ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पृथु वृक्षा महा यशाः ।
उवाच रामः सौमित्रिम् लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ॥ २.५२.१ ॥
ରାତି ପାହିଲେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାମ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.52.2
भास्कर उदय कालो अयम् गता भगवती निशा ।
असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलः तात कूजति ॥ २.५२.२ ॥
ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ସମୟ; ଭଗବତୀ ରାତ୍ରି ବିତିଗଲା। ହେ ତାତ, ସେହି କଳା ପକ୍ଷୀ କୋଇଲି ଡାକୁଛି।
2.52.3
बर्हिणानाम् च निर्घोषः श्रूयते नदताम् वने ।
तराम जाह्नवीम् सौम्य शीघ्रगाम् सागरम् गमाम् ॥ २.५२.३ ॥
ବନରେ ମୟୂରମାନଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣାଯାଉଛି। ହେ ସୌମ୍ୟ, ଚାଲ, ଶୀଘ୍ରଗାମିନୀ ଜାହ୍ନବୀ ପାର ହେବା ଓ ସାଗର ଆଡ଼କୁ ଯିବା।
2.52.4
विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्र नन्दनः ।
गुहम् आमन्त्र्य सूतम् च सो अतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः ॥ २.५२.४ ॥
ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ବୁଝି, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ସୌମିତ୍ରି ଗୁହ ଓ ସାରଥିଙ୍କୁ ଡାକି ଭାଇଙ୍କ ଆଗରେ ଠିଆ ହେଲେ।
2.52.5
स तु रामस्य वचनम् निशम्य प्रतिगृह्य च ।
स्थपतिस्तूर्णमाहुय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ २.५२.५ ॥
ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଓ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ଥପତିଙ୍କୁ ଡାକି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.52.6
अस्य वाहनसम्युक्ताम् कर्णग्राहवतीम् शुभाम् ।
सुप्रताराम् दृढाम् तीर्खे शीग्रम् नावमुपाहर ॥ २.५२.६ ॥
ଏହି ନଦୀର ଘାଟରେ ଶୀଘ୍ର ବାହନ ସହିତ, ଚୁକାଣି ଓ ଧରଣାଥିବା, ସୁନ୍ଦର, ଦୃଢ଼, ସହଜରେ ପାର ହେବାର ଡଙ୍ଗା ଆଣ।
2.52.7
तम् निशम्य समादेशम् गुहामात्यगणो महान् ।
उपोह्य रुचिराम् नावम् गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ २.५२.७ ॥
ସେହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଗୁହଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ମହାନ ଦଳ ସୁନ୍ଦର ଡଙ୍ଗା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଗୁହଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା।
2.52.8
ततः सप्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।
उपस्थितेयम् नौर्देव भूयः किम् करवाणि ते ॥ २.५२.८ ॥
ତା'ପରେ ହାତଯୋଡ଼ି ଗୁହ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ଦେବ, ଏହି ଡଙ୍ଗା ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଆଉ କ'ଣ କରିବି?
2.52.9
तवामरसुतप्रख्य तर्तुम् सागरगाम् नदीम् ।
नौरियम् पुरुषव्याग्र ताम् त्वमारोह सुव्रत ॥ २.५२.९ ॥
ହେ ଅମରପୁତ୍ର ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ, ସମୁଦ୍ରାଭିମୁଖୀ ଏହି ନଦୀ ପାର ହେବା ପାଇଁ ଏହି ଡଙ୍ଗା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ। ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏଥିରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତୁ।
2.52.10
अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदम् वचः ।
कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ २.५२.१० ॥
ତା'ପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ଗୁହଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଏହାରେ ଚଢ଼ାଯାଉ।
2.52.11
ततः कलापान् सम्नह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ ।
जग्मतुर् येन तौ गन्गाम् सीतया सह राघवौ ॥ २.५२.११ ॥
ତା'ପରେ ତୂଣୀର ବାନ୍ଧି, ଖଡ୍ଗ କଟିରେ ବାନ୍ଧି, ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧର ରାଘବ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
2.52.12
रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् ।
किम् अहम् करवाणि इति सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.५२.१२ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ବିନୟପୂର୍ବକ ଯାଇ, ସାରଥି ହାତଯୋଡ଼ି କହିଲେ: ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?
