รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.52.1
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पृथु वृक्षा महा यशाः ।
उवाच रामः सौमित्रिम् लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ॥ २.५२.१ ॥
เมื่อราตรีผ่านไปและรุ่งอรุณมาถึง พระรามผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ตรัสกับพระลักษมณ์ โอรสของพระสุมิตรา ผู้มีลักษณะอันเป็นมงคล
2.52.2
भास्कर उदय कालो अयम् गता भगवती निशा ।
असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलः तात कूजति ॥ २.५२.२ ॥
นี่คือเวลาที่ดวงอาทิตย์ขึ้น ราตรีอันศักดิ์สิทธิ์ได้ผ่านพ้นไปแล้ว น้องรัก นกคัมภีร์สีดำคล้ำนั้น คือนกกาเหว่า กำลังร้องอยู่
2.52.3
बर्हिणानाम् च निर्घोषः श्रूयते नदताम् वने ।
तराम जाह्नवीम् सौम्य शीघ्रगाम् सागरम् गमाम् ॥ २.५२.३ ॥
ในป่า ได้ยินเสียงนกยูงที่กำลังร้องก้องอยู่ น้องผู้อ่อนโยน ให้เราข้ามแม่น้ำคงคาที่ไหลเชี่ยวไปเถิด แล้วมุ่งหน้าสู่มหาสมุทร
2.52.4
विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्र नन्दनः ।
गुहम् आमन्त्र्य सूतम् च सो अतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः ॥ २.५२.४ ॥
พระลักษมณ์ โอรสของพระสุมิตรา ผู้เป็นที่รักของมิตร เมื่อเข้าใจพระดำรัสของพระราม จึงกล่าวเชิญกุหะและสารถี แล้วยืนอยู่เบื้องหน้าพระเชษฐา
2.52.5
स तु रामस्य वचनम् निशम्य प्रतिगृह्य च ।
स्थपतिस्तूर्णमाहुय सचिवानिदमब्रवीत् ॥ २.५२.५ ॥
ครั้นได้ฟังและรับพระดำรัสของพระราม สถปติก็รีบเรียกผู้ชำนาญการก่อสร้าง แล้วกล่าวถ้อยคำนี้แก่เหล่าอำมาตย์
2.52.6
अस्य वाहनसम्युक्ताम् कर्णग्राहवतीम् शुभाम् ।
सुप्रताराम् दृढाम् तीर्खे शीग्रम् नावमुपाहर ॥ २.५२.६ ॥
ที่ท่าข้ามแม่น้ำนี้ จงรีบนำเรือดีแข็งแรงมา ที่ประกอบด้วยยานพาหนะ มีหางเสือและที่จับ ข้ามได้ง่าย มาให้เร็วที่สุด
2.52.7
तम् निशम्य समादेशम् गुहामात्यगणो महान् ।
उपोह्य रुचिराम् नावम् गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥ २.५२.७ ॥
เหล่าอำมาตย์ของกุหะได้ฟังคำสั่งนั้นแล้ว จึงเตรียมเรือที่งดงามให้พร้อม แล้วกราบทูลกุหะ
2.52.8
ततः सप्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् ।
उपस्थितेयम् नौर्देव भूयः किम् करवाणि ते ॥ २.५२.८ ॥
จากนั้น กุหะยกมือประนมแล้วกล่าวกับพระราฆวะว่า ข้าแต่เทพเจ้า เรือลำนี้พร้อมแล้ว มีสิ่งใดที่ข้าพเจ้าจะกระทำเพื่อพระองค์อีกหรือไม่
2.52.9
तवामरसुतप्रख्य तर्तुम् सागरगाम् नदीम् ।
नौरियम् पुरुषव्याग्र ताम् त्वमारोह सुव्रत ॥ २.५२.९ ॥
ท่านผู้รุ่งเรืองดุจโอรสของเทวดา เรือลำนี้สำหรับให้ท่านข้ามแม่น้ำที่ไหลลงสู่ทะเล ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ข้าแต่ผู้มีวัตรอันมั่นคง โปรดขึ้นเรือเถิด
2.52.10
अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदम् वचः ।
कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥ २.५२.१० ॥
ครั้งนั้น พระรามผู้มีเดชานุภาพยิ่งใหญ่ ตรัสถ้อยคำนี้แก่กุหะว่า ความปรารถนาของเราสำเร็จแล้วด้วยท่าน ขอให้รีบขึ้นเรือเถิด
2.52.11
ततः कलापान् सम्नह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ ।
जग्मतुर् येन तौ गन्गाम् सीतया सह राघवौ ॥ २.५२.११ ॥
จากนั้น พระราฆวะทั้งสองผู้ถือธนู สวมซองลูกศรและคาดดาบแล้ว ก็เสด็จไปยังแม่น้ำคงคากับสีดา
2.52.12
रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् ।
किम् अहम् करवाणि इति सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥ २.५२.१२ ॥
สารถีเข้าไปหาพระรามผู้ทรงรู้ธรรม ด้วยกิริยาอ่อนน้อม แล้วกล่าวด้วยการประนมมือว่า ข้าพระองค์จะทำสิ่งใดดี
2.52.13
ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रम् ।
स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन ।
सुमन्त्र शीघ्रम् पुनरेव याहि ।
राज्ञः सकाशे भवचाप्रमत्तः ॥ २.५२.१३ ॥
