والمیکی رامائن · سرگ 2.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.53.1
स तम् वृक्षम् समासाद्य सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
रामः रमयताम् श्रेष्ठैति ह उवाच लक्ष्मणम् ॥ २.५३.१ ॥
وہ اس درخت کے پاس پہنچ کر پچھلی سندھیا کی عبادت کر کے، سب کو خوش رکھنے والوں میں افضل رام نے لکشمن سے کہا۔
2.53.2
अद्य इयम् प्रथमा रात्रिर् याता जन पदात् बहिः ।
या सुमन्त्रेण रहिता ताम् न उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥ २.५३.२ ॥
آج ہم ملک سے باہر گزارنے والی پہلی رات ہے؛ سمنتر کے بغیر کی رات۔ تمہیں اس کے لیے بےچین نہیں ہونا چاہیے۔
2.53.3
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु ।
योग क्षेमः हि सीताया वर्तते लक्ष्मण आवयोह् ॥ २.५३.३ ॥
آج سے راتوں میں ہم دونوں کو سستی چھوڑ کر جاگتے رہنا چاہیے؛ لکشمن، سیتا کی حفاظت اور بہبود ہم دونوں کے ذمے ہے۔
2.53.4
रात्रिम् कथम्चित् एव इमाम् सौमित्रे वर्तयामहे ।
उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥ २.५३.४ ॥
اے سمتراپتر، اس رات کو کسی طرح گزار رہے ہیں؛ اپنے ہی جمع کیے ہوئے سامان کو زمین پر بچھا کر لیٹ رہے ہیں۔
2.53.5
स तु सम्विश्य मेदिन्याम् महा अर्ह शयन उचितः ।
इमाः सौमित्रये रामः व्याजहार कथाः शुभाः ॥ २.५३.५ ॥
بڑے بستر کے لائق اور اس کے عادی وہ زمین پر لیٹ کر سومتری (لکشمن) سے یہ شبھ باتیں کرنے لگے۔
2.53.6
ध्रुवम् अद्य महा राजो दुह्खम् स्वपिति लक्ष्मण ।
कृत कामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुम् अर्हति ॥ २.५३.६ ॥
لکشمن، یقیناً آج مہاراج غم میں سوئے ہوں گے؛ اور مراد پوری ہونے والی کیکیئی کو خوش ہونا ہی چاہیے۔
2.53.7
सा हि देवी महा राजम् कैकेयी राज्य कारणात् ।
अपि न च्यावयेत् प्राणान् दृष्ट्वा भरतम् आगतम् ॥ २.५३.७ ॥
وہ دیوی کیکئی سلطنت کی خاطر، آئے ہوئے بھرت کو دیکھ کر، مہاراج کی جان بھی لے سکتی ہے۔
2.53.8
अनाथः चैव वृद्धः च मया चैव विनाकृतः ।
किम् करिष्यति काम आत्मा कैकेय्या वशम् आगतः ॥ २.५३.८ ॥
بے سہارا اور بوڑھا، اور مجھ سے بھی جدا، کیکئی کے بس میں آ کر خواہش کا مارا کیا کرے گا؟
2.53.9
इदम् व्यसनम् आलोक्य राज्ञः च मति विभ्रमम् ।
कामएव अर्ध धर्माभ्याम् गरीयान् इति मे मतिः ॥ २.५३.९ ॥
اس مصیبت اور بادشاہ کی عقل کی بھول کو دیکھ کر میری رائے یہ ہے کہ کام ہی دولت اور دھرم سے بھی بھاری ہے۔
2.53.10
को हि अविद्वान् अपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् ।
चन्द अनुवर्तिनम् पुत्रम् तातः माम् इव लक्ष्मण ॥ २.५३.१० ॥
کون سا نادان مرد بھی عورت کی خاطر، باپ نے جیسے مجھے چھوڑا، چاند کی طرح پیروی کرنے والے بیٹے کو چھوڑ دے گا؟
2.53.11
सुखी बत सभार्यः च भरतः केकयी सुतः ।
मुदितान् कोसलान् एको यो भोक्ष्यति अधिराजवत् ॥ २.५३.११ ॥
کیکئی کا بیٹا بھرت اپنی بیوی کے ساتھ واقعی خوش رہے گا؛ خوش کوسل والوں کو تنہا ہی شہنشاہ کی طرح بھوگے گا۔
2.53.12
स हि सर्वस्य राज्यस्य मुखम् एकम् भविष्यति ।
ताते च वयसा अतीते मयि च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.५३.१२ ॥
وہی پوری سلطنت کا واحد چہرہ ہوگا، جب والد عمر میں گزر جائیں گے اور میں جنگل میں پناہ لوں گا۔