2.52.13
ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रम् ।
स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।
सुमन्त्र शीघ्रम् पुनरेव याहि ।
राज्ञः सकाशे भवचाप्रमत्तः ॥ २.५२.१३ ॥
ତା'ପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଡାହାଣ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି: ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ପୁନର୍ବାର ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ସତର୍କ ରୁହ।
2.52.14
निवर्तस्व इति उवाच एनम् एतावद्द् हि कृतम् मम ।
रथम् विहाय पद्भ्याम् तु गमिष्यामि महावनम् ॥ २.५२.१४ ॥
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଫେରିଯାଅ। ମୋ ପାଇଁ ଏତିକି ଯଥେଷ୍ଟ। ରଥ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ପଦବ୍ରଜରେ ମହାବନକୁ ଯିବି।
2.52.15
आत्मानम् तु अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्य आर्तः स सारथिः ।
सुमन्त्रः पुरुष व्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.१५ ॥
ନିଜକୁ ଅନୁମତି ମିଳିଛି ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ସାରଥି ସୁମନ୍ତ୍ର ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ଐକ୍ଷ୍ୱାକ ରାମଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.52.16
न अतिक्रान्तम् इदम् लोके पुरुषेण इह केनचित् ।
तव सभ्रातृ भार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने ॥ २.५२.१६ ॥
ଜଗତରେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିନାହିଁ: ତୁମର ଭାଇ ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ବନରେ ବାସ କରିବା।
2.52.17
न मन्ये ब्रह्म चर्ये अस्ति स्वधीते वा फल उदयः ।
मार्दव आर्जवयोः वा अपि त्वाम् चेद् व्यसनम् आगतम् ॥ २.५२.१७ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ଫଳ ଅଛି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ; କୋମଳତା ଓ ସରଳତାରେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ନାହିଁ, ଯଦି ତୁମ ଉପରେ ଏଭଳି ବିପଦ ଆସିଛି।
2.52.18
सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।
त्वम् गतिम् प्राप्स्यसे वीर त्रीम्ल् लोकाम्स् तु जयन्न् इव ॥ २.५२.१८ ॥
ହେ ରାଘବ, ବୈଦେହୀ ଓ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ବାସ କରି, ହେ ବୀର, ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକ ଜିଣିବା ପରି ନିଜ ଗତି ପାଇବ।
2.52.19
वयम् खलु हता राम ये तया अपि उपवन्चिताः ।
कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुह्ख भागिनः ॥ २.५२.१९ ॥
ରାମ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲୁ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରତାରିତ ହେଲୁ। ପାପିନୀ କୈକେୟୀର ବଶରେ ପଡ଼ି ଆମେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେବୁ।
2.52.20
दृष्ट्वा दुर गतम् रामम् दुह्ख आर्तः रुरुदे चिरम् ॥ २.५२.२० ॥
ରାମଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ଯାଉଥିବାର ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ବହୁ ସମୟ ଧରି କାନ୍ଦିଲେ।
2.52.21
ततः तु विगते बाष्पे सूतम् स्पृष्ट उदकम् शुचिम् ।
रामः तु मधुरम् वाक्यम् पुनः पुनर् उवाच तम् ॥ २.५२.२१ ॥
ତା'ପରେ ଲୁହ ଥମିଲେ, ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ରାମ ସାରଥିଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.52.22
इक्ष्वाकूणाम् त्वया तुल्यम् सुहृदम् न उपलक्षये ।
यथा दशरथो राजा माम् न शोचेत् तथा कुरु ॥ २.५२.२२ ॥
ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶରେ ତୁମ ପରି ହିତୈଷୀ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ରାଜା ଦଶରଥ ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ ନ କରନ୍ତି, ସେପରି କର।
2.52.23
शोक उपहत चेताः च वृद्धः च जगती पतिः ।
काम भार अवसन्नः च तस्मात् एतत् ब्रवीमि ते ॥ २.५२.२३ ॥
ଶୋକରେ ଆହତ ମନ ଥିବା, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ରାଜା, କାମନାର ଭାରରେ ଅବସନ୍ନ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହୁଛି।
2.52.24
यद् यद् आज्ञापयेत् किम्चित् स महात्मा मही पतिः ।
कैकेय्याः प्रिय काम अर्थम् कार्यम् तत् अविकान्क्षया ॥ २.५२.२४ ॥
ମହାତ୍ମା ଭୂପତି ଯାହା କିଛି ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ତାହା ନିଃସଙ୍କୋଚରେ କରାଯିବା ଉଚିତ।
