Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.53.1
स तम् वृक्षम् समासाद्य सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
रामः रमयताम् श्रेष्ठैति ह उवाच लक्ष्मणम् ॥ २.५३.१ ॥
Habiendo llegado a aquel árbol y realizado el rito del crepúsculo occidental, Rāma, el mejor de los que deleitan, habló a Lakṣmaṇa.
2.53.2
अद्य इयम् प्रथमा रात्रिर् याता जन पदात् बहिः ।
या सुमन्त्रेण रहिता ताम् न उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥ २.५३.२ ॥
Hoy es la primera noche que pasamos fuera del reino, una noche sin Sumantra. No debes añorarla.
2.53.3
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु ।
योग क्षेमः हि सीताया वर्तते लक्ष्मण आवयोह् ॥ २.५३.३ ॥
Desde hoy, durante las noches, ambos debemos velar sin somnolencia, Lakṣmaṇa, pues la seguridad y el bienestar de Sītā dependen de nosotros dos.
2.53.4
रात्रिम् कथम्चित् एव इमाम् सौमित्रे वर्तयामहे ।
उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥ २.५३.४ ॥
Hijo de Sumitrā, de algún modo estamos pasando esta noche; extendemos en el suelo lo que nosotros mismos hemos reunido y nos acostamos.
2.53.5
स तु सम्विश्य मेदिन्याम् महा अर्ह शयन उचितः ।
इमाः सौमित्रये रामः व्याजहार कथाः शुभाः ॥ २.५३.५ ॥
Él, digno de un gran lecho y acostumbrado a él, se tendió en la tierra y habló estas palabras auspiciosas a Saumitri (Lakṣmaṇa).
2.53.6
ध्रुवम् अद्य महा राजो दुह्खम् स्वपिति लक्ष्मण ।
कृत कामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुम् अर्हति ॥ २.५३.६ ॥
Lakṣmaṇa, sin duda el gran rey duerme hoy en la pena, y Kaikeyī, con su deseo cumplido, debe estar satisfecha.
2.53.7
सा हि देवी महा राजम् कैकेयी राज्य कारणात् ।
अपि न च्यावयेत् प्राणान् दृष्ट्वा भरतम् आगतम् ॥ २.५३.७ ॥
Aquella reina Kaikeyī, por causa del reino, al ver llegar a Bharata, podría incluso hacer que el gran rey pierda la vida.
2.53.8
अनाथः चैव वृद्धः च मया चैव विनाकृतः ।
किम् करिष्यति काम आत्मा कैकेय्या वशम् आगतः ॥ २.५३.८ ॥
Sin protector y anciano, y también apartado de mí, ¿qué hará él, su ser dominado por el deseo, bajo el poder de Kaikeyī?
2.53.9
इदम् व्यसनम् आलोक्य राज्ञः च मति विभ्रमम् ।
कामएव अर्ध धर्माभ्याम् गरीयान् इति मे मतिः ॥ २.५३.९ ॥
Al ver esta calamidad y la confusión de mente del rey, mi opinión es que solo el deseo pesa más que la riqueza y el dharma.
2.53.10
को हि अविद्वान् अपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् ।
चन्द अनुवर्तिनम् पुत्रम् तातः माम् इव लक्ष्मण ॥ २.५३.१० ॥
¿Qué hombre, aun sin sabiduría, por una mujer abandonaría a un hijo que lo sigue como la luna, como nuestro padre me ha abandonado a mí?
2.53.11
सुखी बत सभार्यः च भरतः केकयी सुतः ।
मुदितान् कोसलान् एको यो भोक्ष्यति अधिराजवत् ॥ २.५३.११ ॥
Verdaderamente feliz será Bharata, hijo de Kaikeyī, con su esposa; él solo disfrutará de los kosalas dichosos como un soberano supremo.
2.53.12
स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखम् एकम् भविष्यति ।
ताते च वयसा अतीते मयि च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.५३.१२ ॥
Él será el único rostro de todo el reino, cuando el padre haya pasado en edad y yo me haya refugiado en el bosque.
