ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.53.1
स तम् वृक्षम् समासाद्य सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
रामः रमयताम् श्रेष्ठैति ह उवाच लक्ष्मणम् ॥ २.५३.१ ॥
ಆ ಮರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.53.2
अद्य इयम् प्रथमा रात्रिर् याता जन पदात् बहिः ।
या सुमन्त्रेण रहिता ताम् न उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥ २.५३.२ ॥
ಇಂದು ನಾವು ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಕಳೆಯುವ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿ ಇದು; ಸುಮಂತ್ರನಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಹಂಬಲಿಸಬಾರದು.
2.53.3
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु ।
योग क्षेमः हि सीताया वर्तते लक्ष्मण आवयोह् ॥ २.५३.३ ॥
ಇಂದಿನಿಂದ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಬೇಕು; ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
2.53.4
रात्रिम् कथम्चित् एव इमाम् सौमित्रे वर्तयामहे ।
उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥ २.५३.४ ॥
ಸುಮಿತ್ರಾ ಪುತ್ರನೇ, ಈ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಹೇಗೋ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ನಾವೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಸಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.
2.53.5
स तु सम्विश्य मेदिन्याम् महा अर्ह शयन उचितः ।
इमाः सौमित्रये रामः व्याजहार कथाः शुभाः ॥ २.५३.५ ॥
ಮಹಾ ಶಯ್ಯೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನೂ ಅದಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡವನೂ ಆದ ಅವನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಸೌಮಿತ್ರಿಗೆ (ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ) ಈ ಶುಭ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.53.6
ध्रुवम् अद्य महा राजो दुह्खम् स्वपिति लक्ष्मण ।
कृत कामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुम् अर्हति ॥ २.५३.६ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಂದು ಮಹಾರಾಜ ದುಃಖದಿಂದ ಮಲಗಿರುವನು; ಬಯಕೆ ಈಡೇರಿದ ಕೈಕೇಯಿ ಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿರಲು ಅರ್ಹಳು.
2.53.7
सा हि देवी महा राजम् कैकेयी राज्य कारणात् ।
अपि न च्यावयेत् प्राणान् दृष्ट्वा भरतम् आगतम् ॥ २.५३.७ ॥
ಆ ದೇವಿ ಕೈಕೇಯಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಬಂದ ಭರತನನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾರಾಜನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತೆಗೆಯಬಹುದು.
2.53.8
अनाथः चैव वृद्धः च मया चैव विनाकृतः ।
किम् करिष्यति काम आत्मा कैकेय्या वशम् आगतः ॥ २.५३.८ ॥
ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದ, ವೃದ್ಧನಾದ, ನನ್ನಿಂದಲೂ ಅಗಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನು, ಕೈಕೇಯಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಆಸೆಯಿಂದ ಏನು ಮಾಡುವನು?
2.53.9
इदम् व्यसनम् आलोक्य राज्ञः च मति विभ्रमम् ।
कामएव अर्ध धर्माभ्याम् गरीयान् इति मे मतिः ॥ २.५३.९ ॥
ಈ ಆಪತ್ತನ್ನೂ ರಾಜನ ಮನೋಭ್ರಮೆಯನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಕಾಮವೇ ಭಾರವಾದುದು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
2.53.10
को हि अविद्वान् अपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् ।
चन्द अनुवर्तिनम् पुत्रम् तातः माम् इव लक्ष्मण ॥ २.५३.१० ॥
ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯನೂ ಸ್ತ್ರೀಗಾಗಿ, ತಂದೆ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಂತೆ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮಗನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾನೆಯೇ?
2.53.11
सुखी बत सभार्यः च भरतः केकयी सुतः ।
मुदितान् कोसलान् एको यो भोक्ष्यति अधिराजवत् ॥ २.५३.११ ॥
ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗ ಭರತನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಸುಖಿಯಾಗುವನು; ಸಂತೋಷಿತರಾದ ಕೋಸಲರನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಅಧಿರಾಜನಂತೆ ಅನುಭವಿಸುವನು.
2.53.12
स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखम् एकम् भविष्यति ।
ताते च वयसा अतीते मयि च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.५३.१२ ॥
ಅವನೇ ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯದ ಏಕಮುಖವಾಗುವನು; ತಂದೆ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಳೆದಾಗ, ನಾನು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದಾಗ.