2.52.25
एतत् अर्थम् हि राज्यानि प्रशासति नर ईश्वराः ।
यद् एषाम् सर्व कृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ २.५२.२५ ॥
ଏହି କାରଣରୁ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମନ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ନ ହୁଏ।
2.52.26
यद्यथा स महा राजो न अलीकम् अधिगच्चति ।
न च ताम्यति दुह्खेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा ॥ २.५२.२६ ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ସେ ମହାରାଜ ଅସତ୍ୟ ନ ପାଆନ୍ତୁ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ସେହିପରି କର।
2.52.27
अदृष्ट दुह्खम् राजानम् वृद्धम् आर्यम् जित इन्द्रियम् ।
ब्रूयाः त्वम् अभिवाद्य एव मम हेतोर् इदम् वचः ॥ २.५२.२७ ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଦୁଃଖ ନ ଦେଖିଥିବା, ବୃଦ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବାକ୍ୟ ତୁମେ କହିବ।
2.52.28
न एव अहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।
अयोध्यायाः च्युताः च इति वने वत्स्यामह इति वा ॥ २.५२.२८ ॥
ମୁଁ ଶୋକ କରୁନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ କରୁନାହାଁନ୍ତି, ମୈଥିଳୀ ମଧ୍ୟ କରୁନାହାଁନ୍ତି। ଅଯୋଧ୍ୟାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ବନରେ ରହିବୁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରୁନାହୁଁ।
2.52.29
चतुर् दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।
लक्ष्मणम् माम् च सीताम् च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥ २.५२.२९ ॥
ଚଉଦ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ ଏବଂ ସୀତାକୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବ।
2.52.30
एवम् उक्त्वा तु राजानम् मातरम् च सुमन्त्र मे ।
अन्याः च देवीः सहिताः कैकेयीम् च पुनः पुनः ॥ २.५२.३० ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କୁ, ମୋ ମାତାଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟ ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପୁନଃ କହି।
2.52.31
आरोग्यम् ब्रूहि कौसल्याम् अथ पाद अभिवन्दनम् ।
सीताया मम च आर्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.३१ ॥
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୋ ଆରୋଗ୍ୟ ଜଣାନ୍ତୁ; ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ। ସୀତା, ମୋ ଓ ଆର୍ଯ୍ୟ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଣାମ ମଧ୍ୟ।
2.52.32
ब्रूयाः च हि महा राजम् भरतम् क्षिप्रम् आनय ।
आगतः च अपि भरतः स्थाप्यो नृप मते पदे ॥ २.५२.३२ ॥
ମହାରାଜଙ୍କୁ କୁହ, ଭରତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଡାକନ୍ତୁ। ଭରତ ଆସିଲେ, ହେ ନୃପ, ଆପଣଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ସେହି ପଦରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।
2.52.33
भरतम् च परिष्वज्य यौवराज्ये अभिषिच्य च ।
अस्मत् सम्तापजम् दुह्खम् न त्वाम् अभिभविष्यति ॥ २.५२.३३ ॥
ଭରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯୌବରାଜ୍ୟ ପଦରେ ଅଭିଷେକ କରି, ଆମ ଯୋଗୁଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାପଜ ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିଭୂତ ନ କରୁ।
2.52.34
भरतः च अपि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।
तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एव अविशेषतः ॥ २.५२.३४ ॥
ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୁହ; ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ, ସେପରି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭେଦ ନ ରଖି ବ୍ୟବହାର କର।
2.52.35
यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च अविशेषतः ।
तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः ॥ २.५२.३५ ॥
ତୁମ ମାତା କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରା ଯେପରି, ସେପରି ଭେଦ ନ ରଖି; କିନ୍ତୁ ଦେବୀ କୌଶଲ୍ୟା ମୋ ମାତା, ତେଣୁ ବିଶେଷ ରୂପେ।
2.52.36
तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।
लोकयोरुभयोः शक्यम् त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ २.५२.३६ ॥
ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ, ଯୌବରାଜ୍ୟ ପଦ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ତୁମେ ସେହି ସୁଖକୁ ଉଭୟ ଲୋକରେ ବଢ଼ାଇ ପାରିବ।
