รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.53.1
स तम् वृक्षम् समासाद्य सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
रामः रमयताम् श्रेष्ठैति ह उवाच लक्ष्मणम् ॥ २.५३.१ ॥
รามะผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ให้ความสุขแก่ผู้อื่น เมื่อมาถึงต้นไม้นั้นและทำสันธยาในเวลาเย็นเสร็จแล้ว ตรัสกับพระลักษมณ์ว่า
2.53.2
अद्य इयम् प्रथमा रात्रिर् याता जन पदात् बहिः ।
या सुमन्त्रेण रहिता ताम् न उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥ २.५३.२ ॥
วันนี้เป็นคืนแรกที่เรายกมาพ้นออกไปนอกแคว้น คืนที่ไม่มีสุมันตระอยู่ด้วย ท่านไม่ควรโหยหาถึงมัน
2.53.3
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु ।
योग क्षेमः हि सीताया वर्तते लक्ष्मण आवयोह् ॥ २.५३.३ ॥
ตั้งแต่วันนี้ไป พวกเราสองคนต้องเฝ้าระวังตลอดคืนโดยไม่ง่วงเหงา เพราะความปลอดภัยและความเป็นอยู่ของสีดาอยู่ในความดูแลของเราทั้งสองคน พระลักษมณ์เอ๋ย
2.53.4
रात्रिम् कथम्चित् एव इमाम् सौमित्रे वर्तयामहे ।
उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥ २.५३.४ ॥
ลูกของสุมิตรา คืนนี้เราพอจะผ่านไปได้ด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง เราจะปูสิ่งที่เราหาได้เองลงบนพื้นดินแล้วนอนลง
2.53.5
स तु सम्विश्य मेदिन्याम् महा अर्ह शयन उचितः ।
इमाः सौमित्रये रामः व्याजहार कथाः शुभाः ॥ २.५३.५ ॥
พระองค์ผู้สมควรและเคยชินกับที่นอนอันยิ่งใหญ่ ได้นอนลงบนผืนดิน แล้วตรัสถ้อยคำอันเป็นมงคลเหล่านี้กับสเมาตริ (พระลักษมณ์)
2.53.6
ध्रुवम् अद्य महा राजो दुह्खम् स्वपिति लक्ष्मण ।
कृत कामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुम् अर्हति ॥ २.५३.६ ॥
พระลักษมณ์เอ๋ย วันนี้พระมหากษัตริย์คงนอนด้วยความทุกข์แน่แท้ ส่วนไกเกยีผู้สมปรารถนาแล้ว คงจะพอใจ
2.53.7
सा हि देवी महा राजम् कैकेयी राज्य कारणात् ।
अपि न च्यावयेत् प्राणान् दृष्ट्वा भरतम् आगतम् ॥ २.५३.७ ॥
พระมเหสีไกเกยีนั้น เพื่อเห็นแก่ราชสมบัติ เมื่อเห็นภรตมาถึงแล้ว อาจทำให้พระมหากษัตริย์สิ้นลมปราณก็เป็นได้
2.53.8
अनाथः चैव वृद्धः च मया चैव विनाकृतः ।
किम् करिष्यति काम आत्मा कैकेय्या वशम् आगतः ॥ २.५३.८ ॥
ไร้ที่พึ่งและแก่ชรา อีกทั้งต้องพรากจากเรา เขาจะทำอะไรได้ ในเมื่อจิตที่ถูกกามครอบงำได้ตกอยู่ในอำนาจของไกเกยี
2.53.9
इदम् व्यसनम् आलोक्य राज्ञः च मति विभ्रमम् ।
कामएव अर्ध धर्माभ्याम् गरीयान् इति मे मतिः ॥ २.५३.९ ॥
เมื่อเห็นความวิบัตินี้และความหลงผิดในพระทัยของพระราชา ความเห็นของเราคือ กามเพียงอย่างเดียวนั้นมีน้ำหนักเหนือทั้งทรัพย์และธรรม