ครั้งนั้น ทศรถาตมชะ พระรามตรัสกับสุมันตระ พลางแตะสุมันตระด้วยพระหัตถ์ขวาอันงดงาม ว่า สุมันตระ จงรีบกลับไปหาพระราชา และจงระมัดระวังในการรับใช้พระองค์
2.52.14
निवर्तस्व इति उवाच एनम् एतावद्द् हि कृतम् मम ।
रथम् विहाय पद्भ्याम् तु गमिष्यामि महावनम् ॥ २.५२.१४ ॥
พระองค์ตรัสกับสุมันตระว่า จงกลับไปเถิด เพียงเท่านี้ก็พอแล้วสำหรับเรา เราจะละรถแล้วเดินเท้าเข้าไปยังป่าใหญ่
2.52.15
आत्मानम् तु अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्य आर्तः स सारथिः ।
सुमन्त्रः पुरुष व्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.१५ ॥
สารถีสุมันตระ ผู้มีใจเศร้าโศก เห็นว่าตนได้รับอนุญาตแล้ว จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระรามแห่งวงศ์อิกษวากุ ผู้ประเสริฐดุจเสือในหมู่มนุษย์
2.52.16
न अतिक्रान्तम् इदम् लोके पुरुषेण इह केनचित् ।
तव सभ्रातृ भार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने ॥ २.५२.१६ ॥
ข้าแต่พระราม ในโลกนี้ยังไม่เคยมีบุรุษใดละเมิดสิ่งนี้มาก่อน คือการที่ท่านต้องพำนักในป่าเช่นคนธรรมดา พร้อมด้วยพี่น้องและพระชายา
2.52.17
न मन्ये ब्रह्म चर्ये अस्ति स्वधीते वा फल उदयः ।
मार्दव आर्जवयोः वा अपि त्वाम् चेद् व्यसनम् आगतम् ॥ २.५२.१७ ॥
ข้าพระองค์เห็นว่า ไม่ว่าการประพฤติพรหมจรรย์ การศึกษาพระเวท หรือความอ่อนโยนและความซื่อตรง ก็ไม่มีผลใดเลย หากความทุกข์ยากเช่นนี้เกิดขึ้นแก่พระองค์
2.52.18
सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् ।
त्वम् गतिम् प्राप्स्यसे वीर त्रीम्ल् लोकाम्स् तु जयन्न् इव ॥ २.५२.१८ ॥
ราฆวะ เมื่อประทับอยู่ในป่าพร้อมกับพระวัยเดหี และพระอนุชา ข้าแต่วีรบุรุษ พระองค์จะได้บรรลุที่หมาย ประดุจผู้ที่พิชิตโลกทั้งสาม
2.52.19
वयम् खलु हता राम ये तया अपि उपवन्चिताः ।
कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुह्ख भागिनः ॥ २.५२.१९ ॥
ข้าแต่พระราม พวกเราช่างพินาศจริงหนอ ผู้ที่ถูกนางหลอกลวงเช่นกัน เมื่อตกอยู่ใต้อำนาจของไกเกยีผู้ชั่วร้าย พวกเราจะต้องรับทุกข์ไปด้วย
2.52.20
दृष्ट्वा दुर गतम् रामम् दुह्ख आर्तः रुरुदे चिरम् ॥ २.५२.२० ॥
เมื่อเห็นพระรามเสด็จไปไกลแล้ว ก็โศกเศร้าเป็นเวลานาน แล้วร่ำไห้อยู่เป็นนาน
2.52.21
ततः तु विगते बाष्पे सूतम् स्पृष्ट उदकम् शुचिम् ।
रामः तु मधुरम् वाक्यम् पुनः पुनर् उवाच तम् ॥ २.५२.२१ ॥
จากนั้น เมื่อน้ำตาหยุดไหลแล้ว รามชำระตนด้วยน้ำบริสุทธิ์ และกล่าวถ้อยคำอ่อนหวานต่อสารถีซ้ำแล้วซ้ำอีก
2.52.22
इक्ष्वाकूणाम् त्वया तुल्यम् सुहृदम् न उपलक्षये ।
यथा दशरथो राजा माम् न शोचेत् तथा कुरु ॥ २.५२.२२ ॥
ในวงศ์อิกษวากุ ข้าพเจ้าไม่เห็นผู้หวังดีที่เสมอด้วยท่านเลย จงทำเถิดให้พระราชาท้าวทศรถไม่ต้องโศกเศร้าเพราะข้าพเจ้า
2.52.23
शोक उपहत चेताः च वृद्धः च जगती पतिः ।
काम भार अवसन्नः च तस्मात् एतत् ब्रवीमि ते ॥ २.५२.२३ ॥
พระราชาผู้เป็นจ้าวแห่งแผ่นดินนั้นถูกความโศกทำให้จิตใจบอบช้ำ ทั้งทรงชราแล้ว และอ่อนล้าด้วยภาระของความใคร่ เพราะเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงกล่าวสิ่งนี้แก่ท่าน
2.52.24
यद् यद् आज्ञापयेत् किम्चित् स महात्मा मही पतिः ।
कैकेय्याः प्रिय काम अर्थम् कार्यम् तत् अविकान्क्षया ॥ २.५२.२४ ॥
สิ่งใดก็ตามที่พระมหาตมาผู้เป็นจ้าวแห่งแผ่นดินจะทรงบัญชา สิ่งนั้นต้องทำโดยไม่ลังเล เพื่อให้พระนางไกเกยีทรงพอพระทัย
2.52.25
एतत् अर्थम् हि राज्यानि प्रशासति नर ईश्वराः ।
यद् एषाम् सर्व कृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते ॥ २.५२.२५ ॥
กษัตริย์ทั้งหลายปกครองแว่นแคว้นก็เพื่อจุดหมายนี้เอง คือให้จิตใจของพระองค์ไม่ติดขัดในกิจการทั้งปวง
2.52.26
यद्यथा स महा राजो न अलीकम् अधिगच्चति ।
न च ताम्यति दुह्खेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा ॥ २.५२.२६ ॥
โอ สุมันตระ จงทำสิ่งที่จะทำให้พระราชามหาราชไม่ต้องประสบความเท็จ และไม่ต้องถูกความทุกข์โศกเผาผลาญ
2.52.27