2.52.37
निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोक कर्शितः ।
तत् सर्वम् वचनम् श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत् ॥ २.५२.३७ ॥
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫେରାଯାଉଥିବା ଶୋକରେ କୃଶ ସୁମନ୍ତ୍ର ସେହି ସମସ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସ୍ନେହରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.52.38
यद् अहम् न उपचारेण ब्रूयाम् स्नेहात् अविक्लवः ।
भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यम् त्वम् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ २.५२.३८ ॥
ମୁଁ ଚାଟୁକାରିତାରେ ନୁହେଁ, ସ୍ନେହରେ ନିର୍ଭୟରେ ଭକ୍ତିରେ କହୁଛି; ତେଣୁ ଏହି ବାକ୍ୟ ଆପଣ କ୍ଷମା କରିବେ।
2.52.39
कथम् हि त्वद् विहीनो अहम् प्रतियास्यामि ताम् पुरीम् ।
तव तात वियोगेन पुत्र शोक आकुलाम् इव ॥ २.५२.३९ ॥
ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କିପରି ସେହି ନଗରକୁ ଫେରିବି? ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମ ବିୟୋଗରେ ତାହା ପୁତ୍ରଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମାତା ପରି ହେବ।
2.52.40
सरामम् अपि तावन् मे रथम् दृष्ट्वा तदा जनः ।
विना रामम् रथम् दृष्ट्वा विदीर्येत अपि सा पुरी ॥ २.५२.४० ॥
ରାମଙ୍କ ସହିତ ମୋ ରଥ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତା; କିନ୍ତୁ ରାମ ବିନା ରଥ ଦେଖି ସେ ନଗରୀ ମଧ୍ୟ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
2.52.41
दैन्यम् हि नगरी गच्चेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमम् रथम् ।
सूत अवशेषम् स्वम् सैन्यम् हत वीरम् इव आहवे ॥ २.५२.४१ ॥
ଏହି ଶୂନ୍ୟ ରଥ ଦେଖି ନଗରୀ ଦୈନ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ହତ ହୋଇ କେବଳ ସାରଥି ରହିଥିବା ନିଜ ସୈନ୍ୟ ଦୀନ ହୁଏ।
2.52.42
दूरे अपि निवसन्तम् त्वाम् मानसेन अग्रतः स्थितम् ।
चिन्तयन्त्यो अद्य नूनम् त्वाम् निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ २.५२.४२ ॥
ତୁମେ ଦୂରରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ତୁମକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଭାବି, ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଆହାର ବିନା ତୁମକୁ ହିଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବେ।
2.52.43
दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशम् त्वत्प्रवासने ।
प्रजानाम् सम्कुलम् वृत्तम् त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ २.५२.४३ ॥
ହେ ରାମ, ତୁମ ପ୍ରବାସ ସମୟରେ ତୁମ ଶୋକରେ କ୍ଳାନ୍ତ ମନ ଥିବା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଡ଼ି ବ୍ୟାକୁଳତା ଥିଲା, ତାହା ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖିଛ।
2.52.44
आर्त नादो हि यः पौरैः मुक्तः तत् विप्रवासने ।
रथस्थम् माम् निशाम्य एव कुर्युः शत गुणम् ततः ॥ २.५२.४४ ॥
ସେହି ପ୍ରବାସ ସମୟରେ ନଗରବାସୀମାନେ ଯେଉଁ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରିଥିଲେ ତାହା ପ୍ରକୃତ ଥିଲା; ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ଦେଖି ସେମାନେ ତାହାକୁ ଶହେ ଗୁଣ ବଢ଼ାଇ ଦିଅନ୍ତେ।
2.52.45
अहम् किम् च अपि वक्ष्यामि देवीम् तव सुतः मया ।
नीतः असौ मातुल कुलम् सम्तापम् मा कृथा इति ॥ २.५२.४५ ॥
ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କୁ କଅଣ କହିବି? 'ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୁଁ ମାମୁଁ କୁଳକୁ ନେଇଗଲି; ଆପଣ ସନ୍ତାପ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ' ଏହା କହିବି କି?
2.52.46
असत्यम् अपि न एव अहम् ब्रूयाम् वचनम् ईदृशम् ।
कथम् अप्रियम् एव अहम् ब्रूयाम् सत्यम् इदम् वचः ॥ २.५२.४६ ॥
ମିଥ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏଭଳି ବଚନ କହିବି ନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରିୟ ବଚନ ମୁଁ କେମିତି କହିବି?
2.52.47
मम तावन् नियोगस्थाः त्वद् बन्धु जन वाहिनः ।
कथम् रथम् त्वया हीनम् प्रवक्ष्यन्ति हय उत्तमाः ॥ २.५२.४७ ॥
ମୋ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ଥିବା, ତୁମ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କୁ ବହନକାରୀ ଏହି ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମାନେ ତୁମ ବିନା ଏହି ରଥ କିପରି ଟାଣିବେ?