2.53.13
अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते ।
एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥ २.५३.१३ ॥
جو مال اور دھرم کو چھوڑ کر خواہش کے پیچھے چلتا ہے، وہ راجا دشرتھ کی طرح جلد ہی ایسی آفت میں پڑ جاتا ہے۔
2.53.14
मन्ये दशरथ अन्ताय मम प्रव्राजनाय च ।
कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥ २.५३.१४ ॥
اے سومیہ! میں سمجھتا ہوں کہ دشرتھ کی موت، میری جلاوطنی اور بھرت کی سلطنت کے لیے کیکئی آ پہنچی ہے۔
2.53.15
अपि इदानीम् न कैकेयी सौभाग्य मद मोहिता ।
कौसल्याम् च सुमित्राम् च सम्प्रबाधेत मत् कृते ॥ २.५३.१५ ॥
کیا اب سوبھاگیہ کے گھمنڈ میں مبتلا کیکئی میری وجہ سے کوشلیا اور سمترا کو ستائے گی نہیں؟
2.53.16
मा स्म मत् कारणात् देवी सुमित्रा दुह्खम् आवसेत् ।
अयोध्याम् इतएव त्वम् काले प्रविश लक्ष्मण ॥ २.५३.१६ ॥
میری وجہ سے دیوی سمترا دکھ میں نہ رہیں۔ اے لکشمن! تم یہیں سے مناسب وقت پر ایودھیا میں داخل ہو جاؤ۔
2.53.17
अहम् एको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् ।
अनाथाया हि नाथः त्वम् कौसल्याया भविष्यसि ॥ २.५३.१७ ॥
میں سیتا کے ساتھ اکیلا دنڈک بن کو جاؤں گا۔ بے سہارا کوشلیا کے سہارے تم ہی ہو گے۔
2.53.18
क्षुद्र कर्मा हि कैकेयी द्वेषात् अन्याय्यम् आचरेत् ।
परिदद्या हि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥ २.५३.१८ ॥
اے دھرم کے جاننے والے! کیکئی چھوٹے کام کرنے والی ہے؛ حسد کی وجہ سے وہ ناانصافی کرے گی اور میری ماں کو بھرت کے سپرد کر دے گی۔
2.53.19
नूनम् जाति अन्तरे कस्मिम्स् स्त्रियः पुत्रैः वियोजिताः ।
जनन्या मम सौमित्रे तत् अपि एतत् उपस्थितम् ॥ २.५३.१९ ॥
یقیناً کسی پچھلے جنم میں کسی عورت نے اپنے بیٹوں سے جدائی ڈالی ہوگی؛ اسی لیے اے سومتری، میری ماں پر بھی یہ آ پڑا ہے۔
2.53.20
मया हि चिर पुष्टेन दुह्ख सम्वर्धितेन च ।
विप्रायुज्यत कौसल्या फल काले धिग् अस्तु माम् ॥ २.५३.२० ॥
طویل عرصہ پالے گئے اور دکھ میں پلے ہوئے مجھ سے، پھل پانے کے وقت ہی کوسلیا بچھڑ گئی؛ مجھ پر لعنت ہو!
2.53.21
मा स्म सीमन्तिनी काचिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् ।
सौमित्रे यो अहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥ २.५३.२१ ॥
اے سومتری، کوئی بھی عورت میرے جیسا بیٹا نہ جنے؛ میں اپنی ماں کو بے انت غم دیتا ہوں۔
2.53.22
मन्ये प्रीति विशिष्टा सा मत्तः लक्ष्मण सारिका ।
यस्याः तत् श्रूयते वाक्यम् शुक पादम् अरेर् दश ॥ २.५३.२२ ॥
اے لکشمن، میں سمجھتا ہوں کہ وہ مجھ سے زیادہ پیاری ہے؛ جس کی سارِکا کی بات سنی جاتی ہے — طوطے کے پاؤں جیسی۔
2.53.23
शोचन्त्याः च अल्प भाग्याया न किम्चित् उपकुर्वता ।
पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिम् दम ॥ २.५३.२३ ॥
غم کرتی، کم نصیب ماں کا مجھ جیسا بیٹا کچھ بھی بھلائی نہیں کر رہا؛ اے دشمنوں کو زیر کرنے والے، بے بیٹی جیسی اس کے لیے میں کیا کروں؟
2.53.24
अल्प भाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया ।
शेते परम दुह्ख आर्ता पतिता शोक सागरे ॥ २.५३.२४ ॥
میری کم نصیب ماں کوسلیا، مجھ سے جدا ہو کر، شدید غم سے نڈھال، غم کے سمندر میں گری پڑی ہے۔
2.53.25
