ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.53.1
स तम् वृक्षम् समासाद्य सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
रामः रमयताम् श्रेष्ठैति ह उवाच लक्ष्मणम् ॥ २.५३.१ ॥
ସେ ବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ସାରି, ଆନନ୍ଦଦାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.53.2
अद्य इयम् प्रथमा रात्रिर् याता जन पदात् बहिः ।
या सुमन्त्रेण रहिता ताम् न उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥ २.५३.२ ॥
ଆଜି ଆମେ ଦେଶ ବାହାରେ ଅତିବାହିତ କରୁଥିବା ପ୍ରଥମ ରାତି ଏହା; ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ବିନା ରାତି। ତୁମେ ତାହା ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.53.3
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु ।
योग क्षेमः हि सीताया वर्तते लक्ष्मण आवयोह् ॥ २.५३.३ ॥
ଆଜିଠାରୁ ରାତିରେ ଆମେ ଦୁହେଁ ଆଳସ୍ୟ ବିନା ଜାଗ୍ରତ ରହିବା ଉଚିତ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
2.53.4
रात्रिम् कथम्चित् एव इमाम् सौमित्रे वर्तयामहे ।
उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥ २.५३.४ ॥
ହେ ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର, ଏହି ରାତି କୌଣସିମତେ କାଟୁଛୁ; ନିଜେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ବସ୍ତୁ ଭୂମିରେ ବିଛାଇ ଶୋଉଛୁ।
2.53.5
स तु सम्विश्य मेदिन्याम् महा अर्ह शयन उचितः ।
इमाः सौमित्रये रामः व्याजहार कथाः शुभाः ॥ २.५३.५ ॥
ମହା ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ସେ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଏହି ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
2.53.6
ध्रुवम् अद्य महा राजो दुह्खम् स्वपिति लक्ष्मण ।
कृत कामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुम् अर्हति ॥ २.५३.६ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆଜି ମହାରାଜ ଦୁଃଖରେ ଶୋଇଛନ୍ତି; ଆଉ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା କୈକେୟୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବାର ଯୋଗ୍ୟ।
2.53.7
सा हि देवी महा राजम् कैकेयी राज्य कारणात् ।
अपि न च्यावयेत् प्राणान् दृष्ट्वा भरतम् आगतम् ॥ २.५३.७ ॥
ସେଇ ଦେବୀ କୈକେୟୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ଆସିଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାରାଜଙ୍କ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ନେଇପାରେ।
2.53.8
अनाथः चैव वृद्धः च मया चैव विनाकृतः ।
किम् करिष्यति काम आत्मा कैकेय्या वशम् आगतः ॥ २.५३.८ ॥
ଅନାଥ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, କୈକେୟୀଙ୍କ ବଶରେ ଆସି କାମନାପ୍ରିୟ ସେ କ'ଣ କରିବେ?
2.53.9
इदम् व्यसनम् आलोक्य राज्ञः च मति विभ्रमम् ।
कामएव अर्ध धर्माभ्याम् गरीयान् इति मे मतिः ॥ २.५३.९ ॥
ଏହି ବିପଦ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମତିବିଭ୍ରମ ଦେଖି, ମୋର ମତ ଯେ ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମ ଅପେକ୍ଷା କାମ ହିଁ ଭାରୀ।
2.53.10
को हि अविद्वान् अपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् ।
चन्द अनुवर्तिनम् पुत्रम् तातः माम् इव लक्ष्मण ॥ २.५३.१० ॥
କେଉଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ, ପିତା ମୋତେ ଯେପରି, ଚନ୍ଦ୍ରାନୁଗାମୀ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ?
