വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पृथु वृक्षा महा यशाः ।
उवाच रामः सौमित्रिम् लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ॥ २.५२.१ ॥
പ്രഭാതമായപ്പോൾ മഹായശസ്വിയായ രാമൻ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള സൗമിത്രി ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
2.52.2
भास्कर उदय कालो अयम् गता भगवती निशा ।
असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलः तात कूजति ॥ २.५२.२ ॥
ഇത് സൂര്യോദയസമയമാണ്; ഭഗവതിയായ രാത്രി കഴിഞ്ഞു. കുഞ്ഞേ, ആ കറുത്ത പക്ഷിയായ കുയിൽ കൂകുന്നു.
2.52.3
बर्हिणानाम् च निर्घोषः श्रूयते नदताम् वने ।
तराम जाह्नवीम् सौम्य शीघ्रगाम् सागरम् गमाम् ॥ २.५२.३ ॥
കാട്ടിൽ കൂവുന്ന മയിലുകളുടെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു. സൗമ്യനേ, വേഗം ഒഴുകുന്ന ഗംഗ കടക്കാം; സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകാം.
2.52.4
विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्र नन्दनः ।
गुहम् आमन्त्र्य सूतम् च सो अतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः ॥ २.५२.४ ॥
രാമന്റെ വാക്ക് മനസ്സിലാക്കി, സുഹൃത്തിന് സന്തോഷം നൽകുന്ന സൗമിത്രി ഗുഹനെയും സാരഥിയെയും വിളിച്ച്, സഹോദരന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു.
2.52.5
स तु रामस्य वचनम् निशम्य प्रतिगृह्य च ।
स्थपतिस्तूर्णमाहुय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ २.५२.५ ॥
രാമന്റെ വാക്ക് കേട്ട് സ്വീകരിച്ച്, അവൻ വേഗം സ്ഥപതിയെ വിളിച്ച് മന്ത്രിമാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.52.6
अस्य वाहनसम्युक्ताम् कर्णग्राहवतीम् शुभाम् ।
सुप्रताराम् दृढाम् तीर्खे शीग्रम् नावमुपाहर ॥ २.५२.६ ॥
ഈ നദിയുടെ കടവിൽ വേഗം, വാഹനങ്ങളോടു കൂടിയതും ചുക്കാനും പിടികളുമുള്ളതും മനോഹരവും ദൃഢവും എളുപ്പം കടക്കാവുന്നതുമായ തോണി കൊണ്ടുവരിക.
2.52.7
तम् निशम्य समादेशम् गुहामात्यगणो महान् ।
उपोह्य रुचिराम् नावम् गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ २.५२.७ ॥
ആ ആജ്ഞ കേട്ട്, ഗുഹന്റെ മന്ത്രിമാരുടെ വലിയ സംഘം മനോഹരമായ ഒരു തോണി ഒരുക്കി ഗുഹനെ അറിയിച്ചു.
2.52.8
ततः सप्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।
उपस्थितेयम् नौर्देव भूयः किम् करवाणि ते ॥ २.५२.८ ॥
അപ്പോൾ കൈകൂപ്പി നിന്ന ഗുഹൻ രാഘവനോട് പറഞ്ഞു: ദേവാ, ഈ തോണി ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ഇനി അങ്ങേക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?
2.52.9
तवामरसुतप्रख्य तर्तुम् सागरगाम् नदीम् ।
नौरियम् पुरुषव्याग्र ताम् त्वमारोह सुव्रत ॥ २.५२.९ ॥
ദേവപുത്രനു തുല്യനായവനേ, കടലിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഈ നദി കടക്കുവാൻ ഈ തോണി അങ്ങേക്കുള്ളതാണ്. പുരുഷവ്യാഘ്രമേ, സുവ്രതനേ, അതിൽ കയറിയാലും.
2.52.10
अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदम् वचः ।
कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ २.५२.१० ॥
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ ഗുഹനോട് പറഞ്ഞു: അങ്ങയാൽ എന്റെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചു; ഇനി വേഗം ഇതിൽ കയറ്റിക്കൊള്ളൂ.
2.52.11
ततः कलापान् सम्नह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ ।
जग्मतुर् येन तौ गन्गाम् सीतया सह राघवौ ॥ २.५२.११ ॥
പിന്നെ ആവനാഴികൾ കെട്ടി, വാളുകൾ ഉറപ്പിച്ച്, വില്ലാളികളായ ഇരുവരായ രാഘവന്മാർ സീതയോടൊപ്പം ഗംഗയിലേക്ക് പോയി.
2.52.12
रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् ।
किम् अहम् करवाणि इति सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.५२.१२ ॥
ധർമ്മജ്ഞനായ രാമന്റെ അടുത്ത് വിനയത്തോടെ ചെന്ന്, സാരഥി കൈകൂപ്പി, "ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?" എന്ന് ചോദിച്ചു.
2.52.13
ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रम् ।
स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।
सुमन्त्र शीघ्रम् पुनरेव याहि ।
राज्ञः सकाशे भवचाप्रमत्तः ॥ २.५२.१३ ॥
അപ്പോൾ ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു, തന്റെ ഉത്തമമായ വലംകൈകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട്: സുമന്ത്രാ, വേഗം വീണ്ടും രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോകൂ. ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കൂ.
2.52.14
निवर्तस्व इति उवाच एनम् एतावद्द् हि कृतम् मम ।
रथम् विहाय पद्भ्याम् तु गमिष्यामि महावनम् ॥ २.५२.१४ ॥
അദ്ദേഹം അവനോട് പറഞ്ഞു, മടങ്ങിപ്പോകൂ. എനിക്ക് ഇത്രയും മതി. രഥം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ കാൽനടയായി മഹാവനത്തിലേക്ക് പോകും.