2.52.48
तन्न शक्ष्याम्यहम् गन्तुमयोध्याम् त्वदृतेऽनघ ।
वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.५२.४८ ॥
ତେଣୁ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମ ବିନା ମୁଁ ଅଯୋଧ୍ୟା ଯାଇ ପାରିବି ନାହିଁ; ବନବାସରେ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେବା ଉଚିତ।
2.52.49
यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि ।
सरथो अग्निम् प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्रैह त्वया ॥ २.५२.४९ ॥
ମୁଁ ଯାଚନା କଲାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ହିଁ କର, ତେବେ ଏଠାରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବା ମାତ୍ରେ ମୁଁ ରଥ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
2.52.50
भविष्यन्ति वने यानि तपो विघ्न कराणि ते ।
रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ २.५२.५० ॥
ବନରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ଘଟାଇବେ, ହେ ରାଘବ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ରଥ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିରୋଧ କରିବି।
2.52.51
तत् कृतेन मया प्राप्तम् रथ चर्या कृतम् सुखम् ।
आशम्से त्वत् कृतेन अहम् वन वास कृतम् सुखम् ॥ २.५२.५१ ॥
ସେହି କର୍ମରୁ ମୁଁ ରଥଯାତ୍ରାର ସୁଖ ପାଇଛି; ଏବଂ ତୁମ କର୍ମରୁ ମୁଁ ବନବାସର ସୁଖ ପାଇବି ବୋଲି ଆଶା କରେ।
2.52.52
प्रसीद इच्चामि ते अरण्ये भवितुम् प्रत्यनन्तरः ।
प्रीत्या अभिहितम् इच्चामि भव मे पत्यनन्तरः ॥ २.५२.५२ ॥
ଦୟା କର; ମୁଁ ବନରେ ତୁମ ପଛରେ ନିକଟରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ପ୍ରେମରେ କହୁଛି, ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ରୁହ।
2.52.53
इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।
परिचर्याम् करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमाम् गतिम् ॥ २.५२.५३ ॥
ହେ ବୀର, ତୁମ ଏହି ଘୋଡାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବନବାସୀ ହେବେ, ତେବେ ସେମାନେ ତୁମର ସେବା କରିବେ ଏବଂ ପରମ ଗତି ପାଇବେ।
2.52.54
तव शुश्रूषणम् मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।
अयोध्याम् देव लोकम् वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम् ॥ २.५२.५४ ॥
ବନରେ ବାସ କରି ମୁଁ ମସ୍ତକ ନତ କରି ତୁମ ସେବା କରିବି। ଅଯୋଧ୍ୟା ହେଉ କି ଦେବଲୋକ, ମୁଁ ସର୍ବଥା ତ୍ୟାଗ କରିବି।
2.52.55
न हि शक्या प्रवेष्टुम् सा मया अयोध्या त्वया विना ।
राज धानी महा इन्द्रस्य यथा दुष्कृत कर्मणा ॥ २.५२.५५ ॥
ଆପଣଙ୍କ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଦୁଷ୍କର୍ମକାରୀ ପାଇଁ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜଧାନୀରେ ପ୍ରବେଶ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
2.52.56
वन वासे क्षयम् प्राप्ते मम एष हि मनो रथः ।
यद् अनेन रथेन एव त्वाम् वहेयम् पुरीम् पुनः ॥ २.५२.५६ ॥
ବନବାସ ଶେଷ ହେଲେ ଏହି ରଥରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁଣି ନଗରୀକୁ ନେଇଯିବା ହିଁ ମୋର ମନୋରଥ।
2.52.57
चतुर् दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।
क्षण भूतानि यास्यन्ति शतशः तु ततः अन्यथा ॥ २.५२.५७ ॥
ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ବିତାଯିବା ଚଉଦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣ ପରି ବିତିଯିବ; ତା'ର ବିପରୀତ ନୁହେଁ, ଶହେ ଥର ସେପରି।
2.52.58
भृत्य वत्सल तिष्ठन्तम् भर्तृ पुत्र गते पथि ।
भक्तम् भृत्यम् स्थितम् स्थित्याम् त्वम् न माम् हातुम् अर्हसि ॥ २.५२.५८ ॥
ସେବକ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଭକ୍ତ ସେବିକା, ମୋ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ଅଛି; ପ୍ରଭୁପୁତ୍ର ଆପଣ ପଥରେ ଗଲେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.52.59
एवम् बहु विधम् दीनम् याचमानम् पुनः पुनः ।
रामः भृत्य अनुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.५९ ॥
ଏପରି ବହୁବିଧ ଭାବେ ଦୀନ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ଯାଚନା କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେବକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.52.60
जानामि परमाम् भक्तिम् मयि ते भर्तृ वत्सल ।
शृणु च अपि यद् अर्थम् त्वाम् प्रेषयामि पुरीम् इतः ॥ २.५२.६० ॥
ପ୍ରଭୁପ୍ରିୟ! ମୋ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେ; ଶୁଣନ୍ତୁ, କେଉଁ କାରଣରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନଗରୀକୁ ପଠାଉଛି।
2.52.61
नगरीम् त्वाम् गतम् दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।
कैकेयी प्रत्ययम् गच्चेद् इति रामः वनम् गतः ॥ २.५२.६१ ॥
ନଗରରେ ତୁମକୁ ଫେରିଥିବା ଦେଖି ମୋ କନିଷ୍ଠା ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ହେବ ଯେ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
2.52.62
परितुष्टा हि सा देवि वन वासम् गते मयि ।