2.53.10
को हि अविद्वान् अपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् ।
चन्द अनुवर्तिनम् पुत्रम् तातः माम् इव लक्ष्मण ॥ २.५३.१० ॥
ใครเล่าที่ไม่รู้เรื่องนี้ แม้เป็นบุรุษ จะทอดทิ้งบุตรที่ติดตามเหมือนพระจันทร์ เพราะหญิงคนหนึ่ง อย่างที่บิดาของเราทอดทิ้งเรา พระลักษมณ์เอ๋ย
2.53.11
सुखी बत सभार्यः च भरतः केकयी सुतः ।
मुदितान् कोसलान् एको यो भोक्ष्यति अधिराजवत् ॥ २.५३.११ ॥
ภรตโอรสของไกเกยีคงจะมีความสุขจริงหนอ พร้อมด้วยภริยา เพียงลำพังเขาจะได้เสวยความยินดีของชาวโกศล ปกครองประหนึ่งจักรพรรดิ
2.53.12
स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखम् एकम् भविष्यति ।
ताते च वयसा अतीते मयि च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.५३.१२ ॥
เพราะเขาจะเป็นศูนย์รวมแห่งราชอาณาจักรทั้งหมดแต่ผู้เดียว เมื่อบิดาของเราชราลง และเรามาอาศัยอยู่ในป่าแล้ว
2.53.13
अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते ।
एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥ २.५३.१३ ॥
ผู้ที่ละทิ้งทรัพย์และธรรม แล้วตามกามไป ย่อมตกอยู่ในความวิบัติเช่นนี้อย่างรวดเร็ว เหมือนพระเจ้าทศรถได้ประสบมาแล้ว
2.53.14
मन्ये दशरथ अन्ताय मम प्रव्राजनाय च ।
कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥ २.५३.१४ ॥
ผู้อ่อนโยนเอ๋ย เราคิดว่าไกเกยีมาเพื่อให้ทศรถสิ้นชีวิต เพื่อให้เราต้องพลัดพรากจากแคว้น และเพื่อราชสมบัติของภรต
2.53.15
अपि इदानीम् न कैकेयी सौभाग्य मद मोहिता ।
कौसल्याम् च सुमित्राम् च सम्प्रबाधेत मत् कृते ॥ २.५३.१५ ॥
บัดนี้ไกเกยีซึ่งถูกความเมาในโชคลาภของตนลวงหลงแล้วจะไม่กลั่นแกล้งเการียาและสุมิตราเพราะเรากระนั้นหรือ
2.53.16
मा स्म मत् कारणात् देवी सुमित्रा दुह्खम् आवसेत् ।
अयोध्याम् इतएव त्वम् काले प्रविश लक्ष्मण ॥ २.५३.१६ ॥
อย่าให้พระมเหสีสุมิตราต้องอยู่ด้วยความทุกข์เพราะเราเลย พระลักษมณ์เอ๋ย จงเข้าสู่อโยธยาจากที่นี่เองในเวลาอันควร
2.53.17
अहम् एको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् ।
अनाथाया हि नाथः त्वम् कौसल्याया भविष्यसि ॥ २.५३.१७ ॥
เราจะไปยังป่าทัณฑกะกับสีดาเพียงลำพัง ส่วนท่านจะเป็นที่พึ่งของเการียาผู้ไร้ที่พึ่ง
2.53.18
क्षुद्र कर्मा हि कैकेयी द्वेषात् अन्याय्यम् आचरेत् ।
परिदद्या हि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥ २.५३.१८ ॥
ไกเกยีผู้มีการกระทำต่ำช้า อาจกระทำการอันอยุติธรรมเพราะความเกลียด และอาจมอบมารดาของเราให้แก่ภรต ผู้รู้ธรรมเอ๋ย