2.52.15
आत्मानम् तु अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्य आर्तः स सारथिः ।
सुमन्त्रः पुरुष व्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.१५ ॥
തനിക്ക് അനുവാദം ലഭിച്ചത് കണ്ട് ദുഃഖിതനായ സാരഥി സുമന്ത്രൻ പുരുഷവ്യാഘ്രനായ ഇക്ഷ്വാകുവംശജനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.52.16
न अतिक्रान्तम् इदम् लोके पुरुषेण इह केनचित् ।
तव सभ्रातृ भार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने ॥ २.५२.१६ ॥
ലോകത്തിൽ ആരും ഇത് ലംഘിച്ചിട്ടില്ല: നിന്റെ സഹോദരനും ഭാര്യയ്ക്കുമൊപ്പം സാധാരണക്കാരെപ്പോലെ നീ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നത്.
2.52.17
न मन्ये ब्रह्म चर्ये अस्ति स्वधीते वा फल उदयः ।
मार्दव आर्जवयोः वा अपि त्वाम् चेद् व्यसनम् आगतम् ॥ २.५२.१७ ॥
ബ്രഹ്മചര്യത്തിലോ വേദപഠനത്തിലോ ഫലമുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; നിനക്ക് ഇത്തരം ആപത്ത് വന്നുചേർന്നാൽ മൃദുത്വവും നേരുമെല്ലാം നിഷ്ഫലമാണ്.
2.52.18
सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।
त्वम् गतिम् प्राप्स्यसे वीर त्रीम्ल् लोकाम्स् तु जयन्न् इव ॥ २.५२.१८ ॥
രാഘവാ, വൈദേഹിയോടും സഹോദരനോടുമൊപ്പം കാട്ടിൽ വസിച്ച്, വീരാ, നീ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ജയിച്ചതുപോലെ നിന്റെ ലക്ഷ്യം പ്രാപിക്കും.
2.52.19
वयम् खलु हता राम ये तया अपि उपवन्चिताः ।
कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुह्ख भागिनः ॥ २.५२.१९ ॥
രാമാ, ഞങ്ങളെല്ലാം തീർച്ചയായും നശിച്ചു; അവളാലും വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു. പാപിയായ കൈകേയിയുടെ അധീനതയിൽ ചെന്ന് ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
2.52.20
दृष्ट्वा दुर गतम् रामम् दुह्ख आर्तः रुरुदे चिरम् ॥ २.५२.२० ॥
രാമൻ ദൂരേക്ക് പോകുന്നത് കണ്ട്, ദുഃഖത്താൽ പീഡിതനായി അവൻ ദീർഘനേരം കരഞ്ഞു.
2.52.21
ततः तु विगते बाष्पे सूतम् स्पृष्ट उदकम् शुचिम् ।
रामः तु मधुरम् वाक्यम् पुनः पुनर् उवाच तम् ॥ २.५२.२१ ॥
പിന്നീട് കണ്ണീർ നിലച്ചശേഷം, ശുദ്ധജലം തൊട്ട് രാമൻ സാരഥിയോട് മധുരവാക്യങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് പറഞ്ഞു.
2.52.22
इक्ष्वाकूणाम् त्वया तुल्यम् सुहृदम् न उपलक्षये ।
यथा दशरथो राजा माम् न शोचेत् तथा कुरु ॥ २.५२.२२ ॥
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ നിന്നെപ്പോലെ ഒരു ഹിതൈഷിയെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ദശരഥ രാജാവ് എനിക്കായി ദുഃഖിക്കാതിരിക്കാൻ അപ്രകാരം ചെയ്യുക.
2.52.23
शोक उपहत चेताः च वृद्धः च जगती पतिः ।
काम भार अवसन्नः च तस्मात् एतत् ब्रवीमि ते ॥ २.५२.२३ ॥
ദുഃഖത്താൽ ഹൃദയം മുറിവേറ്റവനും വൃദ്ധനും ഭൂമിയുടെ അധിപനുമായ രാജാവ്, കാമഭാരത്താൽ തളർന്നവനുമാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ ഇത് നിന്നോട് പറയുന്നു.
2.52.24
यद् यद् आज्ञापयेत् किम्चित् स महात्मा मही पतिः ।
कैकेय्याः प्रिय काम अर्थम् कार्यम् तत् अविकान्क्षया ॥ २.५२.२४ ॥
മഹാത്മാവായ ഭൂപതി എന്ത് കല്പിച്ചാലും, കൈകേയിയുടെ പ്രീതിക്കായി അത് സംശയമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
2.52.25
एतत् अर्थम् हि राज्यानि प्रशासति नर ईश्वराः ।
यद् एषाम् सर्व कृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ २.५२.२५ ॥
ഇതിനായിത്തന്നെയാണ് രാജാക്കന്മാർ രാജ്യങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നത്; അവരുടെ സകല കർമ്മങ്ങളിലും അവരുടെ മനസ്സ് തടയപ്പെടാതിരിക്കാൻ.
2.52.26
यद्यथा स महा राजो न अलीकम् अधिगच्चति ।
न च ताम्यति दुह्खेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा ॥ २.५२.२६ ॥
സുമന്ത്രാ, ആ മഹാരാജാവ് അസത്യത്തിൽ വീഴാതെയും ദുഃഖത്താൽ വ്യസനിക്കാതെയും ഇരിക്കേണ്ടതിന് അപ്രകാരം ചെയ്യുക.