राजानम् न अतिशन्केत मिथ्या वादी इति धार्मिकम् ॥ २.५२.६२ ॥
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବାରୁ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବ; ଏବଂ ରାଜା ଧାର୍ମିକ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରିବ ନାହିଁ।
2.52.63
एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी ।
भरत आरक्षितम् स्फीतम् पुत्र राज्यम् अवाप्नुयात् ॥ २.५२.६३ ॥
ଏହା ମୋ ପ୍ରଥମ ଯୋଜନା: ମୋ କନିଷ୍ଠା ମାତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ।
2.52.64
मम प्रिय अर्थम् राज्ञः च सरथः त्वम् पुरीम् व्रज ।
सम्दिष्टः च असि या अनर्थाम्स् ताम्स् तान् ब्रूयाः तथा तथा ॥ २.५२.६४ ॥
ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ ରାଜାଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ରଥ ସହିତ ତୁମେ ନଗରକୁ ଯାଅ; ଏବଂ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କୁହାଯାଇଛି, ସେହିପରି କହିବ।
2.52.65
गुहम् वचनम् अक्लीबम् रामः हेतुमद् अब्रवीत् ॥ २.५२.६५ ॥
ରାମ ଗୁହକୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.52.66
नेदानीम् गुह योग्योऽयम् वसो मे सजने वने ।
अवश्यम् ह्याश्रमे वासह् कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ २.५२.६६ ॥
ହେ ଗୁହ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକସମାଗମ ଥିବା ଏହି ବନରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବାସ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ହିଁ ବିଧି।
2.52.67
सोऽहम् गृहीत्वा नियमम् तपस्विजनभूषणम् ।
हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.६७ ॥
ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଏହି ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରି ମୁଁ ପିତା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପୁନଃ କାମନା କରେ।
2.52.68
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोध क्षीरम् आनय ।
तत् क्षीरम् राज पुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् ॥ २.५२.६८ ॥
ଜଟା କରି ମୁଁ ଯିବି; ବଟ ଗଛର କ୍ଷୀର ଆଣ। ଗୁହ ସେହି କ୍ଷୀର ଶୀଘ୍ର ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଲେ।
2.52.69
लक्ष्मणस्य आत्मनः चैव रामः तेन अकरोज् जटाः ।
दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्व मधारयत् ॥ २.५२.६९ ॥
ସେହି କ୍ଷୀରରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜର ଜଟା କଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଟାଧାରୀ ହେଲେ।
2.52.70
तौ तदा चीर वसनौ जटा मण्डल धारिणौ ।
अशोभेताम् ऋषि समौ भ्रातरौ राम रक्ष्मणौ ॥ २.५२.७० ॥
ସେତେବେଳେ ଚୀର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜଟାମଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି ସେହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କ ସମାନ ଶୋଭିଲେ।
2.52.71
ततः वैखानसम् मार्गम् आस्थितः सह लक्ष्मणः ।
व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायम् गुहम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७१ ॥
ତା'ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବୈଖାନସ ପଥ ଗ୍ରହଣ କରି ରାମ ବ୍ରତର ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଓ ସହାୟକ ଗୁହଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.52.72
अप्रमत्तः बले कोशे दुर्गे जन पदे तथा ।
भवेथा गुह राज्यम् हि दुरारक्षतमम् मतम् ॥ २.५२.७२ ॥
ହେ ଗୁହ, ସେନା, ଭଣ୍ଡାର, ଦୁର୍ଗ ଓ ଜନପଦରେ ଅପ୍ରମତ୍ତ ରହିବ; ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା ସର୍ବାଧିକ କଠିନ ବୋଲି ମାନାଯାଏ।
2.52.73
ततः तम् समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५२.७३ ॥
ଏଥିରେ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ ଗୁହଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଶାନ୍ତଭାବରେ, ଶୀଘ୍ର ପତ୍ନୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
2.52.74
स तु दृष्ट्वा नदी तीरे नावम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
तितीर्षुः शीघ्रगाम् गन्गाम् इदम् लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७४ ॥
କିନ୍ତୁ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ ନଦୀକୂଳରେ ଏକ ନୌକା ଦେଖି, ଦ୍ରୁତ ପ୍ରବାହୀ ଗଙ୍ଗା ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.52.75
आरोह त्वम् नर व्याघ्र स्थिताम् नावम् इमाम् शनैः ।
सीताम् च आरोपय अन्वक्षम् परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ २.५२.७५ ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ତୁମେ ଏହି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ନୌକାରେ ଧୀରେ ଚଢ଼; ମନସ୍ବିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ଚଢ଼ାଅ।
2.52.76
स भ्रातुः शासनम् श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् ।