अदृष्ट दुह्खम् राजानम् वृद्धम् आर्यम् जित इन्द्रियम् ।
ब्रूयाः त्वम् अभिवाद्य एव मम हेतोर् इदम् वचः ॥ २.५२.२७ ॥
โอ สุมันตระ เมื่อท่านถวายความเคารพพระราชาผู้ไม่เคยรู้จักทุกข์ ผู้ชราและเป็นผู้ประเสริฐ ผู้ข่มอินทรีย์ได้แล้ว ท่านควรกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แทนข้าพเจ้า
2.52.28
न एव अहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली ।
अयोध्यायाः च्युताः च इति वने वत्स्यामह इति वा ॥ २.५२.२८ ॥
ข้าพเจ้าไม่โศกเศร้า และพระลักษมณ์กับพระนางไมถิลีก็ไม่โศกเศร้าเช่นกัน ที่ต้องถูกขับออกจากอโยธยาและอยู่ในป่า
2.52.29
चतुर् दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः ।
लक्ष्मणम् माम् च सीताम् च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥ २.५२.२९ ॥
เมื่อครบสิบสี่ปีที่ล่วงไปแล้ว ท่านจะได้เห็นพระลักษมณ์ ข้าพเจ้า และสีดาเดินทางกลับมาในไม่ช้า
2.52.30
एवम् उक्त्वा तु राजानम् मातरम् च सुमन्त्र मे ।
अन्याः च देवीः सहिताः कैकेयीम् च पुनः पुनः ॥ २.५२.३० ॥
โอ สุมันตระ เมื่อท่านกล่าวดังนี้ซ้ำแล้วซ้ำอีกแก่พระราชา แก่มารดาของข้าพเจ้า แก่พระมเหสีองค์อื่นทั้งหลายพร้อมกัน และแก่พระนางไกเกยี
2.52.31
आरोग्यम् ब्रूहि कौसल्याम् अथ पाद अभिवन्दनम् ।
सीताया मम च आर्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.३१ ॥
จงกราบทูลพระนางเกาศัลยาว่าข้าพเจ้าสบายดี และถวายบังคมที่พระบาท ขอให้ท่านนำคำของสีดา ของข้าพเจ้า และคำของพระลักษมณ์ผู้ประเสริฐไปด้วย
2.52.32
ब्रूयाः च हि महा राजम् भरतम् क्षिप्रम् आनय ।
आगतः च अपि भरतः स्थाप्यो नृप मते पदे ॥ २.५२.३२ ॥
จงทูลพระมหาราชาให้รีบนำพระภรตกลับมา เมื่อพระภรตมาถึงแล้ว โอ พระราชา ขอให้พระองค์ทรงแต่งตั้งพระภรตในตำแหน่งนั้นตามพระพิจารณาของพระองค์
2.52.33
भरतम् च परिष्वज्य यौवराज्ये अभिषिच्य च ।
अस्मत् सम्तापजम् दुह्खम् न त्वाम् अभिभविष्यति ॥ २.५२.३३ ॥
ขอให้พระภรตทรงรับการกอดรัด และได้รับการอภิเษกเป็นพระยุพราช ขอให้ความทุกข์ที่เกิดจากความเดือดร้อนของพวกเราอย่าได้ครอบงำท่านเลย
2.52.34
भरतः च अपि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे ।
तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एव अविशेषतः ॥ २.५२.३४ ॥
และพระภรตก็ควรได้รับการบอกว่า ดังที่ท่านประพฤติต่อพระราชา ก็จงประพฤติต่อมารดาทั้งปวงอย่างเสมอกัน โดยไม่แบ่งแยกเลย
2.52.35
यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च अविशेषतः ।
तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः ॥ २.५२.३५ ॥
ดังที่พระนางไกเกยีและพระนางสุมิตราเป็นมารดาของท่าน ก็เป็นอย่างเสมอกันโดยไม่แบ่งแยก แต่พระนางเกาศัลยาเป็นมารดาของข้าพเจ้า จึงเป็นพิเศษ
2.52.36
तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता ।
लोकयोरुभयोः शक्यम् त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥ २.५२.३६ ॥
ท่านปรารถนาจะให้พระบิดาทรงพอพระทัย และหวังตำแหน่งพระยุพราช ท่านย่อมทำความสุขนั้นให้เจริญขึ้นได้ในโลกทั้งสอง
2.52.37
निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोक कर्शितः ।
तत् सर्वम् वचनम् श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत् ॥ २.५२.३७ ॥
สุมันตระถูกรามให้หันกลับ ทั้งผอมเหี่ยวด้วยความโศก เมื่อได้ฟังถ้อยคำทั้งหมดนั้น ก็กล่าวกับรามแห่งวงศ์กากุตสถ์ด้วยความรักใคร่
2.52.38
यद् अहम् न उपचारेण ब्रूयाम् स्नेहात् अविक्लवः ।
भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यम् त्वम् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ २.५२.३८ ॥
ที่ข้าพเจ้ากล่าวออกไป มิใช่ด้วยการประจบ แต่ด้วยความรักใคร่ อย่างไม่สะทกสะท้านและด้วยความภักดี ขอท่านโปรดอภัยให้แก่ถ้อยคำเหล่านี้เถิด
2.52.39
कथम् हि त्वद् विहीनो अहम् प्रतियास्यामि ताम् पुरीम् ।
तव तात वियोगेन पुत्र शोक आकुलाम् इव ॥ २.५२.३९ ॥