2.52.27
अदृष्ट दुह्खम् राजानम् वृद्धम् आर्यम् जित इन्द्रियम् ।
ब्रूयाः त्वम् अभिवाद्य एव मम हेतोर् इदम् वचः ॥ २.५२.२७ ॥
സുമന്ത്രാ, ദുഃഖമറിയാത്തവനും വൃദ്ധനും ശ്രേഷ്ഠനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനുമായ രാജാവിനെ വന്ദിച്ച് എന്റെ നിമിത്തം ഈ വാക്ക് നീ പറയണം.
2.52.28
न एव अहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।
अयोध्यायाः च्युताः च इति वने वत्स्यामह इति वा ॥ २.५२.२८ ॥
ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല; ലക്ഷ്മണനും മൈഥിലിയും ദുഃഖിക്കുന്നില്ല. അയോധ്യയിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ട് കാട്ടിൽ വസിക്കുമെന്നുള്ളതിലും.
2.52.29
चतुर् दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।
लक्ष्मणम् माम् च सीताम् च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥ २.५२.२९ ॥
പതിന്നാലു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞശേഷം, ലക്ഷ്മണനെയും എന്നെയും സീതയെയും മടങ്ങിയെത്തിയവരായി നീ വേഗം കാണും.
2.52.30
एवम् उक्त्वा तु राजानम् मातरम् च सुमन्त्र मे ।
अन्याः च देवीः सहिताः कैकेयीम् च पुनः पुनः ॥ २.५२.३० ॥
സുമന്ത്രാ, ഇങ്ങനെ രാജാവിനോടും എന്റെ മാതാവിനോടും മറ്റ് റാണിമാരോടും കൈകേയിയോടും വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞ്.
2.52.31
आरोग्यम् ब्रूहि कौसल्याम् अथ पाद अभिवन्दनम् ।
सीताया मम च आर्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.३१ ॥
കൗസല്യയ്ക്ക് എന്റെ ക്ഷേമം അറിയിക്കുക; അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം. സീതയുടെയും എന്റെയും ആര്യന്റെ (ലക്ഷ്മണന്റെ) വാക്കനുസരിച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെയും വന്ദനം.
2.52.32
ब्रूयाः च हि महा राजम् भरतम् क्षिप्रम् आनय ।
आगतः च अपि भरतः स्थाप्यो नृप मते पदे ॥ २.५२.३२ ॥
മഹാരാജാവിനോട് പറയുക; ഭരതനെ വേഗം വിളിപ്പിക്കണം. ഭരതൻ വന്നാൽ, രാജാവേ, അങ്ങയുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ആ പദവിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.
2.52.33
भरतम् च परिष्वज्य यौवराज्ये अभिषिच्य च ।
अस्मत् सम्तापजम् दुह्खम् न त्वाम् अभिभविष्यति ॥ २.५२.३३ ॥
ഭരതനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് യുവരാജപദവിയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഞങ്ങൾ കാരണം ഉണ്ടായ സന്താപദുഃഖം അങ്ങയെ ബാധിക്കാതിരിക്കട്ടെ.
2.52.34
भरतः च अपि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।
तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एव अविशेषतः ॥ २.५२.३४ ॥
ഭരതനോടും പറയുക; രാജാവിനോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ, അതുപോലെ എല്ലാ മാതാക്കളോടും ഭേദമില്ലാതെ പെരുമാറണം.
2.52.35
यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च अविशेषतः ।
तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः ॥ २.५२.३५ ॥
അങ്ങയുടെ മാതാക്കൾ കൈകേയിയും സുമിത്രയും എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ ഭേദമില്ലാതെ; എന്നാൽ ദേവി കൗസല്യ എന്റെ മാതാവാണ്, അതിനാൽ വിശേഷിച്ചും.
2.52.36
तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।
लोकयोरुभयोः शक्यम् त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ २.५२.३६ ॥
പിതാവിന് പ്രിയം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ, യുവരാജപദവി ആഗ്രഹിച്ച്, അങ്ങേക്ക് ആ സുഖം ഇരുലോകങ്ങളിലും വർധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
2.52.37
निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोक कर्शितः ।
तत् सर्वम् वचनम् श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत् ॥ २.५२.३७ ॥
രാമൻ തിരിച്ചയക്കുമ്പോൾ ശോകത്താൽ ക്ഷീണിതനായ സുമന്ത്രൻ ആ വാക്കുകളെല്ലാം കേട്ട് സ്നേഹത്തോടെ കാകുത്സ്ഥനായ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
2.52.38
यद् अहम् न उपचारेण ब्रूयाम् स्नेहात् अविक्लवः ।
भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यम् त्वम् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ २.५२.३८ ॥
ഞാൻ മുഖസ്തുതിയായല്ല, സ്നേഹത്താൽ നിർഭയനായി ഭക്തിയോടെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ഈ വാക്കുകൾ അങ്ങ് ക്ഷമിക്കണം.
2.52.39
कथम् हि त्वद् विहीनो अहम् प्रतियास्यामि ताम् पुरीम् ।
तव तात वियोगेन पुत्र शोक आकुलाम् इव ॥ २.५२.३९ ॥
അങ്ങയെ വിട്ട് ഞാൻ എങ്ങനെ ആ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങും? പ്രിയ പുത്രാ, അങ്ങയുടെ വിരഹത്താൽ അത് പുത്രശോകത്താൽ വ്യാകുലമായതുപോലെയാകും.
