਤੇ ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।
2.52.4
विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्र नन्दनः ।
गुहम् आमन्त्र्य सूतम् च सो अतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः ॥ २.५२.४ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਗੁਹ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਭਰਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
2.52.5
स तु रामस्य वचनम् निशम्य प्रतिगृह्य च ।
स्थपतिस्तूर्णमाहुय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ २.५२.५ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਛੇਤੀ ਸਥਪਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.52.6
अस्य वाहनसम्युक्ताम् कर्णग्राहवतीम् शुभाम् ।
सुप्रताराम् दृढाम् तीर्खे शीग्रम् नावमुपाहर ॥ २.५२.६ ॥
ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਛੇਤੀ, ਵਾਹਨਾਂ ਸਹਿਤ, ਪਤਵਾਰ ਤੇ ਹੱਥੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੌਖੀ ਪਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇੜੀ ਲਿਆਓ।
2.52.7
तम् निशम्य समादेशम् गुहामात्यगणो महान् ।
उपोह्य रुचिराम् नावम् गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ २.५२.७ ॥
ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਹ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਗੁਹ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
2.52.8
ततः सप्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।
उपस्थितेयम् नौर्देव भूयः किम् करवाणि ते ॥ २.५२.८ ॥
ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਗੁਹ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?
2.52.9
तवामरसुतप्रख्य तर्तुम् सागरगाम् नदीम् ।
नौरियम् पुरुषव्याग्र ताम् त्वमारोह सुव्रत ॥ २.५२.९ ॥
ਹੇ ਅਮਰ ਪੁੱਤਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।
2.52.10
अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदम् वचः ।
कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ २.५२.१० ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਹੁਣ ਛੇਤੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਓ।
2.52.11
ततः कलापान् सम्नह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ ।
जग्मतुर् येन तौ गन्गाम् सीतया सह राघवौ ॥ २.५२.११ ॥
ਫਿਰ ਤਰਕਸ਼ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਮਰ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਰਾਘਵ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
2.52.12
रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् ।
किम् अहम् करवाणि इति सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.५२.१२ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?
2.52.13
ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रम् ।
स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।
सुमन्त्र शीघ्रम् पुनरेव याहि ।
राज्ञः सकाशे भवचाप्रमत्तः ॥ २.५२.१३ ॥
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹੋਏ: ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ, ਜਲਦੀ ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।
2.52.14
निवर्तस्व इति उवाच एनम् एतावद्द् हि कृतम् मम ।
रथम् विहाय पद्भ्याम् तु गमिष्यामि महावनम् ॥ २.५२.१४ ॥
ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਏਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਪੈਦਲ ਮਹਾਂਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.52.15
आत्मानम् तु अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्य आर्तः स सारथिः ।
सुमन्त्रः पुरुष व्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.१५ ॥
ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਸਾਰਥੀ ਸੁਮੰਤਰ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ ਐਕਸ਼ਵਾਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
2.52.16
न अतिक्रान्तम् इदम् लोके पुरुषेण इह केनचित् ।
तव सभ्रातृ भार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने ॥ २.५२.१६ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਹ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ: ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ।
2.52.17
न मन्ये ब्रह्म चर्ये अस्ति स्वधीते वा फल उदयः ।
मार्दव आर्जवयोः वा अपि त्वाम् चेद् व्यसनम् आगतम् ॥ २.५२.१७ ॥
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਜਾਂ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਫਲ ਹੈ; ਕੋਮਲਤਾ ਤੇ ਸਿੱਧਾਪਣ ਦਾ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੀ ਆਫ਼ਤ ਆ ਪਈ ਹੈ।
2.52.18
सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।
त्वम् गतिम् प्राप्स्यसे वीर त्रीम्ल् लोकाम्स् तु जयन्न् इव ॥ २.५२.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਪਾਓਗੇ।
2.52.19
वयम् खलु हता राम ये तया अपि उपवन्चिताः ।
कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुह्ख भागिनः ॥ २.५२.१९ ॥
ਰਾਮ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਯਕੀਨਨ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਠੱਗੇ ਗਏ। ਪਾਪੀ ਕੈਕੇਯੀ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋਵਾਂਗੇ।
2.52.20
दृष्ट्वा दुर गतम् रामम् दुह्ख आर्तः रुरुदे चिरम् ॥ २.५२.२० ॥
ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰੋਂਦਾ ਰਿਹਾ।
2.52.21
ततः तु विगते बाष्पे सूतम् स्पृष्ट उदकम् शुचिम् ।
रामः तु मधुरम् वाक्यम् पुनः पुनर् उवाच तम् ॥ २.५२.२१ ॥
ਫਿਰ ਅੱਥਰੂ ਰੁਕਣ ਤੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
2.52.22
इक्ष्वाकूणाम् त्वया तुल्यम् सुहृदम् न उपलक्षये ।
यथा दशरथो राजा माम् न शोचेत् तथा कुरु ॥ २.५२.२२ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ।
2.52.23
शोक उपहत चेताः च वृद्धः च जगती पतिः ।
काम भार अवसन्नः च तस्मात् एतत् ब्रवीमि ते ॥ २.५२.२३ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ, ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
2.52.24
यद् यद् आज्ञापयेत् किम्चित् स महात्मा मही पतिः ।
कैकेय्याः प्रिय काम अर्थम् कार्यम् तत् अविकान्क्षया ॥ २.५२.२४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਭੂਪਤੀ ਜੋ ਵੀ ਹੁਕਮ ਦੇਣ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਦੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.52.25
एतत् अर्थम् हि राज्यानि प्रशासति नर ईश्वराः ।
यद् एषाम् सर्व कृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ २.५२.२५ ॥
ਇਸੇ ਲਈ ਰਾਜੇ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਪਾਵੇ।
2.52.26
यद्यथा स महा राजो न अलीकम् अधिगच्चति ।
न च ताम्यति दुह्खेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा ॥ २.५२.२६ ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ, ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਝੂਠ ਦੇ ਭਾਗੀ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੀਂ।
2.52.27
अदृष्ट दुह्खम् राजानम् वृद्धम् आर्यम् जित इन्द्रियम् ।
ब्रूयाः त्वम् अभिवाद्य एव मम हेतोर् इदम् वचः ॥ २.५२.२७ ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਵੇਖੇ ਹੋਏ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਚਨ ਤੂੰ ਕਹੀਂ।
2.52.28
न एव अहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।
अयोध्यायाः च्युताः च इति वने वत्स्यामह इति वा ॥ २.५२.२८ ॥
ਮੈਂ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਯੋਧਿਆ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੇ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
2.52.29
चतुर् दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।
लक्ष्मणम् माम् च सीताम् च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥ २.५२.२९ ॥
ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਹੋਏ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਵੇਖੇਂਗਾ।
2.52.30
एवम् उक्त्वा तु राजानम् मातरम् च सुमन्त्र मे ।
अन्याः च देवीः सहिताः कैकेयीम् च पुनः पुनः ॥ २.५२.३० ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੈਕੇਯੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖ ਕੇ।
2.52.31
आरोग्यम् ब्रूहि कौसल्याम् अथ पाद अभिवन्दनम् ।
सीताया मम च आर्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.३१ ॥
ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਣਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਸੀਤਾ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਆਰਿਆ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਵੀ।
2.52.32
ब्रूयाः च हि महा राजम् भरतम् क्षिप्रम् आनय ।
आगतः च अपि भरतः स्थाप्यो नृप मते पदे ॥ २.५२.३२ ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਬੁਲਾਉਣ। ਭਰਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਪਦ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ।
2.52.33
भरतम् च परिष्वज्य यौवराज्ये अभिषिच्य च ।
अस्मत् सम्तापजम् दुह्खम् न त्वाम् अभिभविष्यति ॥ २.५२.३३ ॥
ਭਰਤ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੇ ਕਾਰਨ ਉਪਜਿਆ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਘੇਰੇ।
2.52.34
भरतः च अपि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।
तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एव अविशेषतः ॥ २.५२.३४ ॥
ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿਣਾ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਦੇ ਵਰਤੀਂ।
2.52.35
यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च अविशेषतः ।
तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः ॥ २.५२.३५ ॥
ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਦੇ; ਪਰ ਦੇਵੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ।
2.52.36
तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।
लोकयोरुभयोः शक्यम् त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ २.५२.३६ ॥
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਉਹ ਸੁਖ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।
2.52.37
निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोक कर्शितः ।
तत् सर्वम् वचनम् श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत् ॥ २.५२.३७ ॥
ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਸ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.52.38
यद् अहम् न उपचारेण ब्रूयाम् स्नेहात् अविक्लवः ।
भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यम् त्वम् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ २.५२.३८ ॥
ਮੈਂ ਚਾਪਲੂਸੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਡਰੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਆਪ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਮਝੋ।
2.52.39
कथम् हि त्वद् विहीनो अहम् प्रतियास्यामि ताम् पुरीम् ।
तव तात वियोगेन पुत्र शोक आकुलाम् इव ॥ २.५२.३९ ॥
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜਾਂ? ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗੀ।
2.52.40
सरामम् अपि तावन् मे रथम् दृष्ट्वा तदा जनः ।
विना रामम् रथम् दृष्ट्वा विदीर्येत अपि सा पुरी ॥ २.५२.४० ॥
ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਰਥ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਰਾਮ ਬਿਨਾਂ ਰਥ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਗਰੀ ਵੀ ਪਾਟ ਜਾਵੇਗੀ।
2.52.41
दैन्यम् हि नगरी गच्चेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमम् रथम् ।
सूत अवशेषम् स्वम् सैन्यम् हत वीरम् इव आहवे ॥ २.५२.४१ ॥
ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਗਰੀ ਦੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਾਰਥੀ ਬਚੀ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2.52.42
दूरे अपि निवसन्तम् त्वाम् मानसेन अग्रतः स्थितम् ।
चिन्तयन्त्यो अद्य नूनम् त्वाम् निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ २.५२.४२ ॥
ਤੂੰ ਦੂਰ ਵਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਮਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਜ਼ਰੂਰ ਪਰਜਾ ਨੇ ਭੋਜਨ ਬਿਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
2.52.43
दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशम् त्वत्प्रवासने ।
प्रजानाम् सम्कुलम् वृत्तम् त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ २.५२.४३ ॥
ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਮਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪਰਜਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਹਲਚਲ ਸੀ, ਇਹ ਤੂੰ ਆਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
2.52.44
आर्त नादो हि यः पौरैः मुक्तः तत् विप्रवासने ।
रथस्थम् माम् निशाम्य एव कुर्युः शत गुणम् ततः ॥ २.५२.४४ ॥
ਉਸ ਪ੍ਰਵਾਸ ਵੇਲੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਦੁਖੀ ਪੁਕਾਰ ਛੱਡੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੀ; ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ।
2.52.45
अहम् किम् च अपि वक्ष्यामि देवीम् तव सुतः मया ।
नीतः असौ मातुल कुलम् सम्तापम् मा कृथा इति ॥ २.५२.४५ ॥
ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ? 'ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਮੇ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ' ਇਹ ਆਖਾਂ?
2.52.46
असत्यम् अपि न एव अहम् ब्रूयाम् वचनम् ईदृशम् ।
कथम् अप्रियम् एव अहम् ब्रूयाम् सत्यम् इदम् वचः ॥ २.५२.४६ ॥
ਝੂਠ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਆਖਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਇਹ ਸੱਚ ਪਰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਖਾਂ?
2.52.47
मम तावन् नियोगस्थाः त्वद् बन्धु जन वाहिनः ।
कथम् रथम् त्वया हीनम् प्रवक्ष्यन्ति हय उत्तमाः ॥ २.५२.४७ ॥
ਮੇਰੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਹੇਠ, ਤੇਰੇ ਸਨੇਹੀਆਂ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਰੱਥ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਣਗੇ?