ข้าพเจ้าจะกลับเข้าไปในนครนั้นได้อย่างไร เมื่อปราศจากท่าน ลูกรัก เพราะการพลัดพรากจากท่าน นครนั้นจะเป็นเหมือนมารดาที่ถูกความโศกเพราะบุตรชายบีบคั้น
2.52.40
सरामम् अपि तावन् मे रथम् दृष्ट्वा तदा जनः ।
विना रामम् रथम् दृष्ट्वा विदीर्येत अपि सा पुरी ॥ २.५२.४० ॥
แม้ได้เห็นรถของข้าพเจ้าพร้อมกับราม ประชาชนก็ยังมีที่พึ่งทางใจบ้าง แต่เมื่อเห็นรถที่ปราศจากราม นครนั้นก็จะแตกสลายไปเลย
2.52.41
दैन्यम् हि नगरी गच्चेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमम् रथम् ।
सूत अवशेषम् स्वम् सैन्यम् हत वीरम् इव आहवे ॥ २.५२.४१ ॥
เมื่อเห็นรถเปล่านี้ที่เหลือแต่สารถีเพียงคนเดียว เมืองนี้คงเศร้าโศกท้อแท้ดุจกองทัพของตนในการรบที่วีรบุรุษถูกฆ่าตายหมดสิ้น เหลือแต่สารถีที่รอดชีวิต
2.52.42
दूरे अपि निवसन्तम् त्वाम् मानसेन अग्रतः स्थितम् ।
चिन्तयन्त्यो अद्य नूनम् त्वाम् निराहाराः कृताः प्रजाः ॥ २.५२.४२ ॥
แม้ท่านจะอาศัยอยู่ไกล แต่ประชาชนยังนึกถึงท่านราวกับท่านยืนอยู่ต่อหน้าในจิตใจ วันนี้คงไม่มีใครได้กินอาหาร เพราะพวกเขามัวแต่คิดถึงท่านเพียงผู้เดียว
2.52.43
दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशम् त्वत्प्रवासने ।
प्रजानाम् सम्कुलम् वृत्तम् त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥ २.५२.४३ ॥
พระราม ท่านได้เห็นเองแล้วว่าเมื่อท่านออกเนรเทศ ความปั่นป่วนวุ่นวายในหมู่ประชาชนเป็นอย่างไร จิตใจของพวกเขาอ่อนล้าด้วยความโศกเศร้าเพราะท่าน
2.52.44
आर्त नादो हि यः पौरैः मुक्तः तत् विप्रवासने ।
रथस्थम् माम् निशाम्य एव कुर्युः शत गुणम् ततः ॥ २.५२.४४ ॥
เสียงคร่ำครวญด้วยความปวดร้าวที่ชาวเมืองเปล่งออกมาเมื่อพราหมณ์ถูกเนรเทศนั้นเป็นของจริง เมื่อเห็นข้าพเจ้ายืนอยู่บนรถ พวกเขาคงจะร้องดังขึ้นเป็นร้อยเท่า
2.52.45
अहम् किम् च अपि वक्ष्यामि देवीम् तव सुतः मया ।
नीतः असौ मातुल कुलम् सम्तापम् मा कृथा इति ॥ २.५२.४५ ॥
ข้าพเจ้าจะกราบทูลพระมารดาว่าอย่างไรดี จะบอกว่าข้าพเจ้าได้พาโอรสของพระองค์ไปยังตระกูลของพระมาตุลา และขอให้พระองค์อย่าทรงโศกเศร้าเช่นนั้นหรือ
2.52.46
असत्यम् अपि न एव अहम् ब्रूयाम् वचनम् ईदृशम् ।
कथम् अप्रियम् एव अहम् ब्रूयाम् सत्यम् इदम् वचः ॥ २.५२.४६ ॥
แม้เป็นเท็จ ข้าพเจ้าก็ไม่อาจพูดถ้อยคำเช่นนี้ได้ แล้วจะกล่าวถ้อยคำที่เป็นความจริงแต่ไม่น่ายินดีนี้ได้อย่างไร
2.52.47
मम तावन् नियोगस्थाः त्वद् बन्धु जन वाहिनः ।
कथम् रथम् त्वया हीनम् प्रवक्ष्यन्ति हय उत्तमाः ॥ २.५२.४७ ॥
ม้าชั้นเลิศเหล่านั้นซึ่งอยู่ในความดูแลของข้าพเจ้า และคุ้นเคยกับการลากพาญาติของท่าน จะลากรถนี้ไปได้อย่างไร เมื่อท่านไม่ได้อยู่บนรถ
2.52.48
तन्न शक्ष्याम्यहम् गन्तुमयोध्याम् त्वदृतेऽनघ ।
वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ २.५२.४८ ॥
ดังนั้น ข้าแต่ผู้ไร้บาป ข้าพเจ้าไม่อาจกลับไปยังอโยธยาได้หากปราศจากท่าน ขอท่านโปรดอนุญาตให้ข้าพเจ้าติดตามท่านไปยังการเนรเทศในป่าด้วยเถิด
2.52.49
यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि ।
सरथो अग्निम् प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्रैह त्वया ॥ २.५२.४९ ॥
หากท่านยังคงทอดทิ้งข้าพเจ้า แม้ข้าพเจ้าจะวิงวอน ข้าพเจ้าจะพารถเข้าสู่กองเพลิงทันทีที่ถูกท่านทอดทิ้งที่นี่
2.52.50
भविष्यन्ति वने यानि तपो विघ्न कराणि ते ।
रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥ २.५२.५० ॥
สัตว์ใดๆ ในป่าที่จะเป็นอุปสรรคต่อการบำเพ็ญตบะของท่าน ข้าแต่พระราฆวะ ข้าพเจ้าจะใช้รถกั้นสัตว์เหล่านั้นไว้
2.52.51
तत् कृतेन मया प्राप्तम् रथ चर्या कृतम् सुखम् ।
आशम्से त्वत् कृतेन अहम् वन वास कृतम् सुखम् ॥ २.५२.५१ ॥
ด้วยการกระทำนั้น ข้าพเจ้าได้รับความสุขจากการเดินทางด้วยรถแล้ว และด้วยสิ่งที่ท่านได้ทำ ข้าพเจ้าหวังว่าจะได้รับความสุขจากการอยู่อาศัยในป่า
2.52.52
प्रसीद इच्चामि ते अरण्ये भवितुम् प्रत्यनन्तरः ।
प्रीत्या अभिहितम् इच्चामि भव मे पत्यनन्तरः ॥ २.५२.५२ ॥