2.52.40
सरामम् अपि तावन् मे रथम् दृष्ट्वा तदा जनः ।
विना रामम् रथम् दृष्ट्वा विदीर्येत अपि सा पुरी ॥ २.५२.४० ॥
രാമനോടൊപ്പമുള്ള എന്റെ രഥം കണ്ടാൽ പോലും ജനങ്ങൾക്ക് അപ്പോൾ അല്പം ആശ്വാസമുണ്ടാകുമായിരുന്നു; എന്നാൽ രാമനില്ലാത്ത രഥം കണ്ടാൽ ആ നഗരം തന്നെ പിളർന്നുപോകും.
2.52.41
दैन्यम् हि नगरी गच्चेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमम् रथम् ।
सूत अवशेषम् स्वम् सैन्यम् हत वीरम् इव आहवे ॥ २.५२.४१ ॥
ശൂന്യമായ ഈ രഥം കണ്ട് നഗരം ദൈന്യം പ്രാപിക്കും; യുദ്ധത്തിൽ വീരന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ട് സാരഥി മാത്രം ശേഷിച്ച സ്വന്തം സൈന്യംപോലെ.
2.52.42
दूरे अपि निवसन्तम् त्वाम् मानसेन अग्रतः स्थितम् ।
चिन्तयन्त्यो अद्य नूनम् त्वाम् निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ २.५२.४२ ॥
അങ്ങ് ദൂരെ വസിക്കുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ അങ്ങയെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതായി ചിന്തിച്ച്, ഇന്ന് തീർച്ചയായും ജനങ്ങൾ ആഹാരമില്ലാതെ അങ്ങയെ മാത്രം ധ്യാനിക്കുന്നുണ്ടാകും.
2.52.43
दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशम् त्वत्प्रवासने ।
प्रजानाम् सम्कुलम् वृत्तम् त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ २.५२.४३ ॥
രാമാ, നിന്റെ പ്രവാസകാലത്ത് നിന്നെക്കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖത്താൽ മനസ്സ് തളർന്ന ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ എത്ര വലിയ കലക്കം ഉണ്ടായി എന്ന് നീ തന്നെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
2.52.44
आर्त नादो हि यः पौरैः मुक्तः तत् विप्रवासने ।
रथस्थम् माम् निशाम्य एव कुर्युः शत गुणम् ततः ॥ २.५२.४४ ॥
ആ പ്രവാസസമയത്ത് പൗരന്മാർ മുഴക്കിയ ആർത്തനാദം സത്യമായിരുന്നു; തേരിൽ നിൽക്കുന്ന എന്നെ കണ്ടാൽ അവർ അത് നൂറിരട്ടിയാക്കും.
2.52.45
अहम् किम् च अपि वक्ष्यामि देवीम् तव सुतः मया ।
नीतः असौ मातुल कुलम् सम्तापम् मा कृथा इति ॥ २.५२.४५ ॥
ഞാൻ ദേവിയോട് എന്ത് പറയും? 'നിങ്ങളുടെ പുത്രനെ ഞാൻ മാതുലകുലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; വിഷമിക്കരുത്' എന്നോ?
2.52.46
असत्यम् अपि न एव अहम् ब्रूयाम् वचनम् ईदृशम् ।
कथम् अप्रियम् एव अहम् ब्रूयाम् सत्यम् इदम् वचः ॥ २.५२.४६ ॥
അസത്യമായിപ്പോലും ഞാൻ ഇങ്ങനെയൊരു വാക്ക് പറയില്ല; സത്യമായ ഈ അപ്രിയ വചനം ഞാൻ എങ്ങനെ പറയും?
2.52.47
मम तावन् नियोगस्थाः त्वद् बन्धु जन वाहिनः ।
कथम् रथम् त्वया हीनम् प्रवक्ष्यन्ति हय उत्तमाः ॥ २.५२.४७ ॥
എന്റെ ചുമതലയിലുള്ള, നിന്റെ ബന്ധുജനങ്ങളെ വഹിക്കുന്ന ഉത്തമ കുതിരകൾ നീയില്ലാത്ത ഈ തേരിനെ എങ്ങനെ വഹിക്കും?
2.52.48
तन्न शक्ष्याम्यहम् गन्तुमयोध्याम् त्वदृतेऽनघ ।
वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.५२.४८ ॥
അതിനാൽ, നിഷ്കളങ്കനേ, നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ അയോധ്യയിലേക്ക് പോകില്ല; വനവാസത്തിൽ നിന്നെ അനുഗമിക്കാൻ എനിക്ക് അനുമതി നൽകണം.
2.52.49
यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि ।
सरथो अग्निम् प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्रैह त्वया ॥ २.५२.४९ ॥
ഞാൻ യാചിക്കുമ്പോഴും നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഇവിടെ നിന്നാൽ നിന്നാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഉടനെ ഞാൻ രഥത്തോടൊപ്പം അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും.
2.52.50
भविष्यन्ति वने यानि तपो विघ्न कराणि ते ।
रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ २.५२.५० ॥
കാട്ടിൽ നിന്റെ തപസ്സിന് തടസ്സം വരുത്തുന്ന ജീവികൾ ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ, ഹേ രാഘവാ, അവയെ ഞാൻ രഥംകൊണ്ട് തടയും.
2.52.51
तत् कृतेन मया प्राप्तम् रथ चर्या कृतम् सुखम् ।
आशम्से त्वत् कृतेन अहम् वन वास कृतम् सुखम् ॥ २.५२.५१ ॥
ആ പ്രവൃത്തികൊണ്ട് ഞാൻ രഥയാത്രയുടെ സുഖം നേടി; നിന്റെ പ്രവൃത്തികൊണ്ട് വനവാസത്തിന്റെ സുഖവും ഞാൻ നേടുമെന്ന് ആശിക്കുന്നു.