2.53.13
अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते ।
एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥ २.५३.१३ ॥
ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು, ರಾಜ ದಶರಥನಂತೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇಂಥ ಆಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ.
2.53.14
मन्ये दशरथ अन्ताय मम प्रव्राजनाय च ।
कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥ २.५३.१४ ॥
ಸೌಮ್ಯನೇ! ದಶರಥನ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೂ, ನನ್ನ ಗಡಿಪಾರಿಗೂ, ಭರತನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಕೈಕೇಯಿ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.53.15
अपि इदानीम् न कैकेयी सौभाग्य मद मोहिता ।
कौसल्याम् च सुमित्राम् च सम्प्रबाधेत मत् कृते ॥ २.५३.१५ ॥
ಈಗ ಕೈಕೇಯಿ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮದದಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾಗಿ, ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯರನ್ನು ಪೀಡಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ?
2.53.16
मा स्म मत् कारणात् देवी सुमित्रा दुह्खम् आवसेत् ।
अयोध्याम् इतएव त्वम् काले प्रविश लक्ष्मण ॥ २.५३.१६ ॥
ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವಿ ಸುಮಿತ್ರೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು. ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ! ನೀನು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸು.
2.53.17
अहम् एको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् ।
अनाथाया हि नाथः त्वम् कौसल्याया भविष्यसि ॥ २.५३.१७ ॥
ನಾನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ನೀನೇ ರಕ್ಷಕನಾಗುವೆ.
2.53.18
क्षुद्र कर्मा हि कैकेयी द्वेषात् अन्याय्यम् आचरेत् ।
परिदद्या हि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥ २.५३.१८ ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ! ಕೈಕೇಯಿ ಕ್ಷುದ್ರ ಕರ್ಮಿ; ದ್ವೇಷದಿಂದ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬಹುದು.
2.53.19
नूनम् जाति अन्तरे कस्मिम्स् स्त्रियः पुत्रैः वियोजिताः ।
जनन्या मम सौमित्रे तत् अपि एतत् उपस्थितम् ॥ २.५३.१९ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ನನ್ನ ತಾಯಿಗೂ ಇದು ಒದಗಿದೆ.
2.53.20
मया हि चिर पुष्टेन दुह्ख सम्वर्धितेन च ।
विप्रायुज्यत कौसल्या फल काले धिग् अस्तु माम् ॥ २.५३.२० ॥
ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನನ್ನಿಂದ, ಫಲ ಕೊಡುವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಅಗಲಿದಳು; ನನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ!
2.53.21
मा स्म सीमन्तिनी काचिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् ।
सौमित्रे यो अहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥ २.५३.२१ ॥
ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ನನ್ನಂತಹ ಮಗನನ್ನು ಹೆರದಿರಲಿ; ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಶೋಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
2.53.22
मन्ये प्रीति विशिष्टा सा मत्तः लक्ष्मण सारिका ।
यस्याः तत् श्रूयते वाक्यम् शुक पादम् अरेर् दश ॥ २.५३.२२ ॥
ಹೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಅವಳು ನನಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯಳು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆ ಸಾರಿಕೆಯ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ — ಗಿಳಿಯ ಪಾದದಂತೆ.
2.53.23
शोचन्त्याः च अल्प भाग्याया न किम्चित् उपकुर्वता ।
पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिम् दम ॥ २.५३.२३ ॥
ಶೋಕಿಸುವ, ಅಲ್ಪ ಭಾಗ್ಯದ ತಾಯಿಗೆ ನನ್ನಂತಹ ಮಗನು ಯಾವ ಉಪಕಾರವನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಶತ್ರುದಮನನೇ, ಮಗನಿಲ್ಲದವಳಂತಿರುವ ಅವಳಿಗೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ?
2.53.24
अल्प भाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया ।
शेते परम दुह्ख आर्ता पतिता शोक सागरे ॥ २.५३.२४ ॥
ನನ್ನ ಅಲ್ಪ ಭಾಗ್ಯದ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ ನನ್ನಿಂದ ಅಗಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಶೋಕ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ.