ขอโปรดเมตตา หม่อมฉันปรารถนาจะตามท่านไปอย่างใกล้ชิดในป่า หม่อมฉันกล่าวด้วยความรักว่า ขอให้ท่านคงเป็นสามีของหม่อมฉันตลอดไป
2.52.53
इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः ।
परिचर्याम् करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमाम् गतिम् ॥ २.५२.५३ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษ หากม้าเหล่านี้ของท่านต้องไปอยู่ในป่าด้วยเช่นกัน มันจะปรนนิบัติท่านและบรรลุถึงจุดหมายสูงสุด
2.52.54
तव शुश्रूषणम् मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् ।
अयोध्याम् देव लोकम् वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम् ॥ २.५२.५४ ॥
ขณะอาศัยอยู่ในป่า หม่อมฉันจะปรนนิบัติท่านด้วยศีรษะที่ก้มลง ส่วนอโยธยาหรือแม้แต่โลกของเหล่าเทพ หม่อมฉันจะละทิ้งทั้งหมดโดยสิ้นเชิง
2.52.55
न हि शक्या प्रवेष्टुम् सा मया अयोध्या त्वया विना ।
राज धानी महा इन्द्रस्य यथा दुष्कृत कर्मणा ॥ २.५२.५५ ॥
หากปราศจากท่าน หม่อมฉันไม่อาจเข้าไปยังอโยธยาได้ เช่นเดียวกับผู้ที่กระทำความชั่วไม่อาจเข้าสู่นครหลวงของพระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่ได้
2.52.56
वन वासे क्षयम् प्राप्ते मम एष हि मनो रथः ।
यद् अनेन रथेन एव त्वाम् वहेयम् पुरीम् पुनः ॥ २.५२.५६ ॥
เมื่อการเนรเทศในป่าของท่านสิ้นสุดลง ความปรารถนาในใจของหม่อมฉันก็คือ ให้หม่อมฉันได้นำท่านกลับสู่นครด้วยรถคันนี้เอง
2.52.57
चतुर् दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने ।
क्षण भूतानि यास्यन्ति शतशः तु ततः अन्यथा ॥ २.५२.५७ ॥
แม้เวลาสิบสี่ปีที่ท่านใช้อยู่ในป่ากับหม่อมฉันจะผ่านไปเหมือนชั่วขณะ มิใช่เป็นอย่างอื่น แต่จะผ่านไปนับร้อยครั้งยิ่งกว่านั้น
2.52.58
भृत्य वत्सल तिष्ठन्तम् भर्तृ पुत्र गते पथि ।
भक्तम् भृत्यम् स्थितम् स्थित्याम् त्वम् न माम् हातुम् अर्हसि ॥ २.५२.५८ ॥
ข้าแต่ผู้มีความรักต่อข้ารับใช้ หม่อมฉันเป็นข้ารับใช้ผู้ซื่อสัตย์ที่ยืนหยัดอยู่ในหน้าที่ของตน ท่านผู้เป็นโอรสของนาย ไม่ควรทอดทิ้งหม่อมฉันเมื่อท่านได้ออกเดินทางแล้ว
2.52.59
एवम् बहु विधम् दीनम् याचमानम् पुनः पुनः ।
रामः भृत्य अनुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.५९ ॥
ท่านพระรามผู้มีความเมตตาต่อข้ารับใช้ เมื่อทรงเห็นพระสีดาวอนขอซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยความทุกข์ระทมในหลายวิธี จึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้กับสุมนตระ
2.52.60
जानामि परमाम् भक्तिम् मयि ते भर्तृ वत्सल ।
शृणु च अपि यद् अर्थम् त्वाम् प्रेषयामि पुरीम् इतः ॥ २.५२.६० ॥
ข้าแต่ผู้มีความรักต่อสามี เราทราบดีถึงความภักดีอันยิ่งใหญ่ของเธอที่มีต่อเรา ฟังเถิด และเราจะบอกเหตุผลที่เราส่งเธอกลับจากที่นี่ไปยังนคร
2.52.61
नगरीम् त्वाम् गतम् दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी ।
कैकेयी प्रत्ययम् गच्चेद् इति रामः वनम् गतः ॥ २.५२.६१ ॥
เมื่อเห็นท่านกลับมายังนคร พระมารดาน้องของข้าพเจ้า พระนางไกเกยีจะเชื่อมั่นว่าพระรามเสด็จเข้าป่าไปแล้ว
2.52.62
परितुष्टा हि सा देवि वन वासम् गते मयि ।
राजानम् न अतिशन्केत मिथ्या वादी इति धार्मिकम् ॥ २.५२.६२ ॥
ข้าแต่พระนาง เมื่อข้าพเจ้าเข้าป่าไปแล้ว พระนางจะทรงยินดี และจะไม่สงสัยพระราชาว่าตรัสเท็จ เพราะพระองค์ทรงเป็นผู้ประพฤติธรรม
2.52.63
एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी ।
भरत आरक्षितम् स्फीतम् पुत्र राज्यम् अवाप्नुयात् ॥ २.५२.६३ ॥
นี่คือแผนแรกของข้าพเจ้า คือให้พระภรตโอรสของพระมารดาน้องได้รับราชสมบัติที่มั่นคงและรุ่งเรือง
2.52.64
मम प्रिय अर्थम् राज्ञः च सरथः त्वम् पुरीम् व्रज ।
सम्दिष्टः च असि या अनर्थाम्स् ताम्स् तान् ब्रूयाः तथा तथा ॥ २.५२.६४ ॥
เพื่อความปรารถนาของข้าพเจ้าและของพระราชา ท่านจงขับรถไปยังนครเถิด และจงกล่าวถ้อยคำที่ไม่น่าปรารถนาเหล่านั้นให้ตรงตามที่ได้รับคำสั่งมา
2.52.65
गुहम् वचनम् अक्लीबम् रामः हेतुमद् अब्रवीत् ॥ २.५२.६५ ॥
พระรามตรัสถ้อยคำอันหนักแน่นและมีเหตุผลแก่คุหะ
2.52.66
नेदानीम् गुह योग्योऽयम् वसो मे सजने वने ।
अवश्यम् ह्याश्रमे वासह् कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥ २.५२.६६ ॥
ข้าแต่คุหะ ที่อยู่ท่ามกลางผู้คนมากมายในป่านี้ บัดนี้ไม่เหมาะสำหรับข้าพเจ้า ข้าพเจ้าต้องอยู่ในอาศรมเป็นแน่ เพราะนั่นคือกฎสำหรับผู้อยู่ในสภาพเช่นข้าพเจ้า
2.52.67
सोऽहम् गृहीत्वा नियमम् तपस्विजनभूषणम् ।
हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.५२.६७ ॥
ข้าพเจ้ารับข้อปฏิบัติอันเป็นเครื่องประดับของนักพรต และปรารถนาความเจริญของพระราชบิดา ของพระสีดา และของพระลักษมณ์อีกครั้ง
2.52.68
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोध क्षीरम् आनय ।
तत् क्षीरम् राज पुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् ॥ २.५२.६८ ॥
ข้าพเจ้าจะทำมวยผมแล้วไป ท่านจงนำน้ำนมจากต้นไทรมาให้ คุหะรีบนำน้ำนมนั้นมาถวายโอรสของพระราชา
2.52.69
लक्ष्मणस्य आत्मनः चैव रामः तेन अकरोज् जटाः ।
दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्व मधारयत् ॥ २.५२.६९ ॥
ด้วยน้ำนมนั้น พระรามทรงทำมวยผมให้พระลักษมณ์และให้พระองค์เอง ผู้มีพระพาหาอันยาวและเป็นดั่งเสือในหมู่มนุษย์ได้ทรงทำมวยผม
2.52.70
तौ तदा चीर वसनौ जटा मण्डल धारिणौ ।
अशोभेताम् ऋषि समौ भ्रातरौ राम रक्ष्मणौ ॥ २.५२.७० ॥
ในเวลานั้น พี่น้องทั้งสองคือพระรามและพระลักษมณ์ นุ่งห่มผ้าเปลือกไม้และทรงมวยผมเป็นวงกลม ดูงดงามเหมือนฤๅษี
2.52.71
ततः वैखानसम् मार्गम् आस्थितः सह लक्ष्मणः ।
व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायम् गुहम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७१ ॥
ต่อจากนั้น พระรามพร้อมด้วยพระลักษมณ์ดำเนินตามทางของพระไวขานสะ ทรงกำชับเรื่องข้อปฏิบัติ และตรัสกับคุหะผู้ช่วยเหลือ
2.52.72
अप्रमत्तः बले कोशे दुर्गे जन पदे तथा ।
भवेथा गुह राज्यम् हि दुरारक्षतमम् मतम् ॥ २.५२.७२ ॥
ข้าแต่คุหะ ท่านจงระวังกองทัพ คลัง ป้อมปราการ และแว่นแคว้น เพราะการรักษาราชอาณาจักรเป็นเรื่องที่ยากที่สุดอย่างยิ่ง
2.52.73
ततः तम् समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥ २.५२.७३ ॥
จากนั้น พระรามผู้เป็นที่รักของวงศ์อิกษวากุ ทรงลาคุหะ และทรงเสด็จไปอย่างรวดเร็วโดยไม่วิตกกังวล พร้อมด้วยพระชายาและพระลักษมณ์
2.52.74
स तु दृष्ट्वा नदी तीरे नावम् इक्ष्वाकु नन्दनः ।
तितीर्षुः शीघ्रगाम् गन्गाम् इदम् लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ २.५२.७४ ॥
ฝ่ายพระรามผู้เป็นที่รักของวงศ์อิกษวากุ ทอดพระเนตรเห็นเรือที่ริมฝั่งแม่น้ำ ทรงปรารถนาจะข้ามแม่น้ำคงคาอันไหลเชี่ยว จึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่พระลักษมณ์
2.52.75
आरोह त्वम् नर व्याघ्र स्थिताम् नावम् इमाम् शनैः ।
सीताम् च आरोपय अन्वक्षम् परिगृह्य मनस्विनीम् ॥ २.५२.७५ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดั่งเสือ ท่านจงขึ้นเรือลำนี้ที่จอดอยู่ที่นี่อย่างช้า ๆ และจงจับพระสีดาผู้มีจิตใจสูงส่งไว้ก่อน แล้วช่วยพระนางขึ้นเรือ
2.52.76
स भ्रातुः शासनम् श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् ।
आरोप्य मैथिलीम् पूर्वम् आरुरोह आत्मवाम्स् ततः ॥ २.५२.७६ ॥
พระลักษมณ์ทรงฟังคำสั่งของพระเชษฐาทั้งหมดและมิได้ขัดขืน จึงช่วยพระสีดาขึ้นเรือก่อน แล้วพระลักษมณ์ผู้มีสติควบคุมตนจึงขึ้นเรือตามมา
2.52.77
अथ आरुरोह तेजस्वी स्वयम् लक्ष्मण पूर्वजः ।
ततः निषाद अधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥ २.५२.७७ ॥
จากนั้น พระเชษฐาของพระลักษมณ์ผู้รุ่งเรืองได้ขึ้นเรือเอง แล้วคุหะเจ้าเมืองของนิษาทจึงสั่งพวกพ้องของตน
2.52.78
राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य ताम् ततः ।
ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥ २.५२.७८ ॥