2.53.13
अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते ।
एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥ २.५३.१३ ॥
Quien abandona la riqueza y el dharma y se entrega al deseo, cae rápidamente en tal calamidad, como le ocurrió al rey Daśaratha.
2.53.14
मन्ये दशरथ अन्ताय मम प्रव्राजनाय च ।
कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥ २.५३.१४ ॥
Dulce amigo, creo que Kaikeyī ha llegado para la muerte de Daśaratha, para mi destierro y para el reino de Bharata.
2.53.15
अपि इदानीम् न कैकेयी सौभाग्य मद मोहिता ।
कौसल्याम् च सुमित्राम् च सम्प्रबाधेत मत् कृते ॥ २.५३.१५ ॥
¿Acaso ahora Kaikeyī, cegada por el orgullo de su buena fortuna, no hará sufrir a Kausalyā y a Sumitrā por causa mía?
2.53.16
मा स्म मत् कारणात् देवी सुमित्रा दुह्खम् आवसेत् ।
अयोध्याम् इतएव त्वम् काले प्रविश लक्ष्मण ॥ २.५३.१६ ॥
Que la reina Sumitrā no viva en dolor por mi causa. Lakṣmaṇa, entra en Ayodhyā desde aquí, en el momento oportuno.
2.53.17
अहम् एको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् ।
अनाथाया हि नाथः त्वम् कौसल्याया भविष्यसि ॥ २.५३.१७ ॥
Yo iré solo con Sītā a los bosques de Daṇḍaka. Tú serás el protector de Kausalyā, que no tiene protector.
2.53.18
क्षुद्र कर्मा हि कैकेयी द्वेषात् अन्याय्यम् आचरेत् ।
परिदद्या हि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥ २.५३.१८ ॥
Kaikeyī, de obras ruines, por odio podría cometer injusticia, y, oh conocedor del dharma, podría entregar a mi madre a Bharata.
2.53.19
नूनम् जाति अन्तरे कस्मिम्स् स्त्रियः पुत्रैः वियोजिताः ।
जनन्या मम सौमित्रे तत् अपि एतत् उपस्थितम् ॥ २.५३.१९ ॥
Sin duda, en algún nacimiento anterior, algunas mujeres separaron a sus hijos de ellas; por eso, oh Saumitri, esto ha sobrevenido también a mi madre.
2.53.20
मया हि चिर पुष्टेन दुह्ख सम्वर्धितेन च ।
विप्रायुज्यत कौसल्या फल काले धिग् अस्तु माम् ॥ २.५३.२० ॥
Por mí, largamente criado y crecido en el dolor, Kausalyā fue separada justo cuando debía llegar el fruto; ¡vergüenza sobre mí!
2.53.21
मा स्म सीमन्तिनी काचिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् ।
सौमित्रे यो अहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥ २.५३.२१ ॥
Oh Saumitri, que ninguna mujer dé a luz un hijo como yo, que causa a mi madre un dolor sin fin.
2.53.22
मन्ये प्रीति विशिष्टा सा मत्तः लक्ष्मण सारिका ।
यस्याः तत् श्रूयते वाक्यम् शुक पादम् अरेर् दश ॥ २.५३.२२ ॥
Oh Lakṣmaṇa, creo que ella me es más querida a mí; pues de ella se oye el habla de la sārikā, como la pata del loro.
2.53.23
शोचन्त्याः च अल्प भाग्याया न किम्चित् उपकुर्वता ।
पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिम् दम ॥ २.५३.२३ ॥
Para una madre que se lamenta y es de mal destino, un hijo como yo no le hace ningún bien. Oh domador de enemigos, ¿qué puedo hacer yo por ella, como si no tuviera hijo?
2.53.24
अल्प भाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया ।
शेते परम दुह्ख आर्ता पतिता शोक सागरे ॥ २.५३.२४ ॥
Mi madre de mal destino, Kausalyā, privada de mí, yace afligida por un gran dolor, caída en el océano del pesar.