2.52.48
तन्न शक्ष्याम्यहम् गन्तुमयोध्याम् त्वदृतेऽनघ ।
वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.५२.४८ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ; ਵਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2.52.49
यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि ।
सरथो अग्निम् प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्रैह त्वया ॥ २.५२.४९ ॥
ਜੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਤਿਆਗ ਹੀ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਰੱਥ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।
2.52.50
भविष्यन्ति वने यानि तपो विघ्न कराणि ते ।
रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ २.५२.५० ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਨਗੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੱਥ ਰਾਹੀਂ ਰੋਕਾਂਗੀ।
2.52.51
तत् कृतेन मया प्राप्तम् रथ चर्या कृतम् सुखम् ।
आशम्से त्वत् कृतेन अहम् वन वास कृतम् सुखम् ॥ २.५२.५१ ॥
ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰੱਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਸੁਖ ਪਾਵਾਂਗੀ, ਇਹੀ ਆਸ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ।
2.52.52
प्रसीद इच्चामि ते अरण्ये भवितुम् प्रत्यनन्तरः ।
प्रीत्या अभिहितम् इच्चामि भव मे पत्यनन्तरः ॥ २.५२.५२ ॥
ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਬਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਦੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿ।
2.52.53
इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।
परिचर्याम् करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमाम् गतिम् ॥ २.५२.५३ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਘੋੜੇ ਵੀ ਜੇ ਬਨਵਾਸੀ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਣਗੇ।
2.52.54
तव शुश्रूषणम् मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।
अयोध्याम् देव लोकम् वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम् ॥ २.५२.५४ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਲੋਕ, ਮੈਂ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ।
2.52.55
न हि शक्या प्रवेष्टुम् सा मया अयोध्या त्वया विना ।
राज धानी महा इन्द्रस्य यथा दुष्कृत कर्मणा ॥ २.५२.५५ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਲਈ ਮਹੇਂਦਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
2.52.56
वन वासे क्षयम् प्राप्ते मम एष हि मनो रथः ।
यद् अनेन रथेन एव त्वाम् वहेयम् पुरीम् पुनः ॥ २.५२.५६ ॥
ਬਨਵਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸੇ ਰਥ 'ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਨਗਰੀ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਹੈ।
2.52.57
चतुर् दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।
क्षण भूतानि यास्यन्ति शतशः तु ततः अन्यथा ॥ २.५२.५७ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਬਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵੀ ਪਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੀਤ ਜਾਣਗੇ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਨਹੀਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
2.52.58
भृत्य वत्सल तिष्ठन्तम् भर्तृ पुत्र गते पथि ।
भक्तम् भृत्यम् स्थितम् स्थित्याम् त्वम् न माम् हातुम् अर्हसि ॥ २.५२.५८ ॥
ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤ ਸੇਵਿਕਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਾਂ; ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਹ ਚੱਲਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।
2.52.59
एवम् बहु विधम् दीनम् याचमानम् पुनः पुनः ।
रामः भृत्य अनुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.५९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੇਵਕਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.52.60
जानामि परमाम् भक्तिम् मयि ते भर्तृ वत्सल ।
शृणु च अपि यद् अर्थम् त्वाम् प्रेषयामि पुरीम् इतः ॥ २.५२.६० ॥
ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਨਗਰੀ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
2.52.61
नगरीम् त्वाम् गतम् दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।
कैकेयी प्रत्ययम् गच्चेद् इति रामः वनम् गतः ॥ २.५२.६१ ॥
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਰਾਮ ਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
2.52.62
परितुष्टा हि सा देवि वन वासम् गते मयि ।
राजानम् न अतिशन्केत मिथ्या वादी इति धार्मिकम् ॥ २.५२.६२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਵਨਵਾਸ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।
2.52.63
एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी ।
भरत आरक्षितम् स्फीतम् पुत्र राज्यम् अवाप्नुयात् ॥ २.५२.६३ ॥
ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
2.52.64
मम प्रिय अर्थम् राज्ञः च सरथः त्वम् पुरीम् व्रज ।
सम्दिष्टः च असि या अनर्थाम्स् ताम्स् तान् ब्रूयाः तथा तथा ॥ २.५२.६४ ॥
ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਤੂੰ ਰੱਥ ਸਮੇਤ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੀਂ।
2.52.65
गुहम् वचनम् अक्लीबम् रामः हेतुमद् अब्रवीत् ॥ २.५२.६५ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
2.52.66
नेदानीम् गुह योग्योऽयम् वसो मे सजने वने ।
अवश्यम् ह्याश्रमे वासह् कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ २.५२.६६ ॥
ਹੇ ਗੁਹ, ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
2.52.67
सोऽहम् गृहीत्वा नियमम् तपस्विजनभूषणम् ।
हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.६७ ॥
ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਿਤਾ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਫਿਰ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
2.52.68
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोध क्षीरम् आनय ।
तत् क्षीरम् राज पुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् ॥ २.५२.६८ ॥
ਜਟਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਬੋਹੜ ਦਾ ਦੁੱਧ ਲਿਆ। ਗੁਹ ਨੇ ਉਹ ਦੁੱਧ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ।
2.52.69
लक्ष्मणस्य आत्मनः चैव रामः तेन अकरोज् जटाः ।
दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्व मधारयत् ॥ २.५२.६९ ॥
ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਂ ਬਣਾਈਆਂ; ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੋ ਗਏ।
2.52.70
तौ तदा चीर वसनौ जटा मण्डल धारिणौ ।
अशोभेताम् ऋषि समौ भ्रातरौ राम रक्ष्मणौ ॥ २.५२.७० ॥
ਫਿਰ ਛਿੱਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਭਣ ਲੱਗੇ।
2.52.71
ततः वैखानसम् मार्गम् आस्थितः सह लक्ष्मणः ।
व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायम् गुहम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७१ ॥
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵੈਖਾਨਸ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵਰਤ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਗੁਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
2.52.72
अप्रमत्तः बले कोशे दुर्गे जन पदे तथा ।
भवेथा गुह राज्यम् हि दुरारक्षतमम् मतम् ॥ २.५२.७२ ॥
ਹੇ ਗੁਹ, ਫੌਜ, ਖਜ਼ਾਨੇ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਜਨਪਦ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ; ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2.52.73
ततः तम् समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५२.७३ ॥
ਫਿਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁਹ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।
2.52.74
स तु दृष्ट्वा नदी तीरे नावम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
तितीर्षुः शीघ्रगाम् गन्गाम् इदम् लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७४ ॥
ਪਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਬੇੜੀ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.52.75
आरोह त्वम् नर व्याघ्र स्थिताम् नावम् इमाम् शनैः ।
सीताम् च आरोपय अन्वक्षम् परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ २.५२.७५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਖੜ੍ਹੀ ਬੇੜੀ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹ; ਮਨਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ।
2.52.76
स भ्रातुः शासनम् श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् ।
आरोप्य मैथिलीम् पूर्वम् आरुरोह आत्मवाम्स् ततः ॥ २.५२.७६ ॥
ਭਰਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਤਮਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਫਿਰ ਚੜ੍ਹਿਆ।
2.52.77
अथ आरुरोह तेजस्वी स्वयम् लक्ष्मण पूर्वजः ।
ततः निषाद अधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥ २.५२.७७ ॥
ਫਿਰ ਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ (ਰਾਮ) ਆਪ ਚੜ੍ਹੇ; ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
2.52.78
राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य ताम् ततः ।
ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ २.५२.७८ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਵੀ ਉਸ ਬੇੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
2.52.79
आचम्य च यथाशास्त्रम् नदीम् ताम् सह सीतया ।
प्राणमत्प्रीतिसम्हृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ २.५२.७९ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
2.52.80
अनुज्ञाय सुमन्त्रम् च सबलम् चैव तम् गुहम् ।
आस्थाय नावम् रामः तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥ २.५२.८० ॥
ਸੁਮੰਤਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ਗੁਹ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
2.52.81
ततः तैः चोदिता सा नौः कर्ण धार समाहिता ।
शुभ स्फ्य वेग अभिहता शीघ्रम् सलिलम् अत्यगात् ॥ २.५२.८१ ॥
ਫਿਰ ਮਲਾਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਉਹ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਸੁਕਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਚੱਪੂਆਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ।
2.52.82
मध्यम् तु समनुप्राप्य भागीरथ्याः तु अनिन्दिता ।
वैदेही प्रान्जलिर् भूत्वा ताम् नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.८२ ॥
ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.52.83
पुत्रः दशरथस्य अयम् महा राजस्य धीमतः ।
निदेशम् पालयतु एनम् गन्गे त्वद् अभिरक्षितः ॥ २.५२.८३ ॥
ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਗੰਗੇ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰੇ।
2.52.84
चतुर् दश हि वर्षाणि समग्राणि उष्य कानने ।
भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ २.५२.८४ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ।
2.52.85
ततः त्वाम् देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता ।
यक्ष्ये प्रमुदिता गन्गे सर्व काम समृद्धये ॥ २.५२.८५ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਣ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆ ਗਈ ਹਾਂ। ਹੇ ਗੰਗਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।
2.52.86
त्वम् हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकम् समीक्षसे ।
भार्या च उदधि राजस्य लोके अस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ २.५२.८६ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਹੈਂ; ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਤੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ।