พระราฆวะผู้มีเดชานุภาพมาก เมื่อขึ้นเรือแล้วจึงทรงสวดมนต์เพื่อความเจริญของพระองค์เอง ดังที่พราหมณ์และกษัตริย์ทำกัน
2.52.79
आचम्य च यथाशास्त्रम् नदीम् ताम् सह सीतया ।
प्राणमत्प्रीतिसम्हृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥ २.५२.७९ ॥
เมื่อทรงอาจมนตามพระศาสตร์แล้ว พระรามพร้อมด้วยพระสีดาทรงนอบน้อมแม่น้ำนั้น ฝ่ายพระลักษมณ์ผู้มีรัศมีหาที่สุดมิได้ ก็เปี่ยมด้วยความรักและความยินดี จึงนอบน้อมด้วยเช่นกัน
2.52.80
अनुज्ञाय सुमन्त्रम् च सबलम् चैव तम् गुहम् ।
आस्थाय नावम् रामः तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥ २.५२.८० ॥
พระรามทรงลาสุมันตระและคุหะพร้อมด้วยกองทัพของเขาแล้ว จึงขึ้นนั่งบนเรือ และรับสั่งให้พวกคนพายเรือพายไป
2.52.81
ततः तैः चोदिता सा नौः कर्ण धार समाहिता ।
शुभ स्फ्य वेग अभिहता शीघ्रम् सलिलम् अत्यगात् ॥ २.५२.८१ ॥
จากนั้นเรือลำนั้นถูกเร่งด้วยแรงของคนพายเรือ มีคนถือหางเสืออย่างระมัดระวังควบคุมไว้ และถูกแรงของไม้พายงามๆ ผลักไป จึงแหวกน้ำไปอย่างรวดเร็ว
2.52.82
मध्यम् तु समनुप्राप्य भागीरथ्याः तु अनिन्दिता ।
वैदेही प्रान्जलिर् भूत्वा ताम् नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५२.८२ ॥
เมื่อไปถึงกลางแม่น้ำภาคีรถี สีดาผู้ไร้ตำหนิ ผู้เป็นธิดาแห่งวิเทหะ จึงประนมมือกล่าวแก่แม่น้ำสายนั้นว่า
2.52.83
पुत्रः दशरथस्य अयम् महा राजस्य धीमतः ।
निदेशम् पालयतु एनम् गन्गे त्वद् अभिरक्षितः ॥ २.५२.८३ ॥
ขอให้บุตรของท้าวทศรถผู้เป็นมหาราชาผู้ฉลาดนี้ ปฏิบัติตามคำสั่งของพระบิดา ข้าแต่พระคงคา ขอให้พระองค์ผู้ได้รับการคุ้มครองจากท่านปฏิบัติเช่นนั้นเถิด
2.52.84
चतुर् दश हि वर्षाणि समग्राणि उष्य कानने ।
भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥ २.५२.८४ ॥
เมื่ออาศัยอยู่ในป่าครบสิบสี่ปีเต็ม พระองค์จะกลับมาอีกครั้งพร้อมกับพระอนุชาและข้าพเจ้า
2.52.85
ततः त्वाम् देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता ।
यक्ष्ये प्रमुदिता गन्गे सर्व काम समृद्धये ॥ २.५२.८५ ॥
แล้วข้าแต่เทวี ข้าแต่ผู้โชคดี ข้าพเจ้าได้กลับมาอย่างปลอดภัย ข้าแต่พระคงคา ข้าพเจ้าจะบูชาท่านด้วยความยินดี เพื่อให้ความปรารถนาทั้งปวงสำเร็จ
2.52.86
त्वम् हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकम् समीक्षसे ।
भार्या च उदधि राजस्य लोके अस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥ २.५२.८६ ॥
ข้าแต่เทวี พระองค์ไหลไปตามทางทั้งสาม และทรงเห็นโลกของพระพรหม ในโลกนี้พระองค์ยังปรากฏเป็นชายาของราชาแห่งมหาสมุทรอีกด้วย
2.52.87
सा त्वाम् देवि नमस्यामि प्रशम्सामि च शोभने ।
प्राप्त राज्ये नर व्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥ २.५२.८७ ॥
ข้าแต่เทวี ข้าแต่ผู้รุ่งเรือง ข้าพเจ้าขอกราบไหว้และสรรเสริญพระองค์ เพราะบุรุษผู้ประเสริฐที่สุดได้ราชสมบัติคืนและได้กลับมาอย่างปลอดภัยแล้ว
2.52.88
गवाम् शत सहस्राणि वस्त्राणि अन्नम् च पेशलम् ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रिय चिकीर्षया ॥ २.५२.८८ ॥
เพื่อให้พระองค์ทรงพอพระทัย ข้าพเจ้าจะถวายโคนับแสนตัว ผ้านุ่งห่ม และอาหารชั้นดี แก่พราหมณ์ทั้งหลาย
2.52.89
सुराघटसहस्रेण माम्सभूतोदनेन च ।
यक्ष्ये त्वाम् प्रयता देवि पुरीम् पुनरुपागता ॥ २.५२.८९ ॥
ข้าแต่เทวี เมื่อข้าพเจ้ากลับมาถึงนครอีกครั้ง ข้าพเจ้าจะบูชาพระองค์ด้วยความเคารพ ด้วยเหยือกสุรานับพันและข้าวปรุงกับเนื้อ
2.52.90
यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि ।
तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥ २.५२.९० ॥
เทวดาทั้งหลายที่ประทับอยู่บนฝั่งของพระองค์ และท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์กับศาลเจ้าทั้งปวง ข้าพเจ้าจะบูชาทั้งหมด
2.52.91
पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सम्गतः ।