एको हि अहम् अयोध्याम् च पृथिवीम् च अपि लक्ष्मण ।
तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥ २.५३.२५ ॥
اے لکشمن، غصے میں آ کر میں اکیلا ہی تیروں سے ایودھیا اور زمین دونوں کو جیت سکتا ہوں؛ بے شک میری بہادری بے وجہ نہیں۔
2.53.26
अधर्म भय भीतः च पर लोकस्य च अनघ ।
तेन लक्ष्मण न अद्य अहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥ २.५३.२६ ॥
اے بے گناہ لکشمن، ادھرم کے خوف اور پرلوک کے خوف سے ڈرا ہوا میں آج اپنا ہی تِلک نہیں کروں گا۔
2.53.27
एतत् अन्यच् च करुणम् विलप्य विजने बहु ।
अश्रु पूर्ण मुखो रामः निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥ २.५३.२७ ॥
یہ اور دیگر بہت سے دردناک نوحے تنہائی میں کر کے، آنسوؤں سے بھرے چہرے والا رام رات کو خاموشی سے بیٹھ گیا۔
2.53.28
विलप्य उपरतम् रामम् गत अर्चिषम् इव अनलम् ।
समुद्रम् इव निर्वेगम् आश्वासयत लक्ष्मणः ॥ २.५३.२८ ॥
نوحہ کر کے خاموش ہوئے، بجھی ہوئی آگ جیسے رام کو، سمندر جیسے پرسکون لکشمن نے تسلی دی۔
2.53.29
ध्रुवम् अद्य पुरी रामायोध्या युधिनाम् वर ।
निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गत चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.५३.२९ ॥
اے جنگجوؤں میں سب سے بہتر، تمہارے نکل جانے سے آج رام کی ایودھیا نگری چاند کے بغیر رات کی طرح بے نور ہو جائے گی۔
2.53.30
न एतत् औपयिकम् राम यद् इदम् परितप्यसे ।
विषादयसि सीताम् च माम् चैव पुरुष ऋषभ ॥ २.५३.३० ॥
اے رام، تمہارا اس طرح غم کرنا مناسب نہیں؛ اے مردوں میں سب سے بہتر، تم سیتا اور مجھے بھی دکھ میں ڈال رہے ہو۔
2.53.31
न च सीता त्वया हीना न च अहम् अपि राघव ।
मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्याव् इव उद्धृतौ ॥ २.५३.३१ ॥
اے راگھو، تمہارے بغیر نہ سیتا زندہ رہ سکے گی اور نہ میں، جیسے پانی سے نکالی گئی دو مچھلیاں ایک لمحہ بھی زندہ نہیں رہتیں۔
2.53.32
न हि तातम् न शत्रुघ्नम् न सुमित्राम् परम् तप ।
द्रष्टुम् इच्चेयम् अद्य अहम् स्वर्गम् वा अपि त्वया विना ॥ २.५३.३२ ॥
اے پرنتپ، تمہارے بغیر آج میں نہ باپ کو دیکھنا چاہوں گا، نہ شترُگھن کو، نہ سُمِتراکو، اور نہ ہی جنت کو۔
2.53.33
ततस्तत्र सुखासीने नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् ।
न्यग्रोधे सुकृताम् शय्याम् भेजाते धर्मवत्सलौ ॥ २.५३.३३ ॥
پھر وہاں آرام سے بیٹھی ہوئی اسے زیادہ دور نہ دیکھ کر، دھرم کے پیارے دونوں بھائی برگد کے نیچے بنی ہوئی خوب صورت سیج کی طرف گئے۔
2.53.34
स लक्ष्मणस्य उत्तम पुष्कलम् वचो ।
निशम्य च एवम् वन वासम् आदरात् ।
समाः समस्ता विदधे परम् तपः ।
प्रपद्य धर्मम् सुचिराय राघवः ॥ २.५३.३४ ॥
لکشمن کی اعلیٰ اور بھرپور باتیں سن کر راگھو نے عزت کے ساتھ بن باس کو قبول کیا، اور دھرم کا سہارا لے کر برسوں تک پرم تپسیا کرنے کا عزم کیا۔
2.53.35
ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा ।
महाबलौ राघववम्शवर्धनौ ।
न तौ भयम् सम्भ्रममभ्युपेयतु ।
र्यथैव सिम्हौ गिरिसानुगोचरौ ॥ २.५३.३५ ॥
پھر اس سنسان جنگل میں، راگھو کے وَنش کو بڑھانے والے، مہابلی دونوں بھائیوں کو نہ خوف ہوا نہ گھبراہٹ، جیسے پہاڑی ڈھلانوں پر گھومنے والے دو شیروں کو نہیں ہوتی۔