2.52.52
प्रसीद इच्चामि ते अरण्ये भवितुम् प्रत्यनन्तरः ।
प्रीत्या अभिहितम् इच्चामि भव मे पत्यनन्तरः ॥ २.५२.५२ ॥
കൃപ ചെയ്യണം; ഞാൻ കാട്ടിൽ നിന്റെ തൊട്ടുപിന്നാലെ ഉണ്ടാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സ്നേഹത്തോടെ പറയുന്നു, നീ എന്റെ ഭർത്താവായി തന്നെ ഇരിക്കണം.
2.52.53
इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।
परिचर्याम् करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमाम् गतिम् ॥ २.५२.५३ ॥
വീരാ, നിന്റെ ഈ കുതിരകളും കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നവയായിരുന്നാൽ, അവ നിനക്ക് സേവ ചെയ്ത് പരമഗതി പ്രാപിക്കും.
2.52.54
तव शुश्रूषणम् मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।
अयोध्याम् देव लोकम् वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम् ॥ २.५२.५४ ॥
കാട്ടിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ സേവ ശിരസാ വഹിച്ചു ചെയ്യും. അയോധ്യയെയോ ദേവലോകത്തെയോ ഞാൻ പൂർണമായി ഉപേക്ഷിക്കും.
2.52.55
न हि शक्या प्रवेष्टुम् सा मया अयोध्या त्वया विना ।
राज धानी महा इन्द्रस्य यथा दुष्कृत कर्मणा ॥ २.५२.५५ ॥
അങ്ങില്ലാതെ എനിക്ക് അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല; ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്തവന് മഹേന്ദ്രന്റെ രാജധാനിയിൽ പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
2.52.56
वन वासे क्षयम् प्राप्ते मम एष हि मनो रथः ।
यद् अनेन रथेन एव त्वाम् वहेयम् पुरीम् पुनः ॥ २.५२.५६ ॥
വനവാസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഈ രഥത്തിൽത്തന്നെ അങ്ങയെ വീണ്ടും നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുക എന്നതാണ് എന്റെ മനോരഥം.
2.52.57
चतुर् दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।
क्षण भूतानि यास्यन्ति शतशः तु ततः अन्यथा ॥ २.५२.५७ ॥
അങ്ങയോടൊപ്പം വനത്തിൽ കഴിയുന്ന പതിന്നാലു വർഷങ്ങളും നിമിഷങ്ങൾ പോലെ കടന്നുപോകും; മറിച്ചല്ല, നൂറുകണക്കിന് തവണ അങ്ങനെതന്നെ.
2.52.58
भृत्य वत्सल तिष्ठन्तम् भर्तृ पुत्र गते पथि ।
भक्तम् भृत्यम् स्थितम् स्थित्याम् त्वम् न माम् हातुम् अर्हसि ॥ २.५२.५८ ॥
ഭൃത്യവത്സലനായവനേ! ഞാൻ ഭക്തയായ ദാസിയാണ്; എന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. യജമാനപുത്രനായ അങ്ങ് വഴിയിൽ പോകുമ്പോൾ എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അങ്ങേക്ക് യോഗ്യമല്ല.
2.52.59
एवम् बहु विधम् दीनम् याचमानम् पुनः पुनः ।
रामः भृत्य अनुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.५९ ॥
ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ ദീനയായി വീണ്ടും വീണ്ടും യാചിക്കുന്ന സീതയെ കണ്ട്, ഭൃത്യരോട് കരുണയുള്ള രാമൻ സുമന്ത്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.52.60
जानामि परमाम् भक्तिम् मयि ते भर्तृ वत्सल ।
शृणु च अपि यद् अर्थम् त्वाम् प्रेषयामि पुरीम् इतः ॥ २.५२.६० ॥
യജമാനനോട് സ്നേഹമുള്ളവനേ! എന്നോടുള്ള അങ്ങയുടെ പരമമായ ഭക്തി ഞാനറിയുന്നു; ഏതു കാര്യത്തിനായി ഇവിടെനിന്ന് അങ്ങയെ നഗരത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്നുവെന്ന് കേൾക്കുക.
2.52.61
नगरीम् त्वाम् गतम् दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।
कैकेयी प्रत्ययम् गच्चेद् इति रामः वनम् गतः ॥ २.५२.६१ ॥
നഗരത്തിൽ നീ മടങ്ങിയെത്തിയത് കണ്ടാൽ, എന്റെ ഇളയമ്മ കൈകേയിക്ക് രാമൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി എന്ന് വിശ്വാസമാകും.
2.52.62
परितुष्टा हि सा देवि वन वासम् गते मयि ।
राजानम् न अतिशन्केत मिथ्या वादी इति धार्मिकम् ॥ २.५२.६२ ॥
ദേവീ, ഞാൻ വനവാസത്തിന് പോയതിൽ അവൾ സന്തുഷ്ടയാകും; രാജാവ് കള്ളം പറയുന്നവനെന്ന് അവൾ സംശയിക്കില്ല, അദ്ദേഹം ധർമ്മിഷ്ഠനാണല്ലോ.
2.52.63
एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी ।
भरत आरक्षितम् स्फीतम् पुत्र राज्यम् अवाप्नुयात् ॥ २.५२.६३ ॥
ഇതാണ് എന്റെ ആദ്യ ഉപായം: എന്റെ ഇളയമ്മയുടെ പുത്രൻ ഭരതൻ സംരക്ഷിതവും സമൃദ്ധവുമായ രാജ്യം നേടണം.
2.52.64
मम प्रिय अर्थम् राज्ञः च सरथः त्वम् पुरीम् व्रज ।
सम्दिष्टः च असि या अनर्थाम्स् ताम्स् तान् ब्रूयाः तथा तथा ॥ २.५२.६४ ॥
എന്റെ പ്രിയത്തിനും രാജാവിന്റെ ഹിതത്തിനുമായി രഥത്തോടുകൂടി നീ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുക; നിന്നോട് പറയപ്പെട്ട ആ അനിഷ്ടവാർത്തകൾ അതേപടി പറയുക.
2.52.65
गुहम् वचनम् अक्लीबम् रामः हेतुमद् अब्रवीत् ॥ २.५२.६५ ॥
രാമൻ ഗുഹനോട് ഉറച്ചതും യുക്തിയുള്ളതുമായ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
2.52.66
नेदानीम् गुह योग्योऽयम् वसो मे सजने वने ।
अवश्यम् ह्याश्रमे वासह् कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ २.५२.६६ ॥
ഗുഹാ, ഇപ്പോൾ ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ വനത്തിൽ എനിക്ക് ഈ വാസം യോഗ്യമല്ല; തീർച്ചയായും ഒരു ആശ്രമത്തിൽ വസിക്കണം, അതാണ് വിധി.
2.52.67
सोऽहम् गृहीत्वा नियमम् तपस्विजनभूषणम् ।
हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.६७ ॥
തപസ്വികളുടെ അലങ്കാരമായ ഈ നിയമം സ്വീകരിച്ച് ഞാൻ പിതാവിന്റെയും സീതയുടെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ക്ഷേമം വീണ്ടും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
2.52.68
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोध क्षीरम् आनय ।
तत् क्षीरम् राज पुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् ॥ २.५२.६८ ॥
ജടകൾ ഉണ്ടാക്കി ഞാൻ പോകും; പേരാലിന്റെ പാൽ കൊണ്ടുവരൂ. ഗുഹൻ ആ പാൽ രാജപുത്രനായി വേഗം കൊണ്ടുവന്നു.
2.52.69
लक्ष्मणस्य आत्मनः चैव रामः तेन अकरोज् जटाः ।
दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्व मधारयत् ॥ २.५२.६९ ॥
ആ പാൽകൊണ്ട് രാമൻ ലക്ഷ്മണനും തനിക്കും ജടകൾ ഉണ്ടാക്കി; നീണ്ട ബാഹുക്കളുള്ള നരശ്രേഷ്ഠൻ ജടാധാരിയായി.
2.52.70
तौ तदा चीर वसनौ जटा मण्डल धारिणौ ।
अशोभेताम् ऋषि समौ भ्रातरौ राम रक्ष्मणौ ॥ २.५२.७० ॥
അപ്പോൾ മരവുരി ധരിച്ച്, ജടാമണ്ഡലം ധരിച്ച ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഋഷിമാരെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു.
2.52.71
ततः वैखानसम् मार्गम् आस्थितः सह लक्ष्मणः ।
व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायम् गुहम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७१ ॥
പിന്നെ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം വൈഖാനസ മാർഗം സ്വീകരിച്ച രാമൻ, വ്രതം നിർദേശിച്ച് സഹായിയായ ഗുഹനോട് പറഞ്ഞു.
2.52.72
अप्रमत्तः बले कोशे दुर्गे जन पदे तथा ।
भवेथा गुह राज्यम् हि दुरारक्षतमम् मतम् ॥ २.५२.७२ ॥
ഗുഹാ, സൈന്യത്തിലും ഖജനാവിലും കോട്ടയിലും ജനപദത്തിലും ജാഗ്രത പാലിക്കുക; രാജ്യരക്ഷ ഏറ്റവും ദുഷ്കരമെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.
2.52.73
ततः तम् समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५२.७३ ॥
അപ്പോൾ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ രാമൻ ഗുഹനോട് യാത്ര ചോദിച്ച്, ശാന്തനായി, വേഗത്തിൽ ഭാര്യയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
2.52.74
स तु दृष्ट्वा नदी तीरे नावम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
तितीर्षुः शीघ्रगाम् गन्गाम् इदम् लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७४ ॥
എന്നാൽ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ രാമൻ നദീതീരത്ത് ഒരു തോണി കണ്ട്, വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന ഗംഗ കടക്കാനാഗ്രഹിച്ച് ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.52.75
आरोह त्वम् नर व्याघ्र स्थिताम् नावम् इमाम् शनैः ।
सीताम् च आरोपय अन्वक्षम् परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ २.५२.७५ ॥
പുരുഷവ്യാഘ്രാ, നീ ഈ നിൽക്കുന്ന തോണിയിൽ സാവധാനം കയറുക; മനസ്വിനിയായ സീതയെ പിടിച്ച് ആദ്യം അവളെ കയറ്റുക.
2.52.76
स भ्रातुः शासनम् श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् ।
आरोप्य मैथिलीम् पूर्वम् आरुरोह आत्मवाम्स् ततः ॥ २.५२.७६ ॥
ജ്യേഷ്ഠന്റെ കല്പനയെല്ലാം കേട്ട് എതിർക്കാതെ, മൈഥിലി സീതയെ ആദ്യം കയറ്റി, ആത്മസംയമമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ പിന്നീട് കയറി.
2.52.77
अथ आरुरोह तेजस्वी स्वयम् लक्ष्मण पूर्वजः ।
ततः निषाद अधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥ २.५२.७७ ॥
അപ്പോൾ തേജസ്വിയായ ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ (രാമൻ) സ്വയം കയറി; പിന്നെ നിഷാദരുടെ അധിപനായ ഗുഹൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
2.52.78
राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य ताम् ततः ।
ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ २.५२.७८ ॥
മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവനും (രാമൻ) ആ തോണിയിൽ കയറി, ബ്രാഹ്മണനെപ്പോലെയും ക്ഷത്രിയനെപ്പോലെയും തന്റെ ഹിതത്തിനായി ജപിച്ചു.