2.53.19
नूनम् जाति अन्तरे कस्मिम्स् स्त्रियः पुत्रैः वियोजिताः ।
जनन्या मम सौमित्रे तत् अपि एतत् उपस्थितम् ॥ २.५३.१९ ॥
แน่นอนว่าในชาติก่อนอื่นใด สตรีบางคนได้พรากบุตรออกจากตน ลูกของสุมิตรา นั่นจึงเป็นเหตุให้สิ่งนี้มาถึงมารดาของเราด้วย
2.53.20
मया हि चिर पुष्टेन दुह्ख सम्वर्धितेन च ।
विप्रायुज्यत कौसल्या फल काले धिग् अस्तु माम् ॥ २.५३.२० ॥
โดยเรา ผู้ถูกเลี้ยงดูและเติบโตมาในความทุกข์เป็นเวลานาน เการียาจึงต้องพลัดพรากจากบุตรในเวลาที่ผลควรจะออกพอดี น่าสังเวชตัวเราเอง
2.53.21
मा स्म सीमन्तिनी काचिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् ।
सौमित्रे यो अहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥ २.५३.२१ ॥
โอ้เซาเมตริ ขอให้สตรีผู้ใดอย่าได้ให้กำเนิดบุตรเช่นข้าเลย ผู้ที่ทำให้มารดาของตนต้องโศกเศร้าอย่างไม่สิ้นสุด
2.53.22
मन्ये प्रीति विशिष्टा सा मत्तः लक्ष्मण सारिका ।
यस्याः तत् श्रूयते वाक्यम् शुक पादम् अरेर् दश ॥ २.५३.२२ ॥
โอ้ลักษมณ์ ข้าเห็นว่านางเป็นที่รักยิ่งกว่าข้า เพราะได้ยินถ้อยคำของนกเมนาจากนาง และเสียงเจื้อยแจ้วคล้ายนกแก้ว
2.53.23
शोचन्त्याः च अल्प भाग्याया न किम्चित् उपकुर्वता ।
पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिम् दम ॥ २.५३.२३ ॥
สำหรับมารดาผู้โศกเศร้าและโชคร้าย บุตรเช่นข้าไม่ได้ช่วยเหลืออะไรเลย โอ้ผู้ปราบศัตรู สำหรับนางผู้ประหนึ่งไร้บุตร ข้าจะทำอะไรให้ได้เล่า
2.53.24
अल्प भाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया ।
शेते परम दुह्ख आर्ता पतिता शोक सागरे ॥ २.५३.२४ ॥
มารดาของข้าคือพระเการสยา ผู้โชคร้าย เมื่อต้องพรากจากข้า นางนอนทุกข์ทรมานด้วยความโศกอย่างยิ่ง ตกจมลงในมหาสมุทรแห่งความเศร้า
2.53.25
एको हि अहम् अयोध्याम् च पृथिवीम् च अपि लक्ष्मण ।
तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥ २.५३.२५ ॥
โอ้ลักษมณ์ ข้าผู้เดียวก็สามารถยึดอโยธยาและแผ่นดินนี้ได้ด้วยลูกศรของข้า เมื่อข้าโกรธ แท้จริงแล้วพลังของข้ามิได้ไร้เหตุผล
2.53.26
अधर्म भय भीतः च पर लोकस्य च अनघ ।
तेन लक्ष्मण न अद्य अहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥ २.५३.२६ ॥
โอ้ลักษมณ์ผู้ไร้บาป ข้าหวาดกลัวความกลัวต่ออธรรมและต่อโลกหน้า ด้วยเหตุนั้น วันนี้ข้าจะไม่ทำพิธีอภิเษกให้ตนเอง
2.53.27
एतत् अन्यच् च करुणम् विलप्य विजने बहु ।
अश्रु पूर्ण मुखो रामः निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥ २.५३.२७ ॥