2.53.11
सुखी बत सभार्यः च भरतः केकयी सुतः ।
मुदितान् कोसलान् एको यो भोक्ष्यति अधिराजवत् ॥ २.५३.११ ॥
କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ପତ୍ନୀ ସହିତ ପ୍ରକୃତରେ ସୁଖୀ ହେବେ; ଆନନ୍ଦିତ କୋଶଳବାସୀଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅଧିରାଜ ପରି ଭୋଗିବେ।
2.53.12
स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखम् एकम् भविष्यति ।
ताते च वयसा अतीते मयि च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.५३.१२ ॥
ସେ ହିଁ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ମୁଖ ହେବେ; ପିତା ବୟସରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
2.53.13
अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते ।
एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥ २.५३.१३ ॥
ଯେ ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ କରି କାମର ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପରି ଶୀଘ୍ର ଏହିପରି ବିପଦରେ ପଡ଼େ।
2.53.14
मन्ये दशरथ अन्ताय मम प्रव्राजनाय च ।
कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥ २.५३.१४ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ! ମୁଁ ମନେ କରେ ଦଶରଥଙ୍କ ବିନାଶ, ମୋର ନିର୍ବାସନ ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କୈକେୟୀ ଆସିଛନ୍ତି।
2.53.15
अपि इदानीम् न कैकेयी सौभाग्य मद मोहिता ।
कौसल्याम् च सुमित्राम् च सम्प्रबाधेत मत् कृते ॥ २.५३.१५ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ସୌଭାଗ୍ୟ ମଦରେ ମୋହିତା କୈକେୟୀ ମୋ କାରଣରୁ କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବେ ନାହିଁ କି?
2.53.16
मा स्म मत् कारणात् देवी सुमित्रा दुह्खम् आवसेत् ।
अयोध्याम् इतएव त्वम् काले प्रविश लक्ष्मण ॥ २.५३.१६ ॥
ମୋ କାରଣରୁ ଦେବୀ ସୁମିତ୍ରା ଦୁଃଖରେ ନ ରହନ୍ତୁ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ତୁମେ ଏଠାରୁ ହିଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କର।
2.53.17
अहम् एको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् ।
अनाथाया हि नाथः त्वम् कौसल्याया भविष्यसि ॥ २.५३.१७ ॥
ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାକୀ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ଅନାଥା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କର ନାଥ ତୁମେ ହେବ।
2.53.18
क्षुद्र कर्मा हि कैकेयी द्वेषात् अन्याय्यम् आचरेत् ।
परिदद्या हि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥ २.५३.१८ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! କୈକେୟୀ କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମା; ଦ୍ୱେଷବଶତଃ ସେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବ ଏବଂ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରିବ।
2.53.19
नूनम् जाति अन्तरे कस्मिम्स् स्त्रियः पुत्रैः वियोजिताः ।
जनन्या मम सौमित्रे तत् अपि एतत् उपस्थितम् ॥ २.५३.१९ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ବିୟୋଗ ଘଟାଇଥିବେ; ସେଥିପାଇଁ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ମାତାଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଆସିଛି।
2.53.20
मया हि चिर पुष्टेन दुह्ख सम्वर्धितेन च ।
विप्रायुज्यत कौसल्या फल काले धिग् अस्तु माम् ॥ २.५३.२० ॥
ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଳିତ ଓ ଦୁଃଖରେ ବଢ଼ିଥିବା ମୋ ଦ୍ୱାରା, ଫଳ ଭୋଗର ସମୟରେ କୌଶଲ୍ୟା ବିୟୋଗ ପାଇଲେ; ମୋତେ ଧିକ୍!
2.53.21
मा स्म सीमन्तिनी काचिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् ।
सौमित्रे यो अहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥ २.५३.२१ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ମୋ ପରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନ ଦେଉ; ମୁଁ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ଶୋକ ଦେଉଅଛି।
2.53.22
मन्ये प्रीति विशिष्टा सा मत्तः लक्ष्मण सारिका ।
यस्याः तत् श्रूयते वाक्यम् शुक पादम् अरेर् दश ॥ २.५३.२२ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଭାବେ ସେ ମୋ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଯାହାର ସାରିକାର ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ — ଶୁକର ପାଦ ପରି।
2.53.23
शोचन्त्याः च अल्प भाग्याया न किम्चित् उपकुर्वता ।
पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिम् दम ॥ २.५३.२३ ॥
ଶୋକାକୁଳା, ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟା ମାତାଙ୍କୁ ମୋ ପରି ପୁତ୍ର କିଛି ଉପକାର କରୁନାହିଁ; ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ପୁତ୍ରହୀନା ପରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?