2.53.25
एको हि अहम् अयोध्याम् च पृथिवीम् च अपि लक्ष्मण ।
तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥ २.५३.२५ ॥
Oh Lakṣmaṇa, airado, yo solo podría conquistar Ayodhyā y la tierra con mis flechas; sin duda mi valor no carece de causa.
2.53.26
अधर्म भय भीतः च पर लोकस्य च अनघ ।
तेन लक्ष्मण न अद्य अहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥ २.५३.२६ ॥
Oh Lakṣmaṇa sin mácula, temeroso del temor a la injusticia y del mundo del más allá, hoy no me ungiré a mí mismo.
2.53.27
एतत् अन्यच् च करुणम् विलप्य विजने बहु ।
अश्रु पूर्ण मुखो रामः निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥ २.५३.२७ ॥
Tras lamentar esto y muchos otros lamentos conmovedores en un lugar solitario, Rāma, con el rostro lleno de lágrimas, se sentó en silencio durante la noche.
2.53.28
विलप्य उपरतम् रामम् गत अर्चिषम् इव अनलम् ।
समुद्रम् इव निर्वेगम् आश्वासयत लक्ष्मणः ॥ २.५३.२८ ॥
Lakṣmaṇa, firme como el océano, consoló a Rāma, quien había cesado su lamento y era como un fuego cuya llama se ha apagado.
2.53.29
ध्रुवम् अद्य पुरी रामायोध्या युधिनाम् वर ।
निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गत चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.५३.२९ ॥
Oh mejor de los guerreros, cuando partas, sin duda la ciudad de Rāmāyodhyā hoy quedará sin esplendor, como una noche sin luna.
2.53.30
न एतत् औपयिकम् राम यद् इदम् परितप्यसे ।
विषादयसि सीताम् च माम् चैव पुरुष ऋषभ ॥ २.५३.३० ॥
Oh Rāma, no es propio que te aflijas así; oh toro entre los hombres, afliges a Sītā y también a mí.
2.53.31
न च सीता त्वया हीना न च अहम् अपि राघव ।
मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्याव् इव उद्धृतौ ॥ २.५३.३१ ॥
Ni Sītā ni yo podríamos vivir ni un instante sin ti, oh Rāghava; seríamos como dos peces sacados del agua.
2.53.32
न हि तातम् न शत्रुघ्नम् न सुमित्राम् परम् तप ।
द्रष्टुम् इच्चेयम् अद्य अहम् स्वर्गम् वा अपि त्वया विना ॥ २.५३.३२ ॥
Oh abrasador de enemigos, sin ti hoy no desearía ver a nuestro padre, ni a Śatrughna, ni a Sumitrā, ni siquiera el cielo.
2.53.33
ततस्तत्र सुखासीने नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् ।
न्यग्रोधे सुकृताम् शय्याम् भेजाते धर्मवत्सलौ ॥ २.५३.३३ ॥
Entonces, viéndola sentada cómodamente no lejos, los dos amantes del dharma se dirigieron a un lecho bien preparado bajo un banyán.
2.53.34
स लक्ष्मणस्य उत्तम पुष्कलम् वचो ।
निशम्य च एवम् वन वासम् आदरात् ।
समाः समस्ता विदधे परम् तपः ।
प्रपद्य धर्मम् सुचिराय राघवः ॥ २.५३.३४ ॥
Habiendo oído las excelentes y abundantes palabras de Lakṣmaṇa, Rāghava aceptó con respeto la vida en el bosque y, acogiéndose al dharma, resolvió practicar la suprema austeridad durante muchos años.
2.53.35
ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा ।
महाबलौ राघववम्शवर्धनौ ।
न तौ भयम् सम्भ्रममभ्युपेयतु ।
र्यथैव सिम्हौ गिरिसानुगोचरौ ॥ २.५३.३५ ॥
Entonces, en aquel bosque solitario, los dos poderosos acrecentadores de la estirpe de Raghu no sintieron miedo ni agitación, como no los sienten dos leones que vagan por las laderas de la montaña.