आरोप्य मैथिलीम् पूर्वम् आरुरोह आत्मवाम्स् ततः ॥ २.५२.७६ ॥
ଭାଇଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ବିରୋଧ ନ କରି, ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଚଢ଼ାଇ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
2.52.77
अथ आरुरोह तेजस्वी स्वयम् लक्ष्मण पूर्वजः ।
ततः निषाद अधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥ २.५२.७७ ॥
ଏଥିରେ ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା (ରାମ) ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ; ତାପରେ ନିଷାଦାଧିପତି ଗୁହ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ।
2.52.78
राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य ताम् ततः ।
ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ २.५२.७८ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଘବ (ରାମ) ମଧ୍ୟ ସେହି ନୌକାରେ ଚଢ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରି ନିଜ ହିତ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
2.52.79
आचम्य च यथाशास्त्रम् नदीम् ताम् सह सीतया ।
प्राणमत्प्रीतिसम्हृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ २.५२.७९ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଆଚମନ କରି ସୀତା ସହିତ ସେ ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତି ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
2.52.80
अनुज्ञाय सुमन्त्रम् च सबलम् चैव तम् गुहम् ।
आस्थाय नावम् रामः तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥ २.५२.८० ॥
ସୁମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଗୁହଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାମ ନାଆରେ ଚଢ଼ି ନାବିକମାନଙ୍କୁ ନାଆ ଚଳାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
2.52.81
ततः तैः चोदिता सा नौः कर्ण धार समाहिता ।
शुभ स्फ्य वेग अभिहता शीघ्रम् सलिलम् अत्यगात् ॥ २.५२.८१ ॥
ତା'ପରେ ନାବିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ସେ ନାଆ, ସୁକାନିଆମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତର୍କତାରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇ, ସୁନ୍ଦର ଦାଣ୍ଡର ବେଗରେ ଶୀଘ୍ର ଜଳ ପାର ହେଲା।
2.52.82
मध्यम् तु समनुप्राप्य भागीरथ्याः तु अनिन्दिता ।
वैदेही प्रान्जलिर् भूत्वा ताम् नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.८२ ॥
ଭାଗୀରଥୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପହଞ୍ଚି, ନିଷ୍କଳଙ୍କା ବୈଦେହୀ ସୀତା କରଯୋଡ଼ି ସେ ନଦୀକୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
2.52.83
पुत्रः दशरथस्य अयम् महा राजस्य धीमतः ।
निदेशम् पालयतु एनम् गन्गे त्वद् अभिरक्षितः ॥ २.५२.८३ ॥
ଏହି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରନ୍ତୁ। ହେ ଗଙ୍ଗେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ତାହା କରନ୍ତୁ।
2.52.84
चतुर् दश हि वर्षाणि समग्राणि उष्य कानने ।
भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ २.५२.८४ ॥
ବନରେ ପୂରା ଚଉଦ ବର୍ଷ କଟାଇ, ଭାଇ ଓ ମୋ ସହିତ ସେ ପୁଣି ଫେରିବେ।
2.52.85
ततः त्वाम् देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता ।
यक्ष्ये प्रमुदिता गन्गे सर्व काम समृद्धये ॥ २.५२.८५ ॥
ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ, କ୍ଷେମରେ ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିଛି। ହେ ଗଙ୍ଗେ, ସକଳ କାମନା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ମୁଁ ତୁମ୍ଭର ପୂଜା କରିବି।
2.52.86
त्वम् हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकम् समीक्षसे ।
भार्या च उदधि राजस्य लोके अस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ २.५२.८६ ॥
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ତ୍ରିପଥଗା; ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ତୁମେ ଦେଖ। ଏବଂ ଏ ଲୋକରେ ସମୁଦ୍ରରାଜଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅ।
2.52.87
सा त्वाम् देवि नमस्यामि प्रशम्सामि च शोभने ।
प्राप्त राज्ये नर व्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥ २.५२.८७ ॥
ହେ ଦେବୀ, ହେ ଶୋଭନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ (ରାମ) ରାଜ୍ୟ ପାଇ କୁଶଳରେ ଫେରିଛନ୍ତି।
2.52.88
गवाम् शत सहस्राणि वस्त्राणि अन्नम् च पेशलम् ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रिय चिकीर्षया ॥ २.५२.८८ ॥
ତୁମର ପ୍ରିୟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବି।
2.52.89
सुराघटसहस्रेण माम्सभूतोदनेन च ।
यक्ष्ये त्वाम् प्रयता देवि पुरीम् पुनरुपागता ॥ २.५२.८९ ॥
ହେ ଦେବୀ, ନଗରକୁ ପୁଣି ଫେରିଥିବା ମୁଁ ହଜାର ଘଡ଼ା ସୁରା ଓ ମାଂସମିଶା ଅନ୍ନରେ ଭକ୍ତିରେ ତୁମର ପୂଜା କରିବି।
2.52.90
यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।
तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ २.५२.९० ॥
ତୁମ କୂଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ଯେଉଁ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ତୀର୍ଥ ଓ ଆୟତନକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୂଜିବି।
2.52.91
पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सम्गतः ।
अयोध्याम् वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ २.५२.९१ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପା, ମହାବାହୁ ରାମ ମୋ ଭାଇ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ମିଳିତ ହୋଇ ବନବାସରୁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।
2.52.92
तथा सम्भाषमाणा सा सीता गन्गाम् अनिन्दिता ।
दक्षिणा दक्षिणम् तीरम् क्षिप्रम् एव अभ्युपागमत् ॥ २.५२.९२ ॥
ଏହିପରି କଥା ହେଉ ହେଉ ନିଷ୍ପାପା ସୀତା ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଶୀଘ୍ର ପହଞ୍ଚିଲେ।
2.52.93
तीरम् तु समनुप्राप्य नावम् हित्वा नर ऋषभः ।
प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परम् तपः ॥ २.५२.९३ ॥
ତଟରେ ପହଞ୍ଚି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ନୌକା ଛାଡି ଭାଇ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ସହିତ ଆଗକୁ ବାହାରିଲେ।
2.52.94
अथ अब्रवीन् महा बाहुः सुमित्र आनन्द वर्धनम् ।
भव सम्रक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ २.५२.९४ ॥
ତେବେ ମହାବାହୁ ରାମ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ - "ବସତିରେ ହେଉ କିମ୍ବା ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।"
2.52.95
अवश्यम् रक्षणम् कार्यमदृष्टे विजने वने ।
अग्रतः गच्च सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्चतु ॥ २.५२.९५ ॥
ନିର୍ଜନ ବନରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ। ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆଗରେ ଚାଲ, ସୀତା ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
2.52.96
पृष्ठतः अहम् गमिष्यामि त्वाम् च सीताम् च पालयन् ।
अद्य दुह्खम् तु वैदेही वन वासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९६ ॥
ମୁଁ ପଛରେ ଯିବି, ତୁମର ଓ ସୀତାଙ୍କର ରକ୍ଷା କରି। ଆଜି ବୈଦେହୀ ବନବାସର ଦୁଃଖ ଜାଣିବେ।
2.52.97
न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।
अद्य दुःखम् तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९७ ॥
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି କର୍ମ ସହଜରେ ପାର ହୋଇନାହିଁ; ଆଜି ବୈଦେହୀ ବନବାସର ଦୁଃଖ ଜାଣିବେ।
2.52.98
प्रणष्टजनसम्बाधम् क्षेत्रारामविवर्बितम् ।
विषमम् च प्रपातम् च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ २.५२.९८ ॥
ଲୋକସମାଗମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉଦ୍ୟାନହୀନ, ବିଷମ ଓ ଖାଡ଼ା ଖାଦଯୁକ୍ତ ବନରେ ଆଜି ସେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
2.52.99
श्रुत्वा रामस्य वचनम् प्रतिस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।
अनन्तरम् च सीताया राघवो रघनन्धनः ॥ २.५२.९९ ॥
ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗରେ ଚାଲିଲେ; ସୀତାଙ୍କ ପଛରେ ରଘୁକୁଳାନନ୍ଦ ରାଘବ ଚାଲିଲେ।
2.52.100
गतम् तु गन्गा पर पारम् आशु ।
रामम् सुमन्त्रः प्रततम् निरीक्ष्य ।
अध्व प्रकर्षात् विनिवृत्त दृष्टिर् ।
र्मुमोच बाष्पम् व्यथितः तपस्वी ॥ २.५२.१०० ॥
ଗଙ୍ଗାର ଆଡ଼ ପାରିକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇଥିବା ରାମଙ୍କୁ ସୁମନ୍ତ୍ର ନିରନ୍ତର ଚାହିଁଲେ; ବାଟର ଦୂରତାରେ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଲା; ବ୍ୟଥିତ ତପସ୍ୱୀ ଲୋତକ ଢାଳିଲେ।
2.52.101
स लोकपालप्रतिमप्रभाववाम् ।
स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।
ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः ।
क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ २.५२.१०१ ॥
ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ ମହାତ୍ମା, ବରଦାତା, ସେହି ମହାନଦୀ ପାର ହୋଇ, ତା'ପରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଶୁଭ ଫସଲରେ ସଜ୍ଜିତ, ଆନନ୍ଦିତ ବତ୍ସ (ଗ୍ରାମ)ମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ କ୍ରମେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
2.52.102
तौ तत्र हत्वा चतुरः महा मृगान् ।
वराहम् ऋश्यम् पृषतम् महा रुरुम् ।
आदाय मेध्यम् त्वरितम् बुभुक्षितौ।
वासाय काले ययतुर् वनः पतिम् ॥ २.५२.१०२ ॥
ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଚାରିଟି ମହାମୃଗ—ବରାହ, ଋଶ୍ୟ, ପୃଷତ ଓ ମହାରୁରୁ—କୁ ବଧ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମାଂସ ଶୀଘ୍ର ନେଇ, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ହୋଇ, ଉଚିତ ସମୟରେ ବନର ପ୍ରଭୁ (ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ) ନିକଟକୁ ବାସ ପାଇଁ ଗଲେ।