2.53.24
अल्प भाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया ।
शेते परम दुह्ख आर्ता पतिता शोक सागरे ॥ २.५३.२४ ॥
ମୋ ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟା ମାତା କୌଶଲ୍ୟା, ମୋଠାରୁ ବିୟୋଗ ପାଇ, ପରମ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଶୋକସାଗରରେ ପଡ଼ି ଶୋଇଛନ୍ତି।
2.53.25
एको हि अहम् अयोध्याम् च पृथिवीम् च अपि लक्ष्मण ।
तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥ २.५३.२५ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ଏକା ବାଣରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ଓ ପୃଥିବୀ ଉଭୟକୁ ଜିଣିପାରେ; ମୋ ବୀରତ୍ୱ ନିଷ୍କାରଣ ନୁହେଁ।
2.53.26
अधर्म भय भीतः च पर लोकस्य च अनघ ।
तेन लक्ष्मण न अद्य अहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥ २.५३.२६ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଧର୍ମର ଭୟ ଓ ପରଲୋକର ଭୟରେ ଭୀତ ମୁଁ ଆଜି ନିଜକୁ ଅଭିଷେକ କରିବି ନାହିଁ।
2.53.27
एतत् अन्यच् च करुणम् विलप्य विजने बहु ।
अश्रु पूर्ण मुखो रामः निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥ २.५३.२७ ॥
ଏହା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ କରୁଣ ବିଳାପ ନିର୍ଜନରେ କରି, ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ରାମ ରାତିରେ ନୀରବ ହୋଇ ବସିଲେ।
2.53.28
विलप्य उपरतम् रामम् गत अर्चिषम् इव अनलम् ।
समुद्रम् इव निर्वेगम् आश्वासयत लक्ष्मणः ॥ २.५३.२८ ॥
ବିଳାପ ସରିଥିବା, ନିଆଁ ଲିଭିଯାଇଥିବା ପରି ରାମଙ୍କୁ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଚଞ୍ଚଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
2.53.29
ध्रुवम् अद्य पुरी रामायोध्या युधिनाम् वर ।
निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गत चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.५३.२९ ॥
ହେ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବାହାରିଗଲେ ଆଜି ରାମଙ୍କ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତ୍ରି ପରି ପ୍ରଭାହୀନ ହେବ।
2.53.30
न एतत् औपयिकम् राम यद् इदम् परितप्यसे ।
विषादयसि सीताम् च माम् चैव पुरुष ऋषभ ॥ २.५३.३० ॥
ହେ ରାମ, ତୁମର ଏପରି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସୀତା ଓ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କରୁଛ।
2.53.31
न च सीता त्वया हीना न च अहम् अपि राघव ।
मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्याव् इव उद्धृतौ ॥ २.५३.३१ ॥
ହେ ରାଘବ, ତୁମ ବିନା ସୀତା ବା ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବୁ ନାହିଁ; ଜଳରୁ ଉଠାଯାଇଥିବା ଦୁଇ ମାଛ ପରି ଆମେ ହେବୁ।
2.53.32
न हि तातम् न शत्रुघ्नम् न सुमित्राम् परम् तप ।
द्रष्टुम् इच्चेयम् अद्य अहम् स्वर्गम् वा अपि त्वया विना ॥ २.५३.३२ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ତୁମ ବିନା ଆଜି ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କିମ୍ବା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁବି ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
2.53.33
ततस्तत्र सुखासीने नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् ।
न्यग्रोधे सुकृताम् शय्याम् भेजाते धर्मवत्सलौ ॥ २.५३.३३ ॥
ତା'ପରେ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଦୁଇ ଭାଇ ବଟଗଛ ତଳର ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶଯ୍ୟାକୁ ଗଲେ।
2.53.34
स लक्ष्मणस्य उत्तम पुष्कलम् वचो ।
निशम्य च एवम् वन वासम् आदरात् ।
समाः समस्ता विदधे परम् तपः ।
प्रपद्य धर्मम् सुचिराय राघवः ॥ २.५३.३४ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରଚୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାଘବ ଆଦରପୂର୍ବକ ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବହୁକାଳ ପରମ ତପସ୍ୟା କରିବାର ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
2.53.35
ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा ।
महाबलौ राघववम्शवर्धनौ ।
न तौ भयम् सम्भ्रममभ्युपेयतु ।
र्यथैव सिम्हौ गिरिसानुगोचरौ ॥ २.५३.३५ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ନିର୍ଜନ ବନରେ, ରାଘବ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଉଥିବା, ମହାବଳୀ ଦୁଇ ଭାଇ ପର୍ବତ ଢାଲରେ ବୁଲୁଥିବା ଦୁଇ ସିଂହ ପରି ଭୟ ବା ଉଦ୍ବେଗ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।