अयोध्याम् वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥ २.५२.९१ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้ตำหนิ ขอให้พระรามผู้มีพระพาหาอันแข็งแรง ได้กลับมาพบกับข้าพเจ้าและพระอนุชาอีกครั้ง แล้วเสด็จเข้าสู่อโยธยาเมื่อพ้นจากการเนรเทศในป่า
2.52.92
तथा सम्भाषमाणा सा सीता गन्गाम् अनिन्दिता ।
दक्षिणा दक्षिणम् तीरम् क्षिप्रम् एव अभ्युपागमत् ॥ २.५२.९२ ॥
สีดาผู้ไร้ตำหนิกล่าวดังนี้ต่อแม่น้ำคงคา แล้วรีบเดินมาถึงฝั่งใต้
2.52.93
तीरम् तु समनुप्राप्य नावम् हित्वा नर ऋषभः ।
प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परम् तपः ॥ २.५२.९३ ॥
เมื่อขึ้นถึงฝั่งแล้ว และลงจากเรือแล้ว พระรามผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ผู้เป็นผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ก็ออกเดินทางพร้อมกับพระอนุชาและวิเทหี
2.52.94
अथ अब्रवीन् महा बाहुः सुमित्र आनन्द वर्धनम् ।
भव सम्रक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥ २.५२.९४ ॥
ครั้นนั้นพระรามผู้มีพระพาหาอันแข็งแรงตรัสแก่พระลักษมณ์ ผู้เป็นผู้เพิ่มความยินดีแก่พระสุมิตรา ว่า "จงเตรียมพร้อมที่จะคุ้มครอง ไม่ว่าจะอยู่ในที่มีผู้คนหรือในที่ที่ไม่มีผู้คน"
2.52.95
अवश्यम् रक्षणम् कार्यमदृष्टे विजने वने ।
अग्रतः गच्च सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्चतु ॥ २.५२.९५ ॥
ในป่าอันเปลี่ยวที่ไม่เห็นสิ่งใด ย่อมต้องให้การคุ้มครองอย่างแน่นอน ข้าแต่โสมิตริ จงเดินนำหน้าไปเถิด ให้สีดาตามท่านไป
2.52.96
पृष्ठतः अहम् गमिष्यामि त्वाम् च सीताम् च पालयन् ।
अद्य दुह्खम् तु वैदेही वन वासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९६ ॥
ฉันจะเดินตามหลัง คอยคุ้มครองท่านและสีดา วันนี้วิเทหีจะได้รู้จักความทุกข์ของการถูกเนรเทศเข้าป่า
2.52.97
न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया ।
अद्य दुःखम् तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥ २.५२.९७ ॥
ยังไม่เคยมีการกระทำใดสำเร็จได้โดยง่าย วันนี้วิเทหีจะได้รู้จักความทุกข์ของการถูกเนรเทศเข้าป่า
2.52.98
प्रणष्टजनसम्बाधम् क्षेत्रारामविवर्बितम् ।
विषमम् च प्रपातम् च वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥ २.५२.९८ ॥
วันนี้นางจะเข้าไปในป่าที่ปราศจากผู้คน ที่ไร้ทุ่งนาและสวนสนุก ขรุขระและมีหน้าผาสูงชันมากมาย
2.52.99
श्रुत्वा रामस्य वचनम् प्रतिस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः ।
अनन्तरम् च सीताया राघवो रघनन्धनः ॥ २.५२.९९ ॥
เมื่อได้ยินคำของพระราม พระลักษมณ์ก็ออกเดินนำหน้า ส่วนข้างหลังสีดา พระราฆพะ ผู้เป็นที่รื่นรมย์ของวงศ์รฆุก็ตามไป
2.52.100
गतम् तु गन्गा पर पारम् आशु ।
रामम् सुमन्त्रः प्रततम् निरीक्ष्य ।
अध्व प्रकर्षात् विनिवृत्त दृष्टिर् ।
र्मुमोच बाष्पम् व्यथितः तपस्वी ॥ २.५२.१०० ॥
สุมันตระจ้องมองพระรามอย่างต่อเนื่อง พระรามผู้เสด็จไปถึงฝั่งตรงข้ามของแม่น้ำคงคาอย่างรวดเร็ว เมื่อทางยาวไกลออกไป สายตาของสุมันตระจึงหันกลับมา และผู้มีตบะผู้ทุกข์ระทมก็หลั่งน้ำตา
2.52.101
स लोकपालप्रतिमप्रभाववाम् ।
स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् ।
ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः ।
क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥ २.५२.१०१ ॥
พระผู้มีความยิ่งใหญ่ดั่งผู้พิทักษ์โลก ผู้ให้พร ทรงข้ามแม่น้ำใหญ่ไปแล้ว ค่อยๆ มาถึงหมู่บ้านที่รุ่งเรือง เปี่ยมด้วยความยินดี ประดับด้วยพืชผลอันเป็นมงคล
2.52.102
तौ तत्र हत्वा चतुरः महा मृगान् ।
वराहम् ऋश्यम् पृषतम् महा रुरुम् ।
आदाय मेध्यम् त्वरितम् बुभुक्षितौ।
वासाय काले ययतुर् वनः पतिम् ॥ २.५२.१०२ ॥
ที่นั่นทั้งสองสังหารเนื้อใหญ่สี่ชนิด คือหมูป่า ฤศยะ เนื้อจุด และรุรุตัวใหญ่ แล้วรีบนำเนื้อที่บริสุทธิ์ไป ด้วยความหิว ทั้งสองจึงไปถึงเจ้าแห่งป่า คือต้นไม้ใหญ่ ในเวลาที่เหมาะสมเพื่อพักอาศัยอยู่ที่นั่น