2.52.79
आचम्य च यथाशास्त्रम् नदीम् ताम् सह सीतया ।
प्राणमत्प्रीतिसम्हृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ २.५२.७९ ॥
ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത് സീതയോടൊപ്പം ആ നദിക്ക് നമസ്കരിച്ചു; അമിതതേജസ്വിയായ ലക്ഷ്മണനും പ്രീതിയും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞ് നമസ്കരിച്ചു.
2.52.80
अनुज्ञाय सुमन्त्रम् च सबलम् चैव तम् गुहम् ।
आस्थाय नावम् रामः तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥ २.५२.८० ॥
സുമന്ത്രനോടും സൈന്യത്തോടുമൊപ്പമുള്ള ഗുഹനോടും യാത്ര ചോദിച്ച്, രാമൻ തോണിയിൽ കയറി നാവികരോട് തുഴയാൻ കല്പിച്ചു.
2.52.81
ततः तैः चोदिता सा नौः कर्ण धार समाहिता ।
शुभ स्फ्य वेग अभिहता शीघ्रम् सलिलम् अत्यगात् ॥ २.५२.८१ ॥
അപ്പോൾ അവരാൽ തുഴയപ്പെട്ട ആ തോണി, കടവത്തുകാർ ശ്രദ്ധയോടെ നയിച്ചതിനാൽ, മനോഹരമായ തുഴകളുടെ വേഗത്തിൽ വേഗം ജലം കടന്നു.
2.52.82
मध्यम् तु समनुप्राप्य भागीरथ्याः तु अनिन्दिता ।
वैदेही प्रान्जलिर् भूत्वा ताम् नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.८२ ॥
ഭാഗീരഥിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, കുറ്റമറ്റവളായ വൈദേഹി സീത കൈകൂപ്പി ആ നദിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.52.83
पुत्रः दशरथस्य अयम् महा राजस्य धीमतः ।
निदेशम् पालयतु एनम् गन्गे त्वद् अभिरक्षितः ॥ २.५२.८३ ॥
ദശരഥന്റെ ഈ പുത്രൻ, ജ്ഞാനിയായ മഹാരാജാവിന്റെ കല്പന പാലിക്കട്ടെ. ഗംഗേ, നിന്നാൽ സംരക്ഷിതനായി ഇവൻ അങ്ങനെ ചെയ്യട്ടെ.
2.52.84
चतुर् दश हि वर्षाणि समग्राणि उष्य कानने ।
भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ २.५२.८४ ॥
കാട്ടിൽ പതിനാല് വർഷം പൂർണ്ണമായി പാർത്ത്, സഹോദരനോടും എന്നോടുമൊപ്പം അവൻ വീണ്ടും മടങ്ങിവരും.
2.52.85
ततः त्वाम् देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता ।
यक्ष्ये प्रमुदिता गन्गे सर्व काम समृद्धये ॥ २.५२.८५ ॥
ദേവീ, സൗഭാഗ്യവതീ, സുരക്ഷിതയായി ഞാൻ വീണ്ടും മടങ്ങിയെത്തി. ഗംഗേ, സർവ്വകാമങ്ങളുടെയും സിദ്ധിക്കായി സന്തോഷത്തോടെ ഞാൻ നിന്നെ പൂജിക്കും.
2.52.86
त्वम् हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकम् समीक्षसे ।
भार्या च उदधि राजस्य लोके अस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ २.५२.८६ ॥
ദേവീ, നീ ത്രിപഥഗയാണ്; ബ്രഹ്മലോകത്തെ നീ കാണുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ സമുദ്രരാജന്റെ പത്നിയായും നീ ദൃശ്യയാകുന്നു.
2.52.87
सा त्वाम् देवि नमस्यामि प्रशम्सामि च शोभने ।
प्राप्त राज्ये नर व्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥ २.५२.८७ ॥
ദേവീ, ശോഭനേ, ഞാൻ നിന്നെ വണങ്ങി സ്തുതിക്കുന്നു; നരശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ രാജ്യം നേടി ക്ഷേമത്തോടെ മടങ്ങിയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
2.52.88
गवाम् शत सहस्राणि वस्त्राणि अन्नम् च पेशलम् ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रिय चिकीर्षया ॥ २.५२.८८ ॥
നിനക്ക് പ്രീതി നൽകാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ബ്രാഹ്മണർക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളെയും വസ്ത്രങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠമായ അന്നവും ദാനം ചെയ്യും.
2.52.89
सुराघटसहस्रेण माम्सभूतोदनेन च ।
यक्ष्ये त्वाम् प्रयता देवि पुरीम् पुनरुपागता ॥ २.५२.८९ ॥
ദേവീ, നഗരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും മടങ്ങിയെത്തിയ ഞാൻ, ആയിരം കുടം സുരയും മാംസം ചേർത്ത അന്നവും കൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം നിന്നെ പൂജിക്കും.
2.52.90
यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।
तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ २.५२.९० ॥
നിന്റെ തീരത്ത് വസിക്കുന്ന ദേവതകളെയെല്ലാം, തീർത്ഥങ്ങളെയും ആയതനങ്ങളെയും ഞാൻ പൂജിക്കും.