พระรามทรงคร่ำครวญด้วยความเศร้าสลดอย่างยิ่งและอีกมากมายในที่รกร้างว่างเปล่า ใบหน้าเต็มไปด้วยน้ำตา จึงประทับนิ่งอยู่ในยามราตรี
2.53.28
विलप्य उपरतम् रामम् गत अर्चिषम् इव अनलम् ।
समुद्रम् इव निर्वेगम् आश्वासयत लक्ष्मणः ॥ २.५३.२८ ॥
ลักษมณ์ผู้มั่นคงดั่งมหาสมุทร ได้ปลอบโยนพระรามที่หยุดคร่ำครวญแล้ว พระองค์ประหนึ่งไฟที่เปลวดับไปแล้ว
2.53.29
ध्रुवम् अद्य पुरी रामायोध्या युधिनाम् वर ।
निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गत चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.५३.२९ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบ เมื่อท่านจากไป วันนี้เมืองอโยธยาของพระรามจะไร้รัศมีอย่างแน่นอน เหมือนราตรีที่ปราศจากพระจันทร์
2.53.30
न एतत् औपयिकम् राम यद् इदम् परितप्यसे ।
विषादयसि सीताम् च माम् चैव पुरुष ऋषभ ॥ २.५३.३० ॥
โอ้พระราม การที่ท่านเศร้าโศกเช่นนี้ไม่เหมาะสมเลย โอ้วัวแห่งบุรุษ ท่านยังทำให้สีดาและข้าเองต้องทุกข์ใจด้วย
2.53.31
न च सीता त्वया हीना न च अहम् अपि राघव ।
मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्याव् इव उद्धृतौ ॥ २.५३.३१ ॥
โอ้ราฆวะ ทั้งสีดาและข้าเองไม่อาจอยู่ได้แม้เพียงชั่วขณะหากปราศจากท่าน เราทั้งสองจะเป็นเหมือนปลาสองตัวที่ถูกดึงขึ้นจากน้ำ
2.53.32
न हि तातम् न शत्रुघ्नम् न सुमित्राम् परम् तप ।
द्रष्टुम् इच्चेयम् अद्य अहम् स्वर्गम् वा अपि त्वया विना ॥ २.५३.३२ ॥
โอ้ผู้แผดเผาศัตรู หากปราศจากท่าน วันนี้ข้าไม่ปรารถนาจะพบบิดา ศัตรุฆนะ สุมิตรา หรือแม้แต่สวรรค์เลย
2.53.33
ततस्तत्र सुखासीने नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् ।
न्यग्रोधे सुकृताम् शय्याम् भेजाते धर्मवत्सलौ ॥ २.५३.३३ ॥
จากนั้น ทั้งสองผู้รักธรรมะ เห็นนางนั่งอย่างสุขสบายไม่ไกลนัก จึงเข้าไปยังเตียงที่จัดไว้อย่างดีใต้ต้นไทร
2.53.34
स लक्ष्मणस्य उत्तम पुष्कलम् वचो ।
निशम्य च एवम् वन वासम् आदरात् ।
समाः समस्ता विदधे परम् तपः ।
प्रपद्य धर्मम् सुचिराय राघवः ॥ २.५३.३४ ॥
พระราฆวะได้ฟังถ้อยคำอันประเสริฐและหนักแน่นของลักษมณ์ จึงรับการอยู่ป่าด้วยความเคารพ และตั้งใจจะบำเพ็ญตบะอันยิ่งยวดเป็นเวลาหลายปี โดยยึดธรรมะเป็นที่พึ่ง
2.53.35
ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा ।
महाबलौ राघववम्शवर्धनौ ।
न तौ भयम् सम्भ्रममभ्युपेयतु ।
र्यथैव सिम्हौ गिरिसानुगोचरौ ॥ २.५३.३५ ॥
ในป่าอันเปลี่ยวนั้น ทั้งสองผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ผู้เพิ่มพูนวงศ์ราฆวะ มิได้รู้สึกกลัวหรือกระวนกระวาย เหมือนสิงโตสองตัวที่เดินเที่ยวบนไหล่เขาย่อมไม่หวั่นไหว