2.52.87
सा त्वाम् देवि नमस्यामि प्रशम्सामि च शोभने ।
प्राप्त राज्ये नर व्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥ २.५२.८७ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਰਾਮ) ਰਾਜ ਪਾ ਕੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਏ ਹਨ।
2.52.88
गवाम् शत सहस्राणि वस्त्राणि अन्नम् च पेशलम् ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रिय चिकीर्षया ॥ २.५२.८८ ॥
ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਗਾਵਾਂ, ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਾਂਗੀ।
2.52.89
सुराघटसहस्रेण माम्सभूतोदनेन च ।
यक्ष्ये त्वाम् प्रयता देवि पुरीम् पुनरुपागता ॥ २.५२.८९ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਈ ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਮਿਲੇ ਭਾਤ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।
2.52.90
यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।
तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ २.५२.९० ॥
ਤੇਰੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ, ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗੀ।
2.52.91
पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सम्गतः ।
अयोध्याम् वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ २.५२.९१ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤਰੀ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲ ਕੇ ਬਨਵਾਸ ਤੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ।
2.52.92
तथा सम्भाषमाणा सा सीता गन्गाम् अनिन्दिता ।
दक्षिणा दक्षिणम् तीरम् क्षिप्रम् एव अभ्युपागमत् ॥ २.५२.९२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
2.52.93
तीरम् तु समनुप्राप्य नावम् हित्वा नर ऋषभः ।
प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परम् तपः ॥ २.५२.९३ ॥
ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਬੇੜੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
2.52.94
अथ अब्रवीन् महा बाहुः सुमित्र आनन्द वर्धनम् ।
भव सम्रक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ २.५२.९४ ॥
ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ - "ਵਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁੰਨਸਾਨ ਥਾਂ, ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੋ।"
2.52.95
अवश्यम् रक्षणम् कार्यमदृष्टे विजने वने ।
अग्रतः गच्च सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्चतु ॥ २.५२.९५ ॥
ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਅਣਦਿੱਖ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ।
2.52.96
पृष्ठतः अहम् गमिष्यामि त्वाम् च सीताम् च पालयन् ।
अद्य दुह्खम् तु वैदेही वन वासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९६ ॥
ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਾਂਗਾ, ਤੇਰੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਵੈਦੇਹੀ ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਜਾਣੇਗੀ।
2.52.97
न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।
अद्य दुःखम् तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९७ ॥
ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਸੌਖਿਆਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਅੱਜ ਵੈਦੇਹੀ ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਜਾਣੇਗੀ।
2.52.98
प्रणष्टजनसम्बाधम् क्षेत्रारामविवर्बितम् ।
विषमम् च प्रपातम् च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ २.५२.९८ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ, ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਔਖੇ ਅਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਉਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ।
2.52.99
श्रुत्वा रामस्य वचनम् प्रतिस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।
अनन्तरम् च सीताया राघवो रघनन्धनः ॥ २.५२.९९ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ; ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਘੂਕੁਲ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਚੱਲੇ।
2.52.100
गतम् तु गन्गा पर पारम् आशु ।
रामम् सुमन्त्रः प्रततम् निरीक्ष्य ।
अध्व प्रकर्षात् विनिवृत्त दृष्टिर् ।
र्मुमोच बाष्पम् व्यथितः तपस्वी ॥ २.५२.१०० ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਗਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਮੰਤਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ; ਰਾਹ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਮੁੜ ਆਈ; ਦੁਖੀ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਹੰਝੂ ਵਹਾਏ।
2.52.101
स लोकपालप्रतिमप्रभाववाम् ।
स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।
ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः ।
क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ २.५२.१०१ ॥
ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਮਹਾਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸ਼ੁਭ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਖ਼ੁਸ਼ ਵਤਸਾਂ (ਪਿੰਡਾਂ) ਕੋਲ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ।
2.52.102
तौ तत्र हत्वा चतुरः महा मृगान् ।
वराहम् ऋश्यम् पृषतम् महा रुरुम् ।
आदाय मेध्यम् त्वरितम् बुभुक्षितौ।
वासाय काले ययतुर् वनः पतिम् ॥ २.५२.१०२ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚਾਰ ਮਹਾਮ੍ਰਿਗਾਂ—ਵਰਾਹ, ਰਿਸ਼ਯ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰੁਰੂ—ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਭੁੱਖੇ ਹੋਏ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ) ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।