2.52.91
पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सम्गतः ।
अयोध्याम् वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ २.५२.९१ ॥
നിർദോഷേ, മഹാബാഹുവായ രാമൻ എന്റെ സഹോദരനോടൊപ്പം വീണ്ടും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന്, വനവാസത്തിൽ നിന്ന് അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ.
2.52.92
तथा सम्भाषमाणा सा सीता गन्गाम् अनिन्दिता ।
दक्षिणा दक्षिणम् तीरम् क्षिप्रम् एव अभ्युपागमत् ॥ २.५२.९२ ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് നിർദോഷയായ സീത ഗംഗയുടെ ദക്ഷിണതീരത്ത് വേഗം എത്തി.
2.52.93
तीरम् तु समनुप्राप्य नावम् हित्वा नर ऋषभः ।
प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परम् तपः ॥ २.५२.९३ ॥
കരയിലെത്തി, നരശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ തോണി ഉപേക്ഷിച്ച് സഹോദരനും വൈദേഹിയുമായി മുന്നോട്ട് പോയി.
2.52.94
अथ अब्रवीन् महा बाहुः सुमित्र आनन्द वर्धनम् ।
भव सम्रक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ २.५२.९४ ॥
അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ രാമൻ സുമിത്രയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു - "ജനവാസത്തിലായാലും വിജനമായ സ്ഥലത്തായാലും സംരക്ഷണത്തിനായി ഒരുങ്ങിയിരിക്കുക."
2.52.95
अवश्यम् रक्षणम् कार्यमदृष्टे विजने वने ।
अग्रतः गच्च सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्चतु ॥ २.५२.९५ ॥
വിജനമായ വനത്തിൽ, കാണാത്ത ഇടത്തിൽ സംരക്ഷണം തീർച്ചയായും ചെയ്യണം. സൗമിത്രീ, മുന്നിൽ നടക്കുക, സീത നിന്നെ അനുഗമിക്കട്ടെ.
2.52.96
पृष्ठतः अहम् गमिष्यामि त्वाम् च सीताम् च पालयन् ।
अद्य दुह्खम् तु वैदेही वन वासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९६ ॥
ഞാൻ പിന്നിൽ നടക്കാം, നിന്നെയും സീതയെയും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്. ഇന്ന് വൈദേഹി വനവാസത്തിന്റെ ദുഃഖം അറിയും.
2.52.97
न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।
अद्य दुःखम् तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९७ ॥
ഇതുവരെ ഒരു കർമ്മവും എളുപ്പത്തിൽ കടന്നുപോയിട്ടില്ല; ഇന്ന് വൈദേഹി വനവാസത്തിന്റെ ദുഃഖം അറിയും.
2.52.98
प्रणष्टजनसम्बाधम् क्षेत्रारामविवर्बितम् ।
विषमम् च प्रपातम् च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ २.५२.९८ ॥
മനുഷ്യർ ഒഴിഞ്ഞുപോയി, വയലും ഉദ്യാനവുമില്ലാത്ത, വിഷമമായതും കുത്തനെയുള്ള ചെരിവുകളുമുള്ള വനത്തിൽ ഇന്ന് അവൾ പ്രവേശിക്കും.
2.52.99
श्रुत्वा रामस्य वचनम् प्रतिस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।
अनन्तरम् च सीताया राघवो रघनन्धनः ॥ २.५२.९९ ॥
രാമന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ലക്ഷ്മണൻ മുന്നിൽ പുറപ്പെട്ടു; സീതയ്ക്ക് പിന്നാലെ രഘുകുലാനന്ദനായ രാഘവൻ നടന്നു.
2.52.100
गतम् तु गन्गा पर पारम् आशु ।
रामम् सुमन्त्रः प्रततम् निरीक्ष्य ।
अध्व प्रकर्षात् विनिवृत्त दृष्टिर् ।
र्मुमोच बाष्पम् व्यथितः तपस्वी ॥ २.५२.१०० ॥
ഗംഗയുടെ മറുകരയിലേക്ക് വേഗം പോയ രാമനെ സുമന്ത്രൻ തുടർച്ചയായി നോക്കി; ദൂരമേറിയ വഴിയാൽ കാഴ്ച മടങ്ങി; വ്യഥിതനായ തപസ്വി കണ്ണീർ പൊഴിച്ചു.
2.52.101
स लोकपालप्रतिमप्रभाववाम् ।
स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।
ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः ।
क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ २.५२.१०१ ॥
ലോകപാലന്മാർക്ക് തുല്യമായ പ്രഭാവമുള്ള ആ മഹാത്മാവ്, വരദായകൻ, ആ മഹാനദി കടന്ന്, പിന്നെ സമൃദ്ധവും ശുഭകരമായ വിളകളാൽ അലങ്കൃതവും സന്തുഷ്ടവുമായ വത്സന്മാരെ (ഗ്രാമങ്ങളെ) ക്രമേണ സമീപിച്ചു.
2.52.102
तौ तत्र हत्वा चतुरः महा मृगान् ।
वराहम् ऋश्यम् पृषतम् महा रुरुम् ।
आदाय मेध्यम् त्वरितम् बुभुक्षितौ।
वासाय काले ययतुर् वनः पतिम् ॥ २.५२.१०२ ॥
അവിടെ ആ ഇരുവരും നാല് മഹാമൃഗങ്ങളെ—കാട്ടുപന്നി, ഋശ്യം, പൃഷതം, മഹാരുരു—വധിച്ച്, ശുദ്ധമായ മാംസം വേഗത്തിൽ എടുത്ത്, വിശന്നവരായി, ഉചിതസമയത്ത് വനത്തിന്റെ നാഥനായ വൃക്ഷത്തിനരികിൽ താമസിക്കാൻ പോയി.