2.53.25
एको हि अहम् अयोध्याम् च पृथिवीम् च अपि लक्ष्मण ।
तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥ २.५३.२५ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಕೋಪದಿಂದ ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನೂ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲೆ; ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮ ಕಾರಣರಹಿತವಲ್ಲ.
2.53.26
अधर्म भय भीतः च पर लोकस्य च अनघ ।
तेन लक्ष्मण न अद्य अहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥ २.५३.२६ ॥
ನಿಷ್ಪಾಪ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಅಧರ್ಮದ ಭಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಭಯದಿಂದ ಭೀತನಾದ ನಾನು ಇಂದು ನನ್ನನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
2.53.27
एतत् अन्यच् च करुणम् विलप्य विजने बहु ।
अश्रु पूर्ण मुखो रामः निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥ २.५३.२७ ॥
ಇದನ್ನೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕರುಣಾಜನಕ ವಿಲಾಪಗಳನ್ನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದ ರಾಮನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತನು.
2.53.28
विलप्य उपरतम् रामम् गत अर्चिषम् इव अनलम् ।
समुद्रम् इव निर्वेगम् आश्वासयत लक्ष्मणः ॥ २.५३.२८ ॥
ವಿಲಾಪಿಸಿ ಶಾಂತನಾದ, ಆರಿಹೋದ ಬೆಂಕಿಯಂತಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು, ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಧೀರನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಂತೈಸಿದನು.
2.53.29
ध्रुवम् अद्य पुरी रामायोध्या युधिनाम् वर ।
निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गत चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.५३.२९ ॥
ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಹೊರಟುಹೋದರೆ ಇಂದು ರಾಮಾಯೋಧ್ಯಾ ನಗರ ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗುವುದು.
2.53.30
न एतत् औपयिकम् राम यद् इदम् परितप्यसे ।
विषादयसि सीताम् च माम् चैव पुरुष ऋषभ ॥ २.५३.३० ॥
ರಾಮಾ, ನೀನು ಹೀಗೆ ದುಃಖಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಸೀತೆಯನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ದುಃಖಕ್ಕೀಡುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
2.53.31
न च सीता त्वया हीना न च अहम् अपि राघव ।
मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्याव् इव उद्धृतौ ॥ २.५३.३१ ॥
ರಾಘವ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಸೀತೆಯೂ ನಾನೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬದುಕಲಾರೆವು; ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ಎರಡು ಮೀನುಗಳಂತೆ ಆಗುತ್ತೇವೆ.
2.53.32
न हि तातम् न शत्रुघ्नम् न सुमित्राम् परम् तप ।
द्रष्टुम् इच्चेयम् अद्य अहम् स्वर्गम् वा अपि त्वया विना ॥ २.५३.३२ ॥
ಪರಂತಪ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಇಂದು ನಾನು ತಂದೆಯನ್ನಾಗಲಿ, ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನಾಗಲಿ, ಸುಮಿತ್ರೆಯನ್ನಾಗಲಿ ನೋಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.53.33
ततस्तत्र सुखासीने नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् ।
न्यग्रोधे सुकृताम् शय्याम् भेजाते धर्मवत्सलौ ॥ २.५३.३३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವಳನ್ನು ದೂರವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಿ, ಧರ್ಮಪ್ರಿಯರಾದ ಇಬ್ಬರೂ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
2.53.34
स लक्ष्मणस्य उत्तम पुष्कलम् वचो ।
निशम्य च एवम् वन वासम् आदरात् ।
समाः समस्ता विदधे परम् तपः ।
प्रपद्य धर्मम् सुचिराय राघवः ॥ २.५३.३४ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಘವನು ಗೌರವದಿಂದ ವನವಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಬಹುಕಾಲ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು.
2.53.35
ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा ।
महाबलौ राघववम्शवर्धनौ ।
न तौ भयम् सम्भ्रममभ्युपेयतु ।
र्यथैव सिम्हौ गिरिसानुगोचरौ ॥ २.५३.३५ ॥
ಆಗ ಆ ನಿರ್ಜನ ವನದಲ್ಲಿ, ರಾಘವ ವಂಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಮಹಾಬಲರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ, ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎರಡು ಸಿಂಹಗಳಂತೆ ಭಯವನ್ನಾಗಲಿ ಕಳವಳವನ್ನಾಗಲಿ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ.